নমো তস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স

মজ্ঝিমনিকাযে

মজ্ঝিমপণ্ণাস-অট্ঠকথা

১. গহপতিৰগ্গো

১. কন্দরকসুত্তৰণ্ণনা

১. এৰং মে সুতন্তি কন্দরকসুত্তং. তত্থ চম্পাযন্তি এৰংনামকে নগরে. তস্স হি নগরস্স আরামপোক্খরণীআদীসু তেসু তেসু ঠানেসু চম্পকরুক্খাৰ উস্সন্না অহেসুং, তস্মা চম্পাতি সঙ্খমগমাসি. গগ্গরায পোক্খরণিযা তীরেতি তস্স চম্পানগরস্স অৰিদূরে গগ্গরায নাম রাজমহেসিযা খণিতত্তা গগ্গরাতি লদ্ধৰোহারা পোক্খরণী অত্থি. তস্সা তীরে সমন্ততো নীলাদিপঞ্চৰণ্ণকুসুমপটিমণ্ডিতং মহন্তং চম্পকৰনং. তস্মিং ভগৰা কুসুমগন্ধসুগন্ধে চম্পকৰনে ৰিহরতি. তং সন্ধায ‘‘গগ্গরায পোক্খরণিযা তীরে’’তি ৰুত্তং. মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিন্তি অদস্সিতপরিচ্ছেদেন মহন্তেন ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং. পেস্সোতি তস্স নামং. হত্থারোহপুত্তোতি হত্থাচরিযস্স পুত্তো. কন্দরকো চ পরিব্বাজকোতি কন্দরকোতি এৰংনামো ছন্নপরিব্বাজকো. অভিৰাদেত্ৰাতি ছব্বণ্ণানং ঘনবুদ্ধরস্মীনং অন্তরং পৰিসিত্ৰা পসন্নলাখারসে নিমুজ্জমানো ৰিয, সিঙ্গীসুৰণ্ণৰণ্ণং দুস্সৰরং পসারেত্ৰা সসীসং পারুপমানো ৰিয, ৰণ্ণগন্ধসম্পন্নচম্পকপুপ্ফানি সিরসা সম্পটিচ্ছন্তো ৰিয, সিনেরুপাদং উপগচ্ছন্তো পুণ্ণচন্দো ৰিয ভগৰতো চক্কলক্খণপটিমণ্ডিতে অলত্তকৰণ্ণফুল্লপদুমসস্সিরিকে পাদে ৰন্দিত্ৰাতি অত্থো. একমন্তং নিসীদীতি ছনিসজ্জদোসৰিরহিতে একস্মিং ওকাসে নিসীদি.

তুণ্হীভূ তং তুণ্হীভূতন্তি যতো যতো অনুৰিলোকেতি, ততো ততো তুণ্হীভূতমেৰাতি অত্থো. তত্থ হি একভিক্খুস্সাপি হত্থকুক্কুচ্চং ৰা পাদকুক্কুচ্চং ৰা নত্থি, সব্বে ভগৰতো চেৰ গারৰেন অত্তনো চ সিক্খিতসিক্খতায অঞ্ঞমঞ্ঞং ৰিগতসল্লাপা অন্তমসো উক্কাসিতসদ্দম্পি অকরোন্তা সুনিখাতইন্দখীলা ৰিয নিৰাতট্ঠানে সন্নিসিন্নং মহাসমুদ্দউদকং ৰিয কাযেনপি নিচ্চলা মনসাপি অৰিক্খিত্তা রত্তৰলাহকা ৰিয সিনেরুকূটং ভগৰন্তং পরিৰারেত্ৰা নিসীদিংসু. পরিব্বাজকস্স এৰং সন্নিসিন্নং পরিসং দিস্ৰা মহন্তং পীতিসোমনস্সং উপ্পজ্জি. উপ্পন্নং পন অন্তোহদযস্মিংযেৰ সন্নিদহিতুং অসক্কোন্তো পিযসমুদাহারং সমুট্ঠাপেসি. তস্মা অচ্ছরিযং ভোতিআদিমাহ.

তত্থ অন্ধস্স পব্বতারোহনং ৰিয নিচ্চং ন হোতীতি অচ্ছরিযং. অযং তাৰ সদ্দনযো. অযং পন অট্ঠকথানযো, অচ্ছরাযোগ্গন্তি অচ্ছরিযং. অচ্ছরং পহরিতুং যুত্তন্তি অত্থো. অভূতপুব্বং ভূতন্তি অব্ভুতং. উভযম্পেতং ৰিম্হযস্সেৰাধিৰচনং. তং পনেতং গরহঅচ্ছরিযং, পসংসাঅচ্ছরিযন্তি দুৰিধং হোতি. তত্থ অচ্ছরিযং মোগ্গল্লান অব্ভুতং মোগ্গল্লান, যাৰ বাহাগহণাপি নাম সো মোঘপুরিসো আগমেস্সতীতি (চূল়ৰ. ৩৮৩; অ. নি. ৮.২০), ইদং গরহঅচ্ছরিযং নাম. ‘‘অচ্ছরিযং নন্দমাতে অব্ভুতং নন্দমাতে, যত্র হি নাম চিত্তুপ্পাদম্পি পরিসোধেস্সসীতি (অ. নি. ৭.৫৩) ইদং পসংসাঅচ্ছরিযং নাম. ইধাপি ইদমেৰ অধিপ্পেতং’’ অযঞ্হি তং পসংসন্তো এৰমাহ.

যাৰঞ্চিদন্তি এত্থ ইদন্তি নিপাতমত্তং. যাৰাতি পমাণপরিচ্ছেদো, যাৰ সম্মা পটিপাদিতো, যত্তকেন পমাণেন সম্মা পটিপাদিতো, ন সক্কা তস্স ৰণ্ণে ৰত্তুং, অথ খো অচ্ছরিযমেৰেতং অব্ভুতমেৰেতন্তি ৰুত্তং হোতি. এতপরমংযেৰাতি এৰং সম্মা পটিপাদিতো এসো ভিক্খুসঙ্ঘো তস্সাপি ভিক্খুসঙ্ঘস্স পরমোতি এতপরমো, তং এতপরমং যথা অযং পটিপাদিতো, এৰং পটিপাদিতং কত্ৰা পটিপাদেসুং, ন ইতো ভিয্যোতি অত্থো. দুতিযনযে এৰং পটিপাদেস্সন্তি, ন ইতো ভিয্যোতি যোজেতব্বং. তত্থ পটিপাদিতোতি আভিসমাচারিকৰত্তং আদিং কত্ৰা সম্মা অপচ্চনীকপটিপত্তিযং যোজিতো. অথ কস্মা অযং পরিব্বাজকো অতীতানাগতে বুদ্ধে দস্সেতি, কিমস্স তিযদ্ধজাননঞাণং অত্থীতি. নত্থি, নযগ্গাহে পন ঠত্ৰা ‘‘যেনাকারেন অযং ভিক্খুসঙ্ঘো সন্নিসিন্নো দন্তো ৰিনীতো উপসন্তো, অতীতবুদ্ধাপি এতপরমংযেৰ কত্ৰা পটিপজ্জাপেসুং, অনাগতবুদ্ধাপি পটিপজ্জাপেস্সন্তি, নত্থি ইতো উত্তরি পটিপাদনা’’তি মঞ্ঞমানো অনুবুদ্ধিযা এৰমাহ.

২. এৰমেতং কন্দরকাতি পাটিএক্কো অনুসন্ধি. ভগৰা কির তং সুত্ৰা ‘‘কন্দরক ত্ৰং ভিক্খুসঙ্ঘং উপসন্তোতি ৰদসি, ইমস্স পন ভিক্খুসঙ্ঘস্স উপসন্তকারণং তুয্হং অপাকটং, ন হি ত্ৰং সমতিংস পারমিযা পূরেত্ৰা কুসলমূলং পরিপাচেত্ৰা বোধিপল্লঙ্কে সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং পটিৰিজ্ঝি, মযা পন পারমিযো পূরেত্ৰা ঞাতত্থচরিযং লোকত্থচরিযং বুদ্ধত্থচরিযঞ্চ কোটিং পাপেত্ৰা বোধিপল্লঙ্কে সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং পটিৰিদ্ধং, ময্হং এতেসং উপসন্তকারণং পাকট’’ন্তি দস্সেতুং ইমং দেসনং আরভি.

সন্তি হি কন্দরকাতি অযম্পি পাটিএক্কো অনুসন্ধি. ভগৰতো কির এতদহোসি – ‘‘অযং পরিব্বাজকো ইমং ভিক্খুসঙ্ঘং উপসন্তোতি ৰদতি, অযঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘো কপ্পেত্ৰা পকপ্পেত্ৰা কুহকভাৰেন ইরিযাপথং সণ্ঠপেন্তো চিত্তেন অনুপসন্তো ন উপসন্তাকারং দস্সেতি. এত্থ পন ভিক্খুসঙ্ঘে পটিপদং পূরযমানাপি পটিপদং পূরেত্ৰা মত্থকং পত্ৰা ঠিতভিক্খূপি অত্থি, তত্থ পটিপদং পূরেত্ৰা মত্থকং পত্তা অত্তনা পটিৰিদ্ধগুণেহেৰ উপসন্তা, পটিপদং পূরযমানা উপরিমগ্গস্স ৰিপস্সনায উপসন্তা, ইতো মুত্তা পন অৰসেসা চতূহি সতিপট্ঠানেহি উপসন্তা. তং নেসং উপসন্তকারণং দস্সেস্সামী’’তি ‘‘ইমিনা চ ইমিনা চ কারণেন অযং ভিক্খুসঙ্ঘো উপসন্তো’’তি দস্সেতুং ‘‘সন্তি হি কন্দরকা’’তিআদিমাহ.

তত্থ অরহন্তো খীণাসৰাতিআদীসু যং ৰত্তব্বং, তং মূলপরিযাযসুত্তৰণ্ণনাযমেৰ ৰুত্তং. সেখপটিপদম্পি তত্থেৰ ৰিত্থারিতং. সন্ততসীলাতি সততসীলা নিরন্তরসীলা. সন্ততৰুত্তিনোতি তস্সেৰ ৰেৰচনং, সন্ততজীৰিকা ৰাতিপি অত্থো. তস্মিং সন্ততসীলে ঠত্ৰাৰ জীৰিকং কপ্পেন্তি, ন দুস্সীল্যং মরণং পাপুণন্তীতি অত্থো.

নিপকাতি নেপক্কেন সমন্নাগতা পঞ্ঞৰন্তো. নিপকৰুত্তিনোতি পঞ্ঞায ৰুত্তিনো, পঞ্ঞায ঠত্ৰা জীৰিকং কপ্পেন্তি. যথা একচ্চো সাসনে পব্বজিত্ৰাপি জীৰিতকারণা ছসু অগোচরেসু চরতি, ৰেসিযাগোচরো হোতি, ৰিধৰথুল্লকুমারিকপণ্ডকপানাগারভিক্খুনিগোচরো হোতি. সংসট্ঠো ৰিহরতি রাজূহি রাজমহামত্তেহি তিত্থিযেহি তিত্থিযসাৰকেহি অননুলোমিকেন গিহিসংসগ্গেন (ৰিভ. ৫১৪), ৰেজ্জকম্মং করোতি, দূতকম্মং করোতি, পহিণকম্মং করোতি, গণ্ডং ফালেতি, অরুমক্খনং দেতি, উদ্ধংৰিরেচনং দেতি, অধোৰিরেচনং দেতি, নত্থুতেলং পচতি, পিৰনতেলং পচতি, ৰেল়ুদানং, পত্তদানং, পুপ্ফদানং, ফলদানং, সিনানদানং, দন্তকট্ঠদানং, মুখোদকদানং, চুণ্ণমত্তিকদানং দেতি, চাটুকম্যং করোতি, মুগ্গসূপিযং, পারিভটুং, জঙ্ঘপেসনিযং করোতীতি একৰীসতিৰিধায অনেসনায জীৰিকং কপ্পেন্তো অনিপকৰুত্তি নাম হোতি, ন পঞ্ঞায ঠত্ৰা জীৰিকং কপ্পেতি, ততো কালকিরিযং কত্ৰা সমণযক্খো নাম হুত্ৰা ‘‘তস্স সঙ্ঘাটিপি আদিত্তা হোতি সম্পজ্জলিতা’’তি ৰুত্তনযেন মহাদুক্খং অনুভোতি. এৰংৰিধা অহুত্ৰা জীৰিতহেতুপি সিক্খাপদং অনতিক্কমন্তো চতুপারিসুদ্ধিসীলে পতিট্ঠায যথাবলং বুদ্ধৰচনং উগ্গণ্হিত্ৰা রথৰিনীতপটিপদং, মহাগোসিঙ্গপটিপদং, মহাসুঞ্ঞতপটিপদং, অনঙ্গণপটিপদং, ধম্মদাযাদপটিপদং, নালকপটিপদং, তুৰট্টকপটিপদং, চন্দোপমপটিপদন্তি ইমানি অরিযপটিপদানি পূরেন্তো চতুপচ্চয-সন্তোস-ভাৰনারাম-অরিযৰংসপটিপত্তিযং কাযসক্খিনো হুত্ৰা অনীকা নিক্খন্তহত্থী ৰিয যূথা ৰিস্সট্ঠসীহো ৰিয নিপচ্ছাবন্ধমহানাৰা ৰিয চ গমনাদীসু একৰিহারিনো ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা অজ্জঅজ্জেৰ অরহত্তন্তি পৰত্তউস্সাহা ৰিহরন্তীতি অত্থো.

সুপ্পতিট্ঠিতচিত্তাতি চতূসু সতিপট্ঠানেসু সুট্ঠপিতচিত্তা হুত্ৰা. সেসা সতিপট্ঠানকথা হেট্ঠা ৰিত্থারিতাৰ. ইধ পন লোকিযলোকুত্তরমিস্সকা সতিপট্ঠানা কথিতা, এত্তকেন ভিক্খুসঙ্ঘস্স উপসন্তকারণং কথিতং হোতি.

৩. যাৰ সুপঞ্ঞত্তাতি যাৰ সুট্ঠপিতা সুদেসিতা. মযম্পি হি, ভন্তেতি ইমিনা এস অত্তনো কারকভাৰং দস্সেতি, ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ উক্খিপতি. অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো, মযম্পি হি, ভন্তে, গিহি…পে… সুপ্পতিট্ঠিতচিত্তা ৰিহরাম, ভিক্খুসঙ্ঘস্স পন অযমেৰ কসি চ বীজঞ্চ যুগনঙ্গলঞ্চ ফালপাচনঞ্চ, তস্মা ভিক্খুসঙ্ঘো সব্বকালং সতিপট্ঠানপরাযণো, মযং পন কালেন কালং ওকাসং লভিত্ৰা এতং মনসিকারং করোম, মযম্পি কারকা, ন সব্বসো ৰিস্সট্ঠকম্মট্ঠানাযেৰাতি. মনুস্সগহনেতি মনুস্সানং অজ্ঝাসযগহনেন গহনতা, অজ্ঝাসযস্সাপি নেসং কিলেসগহনেন গহনতা ৰেদিতব্বা. কসটসাঠেয্যেসুপি এসেৰ নযো. তত্থ অপরিসুদ্ধট্ঠেন কসটতা, কেরাটিযট্ঠেন সাঠেয্যতা ৰেদিতব্বা. সত্তানং হিতাহিতং জানাতীতি এৰং গহনকসটকেরাটিযানং মনুস্সানং হিতাহিতপটিপদং যাৰ সুট্ঠু ভগৰা জানাতি. যদিদং পসৰোতি এত্থ সব্বাপি চতুপ্পদজাতি পসৰোতি অধিপ্পেতা. পহোমীতি সক্কোমি. যাৰতকেন অন্তরেনাতি যত্তকেন খণেন. চম্পং গতাগতং করিস্সতীতি অস্সমণ্ডলতো যাৰ চম্পানগরদ্ৰারা গমনঞ্চ আগমনঞ্চ করিস্সতি. সাঠেয্যানীতি সঠত্তানি. কূটেয্যানীতি কূটত্তানি. ৰঙ্কেয্যানীতি ৰঙ্কত্তানি. জিম্হেয্যানীতি জিম্হত্তানি. পাতুকরিস্সতীতি পকাসেস্সতি দস্সেস্সতি. ন হি সক্কা তেন তানি এত্তকেন অন্তরেন দস্সেতুং.

তত্থ যস্স কিস্মিঞ্চিদেৰ ঠানে ঠাতুকামস্স সতো যং ঠানং মনুস্সানং সপ্পটিভযং, পুরতো গন্ত্ৰা ৰঞ্চেত্ৰা ঠস্সামীতি ন হোতি, তস্মিং ঠাতুকামট্ঠানেযেৰ নিখাতত্থম্ভো ৰিয চত্তারো পাদে নিচ্চলে কত্ৰা তিট্ঠতি, অযং সঠো নাম. যস্স পন কিস্মিঞ্চিদেৰ ঠানে অৰচ্ছিন্দিত্ৰা খন্ধগতং পাতেতুকামস্স সতো যং ঠানং মনুস্সানং সপ্পটিভযং, পুরতো গন্ত্ৰা ৰঞ্চেত্ৰা পাতেস্সামীতি ন হোতি, তত্থেৰ অৰচ্ছিন্দিত্ৰা পাতেতি, অযং কূটো নাম. যস্স কিস্মিঞ্চিদেৰ ঠানে মগ্গা উক্কম্ম নিৰত্তিত্ৰা পটিমগ্গং আরোহিতুকামস্স সতো যং ঠানং মনুস্সানং সপ্পটিভযং, পুরতো গন্ত্ৰা ৰঞ্চেত্ৰা এৰং করিস্সামীতি ন হোতি, তত্থেৰ মগ্গা উক্কম্ম নিৰত্তিত্ৰা পটিমগ্গং আরোহতি, অযং ৰঙ্কো নাম. যস্স পন কালেন ৰামতো কালেন দক্খিণতো কালেন উজুমগ্গেনেৰ গন্তুকামস্স সতো যং ঠানং মনুস্সানং সপ্পটিভযং, পুরতো গন্ত্ৰা ৰঞ্চেত্ৰা এৰং করিস্সামীতি ন হোতি, তত্থেৰ কালেন ৰামতো কালেন দক্খিণতো কালেন উজুমগ্গং গচ্ছতি, তথা লণ্ডং ৰা পস্সাৰং ৰা ৰিস্সজ্জেতুকামস্স সতো ইদং ঠানং সুসম্মট্ঠং আকিণ্ণমনুস্সং রমণীযং, ইমস্মিং ঠানে এৰরূপং কাতুং ন যুত্তং, পুরতো গন্ত্ৰা পটিচ্ছন্নঠানে করিস্সামীতি ন হোতি, তত্থেৰ করোতি, অযং জিম্হো নাম. ইতি ইমং চতুব্বিধম্পি কিরিযং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. সব্বানি তানি সাঠেয্যানি কূটেয্যানি ৰঙ্কেয্যানি জিম্হেয্যানি পাতুকরিস্সতীতি এৰং করোন্তাপি তে সঠাদযো তানি সাঠেয্যাদীনি পাতুকরোন্তি নাম.

এৰং পসূনং উত্তানভাৰং দস্সেত্ৰা ইদানি মনুস্সানং গহনভাৰং দস্সেন্তো অম্হাকং পন, ভন্তেতিআদিমাহ. তত্থ দাসাতি অন্তোজাতকা ৰা ধনক্কীতা ৰা করমরানীতা ৰা সযং ৰা দাসব্যং উপগতা. পেস্সাতি পেসনকারকা. কম্মকরাতি ভত্তৰেতনভতা. অঞ্ঞথাৰ কাযেনাতি অঞ্ঞেনেৰাকারেন কাযেন সমুদাচরন্তি, অঞ্ঞেনেৰাকারেন ৰাচায, অঞ্ঞেন চ নেসং আকারেন চিত্তং ঠিতং হোতীতি দস্সেতি. তত্থ যে সম্মুখা সামিকে দিস্ৰা পচ্চুগ্গমনং করোন্তি, হত্থতো ভণ্ডকং গণ্হন্তি, ইমং ৰিস্সজ্জেত্ৰা ইমং গণ্হন্তা সেসানিপি আসন-পঞ্ঞাপন-তালৰণ্টবীজন-পাদধোৰনাদীনি সব্বানি কিচ্চানি করোন্তি, পরম্মুখকালে পন তেলম্পি উত্তরন্তং ন ওলোকেন্তি, সতগ্ঘনকেপি সহস্সগ্ঘনকেপি কম্মে পরিহাযন্তে নিৰত্তিত্ৰা ওলোকেতুম্পি ন ইচ্ছন্তি, ইমে অঞ্ঞথা কাযেন সমুদাচরন্তি নাম. যে পন সম্মুখা ‘‘অম্হাকং সামি অম্হাকং অয্যো’’তিআদীনি ৰত্ৰা পসংসন্তি, পরম্মুখা অৰত্তব্বং নাম নত্থি, যং ইচ্ছন্তি, তং ৰদন্তি, ইমে অঞ্ঞথা ৰাচায সমুদাচরন্তি নাম.

৪. চত্তারোমে পেস্সপুগ্গলাতি অযম্পি পাটিএক্কো অনুসন্ধি. অযঞ্হি পেস্সো ‘‘যাৰঞ্চিদং, ভন্তে, ভগৰা এৰং মনুস্সগহণে এৰং মনুস্সকসটে এৰং মনুস্সসাঠেয্যে ৰত্তমানে সত্তানং হিতাহিতং জানাতী’’তি আহ. পুরিমে চ তযো পুগ্গলা অহিতপটিপদং পটিপন্না, উপরি চতুত্থো হিতপটিপদং, এৰমহং সত্তানং হিতাহিতং জানামীতি দস্সেতুং ইমং দেসনং আরভি. হেট্ঠা কন্দরকস্স কথায সদ্ধিং যোজেতুম্পি ৰট্টতি. তেন ৰুত্তং ‘‘যাৰঞ্চিদং ভোতা গোতমেন সম্মা ভিক্খুসঙ্ঘো পটিপাদিতো’’তি. অথস্স ভগৰা ‘‘পুরিমে তযো পুগ্গলে পহায উপরি চতুত্থপুগ্গলস্স হিতপটিপত্তিযংযেৰ পটিপাদেমী’’তি দস্সেন্তোপি ইমং দেসনং আরভি. সন্তোতি ইদং সংৰিজ্জমানাতি পদস্সেৰ ৰেৰচনং. ‘‘সন্তা হোন্তি সমিতা ৰূপসন্তা’’তি (ৰিভ. ৫৪২) এত্থ হি নিরুদ্ধা সন্তাতি ৰুত্তা. ‘‘সন্তা এতে ৰিহারা অরিযস্স ৰিনযে ৰুচ্চন্তী’’তি এত্থ (ম. নি. ১.৮২) নিব্বুতা. ‘‘সন্তো হৰে সব্ভি পৰেদযন্তী’’তি এত্থ (জা. ২.২১.৪১৩) পণ্ডিতা. ইধ পন ৰিজ্জমানা উপলব্ভমানাতি অত্থো.

অত্তন্তপাদীসু অত্তানং তপতি দুক্খাপেতীতি অত্তন্তপো. অত্তনো পরিতাপনানুযোগং অত্তপরিতাপনানুযোগং. পরং তপতি দুক্খাপেতীতি পরন্তপো. পরেসং পরিতাপনানুযোগং পরপরিতাপনানুযোগং. দিট্ঠেৰ ধম্মেতি ইমস্মিংযেৰ অত্তভাৰে. নিচ্ছাতোতি ছাতং ৰুচ্চতি তণ্হা, সা অস্স নত্থীতি নিচ্ছাতো. সব্বকিলেসানং নিব্বুতত্তা নিব্বুতো. অন্তো তাপনকিলেসানং অভাৰা সীতলো জাতোতি সীতিভূতো. ঝানমগ্গফলনিব্বানসুখানি পটিসংৰেদেতীতি সুখপটিসংৰেদী. ব্রহ্মভূতেন অত্তনাতি সেট্ঠভূতেন অত্তনা. চিত্তং আরাধেতীতি চিত্তং সম্পাদেতি, পরিপূরেতি গণ্হাতি পসাদেতীতি অত্থো.

৫. দুক্খপটিক্কূলন্তি দুক্খস্স পটিকূলং, পচ্চনীকসণ্ঠিতং দুক্খং অপত্থযমানন্তি অত্থো.

৬. পণ্ডিতোতি ইধ চতূহি কারণেহি পণ্ডিতোতি ন ৰত্তব্বো, সতিপট্ঠানেসু পন কম্মং করোতীতি পণ্ডিতোতি ৰত্তুং ৰট্টতি. মহাপঞ্ঞোতি ইদম্পি মহন্তে অত্থে পরিগ্গণ্হাতীতিআদিনা মহাপঞ্ঞলক্খণেন ন ৰত্তব্বং, সতিপট্ঠানপরিগ্গাহিকায পন পঞ্ঞায সমন্নাগতত্তা মহাপঞ্ঞোতি ৰত্তুং ৰট্টতি. মহতা অত্থেন সংযুত্তো অগমিস্সাতি মহতা অত্থেন সংযুত্তো হুত্ৰা গতো ভৰেয্য, সোতাপত্তিফলং পাপুণেয্যাতি অত্থো. কিং পন যেসং মগ্গফলানং উপনিস্সযো অত্থি, বুদ্ধানং সম্মুখীভাৰে ঠিতেপি তেসং অন্তরাযো হোতীতি. আম হোতি, ন পন বুদ্ধে পটিচ্চ, অথ খো কিরিযপরিহানিযা ৰা পাপমিত্ততায ৰা হোতি. তত্থ কিরিযপরিহানিযা হোতি নাম – সচে হি ধম্মসেনাপতি ধনঞ্জানিস্স ব্রাহ্মণস্স আসযং ঞত্ৰা ধম্মং অদেসযিস্সা, সো ব্রাহ্মণো সোতাপন্নো অভৰিস্সা, এৰং তাৰ কিরিযপরিহানিযা হোতি. পাপমিত্ততায হোতি নাম – সচে হি অজাতসত্তু দেৰদত্তস্স ৰচনং গহেত্ৰা পিতুঘাতকম্মং নাকরিস্সা, সামঞ্ঞফলসুত্তকথিতদিৰসেৰ সোতাপন্নো অভৰিস্সা, তস্স ৰচনং গহেত্ৰা পিতুঘাতকম্মস্স কতত্তা পন ন হোতি, এৰং পাপমিত্ততায হোতি. ইমস্সাপি উপাসকস্স কিরিযপরিহানি জাতা, অপরিনিট্ঠিতায দেসনায উট্ঠহিত্ৰা পক্কন্তো. অপিচ, ভিক্খৰে, এত্তাৰতাপি পেস্সোহত্থারোহপুত্তো মহতা অত্থেন সংযুত্তোতি কতরেন মহন্তেন অত্থেন? দ্ৰীহি আনিসংসেহি. সো কির উপাসকো সঙ্ঘে চ পসাদং পটিলভি, সতিপট্ঠানপরিগ্গহণত্থায চস্স অভিনৰো নযো উদপাদি. তেন ৰুত্তং ‘‘মহতা অত্থেন সংযুত্তো’’তি. কন্দরকো পন সঙ্ঘে পসাদমেৰ পটিলভি. এতস্স ভগৰা কালোতি এতস্স ধম্মক্খানস্স, চতুন্নং ৰা পুগ্গলানং ৰিভজনস্স কালো.

৮. ওরব্ভিকাদীসু উরব্ভা ৰুচ্চন্তি এল়কা, উরব্ভে হনতীতি ওরব্ভিকো. সূকরিকাদীসুপি এসেৰ নযো. লুদ্দোতি দারুণো কক্খল়ো. মচ্ছঘাতকোতি মচ্ছবন্ধকেৰট্টো. বন্ধনাগারিকোতি বন্ধনাগারগোপকো. কুরুরকম্মন্তাতি দারুণকম্মন্তা.

৯. মুদ্ধাৰসিত্তোতি খত্তিযাভিসেকেন মুদ্ধনি অভিসিত্তো. পুরত্থিমেন নগরস্সাতি নগরতো পুরত্থিমদিসায. সন্থাগারন্তি যঞ্ঞসালং. খরাজিনং নিৰাসেত্ৰাতি সখুরং অজিনচম্মং নিৰাসেত্ৰা. সপ্পিতেলেনাতি সপ্পিনা চ তেলেন চ. ঠপেত্ৰা হি সপ্পিং অৰসেসো যো কোচি স্নেহো তেলন্তি ৰুচ্চতি. কণ্ডূৰমানোতি নখানং ছিন্নত্তা কণ্ডূৰিতব্বকালে তেন কণ্ডূৰমানো. অনন্তরহিতাযাতি অসন্থতায. সরূপৰচ্ছাযাতি সদিসৰচ্ছায. সচে গাৰী সেতা হোতি, ৰচ্ছোপি সেতকোৰ. সচে গাৰী কবরা ৰা রত্তা ৰা, ৰচ্ছোপি তাদিসো ৰাতি এৰং সরূপৰচ্ছায. সো এৰমাহাতি সো রাজা এৰং ৰদেতি. ৰচ্ছতরাতি তরুণৰচ্ছকভাৰং অতিক্কন্তা বলৰৰচ্ছা. ৰচ্ছতরীসুপি এসেৰ নযো. বরিহিসত্থাযাতি পরিক্খেপকরণত্থায চেৰ যঞ্ঞভূমিযং অত্থরণত্থায চ. সেসং হেট্ঠা তত্থ তত্থ ৰিত্থারিতত্তা উত্তানমেৰাতি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

কন্দরকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. অট্ঠকনাগরসুত্তৰণ্ণনা

১৭. এৰং মে সুতন্তি অট্ঠকনাগরসুত্তং. তত্থ বেলুৰগামকেতি ৰেসালিযা দক্খিণপস্সে অৰিদূরে বেলুৰগামকো নাম অত্থি, তং গোচরগামং কত্ৰাতি অত্থো. দসমোতি সো হি জাতিগোত্তৰসেন চেৰ সারপ্পত্তকুলগণনায চ দসমে ঠানে গণীযতি, তেনস্স দসমোত্ৰেৰ নামং জাতং. অট্ঠকনাগরোতি অট্ঠকনগরৰাসী. কুক্কুটারামোতি কুক্কুটসেট্ঠিনা কারিতো আরামো.

১৮. তেন ভগৰতা…পে… অক্খাতোতি এত্থ অযং সঙ্খেপত্থো, যো সো ভগৰা সমতিংস পারমিযো পূরেত্ৰা সব্বকিলেসে ভঞ্জিত্ৰা অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো, তেন ভগৰতা, তেসং তেসং সত্তানং আসযানুসযং জানতা, হত্থতলে ঠপিতআমলকং ৰিয সব্বং ঞেয্যধম্মং পস্সতা. অপিচ পুব্বেনিৰাসাদীহি জানতা, দিব্বেন চক্খুনা পস্সতা, তীহি ৰিজ্জাহি ছহি ৰা পন অভিঞ্ঞাহি জানতা, সব্বত্থ অপ্পটিহতেন সমন্তচক্খুনা পস্সতা, সব্বধম্মজাননসমত্থায পঞ্ঞায জানতা, সব্বসত্তানং চক্খুৰিসযাতীতানি তিরোকুট্টাদিগতানিপি রূপানি অতিৰিসুদ্ধেন মংসচক্খুনা পস্সতা, অত্তহিতসাধিকায সমাধিপদট্ঠানায পটিৰেধপঞ্ঞায জানতা, পরহিতসাধিকায করুণাপদট্ঠানায দেসনাপঞ্ঞায পস্সতা, অরীনং হতত্তা পচ্চযাদীনঞ্চ অরহত্তা অরহতা, সম্মা সামঞ্চ সচ্চানং বুদ্ধত্তা সম্মাসম্বুদ্ধেন. অন্তরাযিকধম্মে ৰা জানতা, নিয্যানিকধম্মে পস্সতা, কিলেসারীনং হতত্তা অরহতা, সামং সব্বধম্মানং বুদ্ধত্তা সম্মাসম্বুদ্ধেনাতি এৰং চতুৰেসারজ্জৰসেন চতূহি কারণেহি থোমিতেন. অত্থি নু খো একো ধম্মো অক্খাতোতি.

১৯. অভিসঙ্খতন্তি কতং উপ্পাদিতং. অভিসঞ্চেতযিতন্তি চেতযিতং পকপ্পিতং. সো তত্থ ঠিতোতি সো তস্মিং সমথৰিপস্সনাধম্মে ঠিতো. ধম্মরাগেন ধম্মনন্দিযাতি পদদ্ৰযেহি সমথৰিপস্সনাসু ছন্দরাগো ৰুত্তো. সমথৰিপস্সনাসু হি সব্বেন সব্বং ছন্দরাগং পরিযাদিযিতুং সক্কোন্তো অরহা হোতি, অসক্কোন্তো অনাগামী হোতি. সো সমথৰিপস্সনাসু ছন্দরাগস্স অপ্পহীনত্তা চতুত্থজ্ঝানচেতনায সুদ্ধাৰাসে নিব্বত্ততি, অযং আচরিযানং সমানকথা.

ৰিতণ্ডৰাদী পনাহ ‘‘তেনেৰ ধম্মরাগেনাতি ৰচনতো অকুসলেন সুদ্ধাৰাসে নিব্বত্ততী’’তি সো ‘‘সুত্তং আহরা’’তি ৰত্তব্বো, অদ্ধা অঞ্ঞং অপস্সন্তো ইদমেৰ আহরিস্সতি, ততো ৰত্তব্বো ‘‘কিং পনিদং সুত্তং নেয্যত্থং নীতত্থ’’ন্তি, অদ্ধা নীতত্থন্তি ৰক্খতি. ততো ৰত্তব্বো – এৰং সন্তে অনাগামিফলত্থিকেন সমথৰিপস্সনাসু ছন্দরাগো কত্তব্বো ভৰিস্সতি, ছন্দরাগে উপ্পাদিতে অনাগামিফলং পটিৰিদ্ধং ভৰিস্সতি ‘‘মা সুত্তং মে লদ্ধ’’ন্তি যং ৰা তং ৰা দীপেহি. পঞ্হং কথেন্তেন হি আচরিযস্স সন্তিকে উগ্গহেত্ৰা অত্থরসং পটিৰিজ্ঝিত্ৰা কথেতুং ৰট্টতি, অকুসলেন হি সগ্গে, কুসলেন ৰা অপাযে পটিসন্ধি নাম নত্থি. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা –

‘‘ন, ভিক্খৰে, লোভজেন কম্মেন দোসজেন কম্মেন মোহজেন কম্মেন দেৰা পঞ্ঞাযন্তি, মনুস্সা পঞ্ঞাযন্তি, যা ৰা পনঞ্ঞাপি কাচি সুগতিযো, অথ খো, ভিক্খৰে, লোভজেন কম্মেন দোসজেন কম্মেন মোহজেন কম্মেন নিরযো পঞ্ঞাযতি, তিরচ্ছানযোনি পঞ্ঞাযতি, পেত্তিৰিসযো পঞ্ঞাযতি, যা ৰা পনঞ্ঞাপি কাচি দুগ্গতিযো’’তি –

এৰং পঞ্ঞাপেতব্বো. সচে সঞ্জানাতি সঞ্জানাতু, নো চে সঞ্জানাতি, ‘‘গচ্ছ পাতোৰ ৰিহারং পৰিসিত্ৰা যাগুং পিৰাহী’’তি উয্যোজেতব্বো.

যথা চ পন ইমস্মিং সুত্তে, এৰং মহামালুক্যোৰাদেপি মহাসতিপট্ঠানেপি কাযগতাসতিসুত্তেপি সমথৰিপস্সনা কথিতা. তত্থ ইমস্মিং সুত্তে সমথৰসেন গচ্ছতোপি ৰিপস্সনাৰসেন গচ্ছতোপি সমথধুরমেৰ ধুরং, মহামালুক্যোৰাদে ৰিপস্সনাৰ ধুরং, মহাসতিপট্ঠানং পন ৰিপস্সনুত্তরং নাম কথিতং, কাযগতাসতিসুত্তং সমথুত্তরন্তি.

অযং খো গহপতি…পে… একধম্মো অক্খাতোতি একধম্মং পুচ্ছিতেন অযম্পি একধম্মোতি এৰং পুচ্ছাৰসেন কথিতত্তা একাদসপি ধম্মা একধম্মো নাম জাতো. মহাসকুলুদাযিসুত্তস্মিঞ্হি একূনৰীসতি পব্বানি পটিপদাৰসেন একধম্মো নাম জাতানি, ইধ একাদসপুচ্ছাৰসেন একধম্মোতি আগতানি. অমতুপ্পত্তিযত্থেন ৰা সব্বানিপি একধম্মোতি ৰত্তুং ৰট্টতি.

২১. নিধিমুখং গৰেসন্তোতি নিধিং পরিযেসন্তো. সকিদেৰাতি একপযোগেন. কথং পন একপযোগেনেৰ একাদসন্নং নিধীনং অধিগমো হোতীতি. ইধেকচ্চো অরঞ্ঞে নিধিং গৰেসমানো চরতি, তমেনং অঞ্ঞতরো অত্থচরকো দিস্ৰা ‘‘কিং ভো চরসী’’তি পুচ্ছতি. সো ‘‘জীৰিতৰুত্তিং পরিযেসামী’’তি আহ. ইতরো ‘‘তেন হি সম্ম আগচ্ছ, এতং পাসাণং পৰত্তেহী’’তি আহ. সো তং পৰত্তেত্ৰা উপরূপরি ঠপিতা ৰা কুচ্ছিযা কুচ্ছিং আহচ্চ ঠিতা ৰা একাদস কুম্ভিযো পস্সেয্য, এৰং একপযোগেন একাদসন্নং নিধীনং অধিগমো হোতি.

আচরিযধনং পরিযেসিস্সন্তীতি অঞ্ঞতিত্থিযা হি যস্স সন্তিকে সিপ্পং উগ্গণ্হন্তি, তস্স সিপ্পুগ্গহণতো পুরে ৰা পচ্ছা ৰা অন্তরন্তরে ৰা গেহতো নীহরিত্ৰা ধনং দেন্তি. যেসং গেহে নত্থি, তে ঞাতিসভাগতো পরিযেসন্তি, তথা অলভমানা ভিক্খম্পি চরিত্ৰা দেন্তিযেৰ. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং.

কিমঙ্গং পনাহন্তি বাহিরকা তাৰ অনিয্যানিকেপি সাসনে সিপ্পমত্তদাযকস্স ধনং পরিযেসন্তি; অহং পন এৰংৰিধে নিয্যানিকসাসনে একাদসৰিধং অমতুপ্পত্তিপটিপদং দেসেন্তস্স আচরিযস্স পূজং কিং ন করিস্সামি, করিস্সামিযেৰাতি ৰদতি. পচ্চেকদুস্সযুগেন অচ্ছাদেসীতি একমেকস্স ভিক্খুনো একেকং দুস্সযুগমদাসীতি অত্থো. সমুদাচারৰচনং পনেত্থ এৰরূপং হোতি, তস্মা অচ্ছাদেসীতি ৰুত্তং. পঞ্চসতৰিহারন্তি পঞ্চসতগ্ঘনিকং পণ্ণসালং কারেসীতি অত্থো. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰাতি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

অট্ঠকনাগরসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. সেখসুত্তৰণ্ণনা

২২. এৰং মে সুতন্তি সেখসুত্তং. তত্থ নৰং সন্থাগারন্তি অধুনা কারিতং সন্থাগারং, একা মহাসালাতি অত্থো. উয্যোগকালাদীসু হি রাজানো তত্থ ঠত্ৰা ‘‘এত্তকা পুরতো গচ্ছন্তু, এত্তকা পচ্ছা, এত্তকা উভোহি পস্সেহি, এত্তকা হত্থীসু অভিরুহন্তু, এত্তকা অস্সেসু, এত্তকা রথেসু তিট্ঠন্তূ’’তি এৰং সন্থং করোন্তি, মরিযাদং বন্ধন্তি, তস্মা তং ঠানং সন্থাগারন্তি ৰুচ্চতি. উয্যোগট্ঠানতো চ আগন্ত্ৰা যাৰ গেহেসু অল্লগোমযপরিভণ্ডাদীনি করোন্তি, তাৰ দ্ৰে তীণি দিৰসানি তে রাজানো তত্থ সন্থম্ভন্তীতিপি সন্থাগারং. তেসং রাজূনং সহ অত্থানুসাসনং অগারন্তিপি সন্থাগারং গণরাজানো হি তে, তস্মা উপ্পন্নকিচ্চং একস্স ৰসেন ন ছিজ্জতি, সব্বেসং ছন্দো লদ্ধুং ৰট্টতি, তস্মা সব্বে তত্থ সন্নিপতিত্ৰা অনুসাসন্তি. তেন ৰুত্তং ‘‘সহ অত্থানুসাসনং অগারন্তিপি সন্থাগার’’ন্তি. যস্মা পনেতে তত্থ সন্নিপতিত্ৰা ‘‘ইমস্মিং কালে কসিতুং ৰট্টতি, ইমস্মিং কালে ৰপিতু’’ন্তি এৰমাদিনা নযেন ঘরাৰাসকিচ্চানি সম্মন্তযন্তি, তস্মা ছিদ্দাৰছিদ্দং ঘরাৰাসং তত্থ সন্থরন্তীতিপি সন্থাগারং. অচিরকারিতং হোতীতি কট্ঠকম্ম-সিলাকম্ম-চিত্তকম্মাদিৰসেন সুসজ্জিতং দেৰৰিমানং ৰিয অধুনা নিট্ঠাপিতং. সমণেন ৰাতি এত্থ যস্মা ঘরৰত্থুপরিগ্গহকালেযেৰ দেৰতা অত্তনো ৰসনট্ঠানং গণ্হন্তি, তস্মা ‘‘দেৰেন ৰা’’তি অৰত্ৰা ‘‘সমণেন ৰা ব্রাহ্মণেন ৰা কেনচি ৰা মনুস্সভূতেনা’’তি ৰুত্তং.

যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসূতি সন্থাগারং নিট্ঠিতন্তি সুত্ৰা ‘‘গচ্ছাম, নং পস্সিস্সামা’’তি গন্ত্ৰা দ্ৰারকোট্ঠকতো পট্ঠায সব্বং ওলোকেত্ৰা ‘‘ইদং সন্থাগারং দেৰৰিমানসদিসং অতিৰিয মনোরমং সস্সিরিকং কেন পঠমং পরিভুত্তং অম্হাকং দীঘরত্তং হিতায সুখায অস্সা’’তি চিন্তেত্ৰা ‘‘অম্হাকং ঞাতিসেট্ঠস্স পঠমং দিয্যমানেপি সত্থুনোৰ অনুচ্ছৰিকং, দক্খিণেয্যৰসেন দিয্যমানেপি সত্থুনোৰ অনুচ্ছৰিকং, তস্মা পঠমং সত্থারং পরিভুঞ্জাপেস্সাম, ভিক্খুসঙ্ঘস্স আগমনং করিস্সাম, ভিক্খুসঙ্ঘে আগতে তেপিটকং বুদ্ধৰচনং আগতমেৰ ভৰিস্সতি, সত্থারং তিযামরত্তিং অম্হাকং ধম্মকথং কথাপেস্সাম, ইতি তীহি রতনেহি পরিভুত্তং মযং পচ্ছা পরিভুঞ্জিস্সাম, এৰং নো দীঘরত্তং হিতায সুখায ভৰিস্সতী’’তি সন্নিট্ঠানং কত্ৰা উপসঙ্কমিংসু.

যেন সন্থাগারং তেনুপসঙ্কমিংসূতি তং দিৰসং কির সন্থাগারং কিঞ্চাপি রাজকুলানং দস্সনত্থায দেৰৰিমানং ৰিয সুসজ্জিতং হোতি সুপটিজগ্গিতং, বুদ্ধারহং পন কত্ৰা অপ্পঞ্ঞত্তং. বুদ্ধা হি নাম অরঞ্ঞজ্ঝাসযা অরঞ্ঞারামা অন্তোগামে ৰসেয্যুং ৰা নো ৰা, তস্মা ভগৰতো মনং জানিত্ৰাৰ পঞ্ঞাপেস্সামাতি চিন্তেত্ৰা তে ভগৰন্তং উপসঙ্কমিংসু. ইদানি পন মনং লভিত্ৰা পঞ্ঞাপেতুকামা যেন সন্থাগারং তেনুপসঙ্কমিংসু.

সব্বসন্থরিং সন্থাগারং সন্থরিত্ৰাতি যথা সব্বমেৰ সন্থতং হোতি, এৰং তং সন্থরাপেত্ৰা. সব্বপঠমং তাৰ ‘‘গোমযং নাম সব্বমঙ্গলেসু ৰট্টতী’’তি সুধাপরিকম্মকতম্পি ভূমিং অল্লগোমযেন ওপুঞ্ছাপেত্ৰা পরিসুক্খভাৰং ঞত্ৰা যথা অক্কন্তট্ঠানে পদং ন পঞ্ঞাযতি, এৰং চতুজ্জাতিযগন্ধেহি লিম্পাপেত্ৰা উপরি নানাৰণ্ণে কটসারকে সন্থরিত্ৰা তেসং উপরি মহাপিট্ঠিককোজৰকে আদিং কত্ৰা হত্থত্থরক-অস্সত্থরক-সীহত্থরক-ব্যগ্ঘত্থরক-চন্দত্থরক-সূরিযত্থরক-চিত্তত্থরকাদীহি নানাৰণ্ণেহি অত্থরণেহি সন্থরিতব্বকযুত্তং সব্বোকাসং সন্থরাপেসুং. তেন ৰুত্তং ‘‘সব্বসন্থরিং সন্থাগারং সন্থরিত্ৰা’’তি.

আসনানি পঞ্ঞাপেত্ৰাতি মজ্ঝট্ঠানে তাৰ মঙ্গলত্থম্ভং নিস্সায মহারহং বুদ্ধাসনং পঞ্ঞাপেত্ৰা তত্থ যং যং মুদুকঞ্চ মনোরমঞ্চ পচ্চত্থরণং, তং তং পচ্চত্থরিত্ৰা ভগৰতো লোহিতকং মনুঞ্ঞদস্সনং উপধানং উপদহিত্ৰা উপরি সুৰণ্ণরজততারকৰিচিত্তং ৰিতানং বন্ধিত্ৰা গন্ধদামপুপ্ফদামপত্তদামাদীহি পচ্চত্থরণেহি অলঙ্করিত্ৰা সমন্তা দ্ৰাদসহত্থট্ঠানে পুপ্ফজালং করিত্ৰা তিংসহত্থমত্তং ঠানং পটসাণিযা পরিক্খিপাপেত্ৰা পচ্ছিমভিত্তিং নিস্সায ভিক্খুসঙ্ঘস্স পল্লঙ্কপীঠ-অপস্সযপীঠ-মুণ্ডপীঠানি পঞ্ঞাপেত্ৰা উপরি সেতপচ্চত্থরণেহি পচ্চত্থরাপেত্ৰা পাচীনভিত্তিং নিস্সায অত্তনো অত্তনো মহাপিট্ঠিককোজৰকে পঞ্ঞাপেত্ৰা হংসলোমাদিপূরিতানি উপধানানি ঠপাপেসুং ‘‘এৰং অকিলমমানা সব্বরত্তিং ধম্মং সুণিস্সামা’’তি. ইদং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘আসনানি পঞ্ঞাপেত্ৰা’’তি.

উদকমণিকন্তি মহাকুচ্ছিকং উদকচাটিং. উপট্ঠপেত্ৰাতি এৰং ভগৰা চ ভিক্খুসঙ্ঘো চ যথারুচিযা হত্থে ৰা ধোৰিস্সন্তি পাদে ৰা, মুখং ৰা ৰিক্খালেস্সন্তীতি তেসু তেসু ঠানেসু মণিৰণ্ণস্স উদকস্স পূরাপেত্ৰা ৰাসত্থায নানাপুপ্ফানি চেৰ উদকৰাসচুণ্ণানি চ পক্খিপিত্ৰা কদলিপণ্ণেহি পিদহিত্ৰা পতিট্ঠাপেসুং. ইদং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘উপট্ঠপেত্ৰা’’তি.

তেলপ্পদীপং আরোপেত্ৰাতি রজতসুৰণ্ণাদিমযদণ্ডাসু দীপিকাসু যোনকরূপকিরাতরূপকাদীনং হত্থে ঠপিতসুৰণ্ণরজতাদিমযকপল্লকাদীসু চ তেলপ্পদীপং জলযিত্ৰাতি অত্থো. যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসূতি এত্থ পন তে সক্যরাজানো ন কেৰলং সন্থাগারমেৰ, অথ খো যোজনাৰট্টে কপিলৰত্থুস্মিং নগরৰীথিযোপি সম্মজ্জাপেত্ৰা ধজে উস্সাপেত্ৰা গেহদ্ৰারেসু পুণ্ণঘটে চ কদলিযো চ ঠপাপেত্ৰা সকলনগরং দীপমালাদীহি ৰিপ্পকিণ্ণতারকং ৰিয কত্ৰা ‘‘খীরপাযকে দারকে খীরং পাযেথ, দহরে কুমারে লহুং লহুং ভোজেত্ৰা সযাপেথ, উচ্চাসদ্দং মা করিত্থ, অজ্জ একরত্তিং সত্থা অন্তোগামে ৰসিস্সতি, বুদ্ধা নাম অপ্পসদ্দকামা হোন্তী’’তি ভেরিং চরাপেত্ৰা সযং দণ্ডদীপিকা আদায যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু.

অথ খো ভগৰা নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন যেন নৰং সন্থাগারং তেনুপসঙ্কমীতি. ‘‘যস্স দানি, ভন্তে, ভগৰা কালং মঞ্ঞতী’’তি এৰং কির কালে আরোচিতে ভগৰা লাখারসেন তিন্তরত্তকোৰিল়ারপুপ্ফৰণ্ণং রত্তদুপট্টং কত্তরিযা পদুমং কন্তন্তো ৰিয সংৰিধায তিমণ্ডলং পটিচ্ছাদেন্তো নিৰাসেত্ৰা সুৰণ্ণপামঙ্গেন পদুমকলাপং পরিক্খিপন্তো ৰিয ৰিজ্জুল্লতাসস্সিরিকং কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৰা রত্তকম্বলেন গজকুম্ভং পরিযোনদ্ধন্তো ৰিয রতনসতুব্বেধে সুৰণ্ণগ্ঘিকে পৰাল়জালং খিপমানো ৰিয সুৰণ্ণচেতিযে রত্তকম্বলকঞ্চুকং পটিমুঞ্চন্তো ৰিয গচ্ছন্তং পুণ্ণচন্দং রত্তৰণ্ণৰলাহকেন পটিচ্ছাদযমানো ৰিয কঞ্চনপব্বতমত্থকে সুপক্কলাখারসং পরিসিঞ্চন্তো ৰিয চিত্তকূটপব্বতমত্থকং ৰিজ্জুল্লতায পরিক্খিপন্তো ৰিয চ সচক্কৰাল়সিনেরুযুগন্ধরং মহাপথৰিং চালেত্ৰা গহিতং নিগ্রোধপল্লৰসমানৰণ্ণং রত্তৰরপংসুকূলং পারুপিত্ৰা গন্ধকুটিদ্ৰারতো নিক্খমি কঞ্চনগুহতো সীহো ৰিয উদযপব্বতকূটতো পুণ্ণচন্দো ৰিয চ. নিক্খমিত্ৰা পন গন্ধকুটিপমুখে অট্ঠাসি.

অথস্স কাযতো মেঘমুখেহি ৰিজ্জুকলাপা ৰিয রস্মিযো নিক্খমিত্ৰা সুৰণ্ণরসধারাপরিসেকমঞ্জরিপত্তপুপ্ফফলৰিটপে ৰিয আরামরুক্খে করিংসু. তাৰদেৰ চ অত্তনো অত্তনো পত্তচীৰরমাদায মহাভিক্খুসঙ্ঘো ভগৰন্তং পরিৰারেসি. তে পন পরিৰারেত্ৰা ঠিতা ভিক্খূ এৰরূপা অহেসুং অপ্পিচ্ছা সন্তুট্ঠা পৰিৰিত্তা অসংসট্ঠা আরদ্ধৰীরিযা ৰত্তারো ৰচনক্খমা চোদকা পাপগরহী সীলসম্পন্না সমাধিসম্পন্না পঞ্ঞাৰিমুত্তিৰিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পন্নাতি. তেহি পরিৰারিতো ভগৰা রত্তকম্বলপরিক্খিত্তো ৰিয সুৰণ্ণক্খন্ধো রত্তপদুমসণ্ডমজ্ঝগতা ৰিয সুৰণ্ণনাৰা পৰাল়ৰেদিকাপরিক্খিত্তো ৰিয সুৰণ্ণপাসাদো ৰিরোচিত্থ. সারিপুত্তমোগ্গল্লানাদযো মহাথেরাপি নং মেঘৰণ্ণং পংসুকূলং পারুপিত্ৰা মণিৰম্মৰম্মিকা ৰিয মহানাগা পরিৰারযিংসু ৰন্তরাগা ভিন্নকিলেসা ৰিজটিতজটা ছিন্নবন্ধনা কুলে ৰা গণে ৰা অলগ্গা.

ইতি ভগৰা সযং ৰীতরাগো ৰীতরাগেহি, ৰীতদোসো ৰীতদোসেহি, ৰীতমোহো ৰীতমোহেহি, নিত্তণ্হো নিত্তণ্হেহি, নিক্কিলেসো নিক্কিলেসেহি, সযং বুদ্ধো বহুস্সুতবুদ্ধেহি পরিৰারিতো, পত্তপরিৰারিতং ৰিয কেসরং, কেসরপরিৰারিতা ৰিয কণ্ণিকা, অট্ঠনাগসহস্সপরিৰারিতো ৰিয ছদ্দন্তো নাগরাজা, নৰুতিহংসসহস্সপরিৰারিতো ৰিয ধতরট্ঠো হংসরাজা, সেনঙ্গপরিৰারিতো ৰিয চক্কৰত্তি, মরুগণপরিৰারিতো ৰিয সক্কো দেৰরাজা, ব্রহ্মগণপরিৰারিতো ৰিয হারিতমহাব্রহ্মা, তারাগণপরিৰারিতো ৰিয পুণ্ণচন্দো, অসমেন বুদ্ধৰেসেন অপরিমাণেন বুদ্ধৰিলাসেন কপিলৰত্থুগমনমগ্গং পটিপজ্জি.

অথস্স পুরত্থিমকাযতো সুৰণ্ণৰণ্ণা রস্মী উট্ঠহিত্ৰা অসীতিহত্থট্ঠানং অগ্গহেসি. পচ্ছিমকাযতো দক্খিণহত্থতো, ৰামহত্থতো সুৰণ্ণৰণ্ণা রস্মী উট্ঠহিত্ৰা অসীতিহত্থট্ঠানং অগ্গহেসি. উপরি কেসন্ততো পট্ঠায সব্বকেসাৰত্তেহি মোরগীৰৰণ্ণা রস্মী উট্ঠহিত্ৰা গগনতলে অসীতিহত্থট্ঠানং অগ্গহেসি. হেট্ঠা পাদতলেহি পৰাল়ৰণ্ণা রস্মী উট্ঠহিত্ৰা ঘনপথৰিযং অসীতিহত্থট্ঠানং অগ্গহেসি. এৰং সমন্তা অসীতিহত্থমত্তং ঠানং ছব্বণ্ণা বুদ্ধরস্মিযো ৰিজ্জোতমানা ৰিপ্ফন্দমানা কঞ্চনদণ্ডদীপিকাহি নিচ্ছরিত্ৰা আকাসং পক্খন্দজালা ৰিয চাতুদ্দীপিকমহামেঘতো নিক্খন্তৰিজ্জুল্লতা ৰিয ৰিধাৰিংসু. সব্বদিসাভাগা সুৰণ্ণচম্পকপুপ্ফেহি ৰিকিরিযমানা ৰিয, সুৰণ্ণঘটা নিক্খন্তসুৰণ্ণরসধারাহি সিঞ্চমানা ৰিয, পসারিতসুৰণ্ণপটপরিক্খিত্তা ৰিয, ৰেরম্ভৰাতসমুট্ঠিতকিংসুককণিকারপুপ্ফচুণ্ণসমোকিণ্ণা ৰিয ৰিপ্পকিরিংসু.

ভগৰতোপি অসীতিঅনুব্যঞ্জনব্যামপ্পভাদ্ৰত্তিংসৰরলক্খণসমুজ্জলং সরীরং সমুগ্গততারকং ৰিয গগনতলং, ৰিকসিতমিৰ পদুমৰনং, সব্বপালিফুল্লো ৰিয যোজনসতিকো পারিচ্ছত্তকো, পটিপাটিযা ঠপিতানং দ্ৰত্তিংসূচন্দানং দ্ৰত্তিংসসূরিযানং দ্ৰত্তিংসচক্কৰত্তীনং দ্ৰত্তিংসদেৰরাজানং দ্ৰত্তিংসমহাব্রহ্মানং সিরিযা সিরিং অভিভৰমানং ৰিয ৰিরোচিত্থ, যথা তং দসহি পারমীহি দসহি উপপারমীহি দসহি পরমত্থপারমীহি সুপূরিতাহি সমতিংসপারমিতাহি অলঙ্কতং. কপ্পসতসহসাধিকানি চত্তারি অসঙ্খ্যেয্যানি দিন্নদানং রক্খিতসীলং কতকল্যাণকম্মং একস্মিং অত্তভাৰে ওসরিত্ৰা ৰিপাকং দাতুং ঠানং অলভমানং সম্বাধপত্তং ৰিয অহোসি. নাৰাসহস্সভণ্ডং একনাৰং আরোপনকালো ৰিয, সকটসহস্সভণ্ডং একসকটং আরোপনকালো ৰিয, পঞ্চৰীসতিযা নদীনং ওঘস্স সম্ভিজ্জ মুখদ্ৰারে একতো রাসীভূতকালো ৰিয চ অহোসি.

ইমায বুদ্ধসিরিযা ওভাসমানস্সাপি চ ভগৰতো পুরতো অনেকানি দণ্ডদীপিকসহস্সানি উক্খিপিংসু. তথা পচ্ছতো. ৰামপস্সে দক্খিণপস্সে. জাতিকুসুমচম্পকৰনমল্লিকরত্তুপ্পলনীলুপ্পলমকুলসিন্দুৰারপুপ্ফানি চেৰ নীলপীতাদিৰণ্ণসুগন্ধগন্ধচুণ্ণানি চ চাতুদ্দীপিকমেঘৰিস্সট্ঠোদকৰুট্ঠিযো ৰিয ৰিপ্পকিরিংসু. পঞ্চঙ্গিকতূরিযনিগ্ঘোসা চেৰ বুদ্ধধম্মসঙ্ঘগুণপ্পটিসংযুত্তা থুতিঘোসা চ সব্বদিসা পূরযিংসু. দেৰমনুস্সনাগসুপণ্ণগন্ধব্বযক্খাদীনং অক্খীনি অমতপানং ৰিয লভিংসু. ইমস্মিং পন ঠানে ঠত্ৰা পদসহস্সেন গমনৰণ্ণং ৰত্তুং ৰট্টতি. তত্রিদং মুখমত্তং –

‘‘এৰং সব্বঙ্গসম্পন্নো, কম্পযন্তো ৰসুন্ধরং;

অহেঠযন্তো পাণানি, যাতি লোকৰিনাযকো.

দক্খিণং পঠমং পাদং, উদ্ধরন্তো নরাসভো;

গচ্ছন্তো সিরিসম্পন্নো, সোভতে দ্ৰিপদুত্তমো.

গচ্ছতো বুদ্ধসেট্ঠস্স, হেট্ঠা পাদতলং মুদু;

সমং সম্ফুসতে ভূমিং, রজসা নুপলিপ্পতি.

নিন্নট্ঠানং উন্নমতি, গচ্ছন্তে লোকনাযকে;

উন্নতঞ্চ সমং হোতি, পথৰী চ অচেতনা.

পাসাণা সক্খরা চেৰ, কথলা খাণুকণ্টকা;

সব্বে মগ্গা ৰিৰজ্জন্তি, গচ্ছন্তে লোকনাযকে.

নাতিদূরে উদ্ধরতি, নচ্চাসন্নে চ নিক্খিপং;

অঘট্টযন্তো নিয্যাতি, উভো জাণূ চ গোপ্ফকে.

নাতিসীঘং পক্কমতি, সম্পন্নচরণো মুনি;

ন চাতিসণিকং যাতি, গচ্ছমানো সমাহিতো.

উদ্ধং অধো চ তিরিযং, দিসঞ্চ ৰিদিসং তথা;

ন পেক্খমানো সো যাতি, যুগমত্তম্হি পেক্খতি.

নাগৰিক্কন্তচারো সো, গমনে সোভতে জিনো;

চারুং গচ্ছতি লোকগ্গো, হাসযন্তো সদেৰকে.

উল়ুরাজাৰ সোভন্তো, চতুচারীৰ কেসরী;

তোসযন্তো বহূ সত্তে, পুরং সেট্ঠং উপাগমী’’তি.

ৰণ্ণকালো নাম কিরেস, এৰংৰিধেসু কালেসু বুদ্ধস্স সরীরৰণ্ণে ৰা গুণৰণ্ণে ৰা ধম্মকথিকস্স থামোযেৰ পমাণং চুণ্ণিযপদেহি ৰা গাথাবন্ধেন ৰা যত্তকং সক্কোতি, তত্তকং ৰত্তব্বং. দুক্কথিতন্তি ন ৰত্তব্বং. অপ্পমাণৰণ্ণা হি বুদ্ধা, তেসং বুদ্ধাপি অনৰসেসতো ৰণ্ণং ৰত্তুং অসমত্থা, পগেৰ ইতরা পজাতি. ইমিনা সিরিৰিলাসেন অলঙ্কতপ্পটিযত্তং সক্যরাজপুরং পৰিসিত্ৰা ভগৰা পসন্নচিত্তেন জনেন গন্ধধূমৰাসচুণ্ণাদীহি পূজযমানো সন্থাগারং পাৰিসি. তেন ৰুত্তং – ‘‘অথ খো ভগৰা নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন যেন এৰং সন্থাগারং তেনুপসঙ্কমী’’তি.

ভগৰন্তংযেৰ পুরক্খত্ৰাতি ভগৰন্তং পুরতো কত্ৰা. তত্থ ভগৰা ভিক্খূনঞ্চেৰ উপাসকানঞ্চ মজ্ঝে নিসিন্নো গন্ধোদকেন ন্হাপেত্ৰা দুকূলচুম্বটকেন ৰোদকং কত্ৰা জাতিহিঙ্গুলকেন মজ্জিত্ৰা রত্তকম্বলপলিৰেঠিতে পীঠে ঠপিতরত্তসুৰণ্ণঘনপটিমা ৰিয অতিৰিরোচিত্থ. অযং পনেত্থ পোরাণানং ৰণ্ণভণনমগ্গো –

‘‘গন্ত্ৰান মণ্ডলমাল়ং, নাগৰিক্কন্তচরণো;

ওভাসযন্তো লোকগ্গো, নিসীদি ৰরমাসনে.

তস্মিং নিসিন্নো নরদম্মসারথি,

দেৰাতিদেৰো সতপুঞ্ঞলক্খণো;

বুদ্ধাসনে মজ্ঝগতো ৰিরোচতি,

সুৰণ্ণনেক্খং ৰিয পণ্ডুকম্বলে.

নেক্খং জম্বোনদস্সেৰ, নিক্খিত্তং পণ্ডুকম্বলে;

ৰিরোচতি ৰীতমলো, মণিৰেরোচনো যথা.

মহাসালোৰ সম্ফুল্লো, নেরুরাজাৰলঙ্কতো;

সুৰণ্ণযূপসঙ্কাসো, পদুমো কোকনদো যথা.

জলন্তো দীপরুক্খোৰ, পব্বতগ্গে যথা সিখী;

দেৰানং পারিচ্ছত্তোৰ, সব্বফুল্লো ৰিরোচথা’’তি.

কাপিলৰত্থৰে সক্যে বহুদেৰ রত্তিং ধম্মিযা কথাযাতি এত্থ ধম্মী কথা নাম সন্থাগারঅনুমোদনপ্পটিসংযুত্তা পকিণ্ণককথা ৰেদিতব্বা. তদা হি ভগৰা আকাসগঙ্গং ওতারেন্তো ৰিয পথৰোজং আকড্ঢন্তো ৰিয মহাজম্বুং খন্ধে গহেত্ৰা চালেন্তো ৰিয যোজনিকং মধুভণ্ডং চক্কযন্তেন পীল়েত্ৰা মধুপানং পাযমানো ৰিয কাপিলৰত্থৰানং সক্যানং হিতসুখাৰহং পকিণ্ণককথং কথেসি. ‘‘আৰাসদানং নামেতং মহারাজ মহন্তং, তুম্হাকং আৰাসো মযা পরিভুত্তো ভিক্খুসঙ্ঘেন পরিভুত্তো মযা চ ভিক্খুসঙ্ঘেন চ পরিভুত্তো পন ধম্মরতনেন পরিভুত্তো যেৰাতি তীহি রতনেহি পরিভুত্তো নাম হোতি. আৰাসদানস্মিঞ্হি দিন্নে সব্বদানং দিন্নমেৰ হোতি. ভূমট্ঠকপণ্ণসালায ৰা সাখামণ্ডপস্স ৰাপি আনিসংসো নাম পরিচ্ছিন্দিতুং ন সক্কা’’তি নানানযৰিচিত্তং বহুং ধম্মকথং কথেত্ৰা –

‘‘সীতং উণ্হং পটিহন্তি, ততো ৰাল়মিগানি চ;

সরীসপে চ মকসে, সিসিরে চাপি ৰুট্ঠিযো.

ততো ৰাতাতপো ঘোরো, সঞ্জাতো পটিহঞ্ঞতি;

লেণত্থঞ্চ সুখত্থঞ্চ, ঝাযিতুঞ্চ ৰিপস্সিতুং.

ৰিহারদানং সঙ্ঘস্স, অগ্গং বুদ্ধেন ৰণ্ণিতং;

তস্মা হি পণ্ডিতো পোসো, সম্পস্সং অত্থমত্তনো.

ৰিহারে কারযে রম্মে, ৰাসযেত্থ বহুস্সুতে;

তেসং অন্নঞ্চ পানঞ্চ, ৰত্থসেনাসনানি চ.

দদেয্য উজুভূতেসু, ৰিপ্পসন্নেন চেতসা;

তে তস্স ধম্মং দেসেন্তি, সব্বদুক্খাপনূদনং;

যং সো ধম্মং ইধঞ্ঞায, পরিনিব্বাতি অনাসৰো’’তি. (চূল়ৰ. ২৯৫) –

এৰং অযম্পি আৰাসে আনিসংসো, অযম্পি আনিসংসোতি বহুদেৰরত্তিং অতিরেকতরং দিযড্ঢযামং আৰাসানিসংসকথং কথেসি. তত্থ ইমা গাথাৰ সঙ্গহং আরুল়্হা, পকিণ্ণকধম্মদেসনা পন সঙ্গহং ন আরোহতি. সন্দস্সেসীতিআদীনি ৰুত্তত্থানেৰ.

আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসীতি ধম্মকথং কথাপেতুকামো জানাপেসি. অথ কস্মা সারিপুত্তমহামোগ্গল্লানমহাকস্সপাদীসু অসীতিমহাথেরেসু ৰিজ্জমানেসু ভগৰা আনন্দত্থেরস্স ভারমকাসীতি. পরিসজ্ঝাসযৰসেন. আযস্মা হি আনন্দো বহুস্সুতানং অগ্গো, পহোসি পরিমণ্ডলেহি পদব্যঞ্জনেহি মধুরধম্মকথং কথেতুন্তি সাকিযমণ্ডলে পাকটো পঞ্ঞাতো. তস্স সক্যরাজূহি ৰিহারং গন্ত্ৰাপি ধম্মকথা সুতপুব্বা, ওরোধা পন নেসং ন যথারুচিযা ৰিহারং গন্তুং লভন্তি, তেসং এতদহোসি – ‘‘অহো ৰত ভগৰা অপ্পংযেৰ ধম্মকথং কথেত্ৰা অম্হাকং ঞাতিসেট্ঠস্স আনন্দস্স ভারং করেয্যা’’তি. তেসং অজ্ঝাসযৰসেন ভগৰা তস্সেৰ ভারমকাসি.

সেখো পাটিপদোতি পটিপন্নকো সেখসমণো. সো তুয্হং পটিভাতু উপট্ঠাতু, তস্স পটিপদং দেসেহীতি পটিপদায পুগ্গলং নিযমেত্ৰা দস্সেতি. কস্মা পন ভগৰা ইমং পটিপদং নিযমেসি? বহূহি কারণেহি. ইমে তাৰ সক্যা মঙ্গলসালায মঙ্গলং পচ্চাসীসন্তি ৰড্ঢিং ইচ্ছন্তি, অযঞ্চ সেখপটিপদা ময্হং সাসনে মঙ্গলপটিপদা ৰড্ঢমানকপটিপদাতিপি ইমং পটিপদং নিযমেসি. তস্সঞ্চ পরিসতি সেখাৰ বহূ নিসিন্না, তে অত্তনা পটিৰিদ্ধট্ঠানে কথীযমানে অকিলমন্তাৰ সল্লক্খেস্সন্তীতিপি ইমং পটিপদং নিযমেসি. আযস্মা চ আনন্দো সেখপটিসম্ভিদাপত্তোৰ, সো অত্তনা পটিৰিদ্ধে পচ্চক্খট্ঠানে কথেন্তো অকিলমন্তো ৰিঞ্ঞাপেতুং সক্খিস্সতীতিপি ইমং পটিপদং নিযমেসি. সেখপটিপদায চ তিস্সোপি সিক্খা ওসটা, তত্থ অধিসীলসিক্খায কথিতায সকলং ৰিনযপিটকং কথিতমেৰ হোতি, অধিচিত্তসিক্খায কথিতায সকলং সুত্তন্তপিটকং কথিতং হোতি, অধিপঞ্ঞাসিক্খায কথিতায সকলং অভিধম্মপিটকং কথিতং হোতি, আনন্দো চ বহুস্সুতো তিপিটকধরো, সো পহোতি তীহি পিটকেহি তিস্সো সিক্খা কথেতুং, এৰং কথিতে সক্যানং মঙ্গলমেৰ ৰড্ঢিযেৰ ভৰিস্সতীতিপি ইমং পটিপদং নিযমেসি.

পিট্ঠি মে আগিলাযতীতি কস্মা আগিলাযতি? ভগৰতো হি ছব্বস্সানি পধানং পদহন্তস্স মহন্তং কাযদুক্খং অহোসি, অথস্স অপরভাগে মহল্লককালে পিট্ঠিৰাতো উপ্পজ্জি. অকারণং ৰা এতং. পহোতি হি ভগৰা উপ্পন্নং ৰেদনং ৰিক্খম্ভেত্ৰা একম্পি দ্ৰেপি সত্তাহে একপল্লঙ্কেন নিসীদিতুং. সন্থাগারসালং পন চতূহি ইরিযাপথেহি পরিভুঞ্জিতুকামো অহোসি, তত্থ পাদধোৰনট্ঠানতো যাৰ ধম্মাসনা অগমাসি, এত্তকে ঠানে গমনং নিপ্ফন্নং. ধম্মাসনং পত্তো থোকং ঠত্ৰা নিসীদি, এত্তকে ঠানং. দিযড্ঢযামং ধম্মাসনে নিসীদি, এত্তকে ঠানে নিসজ্জা নিপ্ফন্না. ইদানি দক্খিণেন পস্সেন থোকং নিপন্নে সযনং নিপ্ফজ্জিস্সতীতি এৰং চতূহি ইরিযাপথেহি পরিভুঞ্জিতুকামো অহোসি. উপাদিন্নকসরীরঞ্চ নাম ‘‘নো আগিলাযতী’’তি ন ৰত্তব্বং, তস্মা চিরং নিসজ্জায সঞ্জাতং অপ্পকম্পি আগিলাযনং গহেত্ৰা এৰমাহ.

সঙ্ঘাটিং পঞ্ঞাপেত্ৰাতি সন্থাগারস্স কির একপস্সে তে রাজানো পট্টসাণিং পরিক্খিপাপেত্ৰা কপ্পিযমঞ্চকং পঞ্ঞপেত্ৰা কপ্পিযপচ্চত্থরণেন অত্থরিত্ৰা উপরি সুৰণ্ণ-তারক-গন্ধমালা-দামপটিমণ্ডিতং ৰিতানং বন্ধিত্ৰা গন্ধতেলপ্পদীপং আরোপযিংসু ‘‘অপ্পেৰ নাম সত্থা ধম্মাসনতো ৰুট্ঠায থোকং ৰিস্সমন্তো ইধ নিপজ্জেয্য, এৰং নো ইমং সন্থাগারং ভগৰতা চতূহি ইরিযাপথেহি পরিভুত্তং দীঘরত্তং হিতায সুখায ভৰিস্সতী’’তি. সত্থাপি তদেৰ সন্ধায তত্থ সঙ্ঘাটিং পঞ্ঞপেত্ৰা নিপজ্জি. উট্ঠানসঞ্ঞং মনসি করিত্ৰাতি এত্তকং কালং অতিক্কমিত্ৰা ৰুট্ঠহিস্সামীতি ৰুট্ঠানসঞ্ঞং চিত্তে ঠপেত্ৰা.

২৩. মহানামং সক্কং আমন্তেসীতি সো কির তস্মিং কালে তস্সং পরিসতি জেট্ঠকো পামোক্খো, তস্মিং সঙ্গহিতে সেসপরিসা সঙ্গহিতাৰ হোতীতি থেরো তমেৰ আমন্তেসি. সীলসম্পন্নোতি সীলেন সম্পন্নো, সম্পন্নসীলো পরিপুণ্ণসীলোতি অত্থো. সদ্ধম্মেহীতি সুন্দরধম্মেহি, সতং ৰা সপ্পুরিসানং ধম্মেহি.

২৪. কথঞ্চ মহানামাতি ইমিনা এত্তকেন ঠানেন সেখপটিপদায মাতিকং ঠপেত্ৰা পটিপাটিযা ৰিত্থারেতুকামো এৰমাহ. তত্থ সীলসম্পন্নোতিআদীনি ‘‘সম্পন্নসীলা, ভিক্খৰে, ৰিহরথা’’তি আকঙ্খেয্যসুত্তাদীসু ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বানি.

২৫. কাযদুচ্চরিতেনাতিআদীসু উপযোগত্থে করণৰচনং, হিরিযিতব্বানি কাযদুচ্চরিতাদীনি হিরিযতি জিগুচ্ছতীতি অত্থো. ওত্তপ্পনিদ্দেসে হেত্ৰত্থে করণৰচনং, কাযদুচ্চরিতাদীহি ওত্তপ্পস্স হেতুভূতেহি ওত্তপ্পতি ভাযতীতি অত্থো. আরদ্ধৰীরিযোতি পগ্গহিতৰীরিযো অনোসক্কিতমানসো. পহানাযাতি পহানত্থায. উপসম্পদাযাতি পটিলাভত্থায. থামৰাতি ৰীরিযথামেন সমন্নাগতো. দল়্হপরক্কমোতি থিরপরক্কমো. অনিক্খিত্তধুরো কুসলেসু ধম্মেসূতি কুসলেসু ধম্মেসু অনোরোপিতধুরো অনোসক্কিতৰীরিযো. পরমেনাতি উত্তমেন. সতিনেপক্কেনাতি সতিযা চ নিপকভাৰেন চ. কস্মা পন সতিভাজনিযে পঞ্ঞা আগতাতি? সতিযা বলৰভাৰদীপনত্থং. পঞ্ঞাৰিপ্পযুত্তা হি সতি দুব্বলা হোতি, সম্পযুত্তা বলৰতীতি.

চিরকতম্পীতি অত্তনা ৰা পরেন ৰা কাযেন চিরকতং চেতিযঙ্গণৰত্তাদি অসীতি মহাৰত্তপটিপত্তিপূরণং. চিরভাসিতম্পীতি অত্তনা ৰা পরেন ৰা ৰাচায চিরভাসিতং সক্কচ্চং উদ্দিসন-উদ্দিসাপন-ধম্মোসারণ-ধম্মদেসনা-উপনিসিন্নকথা-অনুমোদনিযাদিৰসেন পৰত্তিতং ৰচীকম্মং. সরিতা অনুস্সরিতাতি তস্মিং কাযেন চিরকতে ‘‘কাযো নাম কাযৰিঞ্ঞত্তি, চিরভাসিতে ৰাচা নাম ৰচীৰিঞ্ঞত্তি. তদুভযম্পি রূপং, তংসমুট্ঠাপিকা চিত্তচেতসিকা অরূপং. ইতি ইমে রূপারূপধম্মা এৰং উপ্পজ্জিত্ৰা এৰং নিরুদ্ধা’’তি সরতি চেৰ অনুস্সরতি চ, সতিসম্বোজ্ঝঙ্গং সমুট্ঠাপেতীতি অত্থো. বোজ্ঝঙ্গসমুট্ঠাপিকা হি সতি ইধ অধিপ্পেতা. তায সতিযা এস সকিম্পি সরণেন সরিতা, পুনপ্পুনং সরণেন অনুস্সরিতাতি ৰেদিতব্বা.

উদযত্থগামিনিযাতি পঞ্চন্নং খন্ধানং উদযৰযগামিনিযা উদযঞ্চ ৰযঞ্চ পটিৰিজ্ঝিতুং সমত্থায. অরিযাযাতি ৰিক্খম্ভনৰসেন চ সমুচ্ছেদৰসেন চ কিলেসেহি আরকা ঠিতায পরিসুদ্ধায. পঞ্ঞায সমন্নাগতোতি ৰিপস্সনাপঞ্ঞায চেৰ মগ্গপঞ্ঞায চ সমঙ্গীভূতো. নিব্বেধিকাযাতি সাযেৰ নিব্বিজ্ঝনতো নিব্বেধিকাতি ৰুচ্চতি, তায সমন্নাগতোতি অত্থো. তত্থ মগ্গপঞ্ঞায সমুচ্ছেদৰসেন অনিব্বিদ্ধপুব্বং অপদালিতপুব্বং লোভক্খন্ধং দোসক্খন্ধং মোহক্খন্ধং নিব্বিজ্ঝতি পদালেতীতি নিব্বেধিকা. ৰিপস্সনাপঞ্ঞায তদঙ্গৰসেন নিব্বেধিকায মগ্গপঞ্ঞায পটিলাভসংৰত্তনতো চাতি ৰিপস্সনা ‘‘নিব্বেধিকা’’তি ৰত্তুং ৰট্টতি. সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযাতি ইধাপি মগ্গপঞ্ঞা ‘‘সম্মা হেতুনা নযেন ৰট্টদুক্খং খেপযমানা গচ্ছতীতি সম্মা দুক্খক্খযগামিনী নাম. ৰিপস্সনা তদঙ্গৰসেন ৰট্টদুক্খঞ্চ কিলেসদুক্খঞ্চ খেপযমানা গচ্ছতীতি দুক্খক্খযগামিনী. দুক্খক্খযগামিনিযা ৰা মগ্গপঞ্ঞায পটিলাভসংৰত্তনতো এসা দুক্খক্খযগামিনী’’তি ৰেদিতব্বা.

২৬. অভিচেতসিকানন্তি অভিচিত্তং সেট্ঠচিত্তং সিতানং নিস্সিতানং. দিট্ঠধম্মসুখৰিহারানন্তি অপ্পিতপ্পিতক্খণে সুখপটিলাভহেতূনং. নিকামলাভীতি ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে সমাপজ্জিতা. অকিচ্ছলাভীতি নিদুক্খলাভী. অকসিরলাভীতি ৰিপুললাভী. পগুণভাৰেন একো ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে সমাপজ্জিতুং সক্কোতি, সমাধিপারিপন্থিকধম্মে পন অকিলমন্তো ৰিক্খম্ভেতুং ন সক্কোতি, সো অত্তনো অনিচ্ছায খিপ্পমেৰ ৰুট্ঠাতি, যথাপরিচ্ছেদৰসেন সমাপত্তিং ঠপেতুং ন সক্কোতি অযং কিচ্ছলাভী কসিরলাভী নাম. একো ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে চ সমাপজ্জিতুং সক্কোতি, সমাধিপারিপন্থিকধম্মে চ অকিলমন্তো ৰিক্খম্ভেতি, সো যথাপরিচ্ছেদৰসেনেৰ ৰুট্ঠাতুং সক্কোতি, অযং অকিচ্ছলাভী অকসিরলাভী নাম.

২৭. অযং ৰুচ্চতি মহানাম অরিযসাৰকো সেখো পাটিপদোতি মহানাম অরিযসাৰকো সেখো পাটিপদো ৰিপস্সনাগব্ভায ৰড্ঢমানকপটিপদায সমন্নাগতোতি ৰুচ্চতীতি দস্সেতি. অপুচ্চণ্ডতাযাতি অপূতিঅণ্ডতায. ভব্বো অভিনিব্ভিদাযাতি ৰিপস্সনাদিঞাণপ্পভেদায ভব্বো. সম্বোধাযাতি অরিযমগ্গায. অনুত্তরস্স যোগক্খেমস্সাতি অরহত্তং অনুত্তরো যোগক্খেমো নাম, তদভিগমায ভব্বোতি দস্সেতি. যা পনাযমেত্থ অত্থদীপনত্থং উপমা আহটা, সা চেতোখিলসুত্তে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বা. কেৰলঞ্হি তত্থ ‘‘তস্সা কুক্কুটিযা অণ্ডেসু তিৰিধকিরিযকরণং ৰিয হি ইমস্স ভিক্খুনো উস্সোল়্হিপন্নরসেহি অঙ্গেহি সমন্নাগতভাৰো’’তি যং এৰং ওপম্মসংসন্দনং আগতং, তং ইধ এৰং সীলসম্পন্নো হোতীতিআদিৰচনতো ‘‘তস্সা কুক্কুটিযা অণ্ডেসু তিৰিধকিরিযকরণং ৰিয ইমস্স ভিক্খুনো সীলসম্পন্নতাদীহি পন্নরসেহি ধম্মেহি সমঙ্গিভাৰো’’তি. এৰং যোজেত্ৰা ৰেদিতব্বং. সেসং সব্বত্থ ৰুত্তসদিসমেৰ.

২৮. ইমংযেৰ অনুত্তরং উপেক্খাসতিপারিসুদ্ধিন্তি ইমং পঠমাদিজ্ঝানেহি অসদিসং উত্তমং চতুত্থজ্ঝানিকং উপেক্খাসতিপারিসুদ্ধিং. পঠমাভিনিব্ভিদাতি পঠমো ঞাণভেদো. দুতিযাদীসুপি এসেৰ নযো. কুক্কুটচ্ছাপকো পন একৰারং মাতুকুচ্ছিতো একৰারং অণ্ডকোসতোতি দ্ৰে ৰারে জাযতি. অরিযসাৰকো তীহি ৰিজ্জাহি তাযো ৰারে জাযতি. পুব্বেনিৰাসচ্ছাদকং তমং ৰিনোদেত্ৰা পুব্বেনিৰাসঞাণেন পঠমং জাযতি, সত্তানং চুতিপটিসন্ধিচ্ছাদকং তমং ৰিনোদেত্ৰা দিব্বচক্খুঞাণেন দুতিযং জাযতি, চতুসচ্চপটিচ্ছাদকং তমং ৰিনোদেত্ৰা আসৰক্খযঞাণেন ততিযং জাযতি.

২৯. ইদম্পিস্স হোতি চরণস্মিন্তি ইদম্পি সীলং অস্স ভিক্খুনো চরণং নাম হোতীতি অত্থো. চরণং নাম বহু অনেকৰিধং, সীলাদযো পন্নরসধম্মা, তত্থ ইদম্পি একং চরণন্তি অত্থো. পদত্থো পন চরতি তেন অগতপুব্বং দিসং গচ্ছতীতি চরণং. এস নযো সব্বত্থ.

ইদম্পিস্স হোতি ৰিজ্জাযাতি ইদং পুব্বেনিৰাসঞাণং তস্স ৰিজ্জা নাম হোতীতি অত্থো. ৰিজ্জা নাম বহু অনেকৰিধা, ৰিপস্সনঞাণাদীনি অট্ঠ ঞাণানি, তত্থ ইদম্পি ঞাণং একা ৰিজ্জাতিপি অত্থো. পদত্থো পন ৰিনিৰিজ্ঝিত্ৰা এতায জানাতীতি ৰিজ্জা. এস নযো সব্বত্থ. ৰিজ্জাসম্পন্নো ইতিপীতি তীহি ৰিজ্জাহি ৰিজ্জাসম্পন্নো ইতিপি. চরণসম্পন্নো ইতিপীতি পঞ্চদসহি ধম্মেহি চরণসম্পন্নো ইতিপি. তদুভযেন পন ৰিজ্জাচরণসম্পন্নো ইতিপীতি.

৩০. সনঙ্কুমারেনাতি পোরাণককুমারেন, চিরকালতো পট্ঠায কুমারোতি পঞ্ঞাতেন. সো কির মনুস্সপথে পঞ্চচূল়ককুমারককালে ঝানং নিব্বত্তেত্ৰা অপরিহীনজ্ঝানো ব্রহ্মলোকে নিব্বত্তি, তস্স সো অত্তভাৰো পিযো অহোসি মনাপো, তস্মা তাদিসেনেৰ অত্তভাৰেন চরতি, তেন নং সনঙ্কুমারোতি সঞ্জানন্তি. জনেতস্মিন্তি জনিতস্মিং, পজাযাতি অত্থো. যে গোত্তপটিসারিনোতি যে জনেতস্মিং গোত্তং পটিসরন্তি ‘‘অহং গোতমো, অহং কস্সপো’’তি, তেসু লোকে গোত্তপটিসারীসু খত্তিযো সেট্ঠো. অনুমতা ভগৰতাতি মম পঞ্হব্যাকরণেন সদ্ধিং সংসন্দিত্ৰা দেসিতাতি অম্বট্ঠসুত্তে বুদ্ধেন ভগৰতা ‘‘অহম্পি, অম্বট্ঠ, এৰং ৰদামি –

‘খত্তিযো সেট্ঠো জনেতস্মিং, যে গোত্তপটিসারিনো;

ৰিজ্জাচরণসম্পন্নো, সো সেট্ঠো দেৰমানুসে’তি’’. (দী. নি. ১.২৭৭) –

এৰং ভাসন্তেন অনুঞ্ঞাতা অনুমোদিতা. সাধু সাধু আনন্দাতি, ভগৰা কির আদিতো পট্ঠায নিদ্দং অনোক্কমন্তোৰ ইমং সুত্তং সুত্ৰা আনন্দেন সেখপটিপদায কূটং গহিতন্তি ঞত্ৰা উট্ঠায পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা নিসিন্নো সাধুকারং অদাসি. এত্তাৰতা চ পন ইদং সুত্তং জিনভাসিতং নাম জাতং. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰাতি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

সেখসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. পোতলিযসুত্তৰণ্ণনা

৩১. এৰং মে সুতন্তি পোতলিযসুত্তং. তত্থ অঙ্গুত্তরাপেসূতি অঙ্গাযেৰ সো জনপদো, মহিযা পনস্স উত্তরেন যা আপো, তাসং অৰিদূরত্তা উত্তরাপোতিপি ৰুচ্চতি. কতরমহিযা উত্তরেন যা আপোতি, মহামহিযা. তত্থাযং আৰিভাৰকথা – অযং কির জম্বুদীপো দসসহস্সযোজনপরিমাণো. তত্থ চ চতুসহস্সযোজনপ্পমাণো পদেসো উদকেন অজ্ঝোত্থটো সমুদ্দোতি সঙ্খং গতো. তিসহস্সযোজনপ্পমাণে মনুস্সা ৰসন্তি. তিসহস্সযোজনপ্পমাণে হিমৰা পতিট্ঠিতো উব্বেধেন পঞ্চযোজনসতিকো চতুরাসীতিকূটসহস্সপটিমণ্ডিতো সমন্ততো সন্দমানপঞ্চসতনদীৰিচিত্তো, যত্থ আযামৰিত্থারেন চেৰ গম্ভীরতায চ পণ্ণাসপণ্ণাসযোজনা দিযড্ঢযোজনসতপরিমণ্ডলা অনোতত্তদহো কণ্ণমুণ্ডদহো রথকারদহো ছদ্দন্তদহো কুণালদহো মন্দাকিনীদহো সীহপপাতদহোতি সত্ত মহাসরা পতিট্ঠিতা. তেসু অনোতত্তদহো সুদস্সনকূটং চিত্রকূটং কাল়কূটং গন্ধমাদনকূটং কেলাসকূটন্তি ইমেহি পঞ্চহি পব্বতেহি পরিক্খিত্তো.

তত্থ সুদস্সনকূটং সোৰণ্ণমযং দ্ৰিযোজনসতুব্বেধং অন্তোৰঙ্কং কাকমুখসণ্ঠানং তমেৰ সরং পটিচ্ছাদেত্ৰা ঠিতং. চিত্রকূটং সব্বরতনমযং. কাল়কূটং অঞ্জনমযং. গন্ধমাদনকূটং সানুমযং অব্ভন্তরে মুগ্গৰণ্ণং, মূলগন্ধো সারগন্ধো ফেগ্গুগন্ধো তচগন্ধো পপটিকগন্ধো রসগন্ধো পত্তগন্ধো পুপ্ফগন্ধো ফলগন্ধো গন্ধগন্ধোতি ইমেহি দসহি গন্ধেহি উস্সন্নং নানপ্পকারওসধসঞ্ছন্নং, কাল়পক্খউপোসথদিৰসে আদিত্তমিৰ অঙ্গারং জলন্তং তিট্ঠতি. কেলাসকূটং রজতমযং. সব্বানি সুদস্সনেন সমানুব্বেধসণ্ঠানানি, তমেৰ সরং পটিচ্ছাদেত্ৰা ঠিতানি. তানি সব্বানি দেৰানুভাৰেন নাগানুভাৰেন চ ৰস্সন্তি, নদিযো চ তেসু সন্দন্তি. তং সব্বম্পি উদকং অনোতত্তমেৰ পৰিসতি. চন্দিমসূরিযা দক্খিণেন ৰা উত্তরেন ৰা গচ্ছন্তা পব্বতন্তরেন তত্থ ওভাসং করোন্তি, উজুং গচ্ছন্তা ন করোন্তি, তেনেৰস্স অনোতত্তন্তি সঙ্খা উদপাদি.

তত্থ মনোহরসিলাতলানি নিম্মচ্ছকচ্ছপানি ফলিকসদিসনিম্মলুদকানি ন্হানতিত্থানি সুপটিযত্তানি হোন্তি, যেসু বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধখীণাসৰা চ ইদ্ধিমন্তো চ ইসযো ন্হাযন্তি, দেৰযক্খাদযো উয্যানকীল়কং কীল়ন্তি.

তস্স চতূসু পস্সেসু সীহমুখং হত্থিমুখং অস্সমুখং উসভমুখন্তি চত্তারি মুখানি হোন্তি, যেহি চতস্সো নদিযো সন্দন্তি. সীহমুখেন নিক্খন্তনদীতীরে সীহা বহুতরা হোন্তি. হত্থিমুখাদীহি হত্থিঅস্সউসভা. পুরত্থিমদিসতো নিক্খন্তনদী অনোতত্তং তিক্খত্তুং পদক্খিণং কত্ৰা ইতরা তিস্সো নদিযো অনুপগম্ম পাচীনহিমৰন্তেনেৰ অমনুস্সপথং গন্ত্ৰা মহাসমুদ্দং পৰিসতি. পচ্ছিমদিসতো চ উত্তরদিসতো চ নিক্খন্তনদিযোপি তথেৰ পদক্খিণং কত্ৰা পচ্ছিমহিমৰন্তেনেৰ উত্তরহিমৰন্তেনেৰ চ অমনুস্সপথং গন্ত্ৰা মহাসমুদ্দং পৰিসন্তি. দক্খিণদিসতো নিক্খন্তনদী পন তং তিক্খত্তুং পদক্খিণং কত্ৰা দক্খিণেন উজুকং পাসাণপিট্ঠেনেৰ সট্ঠিযোজনানি গন্ত্ৰা পব্বতং পহরিত্ৰা ৰুট্ঠায পরিক্খেপেন তিগাৰুতপ্পমাণা উদকধারা চ হুত্ৰা আকাসেন সট্ঠিযোজনানি গন্ত্ৰা তিযগ্গল়ে নাম পাসাণে পতিতা, পাসাণো উদকধারাৰেগেন ভিন্নো. তত্থ পঞ্ঞাসযোজনপ্পমাণা তিযগ্গল়া নাম পোক্খরণী জাতা, পোক্খরণিযা কূলং ভিন্দিত্ৰা পাসাণং পৰিসিত্ৰা সট্ঠিযোজনানি গতা. ততো ঘনপথৰিং ভিন্দিত্ৰা উমঙ্গেন সট্ঠিযোজনানি গন্ত্ৰা ৰিঞ্ঝুং নাম তিরচ্ছানপব্বতং পহরিত্ৰা হত্থতলে পঞ্চঙ্গুলিসদিসা পঞ্চধারা হুত্ৰা পৰত্তন্তি. সা তিক্খত্তুং অনোতত্তং পদক্খিণং কত্ৰা গতট্ঠানে আৰট্টগঙ্গাতি ৰুচ্চতি. উজুকং পাসাণপিট্ঠেন সট্ঠিযোজনানি গতট্ঠানে কণ্হগঙ্গাতি, আকাসেন সট্ঠিযোজনানি গতট্ঠানে আকাসগঙ্গাতি, তিযগ্গল়পাসাণে পঞ্ঞাসযোজনোকাসে ঠিতা তিযগ্গল়পোক্খরণীতি, কূলং ভিন্দিত্ৰা পাসাণং পৰিসিত্ৰা সট্ঠিযোজনানি গতট্ঠানে বহলগঙ্গাতি, উমঙ্গেন সট্ঠিযোজনানি গতট্ঠানে উমঙ্গগঙ্গাতি ৰুচ্চতি. ৰিঞ্ঝুং নাম তিরচ্ছানপব্বতং পহরিত্ৰা পঞ্চধারা হুত্ৰা পৰত্তট্ঠানে পন গঙ্গা যমুনা অচিরৰতী সরভূ মহীতি পঞ্চধা সঙ্খং গতা. এৰমেতা পঞ্চ মহানদিযো হিমৰন্ততো পভৰন্তি. তাসু যা অযং পঞ্চমী মহী নাম, সা ইধ মহামহীতি অধিপ্পেতা. তস্সা উত্তরেন যা আপো, তাসং অৰিদূরত্তা সো জনপদো অঙ্গুত্তরাপোতি ৰেদিতব্বো. তস্মিং অঙ্গুত্তরাপেসু জনপদে.

আপণং নামাতি তস্মিং কির নিগমে ৰীসতি আপণমুখসহস্সানি ৰিভত্তানি অহেসুং. ইতি সো আপণানং উস্সন্নত্তা আপণন্ত্ৰেৰ সঙ্খং গতো. তস্স চ নিগমস্স অৰিদূরে নদীতীরে ঘনচ্ছাযো রমণীযো ভূমিভাগো মহাৰনসণ্ডো, তস্মিং ভগৰা ৰিহরতি. তেনেৰেত্থ ৰসনট্ঠানং ন নিযামিতন্তি ৰেদিতব্বং. যেনঞ্ঞতরো ৰনসণ্ডো তেনুপসঙ্কমীতি ভিক্খুসঙ্ঘং ৰসনট্ঠানং পেসেত্ৰা এককোৰ উপসঙ্কমি পোতলিযং গহপতিং সন্ধায. পোতলিযোপি খো গহপতীতি পোতলিযোতি এৰংনামকো গহপতি. সম্পন্ননিৰাসনপাৰুরণোতি পরিপুণ্ণনিৰাসনপাৰুরণো, একং দীঘদসং সাটকং নিৰত্থো একং পারুতোতি অত্থো. ছত্তুপাহনাহীতি ছত্তং গহেত্ৰা উপাহনা আরুয্হাতি অত্থো. আসনানীতি পল্লঙ্কপীঠপলালপীঠকাদীনি. অন্তমসো সাখাভঙ্গম্পি হি আসনন্তেৰ ৰুচ্চতি. গহপতিৰাদেনাতি গহপতীতি ইমিনা ৰচনেন. সমুদাচরতীতি ৰোহরতি.

ভগৰন্তং এতদৰোচাতি ততিযং গহপতীতি ৰচনং অধিৰাসেতুং অসক্কোন্তো ভগৰন্তমেতং ‘‘তযিদং, ভো, গোতমা’’তিআদিৰচনং অৰোচ. তত্থ নচ্ছন্নন্তি ন অনুচ্ছৰিকং. নপ্পতিরূপন্তি ন সারুপ্পং. আকারাতিআদীনি সব্বানেৰ কারণৰেৰচনানি. দীঘদসৰত্থধারণ-কেসমস্সুনখঠপনাদীনি হি সব্বানেৰ গিহিব্যঞ্জনানি তস্স গিহিভাৰং পাকটং করোন্তীতি আকারা, গিহিসণ্ঠানেন সণ্ঠিতত্তা লিঙ্গা, গিহিভাৰস্স সঞ্জানননিমিত্ততায নিমিত্তাতি ৰুত্তা. যথা তং গহপতিস্সাতি যথা গহপতিস্স আকারলিঙ্গনিমিত্তা ভৰেয্যুং, তথেৰ তুয্হং. তেন তাহং এৰং সমুদাচরামীতি দস্সেতি. অথ সো যেন কারণেন গহপতিৰাদং নাধিৰাসেতি, তং পকাসেন্তো ‘‘তথা হি পন মে’’তিআদিমাহ.

নিয্যাতন্তি নিয্যাতিতং. অনোৰাদী অনুপৰাদীতি ‘‘তাতা, কসথ, ৰপথ, ৰণিপ্পথং পযোজেথা’’তিআদিনা হি নযেন ওৰদন্তো ওৰাদী নাম হোতি. ‘‘তুম্হে ন কসথ, ন ৰপথ, ন ৰণিপ্পথং পযোজেথ, কথং জীৰিস্সথ, পুত্তদারং ৰা ভরিস্সথা’’তিআদিনা নযেন পন উপৰদন্তো উপৰাদী নাম হোতি. অহং পন উভযম্পি তং ন করোমি. তেনাহং তত্থ অনোৰাদী অনুপৰাদীতি দস্সেতি. ঘাসচ্ছাদনপরমো ৰিহরামীতি ঘাসমত্তঞ্চেৰ অচ্ছাদনমত্তঞ্চ পরমং কত্ৰা ৰিহরামি, ততো পরং নত্থি, ন চ পত্থেমীতি দীপেতি.

৩২. গিদ্ধিলোভো পহাতব্বোতি গেধভূতো লোভো পহাতব্বো. অনিন্দারোসন্তি অনিন্দাভূতং অঘট্টনং. নিন্দারোসোতি নিন্দাঘট্টনা. ৰোহারসমুচ্ছেদাযাতি এত্থ ৰোহারোতি ব্যৰহারৰোহারোপি পণ্ণত্তিপি ৰচনম্পি চেতনাপি. তত্থ –

‘‘যো হি কোচি মনুস্সেসু, ৰোহারং উপজীৰতি;

এৰং ৰাসেট্ঠ জানাহি, ৰাণিজো সো ন ব্রাহ্মণো’’তি. (ম. নি. ২.৪৫৭) –

অযং ব্যৰহারৰোহারো নাম. ‘‘সঙ্খা সমঞ্ঞা পঞ্ঞত্তি ৰোহারো’’তি (ধ. স. ১৩১৩-১৩১৫) অযং পণ্ণত্তিৰোহারো নাম. ‘‘তথা তথা ৰোহরতি অপরামস’’ন্তি (ম. নি. ৩.৩৩২) অযং ৰচনৰোহারো নাম. ‘‘অট্ঠ অরিযৰোহারা অট্ঠ অনরিযৰোহরা’’তি (অ. নি. ৮.৬৭) অযং চেতনাৰোহারো নাম, অযমিধাধিপ্পেতো. যস্মা ৰা পব্বজিতকালতো পট্ঠায গিহীতি চেতনা নত্থি, সমণোতি চেতনা হোতি. গিহীতি ৰচনং নত্থি, সমণোতি ৰচনং হোতি. গিহীতি পণ্ণত্তি নত্থি, সমণোতি পণ্ণত্তি হোতি. গিহীতি ব্যৰহারো নত্থি, সমণোতি ৰা পব্বজিতোতি ৰা ব্যৰহারো হোতি. তস্মা সব্বেপেতে লব্ভন্তি.

৩৩. যেসং খো অহং সংযোজনানং হেতু পাণাতিপাতীতি এত্থ পাণাতিপাতোৰ সংযোজনং. পাণাতিপাতস্সেৰ হি হেতু পাণাতিপাতপচ্চযা পাণাতিপাতী নাম হোতি. পাণাতিপাতানং পন বহুতায ‘‘যেসং খো অহ’’ন্তি ৰুত্তং. তেসাহং সংযোজনানন্তি তেসং অহং পাণাতিপাতবন্ধনানং. পহানায সমুচ্ছেদায পটিপন্নোতি ইমিনা অপাণাতিপাতসঙ্খাতেন কাযিকসীলসংৰরেন পহানত্থায সমুচ্ছেদনত্থায পটিপন্নো. অত্তাপি মং উপৰদেয্যাতি কুন্থকিপিল্লিকম্পি নাম জীৰিতা অৰোরোপনকসাসনে পব্বজিত্ৰা পাণাতিপাতমত্ততোপি ওরমিতুং ন সক্কোমি, কিং ময্হং পব্বজ্জাযাতি এৰং অত্তাপি মং উপৰদেয্য. অনুৰিচ্চাপি মং ৰিঞ্ঞূ গরহেয্যুন্তি এৰরূপে নাম সাসনে পব্বজিত্ৰা পাণাতিপাতমত্ততোপি ওরমিতুং ন সক্কোতি, কিং এতস্স পব্বজ্জাযাতি এৰং অনুৰিচ্চ তুলযিত্ৰা পরিযোগাহেত্ৰা অঞ্ঞেপি ৰিঞ্ঞূ পণ্ডিতা গরহেয্যুং. এতদেৰ খো পন সংযোজনমেতং নীৰরণন্তি দসসু সংযোজনেসু পঞ্চসু চ নীৰরণেসু অপরিযাপন্নম্পি ‘‘অট্ঠ নীৰরণা’’তি দেসনাৰসেনেতং ৰুত্তং. ৰট্টবন্ধনট্ঠেন হি হিতপটিচ্ছাদনট্ঠেন চ সংযোজনন্তিপি নীৰরণন্তিপি ৰুত্তং. আসৰাতি পাণাতিপাতকারণা একো অৰিজ্জাসৰো উপ্পজ্জতি. ৰিঘাতপরিল়াহাতি ৰিঘাতা চ পরিল়াহা চ. তত্থ ৰিঘাতগ্গহণেন কিলেসদুক্খঞ্চ ৰিপাকদুক্খঞ্চ গহিতং, পরিল়াহগ্গহণেনপি কিলেসপরিল়াহো চ ৰিপাকপরিল়াহো চ গহিতো. ইমিনা উপাযেন সব্বত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো.

৩৪-৪০. অযং পন ৰিসেসো – তেসাহং সংযোজনানং পহানাযাতি ইমস্মিং পদে ইমিনা দিন্নাদানসঙ্খাতেন কাযিকসীলসংৰরেন, সচ্চৰাচাসঙ্খাতেন ৰাচসিকসীলসংৰরেন, অপিসুণাৰাচাসঙ্খাতেন ৰাচসিকসীলসংৰরেন, অগিদ্ধিলোভসঙ্খাতেন মানসিকসীলসংৰরেন, অনিন্দারোসসঙ্খাতেন কাযিকৰাচসিকসীলসংৰরেন, অকোধুপাযাসসঙ্খাতেন মানসিকসীলসংৰরেন, অনতিমানসঙ্খাতেন মানসিকসীলসংৰরেন পহানত্থায সমুচ্ছেদনত্থায পটিপন্নোতি এৰং সব্বৰারেসু যোজনা কাতব্বা.

অত্তাপি মং উপৰদেয্য অনুৰিচ্চাপি মং ৰিঞ্ঞূ গরহেয্যুন্তি ইমেসু পন পদেসু তিণসলাকম্পি নাম উপাদায অদিন্নং অগ্গহণসাসনে পব্বজিত্ৰা অদিন্নাদানমত্ততোপি ৰিরমিতুং ন সক্কোমি, কিং ময্হং পব্বজ্জাযাতি এৰং অত্তাপি মং উপৰদেয্য. এৰরূপে নাম সাসনে পব্বজিত্ৰা অদিন্নাদানমত্ততোপি ওরমিতুং ন সক্কোতি, কিং ইমস্স পব্বজ্জাযাতি এৰং অনুৰিচ্চাপি মং ৰিঞ্ঞূ গরহেয্যুং? হসাপেক্খতাযপি নাম দৰকম্যতায ৰা মুসাৰাদং অকরণসাসনে পব্বজিত্ৰা. সব্বাকারেন পিসুণং অকরণসাসনে নাম পব্বজিত্ৰা. অপ্পমত্তকম্পি গিদ্ধিলোভং অকরণসাসনে নাম পব্বজিত্ৰাপি. ককচেন অঙ্গেসু ওক্কন্তিযমানেসুপি নাম পরেসং নিন্দারোসং অকরণসাসনে পব্বজিত্ৰা. ছিন্নখাণুকণ্টকাদীসুপি নাম কোধুপাযাসং অকরণসাসনে পব্বজিত্ৰা. অধিমানমত্তম্পি নাম মানং অকরণসাসনে পব্বজিত্ৰা অতিমানমত্তম্পি পজহিতুং ন সক্কোমি, কিং ময্হং পব্বজ্জাযাতি এৰং অত্তাপি মং উপৰদেয্য. এৰরূপে নাম সাসনে পব্বজিত্ৰা অতিমানমত্তম্পি পজহিতুং ন সক্কোতি, কিং ইমস্স পব্বজ্জাযাতি এৰং অনুৰিচ্চাপি মং ৰিঞ্ঞূ গরহেয্যুন্তি এৰং সব্বৰারেসু যোজনা কাতব্বা.

আসৰাতি ইমস্মিং পন পদে অদিন্নাদানকারণা কামাসৰো দিট্ঠাসৰো অৰিজ্জাসৰোতি তযো আসৰা উপ্পজ্জন্তি, তথা মুসাৰাদকারণা পিসুণাৰাচাকারণা চ, গিদ্ধিলোভকারণা দিট্ঠাসৰো অৰিজ্জাসৰো চ, নিন্দারোসকারণা অৰিজ্জাসৰোৰ, তথা কোধুপাযাসকারণা, অতিমানকারণা ভৰাসৰো অৰিজ্জাসৰো চাতি দ্ৰেৰ আসৰা উপ্পজ্জন্তীতি এৰং আসৰুপ্পত্তি ৰেদিতব্বা.

ইমেসু পন অট্ঠসুপি ৰারেসু অসম্মোহত্থং পুন অযং সঙ্খেপৰিনিচ্ছযো – পুরিমেসু তাৰ চতূসু ৰিরমিতুং ন সক্কোমীতি ৰত্তব্বং, পচ্ছিমেসু পজহিতুং ন সক্কোমীতি. পাণাতিপাতনিন্দারোসকোধুপাযাসেসু চ একো অৰিজ্জাসৰোৰ হোতি, অদিন্নাদানমুসাৰাদপিসুণাৰাচাসু কামাসৰো দিট্ঠাসৰো অৰিজ্জাসৰো, গিদ্ধিলোভে দিট্ঠাসৰো অৰিজ্জাসৰো, অতিমানে ভৰাসৰো অৰিজ্জাসৰো, অপাণাতিপাতং দিন্নাদানং কাযিকং সীলং, অমুসা অপিসুণং ৰাচসিকসীলং, ঠপেত্ৰা অনিন্দারোসং সেসানি তীণি মানসিকসীলানি. যস্মা পন কাযেনপি ঘট্টেতি রোসেতি ৰাচাযপি, তস্মা অনিন্দারোসো দ্ৰে ঠানানি যাতি, কাযিকসীলম্পি হোতি ৰাচসিকসীলম্পি. এত্তাৰতা কিং কথিতং? পাতিমোক্খসংৰরসীলং. পাতিমোক্খসংৰরসীলে ঠিতস্স চ ভিক্খুনো পটিসঙ্খাপহানৰসেন গিহিৰোহারসমুচ্ছেদো কথিতোতি ৰেদিতব্বো.

কামাদীনৰকথাৰণ্ণনা

৪২. ৰিত্থারদেসনাযং তমেনং দক্খোতি পদস্স উপসুম্ভেয্যাতি ইমিনা সদ্ধিং সম্বন্ধো ৰেদিতব্বো. ইদং ৰুত্তং হোতি, তমেনং কুক্কুরং উপসুম্ভেয্য, তস্স সমীপে খিপেয্যাতি অত্থো. অট্ঠিকঙ্কলন্তি উরট্ঠিং ৰা পিট্ঠিকণ্টকং ৰা সীসট্ঠিং ৰা. তঞ্হি নিম্মংসত্তা কঙ্কলন্তি ৰুচ্চতি. সুনিক্কন্তং নিক্কন্তন্তি যথা সুনিক্কন্তং হোতি, এৰং নিক্কন্তং নিল্লিখিতং, যদেত্থ অল্লীনমংসং অত্থি, তং সব্বং নিল্লিখিত্ৰা অট্ঠিমত্তমেৰ কতন্তি অত্থো. তেনেৰাহ ‘‘নিম্মংস’’ন্তি. লোহিতং পন মক্খিত্ৰা তিট্ঠতি, তেন ৰুত্তং ‘‘লোহিতমক্খিত’’ন্তি.

বহুদুক্খা বহুপাযাসাতি দিট্ঠধম্মিকসম্পরাযিকেহি দুক্খেহি বহুদুক্খা, উপাযাসসংকিলেসেহি বহুপাযাসা. যাযং উপেক্খা নানত্তা নানত্তসিতাতি যা অযং পঞ্চকামগুণারম্মণৰসেন নানাসভাৰা, তানেৰ চ আরম্মণানি নিস্সিতত্তা ‘‘নানত্তসিতা’’তি ৰুচ্চতি পঞ্চকামগুণূপেক্খা, তং অভিনিৰজ্জেত্ৰা. একত্তা একত্তসিতাতি চতুত্থজ্ঝানুপেক্খা, সা হি দিৰসম্পি একস্মিং আরম্মণে উপ্পজ্জনতো একসভাৰা, তদেৰ একং আরম্মণং নিস্সিতত্তা একত্তসিতা নাম. যত্থ সব্বসো লোকামিসূপাদানা অপরিসেসা নিরুজ্ঝন্তীতি যত্থ চতুত্থজ্ঝানুপেক্খাযং যং উপেক্খং আগম্ম যং পটিচ্চ সব্বেন সব্বং অপরিসেসা লোকামিসসঙ্খাতা পঞ্চকামগুণামিসা নিরুজ্ঝন্তি. পঞ্চকামগুণামিসাতি চ কামগুণারম্মণছন্দরাগা, গহণট্ঠেন তেযেৰ চ উপাদানাতিপি ৰুত্তা. তমেৰূপেক্খং ভাৰেতীতি তং লোকামিসূপাদানানং পটিপক্খভূতং চতুত্থজ্ঝানুপেক্খমেৰ ৰড্ঢেতি.

৪৩. উড্ডীযেয্যাতি উপ্পতিত্ৰা গচ্ছেয্য. অনুপতিত্ৰাতি অনুবন্ধিত্ৰা. ৰিতচ্ছেয্যুন্তি মুখতুণ্ডকেন ডংসন্তা তচ্ছেয্যুং. ৰিস্সজ্জেয্যুন্তি মংসপেসিং নখেহি কড্ঢিত্ৰা পাতেয্যুং.

৪৭. যানং ৰা পোরিসেয্যন্তি পুরিসানুচ্ছৰিকং যানং. পৰরমণিকুণ্ডলন্তি নানপ্পকারং উত্তমমণিঞ্চ কুণ্ডলঞ্চ. সানি হরন্তীতি অত্তনো ভণ্ডকানি গণ্হন্তি.

৪৮. সম্পন্নফলন্তি মধুরফলং. উপপন্নফলন্তি ফলূপপন্নং বহুফলং.

৪৯. অনুত্তরন্তি উত্তমং পভস্সরং নিরুপক্কিলেসং.

৫০. আরকা অহং, ভন্তেতি পথৰিতো নভং ৰিয সমুদ্দস্স ওরিমতীরতো পরতীরং ৰিয চ সুৰিদূরৰিদূরে অহং. অনাজানীযেতি গিহিৰোহারসমুচ্ছেদনস্স কারণং অজাননকে. আজানীযভোজনন্তি কারণং জানন্তেহি ভুঞ্জিতব্বং ভোজনং. অনাজানীযভোজনন্তি কারণং অজানন্তেহি ভুঞ্জিতব্বং ভোজনং. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰাতি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

পোতলিযসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. জীৰকসুত্তৰণ্ণনা

৫১. এৰং মে সুতন্তি জীৰকসুত্তং. তত্থ জীৰকস্স কোমারভচ্চস্স অম্বৰনেতি এত্থ জীৰতীতি জীৰকো. কুমারেন ভতোতি কোমারভচ্চো. যথাহ ‘‘কিং এতং ভণে কাকেহি সম্পরিকিণ্ণন্তি? দারকো দেৰাতি. জীৰতি ভণেতি? জীৰতি দেৰাতি. তেন হি ভণে তং দারকং অম্হাকং অন্তেপুরং নেত্ৰা ধাতীনং দেথ পোসেতুন্তি. তস্স জীৰতীতি জীৰকোতি নামং অকংসু, কুমারেন পোসাপিতোতি কোমারভচ্চোতি নামং অকংসূ’’তি (মহাৰ. ৩২৮). অযমেত্থ সঙ্খেপো. ৰিত্থারেন পন জীৰকৰত্থু খন্ধকে আগতমেৰ. ৰিনিচ্ছযকথাপিস্স সমন্তপাসাদিকায ৰিনযট্ঠকথায ৰুত্তা.

অযং পন জীৰকো একস্মিং সমযে ভগৰতো দোসাভিসন্নং কাযং ৰিরেচেত্ৰা সীৰেয্যকং দুস্সযুগং দত্ৰা ৰত্থানুমোদনপরিযোসানে সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠায চিন্তেসি – ‘‘মযা দিৰসস্স দ্ৰত্তিক্খত্তুং বুদ্ধুপট্ঠানং গন্তব্বং, ইদঞ্চ ৰেল়ুৰনং অতিদূরে, ময্হং উয্যানং অম্বৰনং আসন্নতরং, যংনূনাহমেত্থ ভগৰতো ৰিহারং কারেয্য’’ন্তি. সো তস্মিং অম্বৰনে রত্তিট্ঠানদিৰাট্ঠানলেণকুটিমণ্ডপাদীনি সম্পাদেত্ৰা ভগৰতো অনুচ্ছৰিকং গন্ধকুটিং কারেত্ৰা অম্বৰনং অট্ঠারসহত্থুব্বেধেন তম্বপট্টৰণ্ণেন পাকারেন পরিক্খিপাপেত্ৰা বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং চীৰরভত্তেন সন্তপ্পেত্ৰা দক্খিণোদকং পাতেত্ৰা ৰিহারং নিয্যাতেসি. তং সন্ধায ৰুত্তং – ‘‘জীৰকস্স কোমারভচ্চস্স অম্বৰনে’’তি.