৫. বোধিরাজকুমারসুত্তৰণ্ণনা

৩২৪. এৰং মে সুতন্তি বোধিরাজকুমারসুত্তং. তত্থ কোকনদোতি কোকনদং ৰুচ্চতি পদুমং. সো চ মঙ্গলপাসাদো ওলোকনকপদুমং দস্সেত্ৰা কতো, তস্মা কোকনদোতি সঙ্খং লভি.

৩২৫. যাৰ পচ্ছিমসোপানকল়েৰরাতি এত্থ পচ্ছিমসোপানকল়েৰরন্তি পঠমং সোপানফলকং ৰুত্তং. অদ্দসা খোতি ওলোকনত্থংযেৰ দ্ৰারকোট্ঠকে ঠিতো অদ্দস. ভগৰা তুণ্হী অহোসীতি ‘‘কিস্স নু খো অত্থায রাজকুমারেন অযং মহাসক্কারো কতো’’তি আৰজ্জন্তো পুত্তপত্থনায কতভাৰং অঞ্ঞাসি. সো হি রাজকুমারো অপুত্তকো, সুতঞ্চানেন অহোসি – ‘‘বুদ্ধানং কির অধিকারং কত্ৰা মনসা ইচ্ছিতং লভন্তী’’তি. সো – ‘‘সচাহং পুত্তং লভিস্সামি, সম্মাসম্বুদ্ধো মম চেলপ্পটিকং অক্কমিস্সতি. নো চে লভিস্সামি, ন অক্কমিস্সতী’’তি পত্থনং কত্ৰা সন্থরাপেসি. অথ ভগৰা ‘‘নিব্বত্তিস্সতি নু খো এতস্স পুত্তো’’তি আৰজ্জেত্ৰা ‘‘ন নিব্বত্তিস্সতী’’তি অদ্দস.

পুব্বে কির সো একস্মিং দীপে ৰসমানো সমচ্ছন্দেন সকুণপোতকে খাদি. সচস্স মাতুগামো অঞ্ঞোৰ ভৰেয্য, পুত্তং লভেয্য. উভোহি পন সমানচ্ছন্দেহি হুত্ৰা পাপকম্মং কতং, তেনস্স পুত্তো ন নিব্বত্তিস্সতীতি অঞ্ঞাসি. দুস্সে পন অক্কন্তে – ‘‘বুদ্ধানং অধিকারং কত্ৰা পত্থিতপত্থিতং লভন্তীতি লোকে অনুস্সৰো, মযা চ মহাঅভিনীহারো কতো, ন চ পুত্তং লভামি, তুচ্ছং ইদং ৰচন’’ন্তি মিচ্ছাগহণং গণ্হেয্য. তিত্থিযাপি – ‘‘নত্থি সমণানং অকত্তব্বং নাম, চেলপ্পটিকং মদ্দন্তা আহিণ্ডন্তী’’তি উজ্ঝাযেয্যুং. এতরহি চ অক্কমন্তেসু বহূ ভিক্খূ পরচিত্তৰিদুনো, তে ভব্বং জানিত্ৰা অক্কমিস্সন্তি, অভব্বং জানিত্ৰা ন অক্কমিস্সন্তি. অনাগতে পন উপনিস্সযো মন্দো ভৰিস্সতি, অনাগতং ন জানিস্সন্তি. তেসু অক্কমন্তেসু সচে পত্থিতং ইজ্ঝিস্সতি, ইচ্চেতং কুসলং. নো চে ইজ্ঝিস্সতি, – ‘‘পুব্বে ভিক্খুসঙ্ঘস্স অভিনীহারং কত্ৰা ইচ্ছিতিচ্ছিতং লভন্তি, তং ইদানি ন লভন্তি. তেযেৰ মঞ্ঞে ভিক্খূ পটিপত্তিপূরকা অহেসুং, ইমে পটিপত্তিং পূরেতুং ন সক্কোন্তী’’তি মনুস্সা ৰিপ্পটিসারিনো ভৰিস্সন্তীতি ইমেহি কারণেহি ভগৰা অক্কমিতুং অনিচ্ছন্তো তুণ্হী অহোসি. সিক্খাপদং পঞ্ঞপেসি ‘‘ন, ভিক্খৰে, চেলপ্পটিকা অক্কমিতব্বা’’তি (চূল়ৰ. ২৬৮). মঙ্গলত্থায পঞ্ঞত্তং অনক্কমন্তেসু পন অক্কমনত্থায অনুপঞ্ঞত্তিং ঠপেসি – ‘‘গিহী, ভিক্খৰে, মঙ্গলিকা, অনুজানামি, ভিক্খৰে, গিহীনং মঙ্গলত্থাযা’’তি (চূল়ৰ. ২৬৮).

৩২৬. পচ্ছিমং জনতং তথাগতো অনুকম্পতীতি ইদং থেরো ৰুত্তেসু কারণেসু ততিযং কারণং সন্ধাযাহ. ন খো সুখেন সুখন্তি কস্মা আহ? কামসুখল্লিকানুযোগসঞ্ঞী হুত্ৰা সম্মাসম্বুদ্ধো ন অক্কমি, তস্মা অহম্পি সত্থারা সমানচ্ছন্দো ভৰিস্সামীতি মঞ্ঞমানো এৰমাহ.

৩২৭. সো খো অহন্তিআদি ‘‘যাৰ রত্তিযা পচ্ছিমে যামে’’তি তাৰ মহাসচ্চকে (ম. নি. ১.৩৬৪ আদযো) ৰুত্তনযেন ৰেদিতব্বং. ততো পরং যাৰ পঞ্চৰগ্গিযানং আসৰক্খযা পাসরাসিসুত্তে (ম. নি. ১.২৭২ আদযো) ৰুত্তনযেন ৰেদিতব্বং.

৩৪৩. অঙ্কুসগয্হে সিপ্পেতি অঙ্কুসগহণসিপ্পে. কুসলো অহন্তি ছেকো অহং. কস্স পনাযং সন্তিকে সিপ্পং উগ্গণ্হীতি? পিতু সন্তিকে, পিতাপিস্স পিতু সন্তিকেৰ উগ্গণ্হি. কোসম্বিযং কির পরন্তপরাজা নাম রজ্জং কারেসি. রাজমহেসী গরুভারা আকাসতলে রঞ্ঞা সদ্ধিং বালাতপং তপ্পমানা রত্তকম্বলং পারুপিত্ৰা নিসিন্না হোতি, একো হত্থিলিঙ্গসকুণো ‘‘মংসপেসী’’তি মঞ্ঞমানো গহেত্ৰা আকাসং পক্খন্দি. সা ‘‘ছড্ডেয্য ম’’ন্তি ভযেন নিস্সদ্দা অহোসি, সো তং পব্বতপাদে রুক্খৰিটপে ঠপেসি. সা পাণিস্সরং করোন্তী মহাসদ্দমকাসি. সকুণো পলাযি, তস্সা তত্থেৰ গব্ভৰুট্ঠানং অহোসি. তিযামরত্তিং দেৰে ৰস্সন্তে কম্বলং পারুপিত্ৰা নিসীদি. ততো চ অৰিদূরে তাপসো ৰসতি. সো তস্সা সদ্দেন অরুণে উগ্গতে রুক্খমূলং আগতো জাতিং পুচ্ছিত্ৰা নিস্সেণিং বন্ধিত্ৰা ওতারেত্ৰা অত্তনো ৰসনট্ঠানং নেত্ৰা যাগুং পাযেসি. দারকস্স মেঘউতুঞ্চ পব্বতউতুঞ্চ গহেত্ৰা জাতত্তা উদেনোতি নামং অকাসি. তাপসো ফলাফলানি আহরিত্ৰা দ্ৰেপি জনে পোসেসি.

সা একদিৰসং তাপসস্স আগমনৰেলায পচ্চুগ্গমনং কত্ৰা ইত্থিকুত্তং দস্সেত্ৰা তাপসং সীলভেদং আপাদেসি. তেসং একতো ৰসন্তানং কালে গচ্ছন্তে পরন্তপরাজা কালং অকাসি. তাপসো রত্তিভাগে নক্খত্তং ওলোকেত্ৰা রঞ্ঞো মতভাৰং ঞত্ৰা – ‘‘তুয্হং রাজা মতো, পুত্তো তে কিং ইধ ৰসিতুং ইচ্ছতি, উদাহু পেত্তিকে রজ্জে ছত্তং উস্সাপেতু’’ন্তি পুচ্ছি. সা পুত্তস্স আদিতো পট্ঠায সব্বং পৰত্তিং আচিক্খিত্ৰা ছত্তং উস্সাপেতুকামতঞ্চস্স ঞত্ৰা তাপসস্স আরোচেসি. তাপসো চ হত্থিগন্থসিপ্পং জানাতি, কুতোনেন লদ্ধং? সক্কস্স সন্তিকা. পুব্বে কিরস্স সক্কো উপট্ঠানং আগন্ত্ৰা ‘‘কেন কিলমথা’’তি পুচ্ছি. সো ‘‘হত্থিপরিস্সযো অত্থী’’তি আরোচেসি. তস্স সক্কো হত্থিগন্থঞ্চেৰ ৰীণকঞ্চ দত্ৰা ‘‘পলাপেতুকামতায সতি ইমং তন্তিং ৰাদেত্ৰা ইমং সিলোকং ৰদেয্যাথ, পক্কোসিতুকামতায সতি ইমং সিলোকং ৰদেয্যাথা’’তি আহ. তাপসো তং সিপ্পং কুমারস্স অদাসি. সো একং ৰটরুক্খং অভিরুহিত্ৰা হত্থীসু আগতেসু তন্তিং ৰাদেত্ৰা সিলোকং ৰদতি, হত্থী ভীতা পলাযিংসু.

সো সিপ্পস্স আনুভাৰং ঞত্ৰা পুনদিৰসে পক্কোসনসিপ্পং পযোজেসি. জেট্ঠকহত্থী আগন্ত্ৰা খন্ধং উপনামেসি. সো তস্স খন্ধগতো যুদ্ধসমত্থে তরুণহত্থী উচ্চিনিত্ৰা কম্বলঞ্চ মুদ্দিকঞ্চ গহেত্ৰা মাতাপিতরো ৰন্দিত্ৰা নিক্খন্তো অনুপুব্বেন তং তং গামং পৰিসিত্ৰা – ‘‘অহং রঞ্ঞো পুত্তো, সম্পত্তিং অত্থিকা আগচ্ছন্তূ’’তি জনসঙ্গহং কত্ৰা নগরং পরিৰারেত্ৰা – ‘‘অহং রঞ্ঞো পুত্তো, ময্হং ছত্তং দেথা’’তি অসদ্দহন্তানং কম্বলঞ্চ মুদ্দিকঞ্চ দস্সেত্ৰা ছত্তং উস্সাপেসি. সো হত্থিৰিত্তকো হুত্ৰা ‘‘অসুকট্ঠানে সুন্দরো হত্থী অত্থী’’তি ৰুত্তে গন্ত্ৰা গণ্হাতি. চণ্ডপজ্জোতো ‘‘তস্স সন্তিকে সিপ্পং গণ্হিস্সামী’’তি কট্ঠহত্থিং পযোজেত্ৰা তস্স অন্তো যোধে নিসীদাপেত্ৰা তং হত্থিং গহণত্থায আগতং গণ্হিত্ৰা তস্স সন্তিকে সিপ্পং গহণত্থায ধীতরং উয্যোজেসি. সো তায সদ্ধিং সংৰাসং কপ্পেত্ৰা তং গহেত্ৰা অত্তনো নগরংযেৰ অগমাসি. তস্সা কুচ্ছিযং উপ্পন্নো অযং বোধিরাজকুমারো অত্তনো পিতু সন্তিকে সিপ্পং উগ্গণ্হি.

৩৪৪. পধানিযঙ্গানীতি পধানং ৰুচ্চতি পদহনভাৰো, পধানমস্স অত্থীতি পধানিযো. পধানিযস্স ভিক্খুনো অঙ্গানীতি পধানিযঙ্গানি. সদ্ধোতি সদ্ধায সমন্নাগতো. সা পনেসা আগমনসদ্ধা অধিগমসদ্ধা ওকপ্পনসদ্ধা পসাদসদ্ধাতি চতুব্বিধা. তত্থ সব্বঞ্ঞুবোধিসত্তানং সদ্ধা অভিনীহারতো পট্ঠায আগতত্তা আগমনসদ্ধা নাম. অরিযসাৰকানং পটিৰেধেন অধিগতত্তা অধিগমসদ্ধা নাম. বুদ্ধো ধম্মো সঙ্ঘোতি ৰুত্তে অচলভাৰেন ওকপ্পনং ওকপ্পনসদ্ধা নাম. পসাদুপ্পত্তি পসাদসদ্ধা নাম, ইধ পন ওকপ্পনসদ্ধা অধিপ্পেতা. বোধিন্তি চতুমগ্গঞাণং. তং সুপ্পটিৰিদ্ধং তথাগতেনাতি সদ্দহতি, দেসনাসীসমেৰ চেতং, ইমিনা পন অঙ্গেন তীসুপি রতনেসু সদ্ধা অধিপ্পেতা. যস্স হি বুদ্ধাদীসু পসাদো বলৰা, তস্স পধানং ৰীরিযং ইজ্ঝতি.

অপ্পাবাধোতি অরোগো. অপ্পাতঙ্কোতি নিদ্দুক্খো. সমৰেপাকিনিযাতি সমৰিপাচনিযা. গহণিযাতি কম্মজতেজোধাতুযা. নাতিসীতায নাচ্চুণ্হাযাতি অতিসীতগহণিকো হি সীতভীরূ হোতি, অচ্চুণ্হগহণিকো উণ্হভীরূ, তেসং পধানং ন ইজ্ঝতি. মজ্ঝিমগহণিকস্স ইজ্ঝতি. তেনাহ ‘‘মজ্ঝিমায পধানক্খমাযা’’তি. যথাভূতং অত্তানং আৰিকত্তাতি যথাভূতং অত্তনো অগুণং পকাসেতা. উদযত্থগামিনিযাতি উদযঞ্চ অত্থঞ্চ গন্তুং পরিচ্ছিন্দিতুং সমত্থায, এতেন পঞ্ঞাসলক্খণপরিগ্গাহিকং উদযব্বযঞাণং ৰুত্তং. অরিযাযাতি পরিসুদ্ধায. নিব্বেধিকাযাতি অনিব্বিদ্ধপুব্বে লোভক্খন্ধাদযো নিব্বিজ্ঝিতুং সমত্থায. সম্মাদুক্খক্খযগামিনিযাতি তদঙ্গৰসেন কিলেসানং পহীনত্তা যং দুক্খং খীযতি, তস্স দুক্খস্স খযগামিনিযা. ইতি সব্বেহিপি ইমেহি পদেহি ৰিপস্সনাপঞ্ঞাৰ কথিতা. দুপ্পঞ্ঞস্স হি পধানং ন ইজ্ঝতি. ইমানি চ পঞ্চ পধানিযঙ্গানি লোকিযানেৰ ৰেদিতব্বানি.

৩৪৫. সাযমনুসিট্ঠো পাতো ৰিসেসং অধিগমিস্সতীতি অত্থঙ্গতে সূরিযে অনুসিট্ঠো অরুণুগ্গমনে ৰিসেসং অধিগমিস্সতি. পাতমনুসিট্ঠো সাযন্তি অরুণুগ্গমনে অনুসিট্ঠো সূরিযত্থঙ্গমনৰেলাযং. অযঞ্চ পন দেসনা নেয্যপুগ্গলৰসেন ৰুত্তা. দন্ধপঞ্ঞো হি নেয্যপুগ্গলো সত্তহি দিৰসেহি অরহত্তং পাপুণাতি, তিক্খপঞ্ঞো একদিৰসেন, সেসদিৰসে মজ্ঝিমপঞ্ঞাৰসেন ৰেদিতব্বং. অহো বুদ্ধো অহো ধম্মো অহো ধম্মস্স স্ৰাক্খাততাতি যস্মা বুদ্ধধম্মানং উল়ারতায ধম্মস্স চ স্ৰাক্খাততায পাতো কম্মট্ঠানং কথাপেত্ৰা সাযং অরহত্তং পাপুণাতি, তস্মা পসংসন্তো এৰমাহ. যত্র হি নামাতি ৰিম্হযত্থে নিপাতো.

৩৪৬. কুচ্ছিমতীতি আপন্নসত্তা. যো মে অযং, ভন্তে, কুচ্ছিগতোতি কিং পনেৰং সরণং গহিতং হোতীতি. ন হোতি. অচিত্তকসরণগমনং নাম নত্থি, আরক্খো পনস্স পচ্চুপট্ঠিতোৰ হোতি. অথ নং যদা মহল্লককালে মাতাপিতরো, – ‘‘তাত, কুচ্ছিগতমেৰ তং সরণং গণ্হাপযিম্হা’’তি সারেন্তি, সো চ সল্লক্খেত্ৰা ‘‘অহং সরণং গতো উপাসকো’’তি সতিং উপ্পাদেতি, তদা সরণং গহিতং নাম হোতি. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰাতি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

বোধিরাজকুমারসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.