৪. দীঘনখসুত্তৰণ্ণনা

২০১. এৰং মে সুতন্তি দীঘনখসুত্তং. তত্থ সূকরখতাযন্তি সূকরখতাতি এৰংনামকে লেণে. কস্সপবুদ্ধকালে কির তং লেণং একস্মিং বুদ্ধন্তরে পথৰিযা ৰড্ঢমানায অন্তোভূমিগতং জাতং. অথেকদিৰসং একো সূকরো তস্স ছদনপরিযন্তসমীপে পংসুং খণি. দেৰে ৰুট্টে পংসুধোতো ছদনপরিযন্তো পাকটো অহোসি. একো ৰনচরকো দিস্ৰা – ‘‘পুব্বে সীলৰন্তেহি পরিভুত্তলেণেন ভৰিতব্বং, পটিজগ্গিস্সামি ন’’ন্তি সমন্ততো পংসুং অপনেত্ৰা লেণং সোধেত্ৰা কুট্টপরিক্খেপং কত্ৰা দ্ৰারৰাতপানং যোজেত্ৰা সুপরিনিট্ঠিত-সুধাকম্মচিত্তকম্মরজতপট্টসদিসায ৰালুকায সন্থতপরিৰেণং লেণং কত্ৰা মঞ্চপীঠং পঞ্ঞাপেত্ৰা ভগৰতো ৰসনত্থায অদাসি. লেণং গম্ভীরং অহোসি ওতরিত্ৰা অভিরুহিতব্বং. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং.

দীঘনখোতি তস্স পরিব্বাজকস্স নামং. উপসঙ্কমীতি কস্মা উপসঙ্কমি? সো কির থেরে অড্ঢমাসপব্বজিতে চিন্তেসি – ‘‘ময্হং মাতুলো অঞ্ঞং পাসণ্ডং গন্ত্ৰা ন চিরং তিট্ঠতি, ইদানি পনস্স সমণস্স গোতমস্স সন্তিকং গতস্স অড্ঢমাসো জাতো. পৰত্তিম্পিস্স ন সুণামি, ওজৰন্তং নু খো সাসনং, জানিস্সামি ন’’ন্তি গন্তুকামো জাতো. তস্মা উপসঙ্কমি. একমন্তং ঠিতোতি তস্মিং কির সমযে থেরো ভগৰন্তং বীজযমানো ঠিতো হোতি, পরিব্বাজকো মাতুলে হিরোত্তপ্পেন ঠিতকোৰ পঞ্হং পুচ্ছি. তেন ৰুত্তং ‘‘একমন্তং ঠিতো’’তি.

সব্বং মে নক্খমতীতি সব্বা মে উপপত্তিযো নক্খমন্তি, পটিসন্ধিযো নক্খমন্তীতি অধিপ্পাযেন ৰদতি. এত্তাৰতানেন ‘‘উচ্ছেদৰাদোহমস্মী’’তি দীপিতং হোতি. ভগৰা পনস্স অধিপ্পাযং মুঞ্চিত্ৰা অক্খরে তাৰ দোসং দস্সেন্তো যাপি খো তেতিআদিমাহ. তত্থ এসাপি তে দিট্ঠি নক্খমতীতি এসাপি তে পঠমং রুচ্চিত্ৰা খমাপেত্ৰা গহিতদিট্ঠি নক্খমতীতি. এসা চে মে, ভো গোতম, দিট্ঠি খমেয্যাতি ময্হঞ্হি সব্বং নক্খমতীতি দিট্ঠি, তস্স ময্হং যা এসা সব্বং মে নক্খমতীতি দিট্ঠি, এসা মে খমেয্য. যং তং ‘‘সব্বং মে নক্খমতী’’তি ৰুত্তং, তম্পিস্স তাদিসমেৰ. যথা সব্বগহণেন গহিতাপি অযং দিট্ঠি খমতি, এৰমেৰং তম্পি খমেয্য. এৰং অত্তনো ৰাদে আরোপিতং দোসং ঞত্ৰা তং পরিহরামীতি সঞ্ঞায ৰদতি, অত্থতো পনস্স ‘‘এসা দিট্ঠি ন মে খমতী’’তি আপজ্জতি. যস্স পনেসা ন খমতি ন রুচ্চতি, তস্সাযং তায দিট্ঠিযা সব্বং মে ন খমতীতি দিট্ঠি রুচিতং. তেন হি দিট্ঠিঅক্খমেন অরুচিতেন ভৰিতব্বন্তি সব্বং খমতীতি রুচ্চতীতি আপজ্জতি. ন পনেস তং সম্পটিচ্ছতি, কেৰলং তস্সাপি উচ্ছেদদিট্ঠিযা উচ্ছেদমেৰ গণ্হাতি. তেনাহ ভগৰা অতো খো তে, অগ্গিৰেস্সন,…পে… অঞ্ঞঞ্চ দিট্ঠিং উপাদিযন্তীতি. তত্থ অতোতি পজহনকেসু নিস্সক্কং, যে পজহন্তি, তেহি যে নপ্পজহন্তীতি ৰুচ্চিযন্তি, তেৰ বহুতরাতি অত্থো. বহূ হি বহুতরাতি এত্থ হিকারো নিপাতমত্তং, বহূ বহুতরাতি অত্থো. পরতো তনূ হি তনুতরাতি পদেপি এসেৰ নযো. যে এৰমাহংসূতি যে এৰং ৰদন্তি. তঞ্চেৰ দিট্ঠিং নপ্পজহন্তি, অঞ্ঞঞ্চ দিট্ঠিং উপাদিযন্তীতি মূলদস্সনং নপ্পজহন্তি, অপরদস্সনং উপাদিযন্তি.

এত্থ চ সস্সতং গহেত্ৰা তম্পি অপ্পহায উচ্ছেদং ৰা একচ্চসস্সতং ৰা গহেতুং ন সক্কা, উচ্ছেদম্পি গহেত্ৰা তং অপ্পহায সস্সতং ৰা একচ্চসস্সতং ৰা ন সক্কা গহেতুং, একচ্চসস্সতম্পি গহেত্ৰা তং অপ্পহায সস্সতং ৰা উচ্ছেদং ৰা ন সক্কা গহেতুং. মূলসস্সতং পন অপ্পহায অঞ্ঞং সস্সতমেৰ সক্কা গহেতুং. কথং? একস্মিঞ্হি সমযে ‘‘রূপং সস্সত’’ন্তি গহেত্ৰা অপরস্মিং সমযে ‘‘ন সুদ্ধরূপমেৰ সস্সতং, ৰেদনাপি সস্সতা, ৰিঞ্ঞাণম্পি সস্সত’’ন্তি গণ্হাতি. উচ্ছেদেপি একচ্চসস্সতেপি এসেৰ নযো. যথা চ খন্ধেসু, এৰং আযতনেসুপি যোজেতব্বং. ইদং সন্ধায ৰুত্তং – ‘‘তঞ্চেৰ দিট্ঠিং নপ্পজহন্তি, অঞ্ঞঞ্চ দিট্ঠিং উপাদিযন্তী’’তি.

দুতিযৰারে অতোতি অপ্পজহনকেসু নিস্সক্কং, যে নপ্পজহন্তি, তেহি, যে পজহন্তীতি ৰুচ্চিযন্তি, তেৰ তনুতরা অপ্পতরাতি অত্থো. তঞ্চেৰ দিট্ঠিং পজহন্তি, অঞ্ঞঞ্চ দিট্ঠিং ন উপাদিযন্তীতি তঞ্চ মূলদস্সনং পজহন্তি, অঞ্ঞঞ্চ দস্সনং ন গণ্হন্তি. কথং? একস্মিঞ্হি সমযে ‘‘রূপং সস্সত’’ন্তি গহেত্ৰা অপরস্মিং সমযে তত্থ আদীনৰং দিস্ৰা ‘‘ওল়ারিকমেতং ময্হং দস্সন’’ন্তি পজহতি ‘‘ন কেৰলঞ্চ রূপং সস্সতন্তি দস্সনমেৰ ওল়ারিকং, ৰেদনাপি সস্সতা…পে… ৰিঞ্ঞাণম্পি সস্সতন্তি দস্সনং ওল়ারিকমেৰা’’তি ৰিস্সজ্জেতি. উচ্ছেদেপি একচ্চসস্সতেপি এসেৰ নযো. যথা চ খন্ধেসু, এৰং আযতনেসুপি যোজেতব্বং. এৰং তঞ্চ মূলদস্সনং পজহন্তি, অঞ্ঞঞ্চ দস্সনং ন গণ্হন্তি.

সন্তগ্গিৰেস্সনাতি কস্মা আরভি? অযং উচ্ছেদলদ্ধিকো অত্তনো লদ্ধিং নিগূহতি, তস্সা পন লদ্ধিযা ৰণ্ণে ৰুচ্চমানে অত্তনো লদ্ধিং পাতুকরিস্সতীতি তিস্সো লদ্ধিযো একতো দস্সেত্ৰা ৰিভজিতুং ইমং দেসনং আরভি.

সারাগায সন্তিকেতিআদীসু রাগৰসেন ৰট্টে রজ্জনস্স আসন্না তণ্হাদিট্ঠিসংযোজনেন ৰট্টসংযোজনস্স সন্তিকে. অভিনন্দনাযাতি তণ্হাদিট্ঠিৰসেনেৰ গিলিত্ৰা পরিযাদিযনস্স গহণস্স চ আসন্নাতি অত্থো. অসারাগায সন্তিকেতিআদীসু ৰট্টে অরজ্জনস্স আসন্নাতিআদিনা নযেন অত্থো ৰেদিতব্বো.

এত্থ চ সস্সতদস্সনং অপ্পসাৰজ্জং দন্ধৰিরাগং, উচ্ছেদদস্সনং মহাসাৰজ্জং খিপ্পৰিরাগং. কথং? সস্সতৰাদী হি ইধলোকং পরলোকঞ্চ অত্থীতি জানাতি, সুকতদুক্কটানং ফলং অত্থীতি জানাতি, কুসলং করোতি, অকুসলং করোন্তো ভাযতি, ৰট্টং অস্সাদেতি, অভিনন্দতি. বুদ্ধানং ৰা বুদ্ধসাৰকানং ৰা সম্মুখীভূতো সীঘং লদ্ধিং জহিতুং ন সক্কোতি. তস্মা তং সস্সতদস্সনং অপ্পসাৰজ্জং দন্ধৰিরাগন্তি ৰুচ্চতি. উচ্ছেদৰাদী পন ইধলোকপরলোকং অত্থীতি জানাতি, সুকতদুক্কটানং ফলং অত্থীতি জানাতি, কুসলং ন করোতি, অকুসলং করোন্তো ন ভাযতি, ৰট্টং ন অস্সাদেতি, নাভিনন্দতি, বুদ্ধানং ৰা বুদ্ধসাৰকানং ৰা সম্মুখীভাৰে সীঘং দস্সনং পজহতি. পারমিযো পূরেতুং সক্কোন্তো বুদ্ধো হুত্ৰা, অসক্কোন্তো অভিনীহারং কত্ৰা সাৰকো হুত্ৰা পরিনিব্বাযতি. তস্মা উচ্ছেদদস্সনং মহাসাৰজ্জং খিপ্পৰিরাগন্তি ৰুচ্চতি.

২০২. সো পন পরিব্বাজকো এতমত্থং অসল্লক্খেত্ৰা – ‘‘ময্হং দস্সনং সংৰণ্ণেতি পসংসতি, অদ্ধা মে সুন্দরং দস্সন’’ন্তি সল্লক্খেত্ৰা উক্কংসেতি মে ভৰন্তিআদিমাহ.

ইদানি যস্মা অযং পরিব্বাজকো কঞ্জিযেনেৰ তিত্তকালাবু, উচ্ছেদদস্সনেনেৰ পূরিতো, সো যথা কঞ্জিযং অপ্পহায ন সক্কা লাবুম্হি তেলফাণিতাদীনি পক্খিপিতুং, পক্খিত্তানিপি ন গণ্হাতি, এৰমেৰং তং লদ্ধিং অপ্পহায অভব্বো মগ্গফলানং লাভায, তস্মা লদ্ধিং জহাপনত্থং তত্রগ্গিৰেস্সনাতিআদি আরদ্ধং. ৰিগ্গহোতি কলহো. এৰমেতাসং দিট্ঠীনং পহানং হোতীতি এৰং ৰিগ্গহাদিআদীনৰং দিস্ৰা তাসং দিট্ঠীনং পহানং হোতি. সো হি পরিব্বাজকো ‘‘কিং মে ইমিনা ৰিগ্গহাদিনা’’তি তং উচ্ছেদদস্সনং পজহতি.

২০৫. অথস্স ভগৰা ৰমিতকঞ্জিযে লাবুম্হি সপ্পিফাণিতাদীনি পক্খিপন্তো ৰিয হদযে অমতোসধং পূরেস্সামীতি ৰিপস্সনং আচিক্খন্তো অযং খো পন, অগ্গিৰেস্সন, কাযোতিআদিমাহ. তস্সত্থো ৰম্মিকসুত্তে ৰুত্তো. অনিচ্চতোতিআদীনিপি হেট্ঠা ৰিত্থারিতানেৰ. যো কাযস্মিং কাযছন্দোতি যা কাযস্মিং তণ্হা. স্নেহোতি তণ্হাস্নেহোৰ. কাযন্ৰযতাতি কাযানুগমনভাৰো, কাযং অনুগচ্ছনককিলেসোতি অত্থো.

এৰং রূপকম্মট্ঠানং দস্সেত্ৰা ইদানি অরূপকম্মট্ঠানং দস্সেন্তো তিস্সো খোতিআদিমাহ. পুন তাসংযেৰ ৰেদনানং অসম্মিস্সভাৰং দস্সেন্তো যস্মিং, অগ্গিৰেস্সন, সমযেতিআদিমাহ. তত্রাযং সঙ্খেপত্থো – যস্মিং সমযে সুখাদীসু একং ৰেদনং ৰেদযতি, তস্মিং সমযে অঞ্ঞা ৰেদনা অত্তনো ৰারং ৰা ওকাসং ৰা ওলোকযমানা নিসিন্না নাম নত্থি, অথ খো অনুপ্পন্নাৰ হোন্তি ভিন্নউদকপুপ্ফুল়া ৰিয চ অন্তরহিতা ৰা. সুখাপি খোতিআদি তাসং ৰেদনানং চুণ্ণৰিচুণ্ণভাৰদস্সনত্থং ৰুত্তং.

ন কেনচি সংৰদতীতি তস্সতং গহেত্ৰা ‘‘সস্সতৰাদী অহ’’ন্তি উচ্ছেদৰাদিনাপি সদ্ধিং ন সংৰদতি, তমেৰ গহেত্ৰা ‘‘সস্সতৰাদী অহ’’ন্তি একচ্চসস্সতৰাদিনা সদ্ধিং ন ৰিৰদতি. এৰং তযোপি ৰাদা পরিৰত্তেত্ৰা যোজেতব্বা. যঞ্চ লোকে ৰুত্তন্তি যং লোকে কথিতং ৰোহরিতং, তেন ৰোহরতি অপরামসন্তো কিঞ্চি ধম্মং পরামাসগ্গাহেন অগ্গণ্হন্তো. ৰুত্তম্পি চেতং –

‘‘যো হোতি ভিক্খু অরহং কতাৰী,

খীণাসৰো অন্তিমদেহধারী;

অহং ৰদামীতিপি সো ৰদেয্য,

মমং ৰদন্তীতিপি সো ৰদেয্য;

লোকে সমঞ্ঞং কুসলো ৰিদিত্ৰা,

ৰোহারমত্তেন সো ৰোহরেয্যা’’তি. (সং. নি. ১.২৫);

অপরম্পি ৰুত্তং – ‘‘ইমা খো চিত্ত লোকসমঞ্ঞা লোকনিরুত্তিযো লোকৰোহারা লোকপঞ্ঞত্তিযো, যাহি তথাগতো ৰোহরতি অপরামস’’ন্তি (দী. নি. ১.৪৪০).

২০৬. অভিঞ্ঞাপহানমাহাতি সস্সতাদীসু তেসং তেসং ধম্মানং সস্সতং অভিঞ্ঞায জানিত্ৰা সস্সতস্স পহানমাহ, উচ্ছেদং, একচ্চসস্সতং অভিঞ্ঞায একচ্চসস্সতস্স পহানং ৰদতি. রূপং অভিঞ্ঞায রূপস্স পহানং ৰদতীতিআদিনা নযেনেত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো.

পটিসঞ্চিক্খতোতি পচ্চৰেক্খন্তস্স. অনুপাদায আসৰেহি চিত্তং ৰিমুচ্চীতি অনুপ্পাদনিরোধেন নিরুদ্ধেহি আসৰেহি অগ্গহেত্ৰাৰ চিত্তং ৰিমুচ্চি. এত্তাৰতা চেস পরস্স ৰড্ঢিতং ভত্তং ভুঞ্জিত্ৰা খুদং ৰিনোদেন্তো ৰিয পরস্স আরদ্ধায ধম্মদেসনায ঞাণং পেসেত্ৰা ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তঞ্চেৰ পত্তো, সাৰকপারমীঞাণস্স চ মত্থকং, সোল়স চ পঞ্ঞা পটিৰিজ্ঝিত্ৰা ঠিতো. দীঘনখো পন সোতাপত্তিফলং পত্ৰা সরণেসু পতিট্ঠিতো.

ভগৰা পন ইমং দেসনং সূরিযে ধরমানেযেৰ নিট্ঠাপেত্ৰা গিজ্ঝকূটা ওরুয্হ ৰেল়ুৰনং গন্ত্ৰা সাৰকসন্নিপাতমকাসি, চতুরঙ্গসমন্নাগতো সন্নিপাতো অহোসি. তত্রিমানি অঙ্গানি – মাঘনক্খত্তেন যুত্তো পুণ্ণমউপোসথদিৰসো, কেনচি অনামন্তিতানি হুত্ৰা অত্তনোযেৰ ধম্মতায সন্নিপতিতানি অড্ঢতেলসানি ভিক্খুসতানি, তেসু একোপি পুথুজ্জনো ৰা সোতাপন্ন-সকদাগামি-অনাগামি-সুক্খৰিপস্সক-অরহন্তেসু ৰা অঞ্ঞতরো নত্থি, সব্বে ছল়ভিঞ্ঞাৰ, একোপি চেত্থ সত্থকেন কেসে ছিন্দিত্ৰা পব্বজিতো নাম নত্থি, সব্বে এহিভিক্খুনোযেৰাতি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

দীঘনখসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.