৩. মহাৰচ্ছসুত্তৰণ্ণনা
১৯৩. এৰং মে সুতন্তি মহাৰচ্ছসুত্তং. তত্থ সহকথীতি সদ্ধিংৰাদো, বহুং মযা তুম্হেহি সদ্ধিং কথিতপুব্বন্তি কথং সারেতি মেত্তিং ঘটেতি. পুরিমানি হি দ্ৰে সুত্তানি এতস্সেৰ কথিতানি, সংযুত্তকে অব্যাকতসংযুত্তং (সং. নি. ৪.৪১৬ আদযো) নাম এতস্সেৰ কথিতং – ‘‘কিং নু খো, ভো গোতম, সস্সতো লোকো ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞন্তি অব্যাকতমেত’’ন্তি এৰং একুত্তরনিকাযেপি ইমিনা সদ্ধিং কথিতং অত্থিযেৰ. তস্মা এৰমাহ. সম্মাসম্বুদ্ধোপি তস্স আগতাগতস্স সঙ্গহং কত্ৰা ওকাসমকাসিযেৰ. কস্মা? অযঞ্হি সস্সতদিট্ঠিকো, সস্সতদিট্ঠিকা চ সীঘং লদ্ধিং ন ৰিস্সজ্জেন্তি, ৰসাতেলমক্খিতপিলোতিকা ৰিয চিরেন সুজ্ঝন্তি. পস্সতি চ ভগৰা – ‘‘অযং পরিব্বাজকো কালে গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে লদ্ধিং ৰিস্সজ্জেত্ৰা মম সন্তিকে পব্বজিত্ৰা ছ অভিঞ্ঞাযো সচ্ছিকত্ৰা অভিঞ্ঞাতসাৰকো ভৰিস্সতী’’তি. তস্মা তস্স আগতাগতস্স সঙ্গহং কত্ৰা ওকাসমকাসিযেৰ. ইদং পনস্স পচ্ছিমগমনং. সো হি ইমস্মিং সুত্তে তরণং ৰা হোতু অতরণং ৰা, যট্ঠিং ওতরিত্ৰা উদকে পতমানো ৰিয সমণস্স গোতমস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা পব্বজিস্সামীতি সন্নিট্ঠানং কত্ৰা আগতো. তস্মা ধম্মদেসনং যাচন্তো সাধু মে ভৰং গোতমোতিআদিমাহ. তস্স ভগৰা মূলৰসেন সংখিত্তদেসনং, কম্মপথৰসেন ৰিত্থারদেসনং দেসেসি. মূলৰসেন চেত্থ অতিসংখিত্তা দেসনা, কম্মপথৰসেন সংখিত্তা ৰিত্থারসদিসা. বুদ্ধানং পন নিপ্পরিযাযেন ৰিত্থারদেসনা নাম নত্থি. চতুৰীসতিসমন্তপট্ঠানম্পি হি সত্তপকরণে অভিধম্মপিটকে চ সব্বং সংখিত্তমেৰ. তস্মা মূলৰসেনাপি কম্মপথৰসেনাপি সংখিত্তমেৰ দেসেসীতি ৰেদিতব্বো.
১৯৪. তত্থ পাণাতিপাতা ৰেরমণী কুসলন্তিআদীসু পটিপাটিযা সত্তধম্মা কামাৰচরা, অনভিজ্ঝাদযো তযো চতুভূমিকাপি ৰট্টন্তি.
যতো খো, ৰচ্ছ, ভিক্খুনোতি কিঞ্চাপি অনিযমেত্ৰা ৰুত্তং, যথা পন জীৰকসুত্তে চ চঙ্কীসুত্তে চ, এৰং ইমস্মিং সুত্তে চ অত্তানমেৰ সন্ধাযেতং ভগৰতা ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং.
১৯৫. অত্থি পনাতি কিং পুচ্ছামীতি পুচ্ছতি? অযং কিরস্স লদ্ধি – ‘‘তস্মিং তস্মিং সাসনে সত্থাৰ অরহা হোতি, সাৰকো পন অরহত্তং পত্তুং সমত্থো নত্থি. সমণো চ গোতমো ‘যতো খো, ৰচ্ছ, ভিক্খুনো’তি একং ভিক্খুং কথেন্তো ৰিয কথেতি, অত্থি নু খো সমণস্স গোতমস্স সাৰকো অরহত্তপ্পত্তো’’তি. এতমত্থং পুচ্ছিস্সামীতি পুচ্ছতি. তত্থ তিট্ঠতূতি ভৰং তাৰ গোতমো তিট্ঠতু, ভৰঞ্হি লোকে পাকটো অরহাতি অত্থো. তস্মিং ব্যাকতে উত্তরি ভিক্খুনীআদীনং ৰসেন পঞ্হং পুচ্ছি, ভগৰাপিস্স ব্যাকাসি.
১৯৬. আরাধকোতি সম্পাদকো পরিপূরকো.
১৯৭. সেখায ৰিজ্জায পত্তব্বন্তি হেট্ঠিমফলত্তযং পত্তব্বং. তং সব্বং মযা অনুপ্পত্তন্তি ৰদতি. ৰিতণ্ডৰাদী পনাহ – ‘‘কতমে ধম্মা সেক্খা? চত্তারো মগ্গা অপরিযাপন্না হেট্ঠিমানি চ তীণি সামঞ্ঞফলানী’’তি (ধ. স. ১০২৩) ৰচনতো অরহত্তমগ্গোপি অনেন পত্তোযেৰ. ফলং পন অপত্তং, তস্স পত্তিযা উত্তরি যোগং কথাপেতীতি. সো এৰং সঞ্ঞাপেতব্বো –
‘‘যো ৰে কিলেসানি পহায পঞ্চ,
পরিপুণ্ণসেখো অপরিহানধম্মো;
চেতোৰসিপ্পত্তো সমাহিতিন্দ্রিযো,
স ৰে ঠিতত্তোতি নরো পৰুচ্চতী’’তি. (অ. নি. ৪.৫);
অনাগামিপুগ্গলো হি একন্তপরিপুণ্ণসেখো. তং সন্ধায ‘‘সেখায ৰিজ্জায পত্তব্ব’’ন্তি আহ. মগ্গস্স পন একচিত্তক্খণিকত্তা তত্থ ঠিতস্স পুচ্ছা নাম নত্থি. ইমিনা সুত্তেন মগ্গোপি বহুচিত্তক্খণিকো হোতূতি চে. এতং ন বুদ্ধৰচনং, ৰুত্তগাথায চ অত্থো ৰিরুজ্ঝতি. তস্মা অনাগামিফলে ঠত্ৰা অরহত্তমগ্গস্স ৰিপস্সনং কথাপেতীতি ৰেদিতব্বো. যস্মা পনস্স ন কেৰলং সুদ্ধঅরহত্তস্সেৰ উপনিস্সযো, ছন্নম্পি অভিঞ্ঞানং উপনিস্সযো অত্থি, তস্মা ভগৰা – ‘‘এৰমযং সমথে কম্মং কত্ৰা পঞ্চ অভিঞ্ঞা নিব্বত্তেস্সতি, ৰিপস্সনায কম্মং কত্ৰা অরহত্তং পাপুণিস্সতি. এৰং ছল়ভিঞ্ঞো মহাসাৰকো ভৰিস্সতী’’তি ৰিপস্সনামত্তং অকথেত্ৰা সমথৰিপস্সনা আচিক্খি.
১৯৮. সতি সতিআযতনেতি সতি সতিকারণে. কিঞ্চেত্থ কারণং? অভিঞ্ঞা ৰা অভিঞ্ঞাপাদকজ্ঝানং ৰা অৰসানে পন অরহত্তং ৰা কারণং অরহত্তস্স ৰিপস্সনা ৰাতি ৰেদিতব্বং.
২০০. পরিচিণ্ণো মে ভগৰাতি সত্ত হি সেখা ভগৰন্তং পরিচরন্তি নাম, খীণাসৰেন ভগৰা পরিচিণ্ণো হোতি. ইতি সঙ্খেপেন অরহত্তং ব্যাকরোন্তো থেরো এৰমাহ. তে পন ভিক্খূ তমত্থং ন জানিংসু, অজানন্তাৰ তস্স ৰচনং সম্পটিচ্ছিত্ৰা. ভগৰতো আরোচেসুং. দেৰতাতি তেসং গুণানং লাভী দেৰতা. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰাতি.
পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায
মহাৰচ্ছসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.