৫. ভদ্দালিসুত্তৰণ্ণনা
১৩৪. এৰং মে সুতন্তি ভদ্দালিসুত্তং. তত্থ একাসনভোজনন্তি একস্মিং পুরেভত্তে অসনভোজনং, ভুঞ্জিতব্বভত্তন্তি অত্থো. অপ্পাবাধতন্তিআদীনি ককচোপমে ৰিত্থারিতানি. ন উস্সহামীতি ন সক্কোমি. সিযা কুক্কুচ্চং সিযা ৰিপ্পটিসারোতি এৰং ভুঞ্জন্তো যাৰজীৰং ব্রহ্মচরিযং চরিতুং সক্খিস্সামি নু খো, ন নু খোতি ইতি মে ৰিপ্পটিসারকুক্কুচ্চং ভৰেয্যাতি অত্থো. একদেসং ভুঞ্জিত্ৰাতি পোরাণকত্থেরা কির পত্তে ভত্তং পক্খিপিত্ৰা সপ্পিম্হি দিন্নে সপ্পিনা উণ্হমেৰ থোকং ভুঞ্জিত্ৰা হত্থে ধোৰিত্ৰা অৰসেসং বহি নীহরিত্ৰা ছাযূদকফাসুকে ঠানে নিসীদিত্ৰা ভুঞ্জন্তি. এতং সন্ধায সত্থা আহ. ভদ্দালি, পন চিন্তেসি – ‘‘সচে সকিং পত্তং পূরেত্ৰা দিন্নং ভত্তং ভুঞ্জিত্ৰা পুন পত্তং ধোৰিত্ৰা ওদনস্স পূরেত্ৰা লদ্ধং বহি নীহরিত্ৰা ছাযূদকফাসুকে ঠানে ভুঞ্জেয্য, ইতি এৰং ৰট্টেয্য, ইতরথা কো সক্কোতী’’তি. তস্মা এৰম্পি খো অহং, ভন্তে, ন উস্সহামীতি আহ. অযং কির অতীতে অনন্তরায জাতিযা কাকযোনিযং নিব্বত্তি. কাকা চ নাম মহাছাতকা হোন্তি. তস্মা ছাতকত্থেরো নাম অহোসি. তস্স পন ৰিরৰন্তস্সেৰ ভগৰা তং মদ্দিত্ৰা অজ্ঝোত্থরিত্ৰা – ‘‘যো পন ভিক্খু ৰিকালে খাদনীযং ৰা ভোজনীযং ৰা খাদেয্য ৰা ভুঞ্জেয্য ৰা পাচিত্তিয’’ন্তি (পাচি. ২৪৮) সিক্খাপদং পঞ্ঞপেসি. তেন ৰুত্তং অথ খো আযস্মা, ভদ্দালি,…পে… অনুস্সাহং পৰেদেসীতি.
যথা তন্তি যথা অঞ্ঞোপি সিক্খায ন পরিপূরকারী একৰিহারেপি ৰসন্তো সত্থু সম্মুখীভাৰং ন দদেয্য, তথেৰ ন অদাসীতি অত্থো. নেৰ ভগৰতো উপট্ঠানং অগমাসি, ন ধম্মদেসনট্ঠানং ন ৰিতক্কমাল়কং, ন একং ভিক্খাচারমগ্গং পটিপজ্জি. যস্মিং কুলে ভগৰা নিসীদতি, তস্স দ্ৰারেপি ন অট্ঠাসি. সচস্স ৰসনট্ঠানং ভগৰা গচ্ছতি, সো পুরেতরমেৰ ঞত্ৰা অঞ্ঞত্থ গচ্ছতি. সদ্ধাপব্বজিতো কিরেস কুলপুত্তো পরিসুদ্ধসীলো. তেনস্স ন অঞ্ঞো ৰিতক্কো অহোসি, – ‘‘মযা নাম উদরকারণা ভগৰতো সিক্খাপদপঞ্ঞাপনং পটিবাহিতং, অননুচ্ছৰিকং মে কত’’ন্তি অযমেৰ ৰিতক্কো অহোসি. তস্মা একৰিহারে ৰসন্তোপি লজ্জায সত্থু সম্মুখীভাৰং নাদাসি.
১৩৫. চীৰরকম্মং করোন্তীতি মনুস্সা ভগৰতো চীৰরসাটকং অদংসু, তং গহেত্ৰা চীৰরং করোন্তি. এতং দোসকন্তি এতং ওকাসমেতং অপরাধং, সত্থু সিক্খাপদং পঞ্ঞপেন্তস্স পটিবাহিতকারণং সাধুকং মনসি করোহীতি অত্থো. দুক্করতরন্তি ৰস্সঞ্হি ৰসিত্ৰা দিসাপক্কন্তে ভিক্খূ কুহিং ৰসিত্থাতি পুচ্ছন্তি, তেহি জেতৰনে ৰসিম্হাতি ৰুত্তে, ‘‘আৰুসো, ভগৰা ইমস্মিং অন্তোৰস্সে কতরং জাতকং কথেসি, কতরং সুত্তন্তং, কতরং সিক্খাপদং পঞ্ঞপেসী’’তি পুচ্ছিতারো হোন্তি. ততো ‘‘ৰিকালভোজনসিক্খাপদং পঞ্ঞপেসি, ভদ্দালি, নাম নং একো থেরো পটিবাহী’’তি ৰক্খন্তি. তং সুত্ৰা ভিক্খূ – ‘‘ভগৰতোপি নাম সিক্খাপদং পঞ্ঞপেন্তস্স পটিবাহিতং অযুত্তং অকারণ’’ন্তি ৰদন্তি. এৰং তে অযং দোসো মহাজনন্তরে পাকটো হুত্ৰা দুপ্পটিকারতং আপজ্জিস্সতীতি মঞ্ঞমানা এৰমাহংসু. অপিচ অঞ্ঞেপি ভিক্খূ পৰারেত্ৰা সত্থু সন্তিকং আগমিস্সন্তি. অথ ত্ৰং ‘‘এথাৰুসো, মম সত্থারং খমাপেন্তস্স সহাযা হোথা’’তি সঙ্ঘং সন্নিপাতেস্সসি. তত্থ আগন্তুকা পুচ্ছিস্সন্তি, ‘‘আৰুসো, কিং ইমিনাপি ভিক্খুনা কত’’ন্তি. ততো এতমত্থং সুত্ৰা ‘‘ভারিযং কতং ভিক্খুনা, দসবলং নাম পটিবাহিস্সতীতি অযুত্তমেত’’ন্তি ৰক্খন্তি. এৰম্পি তে অযং অপরাধো মহাজনন্তরে পাকটো হুত্ৰা দুপ্পটিকারতং আপজ্জিস্সতীতি মঞ্ঞমানাপি এৰমাহংসু. অথ ৰা ভগৰা পৰারেত্ৰা চারিকং পক্কমিস্সতি, অথ ত্ৰং গতগতট্ঠানে ভগৰতো খমাপনত্থায সঙ্ঘং সন্নিপাতেস্সসি. তত্র দিসাৰাসিনো ভিক্খূ পুচ্ছিস্সন্তি, ‘‘আৰুসো, কিং ইমিনা ভিক্খুনা কত’’ন্তি…পে… দুপ্পটিকারতং আপজ্জিস্সতীতি মঞ্ঞমানাপি এৰমাহংসু.
এতদৰোচাতি অপ্পতিরূপং মযা কতং, ভগৰা পন মহন্তেপি অগুণে অলগ্গিত্ৰা ময্হং অচ্চযং পটিগ্গণ্হিস্সতীতি মঞ্ঞমানো এতং ‘‘অচ্চযো মং, ভন্তে,’’তিআদিৰচনং অৰোচ. তত্থ অচ্চযোতি অপরাধো. মং অচ্চগমাতি মং অতিক্কম্ম অভিভৰিত্ৰা পৰত্তো. পটিগ্গণ্হাতূতি খমতু. আযতিং সংৰরাযাতি অনাগতে সংৰরণত্থায, পুন এৰরূপস্স অপরাধস্স দোসস্স খলিতস্স অকরণত্থায. তগ্ঘাতি একংসেন. সমযোপি খো তে, ভদ্দালীতি, ভদ্দালি, তযা পটিৰিজ্ঝিতব্বযুত্তকং একং কারণং অত্থি, তম্পি তে ন পটিৰিদ্ধং ন সল্লক্খিতন্তি দস্সেতি.
১৩৬. উভতোভাগৰিমুত্তোতিআদীসু ধম্মানুসারী, সদ্ধানুসারীতি দ্ৰে একচিত্তক্খণিকা মগ্গসমঙ্গিপুগ্গলা. এতে পন সত্তপি অরিযপুগ্গলে ভগৰতাপি এৰং আণাপেতুং ন যুত্তং, ভগৰতা আণত্তে তেসম্পি এৰং কাতুং ন যুত্তং. অট্ঠানপরিকপ্পৰসেন পন অরিযপুগ্গলানং সুৰচভাৰদস্সনত্থং ভদ্দালিত্থেরস্স চ দুব্বচভাৰদস্সনত্থমেতং ৰুত্তং.
অপি নু ত্ৰং তস্মিং সমযে উভতোভাগৰিমুত্তোতি দেসনং কস্মা আরভি? ভদ্দালিস্স নিগ্গহণত্থং. অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো – ভদ্দালি, ইমে সত্ত অরিযপুগ্গলা লোকে দক্খিণেয্যা মম সাসনে সামিনো, মযি সিক্খাপদং পঞ্ঞপেন্তে পটিবাহিতব্বযুত্তে কারণে সতি এতেসং পটিবাহিতুং যুত্তং. ত্ৰং পন মম সাসনতো বাহিরকো, মযি সিক্খাপদং পঞ্ঞপেন্তে তুয্হং পটিবাহিতুং ন যুত্তন্তি.
রিত্তো তুচ্ছোতি অন্তো অরিযগুণানং অভাৰেন রিত্তকো তুচ্ছকো, ইস্সরৰচনে কিঞ্চি ন হোতি. যথাধম্মং পটিকরোসীতি যথা ধম্মো ঠিতো, তথেৰ করোসি, খমাপেসীতি ৰুত্তং হোতি. তং তে মযং পটিগ্গণ্হামাতি তং তৰ অপরাধং মযং খমাম. ৰুড্ঢি হেসা, ভদ্দালি, অরিযস্স ৰিনযেতি এসা, ভদ্দালি, অরিযস্স ৰিনযে বুদ্ধস্স ভগৰতো সাসনে ৰুড্ঢি নাম. কতমা? অচ্চযং অচ্চযতো দিস্ৰা যথাধম্মং পটিকরিত্ৰা আযতিং সংৰরাপজ্জনা. দেসনং পন পুগ্গলাধিট্ঠানং করোন্তো ‘‘যো অচ্চযং অচ্চযতো দিস্ৰা যথাধম্মং পটিকরোতি, আযতিং সংৰরং আপজ্জতী’’তি আহ.
১৩৭. সত্থাপি উপৰদতীতি ‘‘অসুকৰিহারৰাসী অসুকস্স থেরস্স সদ্ধিৰিহারিকো অসুকস্স অন্তেৰাসিকো ইত্থন্নামো নাম ভিক্খু লোকুত্তরধম্মং নিব্বত্তেতুং অরঞ্ঞং পৰিট্ঠো’’তি সুত্ৰা – ‘‘কিং তস্স অরঞ্ঞৰাসেন, যো ময্হং পন সাসনে সিক্খায অপরিপূরকারী’’তি এৰং উপৰদতি, সেসপদেসুপি এসেৰ নযো, অপিচেত্থ দেৰতা ন কেৰলং উপৰদন্তি, ভেরৰারম্মণং দস্সেত্ৰা পলাযনাকারম্পি করোন্তি. অত্তনাপি অত্তানন্তি সীলং আৰজ্জন্তস্স সংকিলিট্ঠট্ঠানং পাকটং হোতি, চিত্তং ৰিধাৰতি, ন কম্মট্ঠানং অল্লীযতি. সো ‘‘কিং মাদিসস্স অরঞ্ঞৰাসেনা’’তি ৰিপ্পটিসারী উট্ঠায পক্কমতি. অত্তাপি অত্তানং উপৰদিতোতি অত্তনাপি অত্তা উপৰদিতো, অযমেৰ ৰা পাঠো. সুক্কপক্খো ৰুত্তপচ্চনীকনযেন ৰেদিতব্বো. সো ৰিৰিচ্চেৰ কামেহীতিআদি এৰং সচ্ছিকরোতীতি দস্সনত্থং ৰুত্তং.
১৪০. পসয্হ পসয্হ কারণং করোন্তীতি অপ্পমত্তকেপি দোসে নিগ্গহেত্ৰা পুনপ্পুনং কারেন্তি. নো তথাতি মহন্তেপি অপরাধে যথা ইতরং, এৰং পসয্হ ন কারেন্তি. সো কির, ‘‘আৰুসো, ভদ্দালি, মা চিন্তযিত্থ, এৰরূপং নাম হোতি, এহি সত্থারং খমাপেহী’’তি ভিক্খুসঙ্ঘতোপি, কঞ্চি ভিক্খুং পেসেত্ৰা অত্তনো সন্তিকং পক্কোসাপেত্ৰা, ‘‘ভদ্দালি, মা চিন্তযিত্থ, এৰরূপং নাম হোতী’’তি এৰং সত্থুসন্তিকাপি অনুগ্গহং পচ্চাসীসতি. ততো ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘেনাপি ন সমস্সাসিতো, সত্থারাপী’’তি চিন্তেত্ৰা এৰমাহ.
অথ ভগৰা ভিক্খুসঙ্ঘোপি সত্থাপি ওৰদিতব্বযুত্তমেৰ ওৰদতি, ন ইতরন্তি দস্সেতুং ইধ, ভদ্দালি, একচ্চোতিআদিমাহ. তত্থ অঞ্ঞেনাঞ্ঞন্তিআদীনি অনুমানসুত্তে ৰিত্থারিতানি. ন সম্মা ৰত্ততীতি সম্মা ৰত্তম্পি ন ৰত্ততি. ন লোমং পাতেতীতি অনুলোমৰত্তে ন ৰত্ততি, ৰিলোমমেৰ গণ্হাতি. ন নিত্থারং ৰত্ততীতি নিত্থারণকৰত্তম্হি ন ৰত্ততি, আপত্তিৰুট্ঠানত্থং তুরিততুরিতো ছন্দজাতো ন হোতি. তত্রাতি তস্মিং তস্স দুব্বচকরণে. অভিণ্হাপত্তিকোতি নিরন্তরাপত্তিকো. আপত্তিবহুলোতি সাপত্তিককালোৰস্স বহু, সুদ্ধো নিরাপত্তিককালো অপ্পোতি অত্থো. ন খিপ্পমেৰ ৰূপসম্মতীতি খিপ্পং ন ৰূপসম্মতি, দীঘসুত্তং হোতি. ৰিনযধরা পাদধোৰনকালে আগতং ‘‘গচ্ছাৰুসো, ৰত্তৰেলা’’তি ৰদন্তি. পুন কালং মঞ্ঞিত্ৰা আগতং ‘‘গচ্ছাৰুসো, তুয্হং ৰিহারৰেলা, গচ্ছাৰুসো, সামণেরাদীনং উদ্দেসদানৰেলা, অম্হাকং ন্হানৰেলা, থেরূপট্ঠানৰেলা, মুখধোৰনৰেলা’’তিআদীনি ৰত্ৰা দিৰসভাগেপি রত্তিভাগেপি আগতং উয্যোজেন্তিযেৰ. ‘‘কায ৰেলায, ভন্তে, ওকাসো ভৰিস্সতী’’তি ৰুত্তেপি ‘‘গচ্ছাৰুসো, ত্ৰং ইমমেৰ ঠানং জানাসি, অসুকো নাম ৰিনযধরত্থেরো সিনেহপানং পিৰতি, অসুকো ৰিরেচনং কারেতি, কস্মা তুরিতোসী’’তিআদীনি ৰত্ৰা দীঘসুত্তমেৰ করোন্তি.
১৪১. খিপ্পমেৰ ৰূপসম্মতীতি লহুং ৰূপসম্মতি, ন দীঘসুত্তং হোতি. উস্সুক্কাপন্না ভিক্খূ – ‘‘আৰুসো, অযং সুব্বচো ভিক্খু, জনপদৰাসিনো নাম গামন্তসেনাসনে ৰসনট্ঠাননিসজ্জনাদীনি ন ফাসুকানি হোন্তি, ভিক্খাচারোপি দুক্খো হোতি, সীঘমস্স অধিকরণং ৰূপসমেমা’’তি সন্নিপতিত্ৰা আপত্তিতো ৰুট্ঠাপেত্ৰা সুদ্ধন্তে পতিট্ঠাপেন্তি.
১৪২. অধিচ্চাপত্তিকোতি কদাচি কদাচি আপত্তিং আপজ্জতি. সো কিঞ্চাপি লজ্জী হোতি পকতত্তো, দুব্বচত্তা পনস্স ভিক্খূ তথেৰ পটিপজ্জন্তি.
১৪৪. সদ্ধামত্তকেন ৰহতি পেমমত্তকেনাতি আচরিযুপজ্ঝাযেসু অপ্পমত্তিকায গেহস্সিতসদ্ধায অপ্পমত্তকেন গেহস্সিতপেমেন যাপেতি. পটিসন্ধিগ্গহণসদিসা হি অযং পব্বজ্জা নাম, নৰপব্বজিতো পব্বজ্জায গুণং অজানন্তো আচরিযুপজ্ঝাযেসু পেমমত্তেন যাপেতি, তস্মা এৰরূপা সঙ্গণ্হিতব্বা. অপ্পমত্তকম্পি হি সঙ্গহং লভিত্ৰা পব্বজ্জায ঠিতা অভিঞ্ঞাপত্তা মহাসমণা ভৰিস্সন্তি. এত্তকেন কথামগ্গেন ‘‘ওৰদিতব্বযুত্তকং ওৰদন্তি, ন ইতর’’ন্তি ইমমেৰ ভগৰতা দস্সিতং.
১৪৫. অঞ্ঞায সণ্ঠহিংসূতি অরহত্তে পতিট্ঠহিংসু. সত্তেসু হাযমানেসূতি পটিপত্তিযা হাযমানায সত্তা হাযন্তি নাম. সদ্ধম্মে অন্তরধাযমানেতি পটিপত্তিসদ্ধম্মে অন্তরধাযমানে. পটিপত্তিসদ্ধম্মোপি হি পটিপত্তিপূরকেসু সত্তেসু অসতি অন্তরধাযতি নাম. আসৰট্ঠানীযাতি আসৰা তিট্ঠন্তি এতেসূতি আসৰট্ঠানীযা. যেসু দিট্ঠধম্মিকসম্পরাযিকা পরূপৰাদৰিপ্পটিসারৰধবন্ধনাদযো চেৰ অপাযদুক্খৰিসেসভূতা চ আসৰা তিট্ঠন্তিযেৰ. যস্মা নেসং তে কারণং হোন্তীতি অত্থো. তে আসৰট্ঠানীযা ৰীতিক্কমধম্মা যাৰ ন সঙ্ঘে পাতুভৰন্তি, ন তাৰ সত্থা সাৰকানং সিক্খাপদং পঞ্ঞপেতীতি অযমেত্থ যোজনা.
এৰং অকালং দস্সেত্ৰা পুন কালং দস্সেতুং যতো চ খো, ভদ্দালীতিআদিমাহ. তত্থ যতোতি যদা, যস্মিং কালেতি ৰুত্তং হোতি. সেসং ৰুত্তানুসারেনেৰ ৰেদিতব্বং. অযং ৰা এত্থ সঙ্খেপত্থো – যস্মিং কালে আসৰট্ঠানীযা ধম্মাতি সঙ্খং গতা ৰীতিক্কমদোসা সঙ্ঘে পাতুভৰন্তি, তদা সত্থা সাৰকানং সিক্খাপদং পঞ্ঞপেতি. কস্মা? তেসংযেৰ আসৰট্ঠানীযধম্মসঙ্খাতানং ৰীতিক্কমদোসানং পটিঘাতায.
এৰং আসৰট্ঠানীযানং ধম্মানং অনুপ্পত্তিং সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযা অকালং, উপ্পত্তিঞ্চ কালন্তি ৰত্ৰা ইদানি তেসং ধম্মানং অনুপ্পত্তিকালঞ্চ উপ্পত্তিকালঞ্চ দস্সেতুং ‘‘ন তাৰ, ভদ্দালি, ইধেকচ্চে’’তিআদিমাহ. তত্থ মহত্তন্তি মহন্তভাৰং. সঙ্ঘো হি যাৰ ন থেরনৰমজ্ঝিমানং ৰসেন মহত্তং পত্তো হোতি, তাৰ সেনাসনানি পহোন্তি, সাসনে একচ্চে আসৰট্ঠানীযা ধম্মা ন উপ্পজ্জন্তি. মহত্তং পত্তে পন তে উপ্পজ্জন্তি, অথ সত্থা সিক্খাপদং পঞ্ঞপেতি. তত্থ মহত্তং পত্তে সঙ্ঘে পঞ্ঞত্তসিক্খাপদানি –
‘‘যো পন ভিক্খু অনুপসম্পন্নেন উত্তরিদ্ৰিরত্ততিরত্তং সহসেয্যং কপ্পেয্য পাচিত্তিযং (পাচি. ৫১). যা পন ভিক্খুনী অনুৰস্সং ৰুট্ঠাপেয্য পাচিত্তিযং (পাচি. ১১৭১). যা পন ভিক্খুনী একৰস্সং দ্ৰে ৰুট্ঠাপেয্য পাচিত্তিয’’ন্তি (পাচি. ১১৭৫).
ইমিনা নযেন ৰেদিতব্বানি.
লাভগ্গন্তি লাভস্স অগ্গং. সঙ্ঘো হি যাৰ ন লাভগ্গপত্তো হোতি, ন তাৰ লাভং পটিচ্চ আসৰট্ঠানীযা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি. পত্তে পন উপ্পজ্জন্তি, অথ সত্থা সিক্খাপদং পঞ্ঞপেতি –
‘‘যো পন ভিক্খু অচেলকস্স ৰা পরিব্বাজকস্স ৰা পরিব্বাজিকায ৰা সহত্থা খাদনীযং ৰা ভোজনীযং ৰা দদেয্য পাচিত্তিয’’ন্তি (পাচি. ২৭০).
ইদঞ্হি লাভগ্গপত্তে সঙ্ঘে সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং.
যসগ্গন্তি যসস্স অগ্গং. সঙ্ঘো হি যাৰ ন যসগ্গপত্তো হোতি, ন তাৰ যসং পটিচ্চ আসৰট্ঠানীযা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি. পত্তে পন উপ্পজ্জন্তি, অথ সত্থা সিক্খাপদং পঞ্ঞপেতি ‘‘সুরামেরযপানে পাচিত্তিয’’ন্তি (পাচি. ৩২৭). ইদঞ্হি যসগ্গপত্তে সঙ্ঘে সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং.
বাহুসচ্চন্তি বহুস্সুতভাৰং. সঙ্ঘো হি যাৰ ন বাহুসচ্চপত্তো হোতি, ন তাৰ আসৰট্ঠানীযা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি. বাহুসচ্চপত্তে পন যস্মা একং নিকাযং দ্ৰে নিকাযে পঞ্চপি নিকাযে উগ্গহেত্ৰা অযোনিসো উম্মুজ্জমানা পুগ্গলা রসেন রসং সংসন্দেত্ৰা উদ্ধম্মং উব্বিনযং সত্থু সাসনং দীপেন্তি, অথ সত্থা – ‘‘যো পন ভিক্খু এৰং ৰদেয্য তথাহং ভগৰতা ধম্মং দেসিতং আজানামি (পাচি. ৪১৮)…পে… সমণুদ্দেসোপি চে এৰং ৰদেয্যা’’তিআদিনা (পাচি. ৪২৯) নযেন সিক্খাপদং পঞ্ঞপেতি.
রত্তঞ্ঞুতং পত্তোতি এত্থ রত্তিযো জানন্তীতি রত্তঞ্ঞূ. অত্তনো পব্বজিতদিৰসতো পট্ঠায বহূ রত্তিযো জানন্তি, চিরপব্বজিতাতি ৰুত্তং হোতি. রত্তঞ্ঞূনং ভাৰং রত্তঞ্ঞুতং. তত্র রত্তঞ্ঞুতং পত্তে সঙ্ঘে উপসেনং ৰঙ্গন্তপুত্তং আরব্ভ সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তন্তি ৰেদিতব্বং. সো হাযস্মা ঊনদসৰস্সে ভিক্খূ উপসম্পাদেন্তে দিস্ৰা একৰস্সো সদ্ধিৰিহারিকং উপসম্পাদেসি. অথ ভগৰা সিক্খাপদং পঞ্ঞপেসি – ‘‘ন, ভিক্খৰে, ঊনদসৰস্সেন উপসম্পাদেতব্বো, যো উপসম্পাদেয্য আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (মহাৰ. ৭৫). এৰং পঞ্ঞত্তে সিক্খাপদে পুন ভিক্খূ ‘‘দসৰস্সম্হা দসৰস্সম্হা’’তি বালা অব্যত্তা উপসম্পাদেন্তি. অথ ভগৰা অপরম্পি সিক্খাপদং পঞ্ঞপেসি – ‘‘ন, ভিক্খৰে, বালেন অব্যত্তেন উপসম্পাদেতব্বো, যো উপসম্পাদেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৰে, ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন দসৰস্সেন ৰা অতিরেকদসৰস্সেন ৰা উপসম্পাদেতু’’ন্তি. ইতি রত্তঞ্ঞুতং পত্তকালে দ্ৰে সিক্খাপদানি পঞ্ঞত্তানি.
১৪৬. আজানীযসুসূপমং ধম্মপরিযাযং দেসেসিন্তি তরুণাজানীযউপমং কত্ৰা ধম্মং দেসযিং. তত্রাতি তস্মিং অসরণে. ন খো, ভদ্দালি, এসেৰ হেতূতি ন এস সিক্খায অপরিপূরকারীভাৰোযেৰ একো হেতু.
১৪৭. মুখাধানে কারণং কারেতীতি খলীনবন্ধাদীহি মুখট্ঠপনে সাধুকং গীৰং পগ্গণ্হাপেতুং কারণং কারেতি. ৰিসূকাযিতানীতিআদীহি ৰিসেৰনাচারং কথেসি. সব্বানেৰ হেতানি অঞ্ঞমঞ্ঞৰেৰচনানি. তস্মিং ঠানেতি তস্মিং ৰিসেৰনাচারে. পরিনিব্বাযতীতি নিব্বিসেৰনো হোতি, তং ৰিসেৰনং জহতীতি অত্থো. যুগাধানেতি যুগট্ঠপনে যুগস্স সাধুকং গহণত্থং.
অনুক্কমেতি চত্তারোপি পাদে একপ্পহারেনেৰ উক্খিপনে চ নিক্খিপনে চ. পরসেনায হি আৰাটে ঠত্ৰা অসিং গহেত্ৰা আগচ্ছন্তস্স অস্সস্স পাদে ছিন্দন্তি. তস্মিং সমযে এস একপ্পহারেনেৰ চত্তারোপি পাদে উক্খিপিস্সতীতি রজ্জুবন্ধনৰিধানেন এতং কারণং করোন্তি. মণ্ডলেতি যথা অস্সে নিসিন্নোযেৰ ভূমিযং পতিতং আৰুধং গহেতুং সক্কোতি, এৰং করণত্থং মণ্ডলে কারণং কারেতি. খুরকাসেতি অগ্গগ্গখুরেহি পথৰীকমনে. রত্তিং ওক্কন্তকরণস্মিঞ্হি যথা পদসদ্দো ন সুয্যতি, তদত্থং একস্মিং ঠানে সঞ্ঞং দত্ৰা অগ্গগ্গখুরেহিযেৰ গমনং সিক্খাপেন্তি. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. জৰেতি সীঘৰাহনে. ‘‘ধাৰে’’তিপি পাঠো. অত্তনো পরাজযে সতি পলাযনত্থং, পরং পলাযন্তং অনুবন্ধিত্ৰা গহণত্থঞ্চ এতং কারণং কারেতি. দৰত্তেতি দৰত্তায, যুদ্ধকালস্মিঞ্হি হত্থীসু ৰা কোঞ্চনাদং করোন্তেসু অস্সেসু ৰা হসন্তেসু রথেসু ৰা নিঘোসন্তেসু যোধেসু ৰা উক্কুট্ঠিং করোন্তেসু তস্স রৰস্স অভাযিত্ৰা পরসেনপৰেসনত্থং অযং কারণা করীযতি.
রাজগুণেতি রঞ্ঞা জানিতব্বগুণে. কূটকণ্ণরঞ্ঞো কির গুল়ৰণ্ণো নাম অস্সো অহোসি. রাজা পাচীনদ্ৰারেন নিক্খমিত্ৰা চেতিযপব্বতং গমিস্সামীতি কলম্বনদীতীরং সম্পত্তো. অস্সো তীরে ঠত্ৰা উদকং ওতরিতুং ন ইচ্ছতি, রাজা অস্সাচরিযং আমন্তেত্ৰা – ‘‘অহো তযা অস্সো সিক্খাপিতো উদকং ওতরিতুং ন ইচ্ছতী’’তি আহ. আচরিযো – ‘‘সুসিক্খাপিতো দেৰ অস্সো, এৰমস্স হি চিত্তং ‘সচাহং উদকং ওতরিস্সামি, ৰালং তেমিস্সতি, ৰালে তিন্তে রঞ্ঞো অঙ্গে উদকং পাতেয্যা’তি এৰং তুম্হাকং সরীরে উদকপাতনভযেন ন ওতরতি, ৰালং গণ্হাপেথা’’তি আহ. রাজা তথা কারেসি. অস্সো ৰেগেন ওতরিত্ৰা পারং গতো. এতদত্থং অযং কারণা করীযতি. রাজৰংসেতি অস্সরাজৰংসে. ৰংসো চেসো অস্সরাজানং, তথারূপেন পহারেন ছিন্নভিন্নসরীরাপি অস্সারোহং পরসেনায অপাতেত্ৰা বহি নীহরন্তিযেৰ. এতদত্থং কারণং কারেতীতি অত্থো.
উত্তমে জৰেতি জৰসম্পত্তিযং, যথা উত্তমজৰো হোতি, এৰং কারণং কারেতীতি অত্থো. উত্তমে হযেতি উত্তমহযভাৰে, যথা উত্তমহযো হোতি, এৰং কারণং কারেতীতি অত্থো. তত্থ পকতিযা উত্তমহযোৰ উত্তমহযকারণং অরহতি, ন অঞ্ঞো. উত্তমহযকারণায এৰ চ হযো উত্তমজৰং পটিপজ্জতি, ন অঞ্ঞোতি.
তত্রিদং ৰত্থু – একো কির রাজা একং সিন্ধৰপোতকং লভিত্ৰা সিন্ধৰভাৰং অজানিত্ৰাৰ ইমং সিক্খাপেহীতি আচরিযস্স অদাসি. আচরিযোপি তস্স সিন্ধৰভাৰং অজানন্তো তং মাসখাদকঘোটকানং কারণাসু উপনেতি. সো অত্তনো অননুচ্ছৰিকত্তা কারণং ন পটিপজ্জতি. সো তং দমেতুং অসক্কোন্তো ‘‘কূটস্সো অযং মহারাজা’’তি ৰিস্সজ্জাপেসি.
অথেকদিৰসং একো অস্সাচরিযপুব্বকো দহরো উপজ্ঝাযস্স ভণ্ডকং গহেত্ৰা গচ্ছন্তো তং পরিখাপিট্ঠে চরন্তং দিস্ৰা – ‘‘অনগ্ঘো, ভন্তে, সিন্ধৰপোতকো’’তি উপজ্ঝাযস্স কথেসি. সচে রাজা জানেয্য, মঙ্গলস্সং নং করেয্যাতি. থেরো আহ – ‘‘মিচ্ছাদিট্ঠিকো, তাত, রাজা অপ্পেৰ নাম বুদ্ধসাসনে পসীদেয্য রঞ্ঞো কথেহী’’তি. সো গন্ত্ৰা, – ‘‘মহারাজ, অনগ্ঘো সিন্ধৰপোতকো অত্থী’’তি কথেসি. তযা দিট্ঠো, তাতাতি? আম, মহারাজাতি. কিং লদ্ধুং ৰট্টতীতি? তুম্হাকং ভুঞ্জনকসুৰণ্ণথালে তুম্হাকং ভুঞ্জনকভত্তং তুম্হাকং পিৰনকরসো তুম্হাকং গন্ধা তুম্হাকং মালাতি. রাজা সব্বং দাপেসি. দহরো গাহাপেত্ৰা অগমাসি.
অস্সো গন্ধং ঘাযিত্ৰাৰ ‘‘ময্হং গুণজাননকআচরিযো অত্থি মঞ্ঞে’’তি সীসং উক্খিপিত্ৰা ওলোকেন্তো অট্ঠাসি. দহরো গন্ত্ৰা ‘‘ভত্তং ভুঞ্জা’’তি অচ্ছরং পহরি. অস্সো আগন্ত্ৰা সুৰণ্ণথালে ভত্তং ভুঞ্জি, রসং পিৰি. অথ নং গন্ধেহি ৰিলিম্পিত্ৰা রাজপিল়ন্ধনং পিল়ন্ধিত্ৰা ‘‘পুরতো পুরতো গচ্ছা’’তি অচ্ছরং পহরি. সো দহরস্স পুরতো পুরতো গন্ত্ৰা মঙ্গলস্সট্ঠানে অট্ঠাসি. দহরো – ‘‘অযং তে, মহারাজ, অনগ্ঘো সিন্ধৰপোতকো, ইমিনাৰ নং নিযামেন কতিপাহং পটিজগ্গাপেহী’’তি ৰত্ৰা নিক্খমি.
অথ কতিপাহস্স অচ্চযেন আগন্ত্ৰা অস্সস্স আনুভাৰং পস্সিস্সসি, মহারাজাতি. সাধু আচরিয কুহিং ঠত্ৰা পস্সামাতি? উয্যানং গচ্ছ, মহারাজাতি. রাজা অস্সং গাহাপেত্ৰা অগমাসি. দহরো অচ্ছরং পহরিত্ৰা ‘‘এতং রুক্খং অনুপরিযাহী’’তি অস্সস্স সঞ্ঞং অদাসি. অস্সো পক্খন্দিত্ৰা রুক্খং অনুপরিগন্ত্ৰা আগতো. রাজা নেৰ গচ্ছন্তং ন আগচ্ছন্তং অদ্দস. দিট্ঠো তে, মহারাজাতি? ন দিট্ঠো, তাতাতি. ৰলঞ্জকদণ্ডং এতং রুক্খং নিস্সায ঠপেথাতি ৰত্ৰা অচ্ছরং পহরি ‘‘ৰলঞ্জকদণ্ডং গহেত্ৰা এহী’’তি. অস্সো পক্খন্দিত্ৰা মুখেন গহেত্ৰা আগতো. দিট্ঠং, মহারাজাতি. দিট্ঠং, তাতাতি.
পুন অচ্ছরং পহরি ‘‘উয্যানস্স পাকারমত্থকেন চরিত্ৰা এহী’’তি. অস্সো তথা অকাসি. দিট্ঠো, মহারাজাতি. ন দিট্ঠো, তাতাতি. রত্তকম্বলং আহরাপেত্ৰা অস্সস্স পাদে বন্ধাপেত্ৰা তথেৰ সঞ্ঞং অদাসি. অস্সো উল্লঙ্ঘিত্ৰা পাকারমত্থকেন অনুপরিযাযি. বলৰতা পুরিসেন আৰিঞ্ছনঅলাতগ্গিসিখা ৰিয উয্যানপাকারমত্থকে পঞ্ঞাযিত্থ. অস্সো গন্ত্ৰা সমীপে ঠিতো. দিট্ঠং, মহারাজাতি. দিট্ঠং, তাতাতি. মঙ্গলপোক্খরণিপাকারমত্থকে অনুপরিযাহীতি সঞ্ঞং অদাসি.
পুন ‘‘পোক্খরণিং ওতরিত্ৰা পদুমপত্তেসু চারিকং চরাহী’’তি সঞ্ঞং অদাসি. পোক্খরণিং ওতরিত্ৰা সব্বপদুমপত্তে চরিত্ৰা অগমাসি, একং পত্তম্পি অনক্কন্তং ৰা ফালিতং ৰা ছিন্দিতং ৰা খণ্ডিতং ৰা নাহোসি. দিট্ঠং, মহারাজাতি. দিট্ঠং, তাতাতি. অচ্ছরং পহরিত্ৰা তং হত্থতলং উপনামেসি. ধাতূপত্থদ্ধো লঙ্ঘিত্ৰা হত্থতলে অট্ঠাসি. দিট্ঠং, মহারাজাতি? দিট্ঠং, তাতাতি. এৰং উত্তমহযো এৰ উত্তমকারণায উত্তমজৰং পটিপজ্জতি.
উত্তমে সাখল্যেতি মুদুৰাচায. মুদুৰাচায হি, ‘‘তাত, ত্ৰং মা চিন্তযি, রঞ্ঞো মঙ্গলস্সো ভৰিস্সসি, রাজভোজনাদীনি লভিস্সসী’’তি উত্তমহযকারণং কারেতব্বো. তেন ৰুত্তং ‘‘উত্তমে সাখল্যে’’তি. রাজভোগ্গোতি রঞ্ঞো উপভোগো. রঞ্ঞো অঙ্গন্তেৰ সঙ্খং গচ্ছতীতি যত্থ কত্থচি গচ্ছন্তেন হত্থং ৰিয পাদং ৰিয অনোহাযেৰ গন্তব্বং হোতি. তস্মা অঙ্গন্তি সঙ্খং গচ্ছতি, চতূসু ৰা সেনঙ্গেসু একং অঙ্গং হোতি.
অসেখায সম্মাদিট্ঠিযাতি অরহত্তফলসম্মাদিট্ঠিযা. সম্মাসঙ্কপ্পাদযোপি তংসম্পযুত্তাৰ. সম্মাঞাণং পুব্বে ৰুত্তসম্মাদিট্ঠিযেৰ. ঠপেত্ৰা পন অট্ঠ ফলঙ্গানি সেসা ধম্মা ৰিমুত্তীতি ৰেদিতব্বা. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰ. অযং পন দেসনা উগ্ঘটিতঞ্ঞূপুগ্গলস্স ৰসেন অরহত্তনিকূটং গহেত্ৰা নিট্ঠাপিতাতি.
পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায
ভদ্দালিসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.