২. ভিক্খুৰগ্গো

১. অম্বলট্ঠিকরাহুলোৰাদসুত্তৰণ্ণনা

১০৭. এৰং মে সুতন্তি অম্বলট্ঠিকরাহুলোৰাদসুত্তং. তত্থ অম্বলট্ঠিকাযং ৰিহরতীতি ৰেল়ুৰনৰিহারস্স পচ্চন্তে পধানঘরসঙ্খেপে ৰিৰেককামানং ৰসনত্থায কতে অম্বলট্ঠিকাতি এৰংনামকে পাসাদে পৰিৰেকং ব্রূহযন্তো ৰিহরতি. কণ্টকো নাম জাতকালতো পট্ঠায তিখিণোৰ হোতি, এৰমেৰং অযম্পি আযস্মা সত্তৰস্সিকসামণেরকালেযেৰ পৰিৰেকং ব্রূহযমানো তত্থ ৰিহাসি. পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতোতি ফলসমাপত্তিতো ৰুট্ঠায. আসনন্তি পকতিপঞ্ঞত্তমেৰেত্থ আসনং অত্থি, তং পপ্ফোটেত্ৰা ঠপেসি. উদকাধানেতি উদকভাজনে. ‘‘উদকট্ঠানে’’তিপি পাঠো.

আযস্মন্তং রাহুলং আমন্তেসীতি ওৰাদদানত্থং আমন্তেসি. ভগৰতা হি রাহুলত্থেরস্স সম্বহুলা ধম্মদেসনা কতা. সামণেরপঞ্হং থেরস্সেৰ ৰুত্তং. তথা রাহুলসংযুত্তং মহারাহুলোৰাদসুত্তং চূল়রাহুলোৰাদসুত্তমিদং অম্বলট্ঠিকরাহুলোৰাদসুত্তন্তি.

অযঞ্হি আযস্মা সত্তৰস্সিককালে ভগৰন্তং চীৰরকণ্ণে গহেত্ৰা ‘‘দাযজ্জং মে সমণ দেহী’’তি দাযজ্জং যাচমানো ভগৰতা ধম্মসেনাপতিসারিপুত্তত্থেরস্স নিয্যাদেত্ৰা পব্বাজিতো. অথ ভগৰা দহরকুমারা নাম যুত্তাযুত্তং কথং কথেন্তি, ওৰাদমস্স দেমীতি রাহুলকুমারং আমন্তেত্ৰা ‘‘সামণেরেন নাম, রাহুল, তিরচ্ছানকথং কথেতুং ন ৰট্টতি, ত্ৰং কথযমানো এৰরূপং কথং কথেয্যাসী’’তি সব্ববুদ্ধেহি অৰিজহিতং দসপুচ্ছং পঞ্চপণ্ণাসৰিস্সজ্জনং – ‘‘একো পঞ্হো একো উদ্দেসো একং ৰেয্যাকরণং দ্ৰে পঞ্হা…পে… দস পঞ্হা দস উদ্দেসা দস ৰেয্যাকরণাতি. একং নাম কিং? সব্বে সত্তা আহারট্ঠিতিকা…পে… দস নাম কিং? দসহঙ্গেহি সমন্নাগতো অরহাতি ৰুচ্চতী’’তি (খু. পা. ৪.১০) ইমং সামণেরপঞ্হং কথেসি. পুন চিন্তেসি ‘‘দহরকুমারা নাম পিযমুসাৰাদা হোন্তি, অদিট্ঠমেৰ দিট্ঠং অম্হেহি, দিট্ঠমেৰ ন দিট্ঠং অম্হেহীতি ৰদন্তি ওৰাদমস্স দেমী’’তি অক্খীহি ওলোকেত্ৰাপি সুখসঞ্জাননত্থং পঠমমেৰ চতস্সো উদকাধানূপমাযো, ততো দ্ৰে হত্থিউপমাযো একং আদাসূপমঞ্চ দস্সেত্ৰা ইমং সুত্তং কথেসি. চতূসু পন পচ্চযেসু তণ্হাৰিৰট্টনং পঞ্চসু কামগুণেসু ছন্দরাগপ্পহানং কল্যাণমিত্তুপনিস্সযস্স মহন্তভাৰঞ্চ দস্সেত্ৰা রাহুলসুত্তং (সু. নি. রাহুলসুত্ত) কথেসি. আগতাগতট্ঠানে ভৰেসু ছন্দরাগো ন কত্তব্বোতি দস্সেতুং রাহুলসংযুত্তং (সং. নি. ২.১৮৮ আদযো) কথেসি. ‘‘অহং সোভামি, মম ৰণ্ণাযতনং পসন্ন’’ন্তি অত্তভাৰং নিস্সায গেহস্সিতছন্দরাগো ন কত্তব্বোতি মহারাহুলোৰাদসুত্তং কথেসি.

তত্থ রাহুলসুত্তং ইমস্মিং নাম কালে ৰুত্তন্তি ন ৰত্তব্বং. তঞ্হি অভিণ্হোৰাদৰসেন ৰুত্তং. রাহুলসংযুত্তং সত্তৰস্সিককালতো পট্ঠায যাৰ অৰস্সিকভিক্খুকালা ৰুত্তং. মহারাহুলোৰাদসুত্তং অট্ঠারস ৰস্সসামণেরকালে ৰুত্তং. চূল়রাহুলোৰাদসুত্তং অৰস্সিকভিক্খুকালে ৰুত্তং. কুমারকপঞ্হঞ্চ ইদঞ্চ অম্বলট্ঠিকরাহুলোৰাদসুত্তং সত্তৰস্সিকসামণেরকালে ৰুত্তং. তেসু রাহুলসুত্তং অভিণ্হোৰাদত্থং, রাহুলসংযুত্তং, থেরস্স ৰিপস্সনাগব্ভগহণত্থং, মহারাহুলোৰাদং গেহস্সিতছন্দরাগৰিনোদনত্থং, চূল়রাহুলোৰাদং থেরস্স পঞ্চদস-ৰিমুত্তিপরিপাচনীয-ধম্মপরিপাককালে অরহত্তগাহাপনত্থং ৰুত্তং. ইদঞ্চ পন সন্ধায রাহুলত্থেরো ভিক্খুসঙ্ঘমজ্ঝে তথাগতস্স গুণং কথেন্তো ইদমাহ –

‘‘কিকীৰ বীজং রক্খেয্য, চামরী ৰালমুত্তমং;

নিপকো সীলসম্পন্নো, মমং রক্খি তথাগতো’’তি. (অপ. ১.২.৮৩);

সামণেরপঞ্হং অযুত্তৰচনপহানত্থং, ইদং অম্বলট্ঠিকরাহুলোৰাদসুত্তং সম্পজানমুসাৰাদস্স অকরণত্থং ৰুত্তং.

তত্থ পস্সসি নোতি পস্সসি নু. পরিত্তন্তি থোকং. সামঞ্ঞন্তি সমণধম্মো. নিক্কুজ্জিত্ৰাতি অধোমুখং কত্ৰা. উক্কুজ্জিত্ৰাতি উত্তানং কত্ৰা.

১০৮. সেয্যথাপি, রাহুল, রঞ্ঞো নাগোতি অযং উপমা সম্পজানমুসাৰাদে সংৰররহিতস্স ওপম্মদস্সনত্থং ৰুত্তা. তত্থ ঈসাদন্তোতি রথীসাসদিসদন্তো. উরুল়্হৰাতি অভিৰড্ঢিতো আরোহসম্পন্নো. অভিজাতোতি সুজাতো জাতিসম্পন্নো. সঙ্গামাৰচরোতি সঙ্গামং ওতিণ্ণপুব্বো. কম্মং করোতীতি আগতাগতে পৰট্টেন্তো ঘাতেতি. পুরত্থিমকাযাদীসু পন পুরত্থিমকাযেন তাৰ পটিসেনায ফলককোট্ঠকমুণ্ডপাকারাদযো পাতেতি, তথা পচ্ছিমকাযেন. সীসেন কম্মং নাম নিযমেত্ৰা এতং পদেসং মদ্দিস্সামীতি নিৰত্তিত্ৰা ওলোকেতি, এত্তকেন সতম্পি সহস্সম্পি দ্ৰেধা ভিজ্জতি. কণ্ণেহি কম্মং নাম আগতাগতে সরে কণ্ণেহি পহরিত্ৰা পাতনং. দন্তেহি কম্মং নাম পটিহত্থিঅস্সহত্থারোহঅস্সারোহপদাদীনং ৰিজ্ঝনং. নঙ্গুট্ঠেন কম্মং নাম নঙ্গুট্ঠে বন্ধায দীঘাসিলট্ঠিযা ৰা অযমুসলেন ৰা ছেদনভেদনং. রক্খতেৰ সোণ্ডন্তি সোণ্ডং পন মুখে পক্খিপিত্ৰা রক্খতি.

তত্থাতি তস্মিং তস্স হত্থিনো করণে. অপরিচ্চত্তন্তি অনিস্সট্ঠং, পরেসং জযং অম্হাকঞ্চ পরাজযং পস্সীতি মঞ্ঞতি. সোণ্ডাযপি কম্মং করোতীতি অযমুগ্গরং ৰা খদিরমুসলং ৰা গহেত্ৰা সমন্তা অট্ঠারসহত্থট্ঠানং মদ্দতি. পরিচ্চত্তন্তি ৰিস্সট্ঠং, ইদানি হত্থিযোধাদীসু ন কুতোচি ভাযতি, অম্হাকং জযং পরেসঞ্চ পরাজযং পস্সীতি মঞ্ঞতি. নাহং তস্স কিঞ্চি পাপন্তি তস্স দুক্কটাদিআপত্তিৰীতিক্কমে ৰা মাতুঘাতকাদিকম্মেসু ৰা কিঞ্চি পাপং অকত্তব্বং নাম নত্থি. তস্মা তিহ তেতি যস্মা সম্পজানমুসাৰাদিনো অকত্তব্বং পাপং নাম নত্থি, তস্মা তযা হসাযপি দৰকম্যতাযপি মুসা ন ভণিস্সামীতি সিক্খিতব্বং. পচ্চৰেক্খণত্থোতি ওলোকনত্থো, যং মুখে ৰজ্জং হোতি, তস্স দস্সনত্থোতি ৰুত্তং হোতি. পচ্চৰেক্খিত্ৰা পচ্চৰেক্খিত্ৰাতি ওলোকেত্ৰা ওলোকেত্ৰা.

১০৯. সসক্কং ন করণীযন্তি একংসেনেৰ ন কাতব্বং. পটিসংহরেয্যাসীতি নিৰত্তেয্যাসি মা করেয্যাসি. অনুপদজ্জেয্যাসীতি অনুপদেয্যাসি উপত্থম্ভেয্যাসি পুনপ্পুনং করেয্যাসি. অহোরত্তানুসিক্খীতি রত্তিঞ্চ দিৰঞ্চ সিক্খমানো.

১১১. অট্টীযিতব্বন্তি অট্টেন পীল়িতেন ভৰিতব্বং. হরাযিতব্বন্তি লজ্জিতব্বং. জিগুচ্ছিতব্বন্তি গূথং দিস্ৰা ৰিয জিগুচ্ছা উপ্পাদেতব্বা. মনোকম্মস্স পন অদেসনাৰত্থুকত্তা ইধ দেসেতব্বন্তি ন ৰুত্তং. কিত্তকে পন ঠানে কাযকম্মৰচীকম্মানি সোধেতব্বানি, কিত্তকে মনোকম্মন্তি. কাযকম্মৰচীকম্মানি তাৰ একস্মিং পুরেভত্তেযেৰ সোধেতব্বানি. ভত্তকিচ্চং কত্ৰা দিৰাট্ঠানে নিসিন্নেন হি পচ্চৰেক্খিতব্বং ‘‘অরুণুগ্গমনতো পট্ঠায যাৰ ইমস্মিং ঠানে নিসজ্জা অত্থি নু খো মে ইমস্মিং অন্তরে পরেসং অপ্পিযং কাযকম্মং ৰা ৰচীকম্মং ৰা’’তি. সচে অত্থীতি জানাতি, দেসনাযুত্তং দেসেতব্বং, আৰিকরণযুত্তং আৰিকাতব্বং. সচে নত্থি, তেনেৰ পীতিপামোজ্জেন ৰিহাতব্বং. মনোকম্মং পন এতস্মিং পিণ্ডপাতপরিযেসনট্ঠানে সোধেতব্বং. কথং? ‘‘অত্থি নু খো মে অজ্জ পিণ্ডপাতপরিযেসনট্ঠানে রূপাদীসু ছন্দো ৰা রাগো ৰা পটিঘং ৰা’’তি? সচে অত্থি, ‘‘পুন ন এৰং করিস্সামী’’তি চিত্তেনেৰ অধিট্ঠাতব্বং. সচে নত্থি, তেনেৰ পীতিপামোজ্জেন ৰিহাতব্বং.

১১২. সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰাতি বুদ্ধা ৰা পচ্চেকবুদ্ধা ৰা তথাগতসাৰকা ৰা. তস্মাতিহাতি যস্মা অতীতেপি এৰং পরিসোধেসুং, অনাগতেপি পরিসোধেস্সন্তি, এতরহিপি পরিসোধেন্তি, তস্মা তুম্হেহিপি তেসং অনুসিক্খন্তেহি এৰং সিক্খিতব্বন্তি অত্থো. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰ. ইমং পন দেসনং ভগৰা যাৰ ভৰগ্গা উস্সিতস্স রতনরাসিনো যোজনিযমণিক্খন্ধেন কূটং গণ্হন্তো ৰিয নেয্যপুগ্গলৰসেন পরিনিট্ঠাপেসীতি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

অম্বলট্ঠিকরাহুলোৰাদসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. মহারাহুলোৰাদসুত্তৰণ্ণনা

১১৩. এৰং মে সুতন্তি মহারাহুলোৰাদসুত্তং. তত্থ পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধীতি দস্সনং অৰিজহিত্ৰা গমনং অব্বোচ্ছিন্নং কত্ৰা পচ্ছতো পচ্ছতো ইরিযাপথানুবন্ধনেন অনুবন্ধি. তদা হি ভগৰা পদে পদং নিক্খিপন্তো ৰিলাসিতগমনেন পুরতো পুরতো গচ্ছতি, রাহুলত্থেরো দসবলস্স পদানুপদিকো হুত্ৰা পচ্ছতো পচ্ছতো.

তত্থ ভগৰা সুপুপ্ফিতসালৰনমজ্ঝগতো সুভূমিওতরণত্থায নিক্খন্তমত্তৰরৰারণো ৰিয ৰিরোচিত্থ, রাহুলভদ্দো চ ৰরৰারণস্স পচ্ছতো নিক্খন্তগজপোতকো ৰিয. ভগৰা সাযন্হসমযে মণিগুহতো নিক্খমিত্ৰা গোচরং পটিপন্নো কেসরসীহো ৰিয, রাহুলভদ্দো চ সীহমিগরাজানং অনুবন্ধন্তো নিক্খন্তসীহপোতকো ৰিয. ভগৰা মণিপব্বতসস্সিরিকৰনসণ্ডতো দাঠবলো মহাব্যগ্ঘো ৰিয, রাহুলভদ্দো চ ব্যগ্ঘরাজানং অনুবন্ধব্যগ্ঘপোতকো ৰিয. ভগৰা সিম্বলিদাযতো নিক্খন্তসুপণ্ণরাজা ৰিয, রাহুলভদ্দো চ সুপণ্ণরাজস্স পচ্ছতো নিক্খন্তসুপণ্ণপোতকো ৰিয. ভগৰা চিত্তকূটপব্বততো গগনতলং পক্খন্দসুৰণ্ণহংসরাজা ৰিয, রাহুলভদ্দো চ হংসাধিপতিং অনুপক্খন্দহংসপোতকো ৰিয. ভগৰা মহাসরং অজ্ঝোগাল়্হা সুৰণ্ণমহানাৰা ৰিয, রাহুলভদ্দো চ সুৰণ্ণনাৰং পচ্ছা অনুবন্ধনাৰাপোতকো ৰিয. ভগৰা চক্করতনানুভাৰেন গগনতলে সম্পযাতচক্কৰত্তিরাজা ৰিয, রাহুলভদ্দো চ রাজানং অনুসম্পযাতপরিণাযকরতনং ৰিয. ভগৰা ৰিগতৰলাহকং নভং পটিপন্নতারকরাজা ৰিয, রাহুলভদ্দো চ তারকাধিপতিনো অনুমগ্গপটিপন্না পরিসুদ্ধওসধিতারকা ৰিয.

ভগৰাপি মহাসম্মতপৰেণিযং ওক্কাকরাজৰংসে জাতো, রাহুলভদ্দোপি. ভগৰাপি সঙ্খে পক্খিত্তখীরসদিসো সুপরিসুদ্ধজাতিখত্তিযকুলে জাতো, রাহুলভদ্দোপি. ভগৰাপি রজ্জং পহায পব্বজিতো, রাহুলভদ্দোপি. ভগৰতোপি সরীরং দ্ৰত্তিংসমহাপুরিসলক্খণপটিমণ্ডিতং দেৰনগরেসু সমুস্সিতরতনতোরণং ৰিয সব্বপালিফুল্লো পারিচ্ছত্তকো ৰিয চ অতিমনোহরণং, রাহুলভদ্দস্সাপি. ইতি দ্ৰেপি অভিনীহারসম্পন্না, দ্ৰেপি রাজপব্বজিতা, দ্ৰেপি খত্তিযসুখুমালা, দ্ৰেপি সুৰণ্ণৰণ্ণা, দ্ৰেপি লক্খণসম্পন্না একমগ্গং পটিপন্না পটিপাটিযা গচ্ছন্তানং দ্ৰিন্নং চন্দমণ্ডলানং দ্ৰিন্নং সূরিযমণ্ডলানং দ্ৰিন্নং সক্কসুযামসন্তুসিতসুনিম্মিতৰসৰত্তিমহাব্রহ্মাদীনং সিরিযা সিরিং অভিভৰমানা ৰিয ৰিরোচিংসু.

তত্রাযস্মা রাহুলো ভগৰতো পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো গচ্ছন্তোৰ পাদতলতো যাৰ উপরি কেসন্তা তথাগতং আলোকেসি. সো ভগৰতো বুদ্ধৰেসৰিলাসং দিস্ৰা ‘‘সোভতি ভগৰা দ্ৰত্তিংসমহাপুরিসলক্খণৰিচিত্তসরীরো ব্যামপ্পভাপরিক্খিত্ততায ৰিপ্পকিণ্ণসুৰণ্ণচুণ্ণমজ্ঝগতো ৰিয, ৰিজ্জুলতাপরিক্খিত্তো কনকপব্বতো ৰিয, যন্তসুত্তসমাকড্ঢিতরতনৰিচিত্তং সুৰণ্ণঅগ্ঘিকং ৰিয, রত্তপংসুকূলচীৰরপটিচ্ছন্নোপি রত্তকম্বলপরিক্খিত্তকনকপব্বতো ৰিয, পৰাল়লতাপটিমণ্ডিতং সুৰণ্ণঅগ্ঘিকং ৰিয, চীনপিট্ঠচুণ্ণপূজিতং সুৰণ্ণচেতিযং ৰিয, লাখারসানুলিত্তো কনকযূপো ৰিয, রত্তৰলাহকন্তরতো তঙ্খণব্ভুগ্গতপুণ্ণচন্দো ৰিয, অহো সমতিংসপারমিতানুভাৰসজ্জিতস্স অত্তভাৰস্স সিরীসম্পত্তী’’তি চিন্তেসি. ততো অত্তানম্পি ওলোকেত্ৰা – ‘‘অহম্পি সোভামি. সচে ভগৰা চতূসু মহাদীপেসু চক্কৰত্তিরজ্জং অকরিস্সা, ময্হং পরিণাযকট্ঠানন্তরং অদস্সা. এৰং সন্তে অতিৰিয জম্বুদীপতলং অসোভিস্সা’’তি অত্তভাৰং নিস্সায গেহস্সিতং ছন্দরাগং উপ্পাদেসি.

ভগৰাপি পুরতো গচ্ছন্তোৰ চিন্তেসি – ‘‘পরিপুণ্ণচ্ছৰিমংসলোহিতো দানি রাহুলস্স অত্তভাৰো. রজনীযেসু রূপারম্মণাদীসু হি চিত্তস্স পক্খন্দনকালো জাতো, কিং বহুলতায নু খো রাহুলো ৰীতিনামেতী’’তি. অথ সহাৰজ্জনেনেৰ পসন্নউদকে মচ্ছং ৰিয, পরিসুদ্ধে আদাসমণ্ডলে মুখনিমিত্তং ৰিয চ তস্স তং চিত্তুপ্পাদং অদ্দস. দিস্ৰাৰ – ‘‘অযং রাহুলো ময্হং অত্রজো হুত্ৰা মম পচ্ছতো আগচ্ছন্তো ‘অহং সোভামি, ময্হং ৰণ্ণাযতনং পসন্ন’ন্তি অত্তভাৰং নিস্সায গেহস্সিতছন্দরাগং উপ্পাদেতি, অতিত্থে পক্খন্দো উপ্পথং পটিপন্নো অগোচরে চরতি, দিসামূল়্হঅদ্ধিকো ৰিয অগন্তব্বং দিসং গচ্ছতি. অযং খো পনস্স কিলেসো অব্ভন্তরে ৰড্ঢন্তো অত্তত্থম্পি যথাভূতং পস্সিতুং ন দস্সতি, পরত্থম্পি, উভযত্থম্পি. ততো নিরযেপি পটিসন্ধিং গণ্হাপেস্সতি, তিরচ্ছানযোনিযম্পি, পেত্তিৰিসযেপি, অসুরকাযেপি, সম্বাধেপি মাতুকুচ্ছিস্মিন্তি অনমতগ্গে সংসারৰট্টে পরিপাতেস্সতি. অযঞ্হি –

অনত্থজননো লোভো, লোভো চিত্তপ্পকোপনো;

ভযমন্তরতো জাতং, তং জনো নাৰবুজ্ঝতি.

লুদ্ধো অত্থং ন জানাতি, লুদ্ধো ধম্মং ন পস্সতি;

অন্ধতমং তদা হোতি, যং লোভো সহতে নরং. (ইতিৰু. ৮৮) –

যথা খো পন অনেকরতনপূরা মহানাৰা ভিন্নফলকন্তরেন উদকং আদিযমানা মুহুত্তম্পি ন অজ্ঝুপেক্খিতব্বা হোতি, ৰেগেনস্সা ৰিৰরং পিদহিতুং ৰট্টতি, এৰমেৰং অযম্পি ন অজ্ঝুপেক্খিতব্বো. যাৰস্স অযং কিলেসো অব্ভন্তরে সীলরতনাদীনি ন ৰিনাসেতি, তাৰদেৰ নং নিগ্গণ্হিস্সামী’’তি অজ্ঝাসযমকাসি. এৰরূপেসু পন ঠানেসু বুদ্ধানং নাগৰিলোকনং নাম হোতি. তস্মা যন্তেন পরিৰত্তিতসুৰণ্ণপটিমা ৰিয সকলকাযেনেৰ পরিৰত্তেত্ৰা ঠিতো রাহুলভদ্দং আমন্তেসি. তং সন্ধায ‘‘অথ খো ভগৰা অপলোকেত্ৰা’’তিআদি ৰুত্তং.

তত্থ যংকিঞ্চি রূপন্তিআদীনি সব্বাকারেন ৰিসুদ্ধিমগ্গে খন্ধনিদ্দেসে ৰিত্থারিতানি. নেতং মমাতিআদীনি মহাহত্থিপদোপমে ৰুত্তানি. রূপমেৰ নু খো ভগৰাতি কস্মা পুচ্ছতি? তস্স কির – ‘‘সব্বং রূপং নেতং মম, নেসোহমস্মি ন মেসো অত্তা’’তি সুত্ৰা – ‘‘ভগৰা সব্বং রূপং ৰিপস্সনাপঞ্ঞায এৰং দট্ঠব্বন্তি ৰদতি, ৰেদনাদীসু নু খো কথং পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি নযো উদপাদি. তস্মা তস্মিং নযে ঠিতো পুচ্ছতি. নযকুসলো হেস আযস্মা রাহুলো, ইদং ন কত্তব্বন্তি ৰুত্তে ইদম্পি ন কত্তব্বং ইদম্পি ন কত্তব্বমেৰাতি নযসতেনপি নযসহস্সেনপি পটিৰিজ্ঝতি. ইদং কত্তব্বন্তি ৰুত্তেপি এসেৰ নযো.

সিক্খাকামো হি অযং আযস্মা, পাতোৰ গন্ধকুটিপরিৰেণে পত্থমত্তং ৰালিকং ওকিরতি – ‘‘অজ্জ সম্মাসম্বুদ্ধস্স সন্তিকা ময্হং উপজ্ঝাযস্স সন্তিকা এত্তকং ওৰাদং এত্তকং পরিভাসং লভামী’’তি. সম্মাসম্বুদ্ধোপি নং এতদগ্গে ঠপেন্তো – ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৰে, মম সাৰকানং ভিক্খূনং সিক্খাকামানং যদিদং রাহুলো’’তি (অ. নি. ১.২০৯) সিক্খাযমেৰ অগ্গং কত্ৰা ঠপেসি. সোপি আযস্মা ভিক্খুসঙ্ঘমজ্ঝে তমেৰ সীহনাদং নদি –

‘‘সব্বমেতং অভিঞ্ঞায, ধম্মরাজা পিতা মম;

সম্মুখা ভিক্খুসঙ্ঘস্স, এতদগ্গে ঠপেসি মং.

সিক্খাকামানহং অগ্গো, ধম্মরাজেন থোমিতো;

সদ্ধাপব্বজিতানঞ্চ, সহাযো পৰরো মম.

ধম্মরাজা পিতা ময্হং, ধম্মারক্খো চ পেত্তিযো;

সারিপুত্তো উপজ্ঝাযো, সব্বং মে জিনসাসন’’ন্তি.

অথস্স ভগৰা যস্মা ন কেৰলং রূপমেৰ, ৰেদনাদযোপি এৰং দট্ঠব্বা, তস্মা রূপম্পি রাহুলাতিআদিমাহ. কো নজ্জাতি কো নু অজ্জ. থেরস্স কির এতদহোসি ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো ময্হং অত্তভাৰনিস্সিতং ছন্দরাগং ঞত্ৰা ‘সমণেন নাম এৰরূপো ৰিতক্কো ন ৰিতক্কিতব্বো’তি নেৰ পরিযাযেন কথং কথেসি, গচ্ছ ভিক্খু রাহুলং ৰদেহি ‘মা পুন এৰরূপং ৰিতক্কং ৰিতক্কেসী’তি ন দূতং পেসেসি. মং সম্মুক্খে ঠত্ৰাযেৰ পন সভণ্ডকং চোরং চূল়ায গণ্হন্তো ৰিয সম্মুখা সুগতোৰাদং অদাসি. সুগতোৰাদো চ নাম অসঙ্খেয্যেহিপি কপ্পেহি দুল্লভো. এৰরূপস্স বুদ্ধস্স সম্মুখা ওৰাদং লভিত্ৰা কো নু ৰিঞ্ঞূ পণ্ডিতজাতিকো অজ্জ গামং পিণ্ডায পৰিসিস্সতী’’তি. অথেস আযস্মা আহারকিচ্চং পহায যস্মিং নিসিন্নট্ঠানে ঠিতেন ওৰাদো লদ্ধো, ততোৰ পটিনিৰত্তেত্ৰা অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে নিসীদি. ভগৰাপি তং আযস্মন্তং নিৰত্তমানং দিস্ৰা ন এৰমাহ – ‘‘মা নিৰত্ত তাৰ, রাহুল, ভিক্খাচারকালো তে’’তি. কস্মা? এৰং কিরস্স অহোসি – ‘‘অজ্জ তাৰ কাযগতাসতিঅমতভোজনং ভুঞ্জতূ’’তি.

অদ্দসা খো আযস্মা সারিপুত্তোতি ভগৰতি গতে পচ্ছা গচ্ছন্তো অদ্দস. এতস্স কিরাযস্মতো এককস্স ৰিহরতো অঞ্ঞং ৰত্তং, ভগৰতা সদ্ধিং ৰিহরতো অঞ্ঞং. যদা হি দ্ৰে অগ্গসাৰকা একাকিনো ৰসন্তি, তদা পাতোৰ সেনাসনং সম্মজ্জিত্ৰা সরীরপটিজগ্গনং কত্ৰা সমাপত্তিং অপ্পেত্ৰা সন্নিসিন্না অত্তনো চিত্তরুচিযা ভিক্খাচারং গচ্ছন্তি. ভগৰতা সদ্ধিং ৰিহরন্তা পন থেরা এৰং ন করোন্তি. তদা হি ভগৰা ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰারো পঠমং ভিক্খাচারং গচ্ছতি. তস্মিং গতে থেরো অত্তনো সেনাসনা নিক্খমিত্ৰা – ‘‘বহূনং ৰসনট্ঠানে নাম সব্বেৰ পাসাদিকং কাতুং সক্কোন্তি ৰা, ন ৰা সক্কোন্তী’’তি তত্থ তত্থ গন্ত্ৰা অসম্মট্ঠং ঠানং সম্মজ্জতি. সচে কচৰরো অছড্ডিতো হোতি, তং ছড্ডেতি. পানীযট্ঠপেতব্বট্ঠানম্হি পানীযকূটে অসতি পানীযঘটং ঠপেতি. গিলানানং সন্তিকং গন্ত্ৰা, ‘‘আৰুসো, তুম্হাকং কিং আহরামি, কিং ৰো ইচ্ছিতব্ব’’ন্তি? পুচ্ছতি. অৰস্সিকদহরানং সন্তিকং গন্ত্ৰা – ‘‘অভিরমথ, আৰুসো, মা উক্কণ্ঠিত্থ, পটিপত্তিসারকং বুদ্ধসাসন’’ন্তি ওৰদতি. এৰং কত্ৰা সব্বপচ্ছা ভিক্খাচারং গচ্ছতি. যথা হি চক্কৰত্তি কুহিঞ্চি গন্তুকামো সেনায পরিৰারিতো পঠমং নিক্খমতি, পরিণাযকরতনং সেনঙ্গানি সংৰিধায পচ্ছা নিক্খমতি, এৰং সদ্ধম্মচক্কৰত্তি ভগৰা ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰারো পঠমং নিক্খমতি, তস্স ভগৰতো পরিণাযকরতনভূতো ধম্মসেনাপতি ইমং কিচ্চং কত্ৰা সব্বপচ্ছা নিক্খমতি. সো এৰং নিক্খন্তো তস্মিং দিৰসে অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে নিসিন্নং রাহুলভদ্দং অদ্দস. তেন ৰুত্তং ‘‘পচ্ছা গচ্ছন্তো অদ্দসা’’তি.

অথ কস্মা আনাপানস্সতিযং নিযোজেসি? নিসজ্জানুচ্ছৰিকত্তা. থেরো কির ‘‘এতস্স ভগৰতা রূপকম্মট্ঠানং কথিত’’ন্তি অনাৰজ্জিত্ৰাৰ যেনাকারেন অযং অচলো অনোবদ্ধো হুত্ৰা নিসিন্নো, ইদমস্স এতিস্সা নিসজ্জায কম্মট্ঠানং অনুচ্ছৰিকন্তি চিন্তেত্ৰা এৰমাহ. তত্থ আনাপানস্সতিন্তি অস্সাসপস্সাসে পরিগ্গহেত্ৰা তত্থ চতুক্কপঞ্চকজ্ঝানং নিব্বত্তেত্ৰা ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং গণ্হাহীতি দস্সেতি.

মহপ্ফলা হোতীতি কীৰমহপ্ফলা হোতি? ইধ ভিক্খু আনাপানস্সতিং অনুযুত্তো একাসনে নিসিন্নোৰ সব্বাসৰে খেপেত্ৰা অরহত্তং পাপুণাতি, তথা অসক্কোন্তো মরণকালে সমসীসী হোতি, তথা অসক্কোন্তো দেৰলোকে নিব্বত্তিত্ৰা ধম্মকথিকদেৰপুত্তস্স ধম্মং সুত্ৰা অরহত্তং পাপুণাতি, ততো ৰিরদ্ধো অনুপ্পন্নে বুদ্ধুপ্পাদে পচ্চেকবোধিং সচ্ছিকরোতি, তং অসচ্ছিকরোন্তো বুদ্ধানং সম্মুখীভাৰে বাহিযত্থেরাদযো ৰিয খিপ্পাভিঞ্ঞো হোতি, এৰং মহপ্ফলা. মহানিসংসাতি তস্সেৰ ৰেৰচনং. ৰুত্তম্পি চেতং –

‘‘আনাপানস্সতী যস্স, পরিপুণ্ণা সুভাৰিতা;

অনুপুব্বং পরিচিতা, যথা বুদ্ধেন দেসিতা;

সোমং লোকং পভাসেতি, অব্ভা মুত্তোৰ চন্দিমা’’তি. (থেরগা. ৫৪৮; পটি. ম. ১.১.৬০) –

ইমং মহপ্ফলতং সম্পস্সমানো থেরো সদ্ধিৰিহারিকং তত্থ নিযোজেতি.

ইতি ভগৰা রূপকম্মট্ঠানং, থেরো আনাপানস্সতিন্তি উভোপি কম্মট্ঠানং আচিক্খিত্ৰা গতা, রাহুলভদ্দো ৰিহারেযেৰ ওহীনো. ভগৰা তস্স ওহীনভাৰং জানন্তোপি নেৰ অত্তনা খাদনীযং ভোজনীযং গহেত্ৰা অগমাসি, ন আনন্দত্থেরস্স হত্থে পেসেসি, ন পসেনদিমহারাজঅনাথপিণ্ডিকাদীনং সঞ্ঞং অদাসি. সঞ্ঞামত্তকঞ্হি লভিত্ৰা তে কাজভত্তং অভিহরেয্যুং. যথা চ ভগৰা, এৰং সারিপুত্তত্থেরোপি ন কিঞ্চি অকাসি. রাহুলত্থেরো নিরাহারো ছিন্নভত্তো অহোসি. তস্স পনাযস্মতো – ‘‘ভগৰা মং ৰিহারে ওহীনং জানন্তোপি অত্তনা লদ্ধপিণ্ডপাতং নাপি সযং গহেত্ৰা আগতো, ন অঞ্ঞস্স হত্থে পহিণি, ন মনুস্সানং সঞ্ঞং অদাসি, উপজ্ঝাযোপি মে ওহীনভাৰং জানন্তো তথেৰ ন কিঞ্চি অকাসী’’তি চিত্তম্পি ন উপ্পন্নং, কুতো তপ্পচ্চযা ওমানং ৰা অতিমানং ৰা জনেস্সতি. ভগৰতা পন আচিক্খিতকম্মট্ঠানমেৰ পুরেভত্তম্পি পচ্ছাভত্তম্পি – ‘‘ইতিপি রূপং অনিচ্চং, ইতিপি দুক্খং, ইতিপি অসুভং, ইতিপি অনত্তা’’তি অগ্গিং অভিমত্থেন্তো ৰিয নিরন্তরং মনসিকত্ৰা সাযন্হসমযে চিন্তেসি – ‘‘অহং উপজ্ঝাযেন আনাপানস্সতিং ভাৰেহীতি ৰুত্তো, তস্স ৰচনং ন করিস্সামি. আচরিযুপজ্ঝাযানঞ্হি ৰচনং অকরোন্তো দুব্বচো নাম হোতি. ‘দুব্বচো রাহুলো, উপজ্ঝাযস্সপি ৰচনং ন করোতী’তি চ গরহুপ্পত্তিতো কক্খল়তরা পীল়া নাম নত্থী’’তি ভাৰনাৰিধানং পুচ্ছিতুকামো ভগৰতো সন্তিকং অগমাসি. তং দস্সেতুং অথ খো আযস্মা রাহুলোতিআদি ৰুত্তং.

১১৪. তত্থ পটিসল্লানাতি একীভাৰতো. যংকিঞ্চি রাহুলাতি কস্মা? ভগৰা আনাপানস্সতিং পুট্ঠো রূপকম্মট্ঠানং কথেতীতি. রূপে ছন্দরাগপ্পহানত্থং. এৰং কিরস্স অহোসি – ‘‘রাহুলস্স অত্তভাৰং নিস্সায ছন্দরাগো উপ্পন্নো, হেট্ঠা চস্স সঙ্খেপেন রূপকম্মট্ঠানং কথিতং. ইদানিস্সাপি দ্ৰিচত্তালীসায আকারেহি অত্তভাৰং ৰিরাজেত্ৰা ৰিসঙ্খরিত্ৰা তংনিস্সিতং ছন্দরাগং অনুপ্পত্তিধম্মতং আপাদেস্সামী’’তি. অথ আকাসধাতুং কস্মা ৰিত্থারেসীতি? উপাদারূপদস্সনত্থং. হেট্ঠা হি চত্তারি মহাভূতানেৰ কথিতানি, ন উপাদারূপং. তস্মা ইমিনা মুখেন তং দস্সেতুং আকাসধাতুং ৰিত্থারেসি. অপিচ অজ্ঝত্তিকেন আকাসেন পরিচ্ছিন্নরূপম্পি পাকটং হোতি.

আকাসেন পরিচ্ছিন্নং, রূপং যাতি ৰিভূততং;

তস্সেৰং আৰিভাৰত্থং, তং পকাসেসি নাযকো.

এত্থ পন পুরিমাসু তাৰ চতূসু ধাতূসু যং ৰত্তব্বং, তং মহাহত্থিপদোপমে ৰুত্তমেৰ.

১১৮. আকাসধাতুযং আকাসগতন্তি আকাসভাৰং গতং. উপাদিন্নন্তিআদিন্নং গহিতং পরামট্ঠং, সরীরট্ঠকন্তি অত্থো. কণ্ণচ্ছিদ্দন্তি মংসলোহিতাদীহি অসম্ফুট্ঠকণ্ণৰিৰরং. নাসচ্ছিদ্দাদীসুপি এসেৰ নযো. যেন চাতি যেন ছিদ্দেন. অজ্ঝোহরতীতি অন্তো পৰেসেতি, জিৰ্হাবন্ধনতো হি যাৰ উদরপটলা মনুস্সানং ৰিদত্থিচতুরঙ্গুলং ছিদ্দট্ঠানং হোতি. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. যত্থ চাতি যস্মিং ওকাসে. সন্তিট্ঠতীতি পতিট্ঠাতি. মনুস্সানঞ্হি মহন্তং পটপরিস্সাৰনমত্তঞ্চ উদরপটলং নাম হোতি. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. অধোভাগং নিক্খমতীতি যেন হেট্ঠা নিক্খমতি. দ্ৰত্তিংসহত্থমত্তং একৰীসতিযা ঠানেসু ৰঙ্কং অন্তং নাম হোতি. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. যং ৰা পনঞ্ঞম্পীতি ইমিনা সুখুমসুখুমং চম্মমংসাদিঅন্তরগতঞ্চেৰ লোমকূপভাৰেন চ ঠিতং আকাসং দস্সেতি. সেসমেত্থাপি পথৰীধাতুআদীসু ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং.

১১৯. ইদানিস্স তাদিভাৰলক্খণং আচিক্খন্তো পথৰীসমন্তিআদিমাহ. ইট্ঠানিট্ঠেসু হি অরজ্জন্তো অদুস্সন্তো তাদী নাম হোতি. মনাপামনাপাতি এত্থ অট্ঠ লোভসহগতচিত্তসম্পযুত্তা মনাপা নাম, দ্ৰে দোমনস্সচিত্তসম্পযুত্তা অমনাপা নাম. চিত্তং ন পরিযাদায ঠস্সন্তীতি এতে ফস্সা উপ্পজ্জিত্ৰা তৰ চিত্তং অন্তোমুট্ঠিগতং করোন্তো ৰিয পরিযাদায গহেত্ৰা ঠাতুং ন সক্খিস্সন্তি ‘‘অহং সোভামি, ময্হং ৰণ্ণাযতনং পসন্ন’’ন্তি পুন অত্তভাৰং নিস্সায ছন্দরাগো নুপ্পজ্জিস্সতি. গূথগতন্তিআদীসু গূথমেৰ গূথগতং. এৰং সব্বত্থ.

ন কত্থচি পতিট্ঠিতোতি পথৰীপব্বতরুক্খাদীসু একস্মিম্পি ন পতিট্ঠিতো, যদি হি পথৰিযং পতিট্ঠিতো ভৰেয্য, পথৰিযা ভিজ্জমানায সহেৰ ভিজ্জেয্য, পব্বতে পতমানে সহেৰ পতেয্য, রুক্খে ছিজ্জমানে সহেৰ ছিজ্জেয্য.

১২০. মেত্তং রাহুলাতি কস্মা আরভি? তাদিভাৰস্স কারণদস্সনত্থং. হেট্ঠা হি তাদিভাৰলক্খণং দস্সিতং, ন চ সক্কা অহং তাদী হোমীতি অকারণা ভৰিতুং, নপি ‘‘অহং উচ্চাকুলপ্পসুতো বহুস্সুতো লাভী, মং রাজরাজমহামত্তাদযো ভজন্তি, অহং তাদী হোমী’’তি ইমেহি কারণেহি কোচি তাদী নাম হোতি, মেত্তাদিভাৰনায পন হোতীতি তাদিভাৰস্স কারণদস্সনত্থং ইমং দেসনং আরভি.

তত্থ ভাৰযতোতি উপচারং ৰা অপ্পনং ৰা পাপেন্তস্স. যো ব্যাপাদোতি যো সত্তে কোপো, সো পহীযিস্সতি. ৰিহেসাতি পাণিআদীহি সত্তানং ৰিহিংসনং. অরতীতি পন্তসেনাসনেসু চেৰ অধিকুসলধম্মেসু চ উক্কণ্ঠিততা. পটিঘোতি যত্থ কত্থচি সত্তেসু সঙ্খারেসু চ পটিহঞ্ঞনকিলেসো. অসুভন্তি উদ্ধুমাতকাদীসু উপচারপ্পনং. উদ্ধুমাতকাদীসু অসুভভাৰনা চ নামেসা ৰিত্থারতো ৰিসুদ্ধিমগ্গে কথিতাৰ. রাগোতি পঞ্চকামগুণিকরাগো. অনিচ্চসঞ্ঞন্তি অনিচ্চানুপস্সনায সহজাতসঞ্ঞং. ৰিপস্সনা এৰ ৰা এসা অসঞ্ঞাপি সঞ্ঞাসীসেন সঞ্ঞাতি ৰুত্তা. অস্মিমানোতি রূপাদীসু অস্মীতি মানো.

১২১. ইদানি থেরেন পুচ্ছিতং পঞ্হং ৰিত্থারেন্তো আনাপানস্সতিন্তিআদিমাহ. তত্থ ইদং কম্মট্ঠানঞ্চ কম্মট্ঠানভাৰনা চ পাল়িঅত্থো চ সদ্ধিং আনিসংসকথায সব্বো সব্বাকারেন ৰিসুদ্ধিমগ্গে অনুস্সতিনিদ্দেসে ৰিত্থারিতোযেৰ. ইমং দেসনং ভগৰা নেয্যপুগ্গলৰসেনেৰ পরিনিট্ঠাপেসীতি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

মাহারাহুলোৰাদসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. চূল়মালুক্যসুত্তৰণ্ণনা

১২২. এৰং মে সুতন্তি মালুক্যসুত্তং. তত্থ মালুক্যপুত্তস্সাতি এৰংনামকস্স থেরস্স. ঠপিতানি পটিক্খিত্তানীতি দিট্ঠিগতানি নাম ন ব্যাকাতব্বানীতি এৰং ঠপিতানি চেৰ পটিক্খিত্তানি চ. তথাগতোতি সত্তো. তং মে ন রুচ্চতীতি তং অব্যাকরণং ময্হং ন রুচ্চতি. সিক্খং পচ্চক্খাযাতি সিক্খং পটিক্খিপিত্ৰা.

১২৫. কো সন্তো কং পচ্চাচিক্খসীতি যাচকো ৰা হি যাচিতকং পচ্চাচিক্খেয্য, যাচিতকো ৰা যাচকং. ত্ৰং নেৰ যাচকো ন যাচিতকো, সো দানি ত্ৰং কো সন্তো কং পচ্চাচিক্খসীতি অত্থো.

১২৬. ৰিদ্ধো অস্সাতি পরসেনায ঠিতেন ৰিদ্ধো ভৰেয্য. গাল়্হপলেপনেনাতি বহললেপনেন. ভিসক্কন্তি ৰেজ্জং. সল্লকত্তন্তি সল্লকন্তনং সল্লকন্তিযসুত্তৰাচকং. অক্কস্সাতি অক্কৰাকে গহেত্ৰা জিযং করোন্তি. তেন ৰুত্তং ‘‘অক্কস্সা’’তি. সণ্হস্সাতি ৰেণুৰিলীৰস্স. মরুৰাখীরপণ্ণীনম্পি ৰাকেহিযেৰ করোন্তি. তেন ৰুত্তং যদি ৰা মরুৰায যদি ৰা খীরপণ্ণিনোতি. গচ্ছন্তি পব্বতগচ্ছনদীগচ্ছাদীসু জাতং. রোপিমন্তি রোপেত্ৰা ৰড্ঢিতং সরৰনতো সরং গহেত্ৰা কতং. সিথিলহনুনোতি এৰংনামকস্স পক্খিনো. ভেরৰস্সাতি কাল়সীহস্স. সেম্হারস্সাতি মক্কটস্স. এৰং নোতি এতায দিট্ঠিযা সতি ন হোতীতি অত্থো.

১২৭. অত্থেৰ জাতীতি এতায দিট্ঠিযা সতি ব্রহ্মচরিযৰাসোৰ নত্থি, জাতি পন অত্থিযেৰ. তথা জরামরণাদীনীতি দস্সেতি. যেসাহন্তি যেসং অহং. নিঘাতন্তি উপঘাতং ৰিনাসং. মম সাৰকা হি এতেসু নিব্বিন্না ইধেৰ নিব্বানং পাপুণন্তীতি অধিপ্পাযো.

১২৮. তস্মাতিহাতি যস্মা অব্যাকতমেতং, চতুসচ্চমেৰ মযা ব্যাকতং, তস্মাতি অত্থো. ন হেতং মালুক্যপুত্ত অত্থসংহিতন্তি এতং দিট্ঠিগতং ৰা এতং ব্যাকরণং ৰা কারণনিস্সিতং ন হোতি. ন আদিব্রহ্মচরিযকন্তি ব্রহ্মচরিযস্স আদিমত্তম্পি পুব্বভাগসীলমত্তম্পি ন হোতি. ন নিব্বিদাযাতিআদীসু ৰট্টে নিব্বিন্দনত্থায ৰা ৰিরজ্ঝনত্থায ৰা ৰট্টনিরোধায ৰা রাগাদিৰূপসমনত্থায ৰা অভিঞ্ঞেয্যে ধম্মে অভিজাননত্থায ৰা চতুমগ্গসঙ্খাতসম্বোধত্থায ৰা অসঙ্খতনিব্বানসচ্ছিকিরিযত্থায ৰা ন হোতি. এতং হীতি এতং চতুসচ্চব্যাকরণং. আদিব্রহ্মচরিযকন্তি ব্রহ্মচরিযস্স আদিভূতং পুব্বপদট্ঠানং. সেসং ৰুত্তপটিৰিপক্খনযেন ৰেদিতব্বং. ইমম্পি দেসনং ভগৰা নেয্যপুগ্গলৰসেন নিট্ঠাপেসীতি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

চূল়মালুক্যসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. মহামালুক্যসুত্তৰণ্ণনা

১২৯. এৰং মে সুতন্তি মহামালুক্যসুত্তং. তত্থ ওরম্ভাগিযানীতি হেট্ঠা কোট্ঠাসিকানি কামভৰে নিব্বত্তিসংৰত্তনিকানি. সংযোজনানীতি বন্ধনানি. কস্স খো নামাতি কস্স দেৰস্স ৰা মনুস্সস্স ৰা দেসিতানি ধারেসি, কিং ত্ৰমেৰেকো অস্সোসি, ন অঞ্ঞো কোচীতি? অনুসেতীতি অপ্পহীনতায অনুসেতি. অনুসযমানো সংযোজনং নাম হোতি.

এত্থ চ ভগৰতা সংযোজনং পুচ্ছিতং, থেরেনপি সংযোজনমেৰ ব্যাকতং. এৰং সন্তেপি তস্স ৰাদে ভগৰতা দোসো আরোপিতো. সো কস্মাতি চে? থেরস্স তথালদ্ধিকত্তা. অযঞ্হি তস্স লদ্ধি ‘‘সমুদাচারক্খণেযেৰ কিলেসেহি সংযুত্তো নাম হোতি, ইতরস্মিং খণে অসংযুত্তো’’তি. তেনস্স ভগৰতা দোসো আরোপিতো. অথাযস্মা আনন্দো চিন্তেসি – ‘‘ভগৰতা ভিক্খুসঙ্ঘস্স ধম্মং দেসেস্সামীতি অত্তনো ধম্মতাযেৰ অযং ধম্মদেসনা আরদ্ধা, সা ইমিনা অপণ্ডিতেন ভিক্খুনা ৰিসংৰাদিতা. হন্দাহং ভগৰন্তং যাচিত্ৰা ভিক্খূনং ধম্মং দেসেস্সামী’’তি. সো এৰমকাসি. তং দস্সেতুং ‘‘এৰং ৰুত্তে আযস্মা আনন্দো’’তিআদি ৰুত্তং.

তত্থ সক্কাযদিট্ঠিপরিযুট্ঠিতেনাতি সক্কাযদিট্ঠিযা গহিতেন অভিভূতেন. সক্কাযদিট্ঠিপরেতেনাতি সক্কাযদিট্ঠিযা অনুগতেন. নিস্সরণন্তি দিট্ঠিনিস্সরণং নাম নিব্বানং, তং যথাভূতং নপ্পজানাতি. অপ্পটিৰিনীতাতি অৰিনোদিতা অনীহটা. ওরম্ভাগিযং সংযোজনন্তি হেট্ঠাভাগিযসংযোজনং নাম হোতি. সেসপদেসুপি এসেৰ নযো. সুক্কপক্খো উত্তানত্থোযেৰ. ‘‘সানুসযা পহীযতী’’তি ৰচনতো পনেত্থ একচ্চে ‘‘অঞ্ঞং সংযোজনং অঞ্ঞো অনুসযো’’তি ৰদন্তি. ‘‘যথা হি সব্যঞ্জনং ভত্ত’’ন্তি ৰুত্তে ভত্ততো অঞ্ঞং ব্যঞ্জনং হোতি, এৰং ‘‘সানুসযা’’তি ৰচনতো পরিযুট্ঠানসক্কাযদিট্ঠিতো অঞ্ঞেন অনুসযেন ভৰিতব্বন্তি তেসং লদ্ধি. তে ‘‘সসীসং পারুপিত্ৰা’’তিআদীহি পটিক্খিপিতব্বা. ন হি সীসতো অঞ্ঞো পুরিসো অত্থি. অথাপি সিযা – ‘‘যদি তদেৰ সংযোজনং সো অনুসযো, এৰং সন্তে ভগৰতা থেরস্স তরুণূপমো উপারম্ভো দুআরোপিতো হোতী’’তি. ন দুআরোপিতো, কস্মা? এৰংলদ্ধিকত্তাতি ৰিত্থারিতমেতং. তস্মা সোযেৰ কিলেসো বন্ধনট্ঠেন সংযোজনং, অপ্পহীনট্ঠেন অনুসযোতি ইমমত্থং সন্ধায ভগৰতা ‘‘সানুসযা পহীযতী’’তি এৰং ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং.

১৩২. তচং ছেত্ৰাতিআদীসু ইদং ওপম্মসংসন্দনং – তচচ্ছেদো ৰিয হি সমাপত্তি দট্ঠব্বা, ফেগ্গুচ্ছেদো ৰিয ৰিপস্সনা, সারচ্ছেদো ৰিয মগ্গো. পটিপদা পন লোকিযলোকুত্তরমিস্সকাৰ ৰট্টতি. এৰমেতে দট্ঠব্বাতি এৰরূপা পুগ্গলা এৰং দট্ঠব্বা.

১৩৩. উপধিৰিৰেকাতি উপধিৰিৰেকেন. ইমিনা পঞ্চকামগুণৰিৰেকো কথিতো. অকুসলানং ধম্মানং পহানাতি ইমিনা নীৰরণপ্পহানং কথিতং. কাযদুট্ঠুল্লানং পটিপ্পস্সদ্ধিযাতি ইমিনা কাযালসিযপটিপ্পস্সদ্ধি কথিতা. ৰিৰিচ্চেৰ কামেহীতি উপধিৰিৰেকেন কামেহি ৰিনা হুত্ৰা. ৰিৰিচ্চ অকুসলেহীতি অকুসলানং ধম্মানং পহানেন কাযদুট্ঠুল্লানং পটিপ্পস্সদ্ধিযা চ অকুসলেহি ৰিনা হুত্ৰা. যদেৰ তত্থ হোতীতি যং তত্থ অন্তোসমাপত্তিক্খণেযেৰ সমাপত্তিসমুট্ঠিতঞ্চ রূপাদিধম্মজাতং হোতি. তে ধম্মেতি তে রূপগতন্তিআদিনা নযেন ৰুত্তে রূপাদযো ধম্মে. অনিচ্চতোতি ন নিচ্চতো. দুক্খতোতি ন সুখতো. রোগতোতিআদীসু আবাধট্ঠেন রোগতো, অন্তোদোসট্ঠেন গণ্ডতো, অনুপৰিদ্ধট্ঠেন দুক্খজননট্ঠেন চ সল্লতো, দুক্খট্ঠেন অঘতো, রোগট্ঠেন আবাধতো, অসকট্ঠেন পরতো, পলুজ্জনট্ঠেন পলোকতো, নিস্সত্তট্ঠেন সুঞ্ঞতো, ন অত্তট্ঠেন অনত্ততো. তত্থ অনিচ্চতো, পলোকতোতি দ্ৰীহি পদেহি অনিচ্চলক্খণং কথিতং, দুক্খতোতিআদীহি ছহি দুক্খলক্খণং, পরতো সুঞ্ঞতো অনত্ততোতি তীহি অনত্তলক্খণং.

সো তেহি ধম্মেহীতি সো তেহি এৰং তিলক্খণং আরোপেত্ৰা দিট্ঠেহি অন্তোসমাপত্তিযং পঞ্চক্খন্ধধম্মেহি. চিত্তং পটিৰাপেতীতি চিত্তং পটিসংহরতি মোচেতি অপনেতি. উপসংহরতীতি ৰিপস্সনাচিত্তং তাৰ সৰনৰসেন থুতিৰসেন পরিযত্তিৰসেন পঞ্ঞত্তিৰসেন চ এতং সন্তং নিব্বানন্তি এৰং অসঙ্খতায অমতায ধাতুযা উপসংহরতি. মগ্গচিত্তং নিব্বানং আরম্মণকরণৰসেনেৰ এতং সন্তমেতং পণীতন্তি ন এৰং ৰদতি, ইমিনা পন আকারেন তং পটিৰিজ্ঝন্তো তত্থ চিত্তং উপসংহরতীতি অত্থো. সো তত্থ ঠিতোতি তায তিলক্খণারম্মণায ৰিপস্সনায ঠিতো. আসৰানং খযং পাপুণাতীতি অনুক্কমেন চত্তারো মগ্গে ভাৰেত্ৰা পাপুণাতি. তেনেৰ ধম্মরাগেনাতি সমথৰিপস্সনাধম্মে ছন্দরাগেন. সমথৰিপস্সনাসু হি সব্বসো ছন্দরাগং পরিযাদাতুং সক্কোন্তো অরহত্তং পাপুণাতি, অসক্কোন্তো অনাগামী হোতি.

যদেৰ তত্থ হোতি ৰেদনাগতন্তি ইধ পন রূপং ন গহিতং. কস্মা? সমতিক্কন্তত্তা. অযঞ্হি হেট্ঠা রূপাৰচরজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৰা রূপং অতিক্কমিত্ৰা অরূপাৰচরসমাপত্তিং সমাপন্নোতি সমথৰসেনপিনেন রূপং অতিক্কন্তং, হেট্ঠা রূপং সম্মদেৰ সম্মসিত্ৰা তং অতিক্কম্ম ইদানি অরূপং সম্মসতীতি ৰিপস্সনাৰসেনপিনেন রূপং অতিক্কন্তং. অরূপে পন সব্বসোপি রূপং নত্থীতি তং সন্ধাযপি ইধ রূপং ন গহিতং.

অথ কিঞ্চরহীতি কিং পুচ্ছামীতি পুচ্ছতি? সমথৰসেন গচ্ছতো চিত্তেকগ্গতা ধুরং হোতি, সো চেতোৰিমুত্তো নাম. ৰিপস্সনাৰসেন গচ্ছতো পঞ্ঞা ধুরং হোতি, সো পঞ্ঞাৰিমুত্তো নামাতি এত্থ থেরস্স কঙ্খা নত্থি. অযং সভাৰধম্মোযেৰ, সমথৰসেনেৰ পন গচ্ছন্তেসু একো চেতোৰিমুত্তো নাম হোতি, একো পঞ্ঞাৰিমুত্তো. ৰিপস্সনাৰসেন গচ্ছন্তেসুপি একো পঞ্ঞাৰিমুত্তো নাম হোতি, একো চেতোৰিমুত্তোতি এত্থ কিং কারণন্তি পুচ্ছতি.

ইন্দ্রিযৰেমত্ততং ৰদামীতি ইন্দ্রিযনানত্ততং ৰদামি. ইদং ৰুত্তং হোতি, ন ত্ৰং, আনন্দ, দস পারমিযো পূরেত্ৰা সব্বঞ্ঞুতং পটিৰিজ্ঝি, তেন তে এতং অপাকটং. অহং পন পটিৰিজ্ঝিং, তেন মে এতং পাকটং. এত্থ হি ইন্দ্রিযনানত্ততা কারণং. সমথৰসেনেৰ হি গচ্ছন্তেসু একস্স ভিক্খুনো চিত্তেকগ্গতা ধুরং হোতি, সো চেতোৰিমুত্তো নাম হোতি. একস্স পঞ্ঞা ধুরং হোতি, সো পঞ্ঞাৰিমুত্তো নাম হোতি. ৰিপস্সনাৰসেনেৰ চ গচ্ছন্তেসু একস্স পঞ্ঞা ধুরং হোতি, সো পঞ্ঞাৰিমুত্তো নাম হোতি. একস্স চিত্তেকগ্গতা ধুরং হোতি, সো চেতোৰিমুত্তো নাম হোতি. দ্ৰে অগ্গসাৰকা সমথৰিপস্সনাধুরেন অরহত্তং পত্তা. তেসু ধম্মসেনাপতি পঞ্ঞাৰিমুত্তো জাতো, মহামোগ্গল্লানত্থেরো চেতোৰিমুত্তো. ইতি ইন্দ্রিযৰেমত্তমেত্থ কারণন্তি ৰেদিতব্বং. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰাতি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

মহামালুক্যসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. ভদ্দালিসুত্তৰণ্ণনা

১৩৪. এৰং মে সুতন্তি ভদ্দালিসুত্তং. তত্থ একাসনভোজনন্তি একস্মিং পুরেভত্তে অসনভোজনং, ভুঞ্জিতব্বভত্তন্তি অত্থো. অপ্পাবাধতন্তিআদীনি ককচোপমে ৰিত্থারিতানি. ন উস্সহামীতি ন সক্কোমি. সিযা কুক্কুচ্চং সিযা ৰিপ্পটিসারোতি এৰং ভুঞ্জন্তো যাৰজীৰং ব্রহ্মচরিযং চরিতুং সক্খিস্সামি নু খো, ন নু খোতি ইতি মে ৰিপ্পটিসারকুক্কুচ্চং ভৰেয্যাতি অত্থো. একদেসং ভুঞ্জিত্ৰাতি পোরাণকত্থেরা কির পত্তে ভত্তং পক্খিপিত্ৰা সপ্পিম্হি দিন্নে সপ্পিনা উণ্হমেৰ থোকং ভুঞ্জিত্ৰা হত্থে ধোৰিত্ৰা অৰসেসং বহি নীহরিত্ৰা ছাযূদকফাসুকে ঠানে নিসীদিত্ৰা ভুঞ্জন্তি. এতং সন্ধায সত্থা আহ. ভদ্দালি, পন চিন্তেসি – ‘‘সচে সকিং পত্তং পূরেত্ৰা দিন্নং ভত্তং ভুঞ্জিত্ৰা পুন পত্তং ধোৰিত্ৰা ওদনস্স পূরেত্ৰা লদ্ধং বহি নীহরিত্ৰা ছাযূদকফাসুকে ঠানে ভুঞ্জেয্য, ইতি এৰং ৰট্টেয্য, ইতরথা কো সক্কোতী’’তি. তস্মা এৰম্পি খো অহং, ভন্তে, ন উস্সহামীতি আহ. অযং কির অতীতে অনন্তরায জাতিযা কাকযোনিযং নিব্বত্তি. কাকা চ নাম মহাছাতকা হোন্তি. তস্মা ছাতকত্থেরো নাম অহোসি. তস্স পন ৰিরৰন্তস্সেৰ ভগৰা তং মদ্দিত্ৰা অজ্ঝোত্থরিত্ৰা – ‘‘যো পন ভিক্খু ৰিকালে খাদনীযং ৰা ভোজনীযং ৰা খাদেয্য ৰা ভুঞ্জেয্য ৰা পাচিত্তিয’’ন্তি (পাচি. ২৪৮) সিক্খাপদং পঞ্ঞপেসি. তেন ৰুত্তং অথ খো আযস্মা, ভদ্দালি,…পে… অনুস্সাহং পৰেদেসীতি.

যথা তন্তি যথা অঞ্ঞোপি সিক্খায ন পরিপূরকারী একৰিহারেপি ৰসন্তো সত্থু সম্মুখীভাৰং ন দদেয্য, তথেৰ ন অদাসীতি অত্থো. নেৰ ভগৰতো উপট্ঠানং অগমাসি, ন ধম্মদেসনট্ঠানং ন ৰিতক্কমাল়কং, ন একং ভিক্খাচারমগ্গং পটিপজ্জি. যস্মিং কুলে ভগৰা নিসীদতি, তস্স দ্ৰারেপি ন অট্ঠাসি. সচস্স ৰসনট্ঠানং ভগৰা গচ্ছতি, সো পুরেতরমেৰ ঞত্ৰা অঞ্ঞত্থ গচ্ছতি. সদ্ধাপব্বজিতো কিরেস কুলপুত্তো পরিসুদ্ধসীলো. তেনস্স ন অঞ্ঞো ৰিতক্কো অহোসি, – ‘‘মযা নাম উদরকারণা ভগৰতো সিক্খাপদপঞ্ঞাপনং পটিবাহিতং, অননুচ্ছৰিকং মে কত’’ন্তি অযমেৰ ৰিতক্কো অহোসি. তস্মা একৰিহারে ৰসন্তোপি লজ্জায সত্থু সম্মুখীভাৰং নাদাসি.

১৩৫. চীৰরকম্মং করোন্তীতি মনুস্সা ভগৰতো চীৰরসাটকং অদংসু, তং গহেত্ৰা চীৰরং করোন্তি. এতং দোসকন্তি এতং ওকাসমেতং অপরাধং, সত্থু সিক্খাপদং পঞ্ঞপেন্তস্স পটিবাহিতকারণং সাধুকং মনসি করোহীতি অত্থো. দুক্করতরন্তি ৰস্সঞ্হি ৰসিত্ৰা দিসাপক্কন্তে ভিক্খূ কুহিং ৰসিত্থাতি পুচ্ছন্তি, তেহি জেতৰনে ৰসিম্হাতি ৰুত্তে, ‘‘আৰুসো, ভগৰা ইমস্মিং অন্তোৰস্সে কতরং জাতকং কথেসি, কতরং সুত্তন্তং, কতরং সিক্খাপদং পঞ্ঞপেসী’’তি পুচ্ছিতারো হোন্তি. ততো ‘‘ৰিকালভোজনসিক্খাপদং পঞ্ঞপেসি, ভদ্দালি, নাম নং একো থেরো পটিবাহী’’তি ৰক্খন্তি. তং সুত্ৰা ভিক্খূ – ‘‘ভগৰতোপি নাম সিক্খাপদং পঞ্ঞপেন্তস্স পটিবাহিতং অযুত্তং অকারণ’’ন্তি ৰদন্তি. এৰং তে অযং দোসো মহাজনন্তরে পাকটো হুত্ৰা দুপ্পটিকারতং আপজ্জিস্সতীতি মঞ্ঞমানা এৰমাহংসু. অপিচ অঞ্ঞেপি ভিক্খূ পৰারেত্ৰা সত্থু সন্তিকং আগমিস্সন্তি. অথ ত্ৰং ‘‘এথাৰুসো, মম সত্থারং খমাপেন্তস্স সহাযা হোথা’’তি সঙ্ঘং সন্নিপাতেস্সসি. তত্থ আগন্তুকা পুচ্ছিস্সন্তি, ‘‘আৰুসো, কিং ইমিনাপি ভিক্খুনা কত’’ন্তি. ততো এতমত্থং সুত্ৰা ‘‘ভারিযং কতং ভিক্খুনা, দসবলং নাম পটিবাহিস্সতীতি অযুত্তমেত’’ন্তি ৰক্খন্তি. এৰম্পি তে অযং অপরাধো মহাজনন্তরে পাকটো হুত্ৰা দুপ্পটিকারতং আপজ্জিস্সতীতি মঞ্ঞমানাপি এৰমাহংসু. অথ ৰা ভগৰা পৰারেত্ৰা চারিকং পক্কমিস্সতি, অথ ত্ৰং গতগতট্ঠানে ভগৰতো খমাপনত্থায সঙ্ঘং সন্নিপাতেস্সসি. তত্র দিসাৰাসিনো ভিক্খূ পুচ্ছিস্সন্তি, ‘‘আৰুসো, কিং ইমিনা ভিক্খুনা কত’’ন্তি…পে… দুপ্পটিকারতং আপজ্জিস্সতীতি মঞ্ঞমানাপি এৰমাহংসু.

এতদৰোচাতি অপ্পতিরূপং মযা কতং, ভগৰা পন মহন্তেপি অগুণে অলগ্গিত্ৰা ময্হং অচ্চযং পটিগ্গণ্হিস্সতীতি মঞ্ঞমানো এতং ‘‘অচ্চযো মং, ভন্তে,’’তিআদিৰচনং অৰোচ. তত্থ অচ্চযোতি অপরাধো. মং অচ্চগমাতি মং অতিক্কম্ম অভিভৰিত্ৰা পৰত্তো. পটিগ্গণ্হাতূতি খমতু. আযতিং সংৰরাযাতি অনাগতে সংৰরণত্থায, পুন এৰরূপস্স অপরাধস্স দোসস্স খলিতস্স অকরণত্থায. তগ্ঘাতি একংসেন. সমযোপি খো তে, ভদ্দালীতি, ভদ্দালি, তযা পটিৰিজ্ঝিতব্বযুত্তকং একং কারণং অত্থি, তম্পি তে ন পটিৰিদ্ধং ন সল্লক্খিতন্তি দস্সেতি.

১৩৬. উভতোভাগৰিমুত্তোতিআদীসু ধম্মানুসারী, সদ্ধানুসারীতি দ্ৰে একচিত্তক্খণিকা মগ্গসমঙ্গিপুগ্গলা. এতে পন সত্তপি অরিযপুগ্গলে ভগৰতাপি এৰং আণাপেতুং ন যুত্তং, ভগৰতা আণত্তে তেসম্পি এৰং কাতুং ন যুত্তং. অট্ঠানপরিকপ্পৰসেন পন অরিযপুগ্গলানং সুৰচভাৰদস্সনত্থং ভদ্দালিত্থেরস্স চ দুব্বচভাৰদস্সনত্থমেতং ৰুত্তং.

অপি নু ত্ৰং তস্মিং সমযে উভতোভাগৰিমুত্তোতি দেসনং কস্মা আরভি? ভদ্দালিস্স নিগ্গহণত্থং. অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো – ভদ্দালি, ইমে সত্ত অরিযপুগ্গলা লোকে দক্খিণেয্যা মম সাসনে সামিনো, মযি সিক্খাপদং পঞ্ঞপেন্তে পটিবাহিতব্বযুত্তে কারণে সতি এতেসং পটিবাহিতুং যুত্তং. ত্ৰং পন মম সাসনতো বাহিরকো, মযি সিক্খাপদং পঞ্ঞপেন্তে তুয্হং পটিবাহিতুং ন যুত্তন্তি.

রিত্তো তুচ্ছোতি অন্তো অরিযগুণানং অভাৰেন রিত্তকো তুচ্ছকো, ইস্সরৰচনে কিঞ্চি ন হোতি. যথাধম্মং পটিকরোসীতি যথা ধম্মো ঠিতো, তথেৰ করোসি, খমাপেসীতি ৰুত্তং হোতি. তং তে মযং পটিগ্গণ্হামাতি তং তৰ অপরাধং মযং খমাম. ৰুড্ঢি হেসা, ভদ্দালি, অরিযস্স ৰিনযেতি এসা, ভদ্দালি, অরিযস্স ৰিনযে বুদ্ধস্স ভগৰতো সাসনে ৰুড্ঢি নাম. কতমা? অচ্চযং অচ্চযতো দিস্ৰা যথাধম্মং পটিকরিত্ৰা আযতিং সংৰরাপজ্জনা. দেসনং পন পুগ্গলাধিট্ঠানং করোন্তো ‘‘যো অচ্চযং অচ্চযতো দিস্ৰা যথাধম্মং পটিকরোতি, আযতিং সংৰরং আপজ্জতী’’তি আহ.

১৩৭. সত্থাপি উপৰদতীতি ‘‘অসুকৰিহারৰাসী অসুকস্স থেরস্স সদ্ধিৰিহারিকো অসুকস্স অন্তেৰাসিকো ইত্থন্নামো নাম ভিক্খু লোকুত্তরধম্মং নিব্বত্তেতুং অরঞ্ঞং পৰিট্ঠো’’তি সুত্ৰা – ‘‘কিং তস্স অরঞ্ঞৰাসেন, যো ময্হং পন সাসনে সিক্খায অপরিপূরকারী’’তি এৰং উপৰদতি, সেসপদেসুপি এসেৰ নযো, অপিচেত্থ দেৰতা ন কেৰলং উপৰদন্তি, ভেরৰারম্মণং দস্সেত্ৰা পলাযনাকারম্পি করোন্তি. অত্তনাপি অত্তানন্তি সীলং আৰজ্জন্তস্স সংকিলিট্ঠট্ঠানং পাকটং হোতি, চিত্তং ৰিধাৰতি, ন কম্মট্ঠানং অল্লীযতি. সো ‘‘কিং মাদিসস্স অরঞ্ঞৰাসেনা’’তি ৰিপ্পটিসারী উট্ঠায পক্কমতি. অত্তাপি অত্তানং উপৰদিতোতি অত্তনাপি অত্তা উপৰদিতো, অযমেৰ ৰা পাঠো. সুক্কপক্খো ৰুত্তপচ্চনীকনযেন ৰেদিতব্বো. সো ৰিৰিচ্চেৰ কামেহীতিআদি এৰং সচ্ছিকরোতীতি দস্সনত্থং ৰুত্তং.

১৪০. পসয্হ পসয্হ কারণং করোন্তীতি অপ্পমত্তকেপি দোসে নিগ্গহেত্ৰা পুনপ্পুনং কারেন্তি. নো তথাতি মহন্তেপি অপরাধে যথা ইতরং, এৰং পসয্হ ন কারেন্তি. সো কির, ‘‘আৰুসো, ভদ্দালি, মা চিন্তযিত্থ, এৰরূপং নাম হোতি, এহি সত্থারং খমাপেহী’’তি ভিক্খুসঙ্ঘতোপি, কঞ্চি ভিক্খুং পেসেত্ৰা অত্তনো সন্তিকং পক্কোসাপেত্ৰা, ‘‘ভদ্দালি, মা চিন্তযিত্থ, এৰরূপং নাম হোতী’’তি এৰং সত্থুসন্তিকাপি অনুগ্গহং পচ্চাসীসতি. ততো ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘেনাপি ন সমস্সাসিতো, সত্থারাপী’’তি চিন্তেত্ৰা এৰমাহ.

অথ ভগৰা ভিক্খুসঙ্ঘোপি সত্থাপি ওৰদিতব্বযুত্তমেৰ ওৰদতি, ন ইতরন্তি দস্সেতুং ইধ, ভদ্দালি, একচ্চোতিআদিমাহ. তত্থ অঞ্ঞেনাঞ্ঞন্তিআদীনি অনুমানসুত্তে ৰিত্থারিতানি. ন সম্মা ৰত্ততীতি সম্মা ৰত্তম্পি ন ৰত্ততি. ন লোমং পাতেতীতি অনুলোমৰত্তে ন ৰত্ততি, ৰিলোমমেৰ গণ্হাতি. ন নিত্থারং ৰত্ততীতি নিত্থারণকৰত্তম্হি ন ৰত্ততি, আপত্তিৰুট্ঠানত্থং তুরিততুরিতো ছন্দজাতো ন হোতি. তত্রাতি তস্মিং তস্স দুব্বচকরণে. অভিণ্হাপত্তিকোতি নিরন্তরাপত্তিকো. আপত্তিবহুলোতি সাপত্তিককালোৰস্স বহু, সুদ্ধো নিরাপত্তিককালো অপ্পোতি অত্থো. ন খিপ্পমেৰ ৰূপসম্মতীতি খিপ্পং ন ৰূপসম্মতি, দীঘসুত্তং হোতি. ৰিনযধরা পাদধোৰনকালে আগতং ‘‘গচ্ছাৰুসো, ৰত্তৰেলা’’তি ৰদন্তি. পুন কালং মঞ্ঞিত্ৰা আগতং ‘‘গচ্ছাৰুসো, তুয্হং ৰিহারৰেলা, গচ্ছাৰুসো, সামণেরাদীনং উদ্দেসদানৰেলা, অম্হাকং ন্হানৰেলা, থেরূপট্ঠানৰেলা, মুখধোৰনৰেলা’’তিআদীনি ৰত্ৰা দিৰসভাগেপি রত্তিভাগেপি আগতং উয্যোজেন্তিযেৰ. ‘‘কায ৰেলায, ভন্তে, ওকাসো ভৰিস্সতী’’তি ৰুত্তেপি ‘‘গচ্ছাৰুসো, ত্ৰং ইমমেৰ ঠানং জানাসি, অসুকো নাম ৰিনযধরত্থেরো সিনেহপানং পিৰতি, অসুকো ৰিরেচনং কারেতি, কস্মা তুরিতোসী’’তিআদীনি ৰত্ৰা দীঘসুত্তমেৰ করোন্তি.

১৪১. খিপ্পমেৰ ৰূপসম্মতীতি লহুং ৰূপসম্মতি, ন দীঘসুত্তং হোতি. উস্সুক্কাপন্না ভিক্খূ – ‘‘আৰুসো, অযং সুব্বচো ভিক্খু, জনপদৰাসিনো নাম গামন্তসেনাসনে ৰসনট্ঠাননিসজ্জনাদীনি ন ফাসুকানি হোন্তি, ভিক্খাচারোপি দুক্খো হোতি, সীঘমস্স অধিকরণং ৰূপসমেমা’’তি সন্নিপতিত্ৰা আপত্তিতো ৰুট্ঠাপেত্ৰা সুদ্ধন্তে পতিট্ঠাপেন্তি.

১৪২. অধিচ্চাপত্তিকোতি কদাচি কদাচি আপত্তিং আপজ্জতি. সো কিঞ্চাপি লজ্জী হোতি পকতত্তো, দুব্বচত্তা পনস্স ভিক্খূ তথেৰ পটিপজ্জন্তি.

১৪৪. সদ্ধামত্তকেন ৰহতি পেমমত্তকেনাতি আচরিযুপজ্ঝাযেসু অপ্পমত্তিকায গেহস্সিতসদ্ধায অপ্পমত্তকেন গেহস্সিতপেমেন যাপেতি. পটিসন্ধিগ্গহণসদিসা হি অযং পব্বজ্জা নাম, নৰপব্বজিতো পব্বজ্জায গুণং অজানন্তো আচরিযুপজ্ঝাযেসু পেমমত্তেন যাপেতি, তস্মা এৰরূপা সঙ্গণ্হিতব্বা. অপ্পমত্তকম্পি হি সঙ্গহং লভিত্ৰা পব্বজ্জায ঠিতা অভিঞ্ঞাপত্তা মহাসমণা ভৰিস্সন্তি. এত্তকেন কথামগ্গেন ‘‘ওৰদিতব্বযুত্তকং ওৰদন্তি, ন ইতর’’ন্তি ইমমেৰ ভগৰতা দস্সিতং.

১৪৫. অঞ্ঞায সণ্ঠহিংসূতি অরহত্তে পতিট্ঠহিংসু. সত্তেসু হাযমানেসূতি পটিপত্তিযা হাযমানায সত্তা হাযন্তি নাম. সদ্ধম্মে অন্তরধাযমানেতি পটিপত্তিসদ্ধম্মে অন্তরধাযমানে. পটিপত্তিসদ্ধম্মোপি হি পটিপত্তিপূরকেসু সত্তেসু অসতি অন্তরধাযতি নাম. আসৰট্ঠানীযাতি আসৰা তিট্ঠন্তি এতেসূতি আসৰট্ঠানীযা. যেসু দিট্ঠধম্মিকসম্পরাযিকা পরূপৰাদৰিপ্পটিসারৰধবন্ধনাদযো চেৰ অপাযদুক্খৰিসেসভূতা চ আসৰা তিট্ঠন্তিযেৰ. যস্মা নেসং তে কারণং হোন্তীতি অত্থো. তে আসৰট্ঠানীযা ৰীতিক্কমধম্মা যাৰ ন সঙ্ঘে পাতুভৰন্তি, ন তাৰ সত্থা সাৰকানং সিক্খাপদং পঞ্ঞপেতীতি অযমেত্থ যোজনা.

এৰং অকালং দস্সেত্ৰা পুন কালং দস্সেতুং যতো চ খো, ভদ্দালীতিআদিমাহ. তত্থ যতোতি যদা, যস্মিং কালেতি ৰুত্তং হোতি. সেসং ৰুত্তানুসারেনেৰ ৰেদিতব্বং. অযং ৰা এত্থ সঙ্খেপত্থো – যস্মিং কালে আসৰট্ঠানীযা ধম্মাতি সঙ্খং গতা ৰীতিক্কমদোসা সঙ্ঘে পাতুভৰন্তি, তদা সত্থা সাৰকানং সিক্খাপদং পঞ্ঞপেতি. কস্মা? তেসংযেৰ আসৰট্ঠানীযধম্মসঙ্খাতানং ৰীতিক্কমদোসানং পটিঘাতায.

এৰং আসৰট্ঠানীযানং ধম্মানং অনুপ্পত্তিং সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযা অকালং, উপ্পত্তিঞ্চ কালন্তি ৰত্ৰা ইদানি তেসং ধম্মানং অনুপ্পত্তিকালঞ্চ উপ্পত্তিকালঞ্চ দস্সেতুং ‘‘ন তাৰ, ভদ্দালি, ইধেকচ্চে’’তিআদিমাহ. তত্থ মহত্তন্তি মহন্তভাৰং. সঙ্ঘো হি যাৰ ন থেরনৰমজ্ঝিমানং ৰসেন মহত্তং পত্তো হোতি, তাৰ সেনাসনানি পহোন্তি, সাসনে একচ্চে আসৰট্ঠানীযা ধম্মা ন উপ্পজ্জন্তি. মহত্তং পত্তে পন তে উপ্পজ্জন্তি, অথ সত্থা সিক্খাপদং পঞ্ঞপেতি. তত্থ মহত্তং পত্তে সঙ্ঘে পঞ্ঞত্তসিক্খাপদানি –

‘‘যো পন ভিক্খু অনুপসম্পন্নেন উত্তরিদ্ৰিরত্ততিরত্তং সহসেয্যং কপ্পেয্য পাচিত্তিযং (পাচি. ৫১). যা পন ভিক্খুনী অনুৰস্সং ৰুট্ঠাপেয্য পাচিত্তিযং (পাচি. ১১৭১). যা পন ভিক্খুনী একৰস্সং দ্ৰে ৰুট্ঠাপেয্য পাচিত্তিয’’ন্তি (পাচি. ১১৭৫).

ইমিনা নযেন ৰেদিতব্বানি.

লাভগ্গন্তি লাভস্স অগ্গং. সঙ্ঘো হি যাৰ ন লাভগ্গপত্তো হোতি, ন তাৰ লাভং পটিচ্চ আসৰট্ঠানীযা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি. পত্তে পন উপ্পজ্জন্তি, অথ সত্থা সিক্খাপদং পঞ্ঞপেতি –

‘‘যো পন ভিক্খু অচেলকস্স ৰা পরিব্বাজকস্স ৰা পরিব্বাজিকায ৰা সহত্থা খাদনীযং ৰা ভোজনীযং ৰা দদেয্য পাচিত্তিয’’ন্তি (পাচি. ২৭০).

ইদঞ্হি লাভগ্গপত্তে সঙ্ঘে সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং.

যসগ্গন্তি যসস্স অগ্গং. সঙ্ঘো হি যাৰ ন যসগ্গপত্তো হোতি, ন তাৰ যসং পটিচ্চ আসৰট্ঠানীযা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি. পত্তে পন উপ্পজ্জন্তি, অথ সত্থা সিক্খাপদং পঞ্ঞপেতি ‘‘সুরামেরযপানে পাচিত্তিয’’ন্তি (পাচি. ৩২৭). ইদঞ্হি যসগ্গপত্তে সঙ্ঘে সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং.

বাহুসচ্চন্তি বহুস্সুতভাৰং. সঙ্ঘো হি যাৰ ন বাহুসচ্চপত্তো হোতি, ন তাৰ আসৰট্ঠানীযা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি. বাহুসচ্চপত্তে পন যস্মা একং নিকাযং দ্ৰে নিকাযে পঞ্চপি নিকাযে উগ্গহেত্ৰা অযোনিসো উম্মুজ্জমানা পুগ্গলা রসেন রসং সংসন্দেত্ৰা উদ্ধম্মং উব্বিনযং সত্থু সাসনং দীপেন্তি, অথ সত্থা – ‘‘যো পন ভিক্খু এৰং ৰদেয্য তথাহং ভগৰতা ধম্মং দেসিতং আজানামি (পাচি. ৪১৮)…পে… সমণুদ্দেসোপি চে এৰং ৰদেয্যা’’তিআদিনা (পাচি. ৪২৯) নযেন সিক্খাপদং পঞ্ঞপেতি.

রত্তঞ্ঞুতং পত্তোতি এত্থ রত্তিযো জানন্তীতি রত্তঞ্ঞূ. অত্তনো পব্বজিতদিৰসতো পট্ঠায বহূ রত্তিযো জানন্তি, চিরপব্বজিতাতি ৰুত্তং হোতি. রত্তঞ্ঞূনং ভাৰং রত্তঞ্ঞুতং. তত্র রত্তঞ্ঞুতং পত্তে সঙ্ঘে উপসেনং ৰঙ্গন্তপুত্তং আরব্ভ সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তন্তি ৰেদিতব্বং. সো হাযস্মা ঊনদসৰস্সে ভিক্খূ উপসম্পাদেন্তে দিস্ৰা একৰস্সো সদ্ধিৰিহারিকং উপসম্পাদেসি. অথ ভগৰা সিক্খাপদং পঞ্ঞপেসি – ‘‘ন, ভিক্খৰে, ঊনদসৰস্সেন উপসম্পাদেতব্বো, যো উপসম্পাদেয্য আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (মহাৰ. ৭৫). এৰং পঞ্ঞত্তে সিক্খাপদে পুন ভিক্খূ ‘‘দসৰস্সম্হা দসৰস্সম্হা’’তি বালা অব্যত্তা উপসম্পাদেন্তি. অথ ভগৰা অপরম্পি সিক্খাপদং পঞ্ঞপেসি – ‘‘ন, ভিক্খৰে, বালেন অব্যত্তেন উপসম্পাদেতব্বো, যো উপসম্পাদেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৰে, ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন দসৰস্সেন ৰা অতিরেকদসৰস্সেন ৰা উপসম্পাদেতু’’ন্তি. ইতি রত্তঞ্ঞুতং পত্তকালে দ্ৰে সিক্খাপদানি পঞ্ঞত্তানি.

১৪৬. আজানীযসুসূপমং ধম্মপরিযাযং দেসেসিন্তি তরুণাজানীযউপমং কত্ৰা ধম্মং দেসযিং. তত্রাতি তস্মিং অসরণে. ন খো, ভদ্দালি, এসেৰ হেতূতি ন এস সিক্খায অপরিপূরকারীভাৰোযেৰ একো হেতু.

১৪৭. মুখাধানে কারণং কারেতীতি খলীনবন্ধাদীহি মুখট্ঠপনে সাধুকং গীৰং পগ্গণ্হাপেতুং কারণং কারেতি. ৰিসূকাযিতানীতিআদীহি ৰিসেৰনাচারং কথেসি. সব্বানেৰ হেতানি অঞ্ঞমঞ্ঞৰেৰচনানি. তস্মিং ঠানেতি তস্মিং ৰিসেৰনাচারে. পরিনিব্বাযতীতি নিব্বিসেৰনো হোতি, তং ৰিসেৰনং জহতীতি অত্থো. যুগাধানেতি যুগট্ঠপনে যুগস্স সাধুকং গহণত্থং.

অনুক্কমেতি চত্তারোপি পাদে একপ্পহারেনেৰ উক্খিপনে চ নিক্খিপনে চ. পরসেনায হি আৰাটে ঠত্ৰা অসিং গহেত্ৰা আগচ্ছন্তস্স অস্সস্স পাদে ছিন্দন্তি. তস্মিং সমযে এস একপ্পহারেনেৰ চত্তারোপি পাদে উক্খিপিস্সতীতি রজ্জুবন্ধনৰিধানেন এতং কারণং করোন্তি. মণ্ডলেতি যথা অস্সে নিসিন্নোযেৰ ভূমিযং পতিতং আৰুধং গহেতুং সক্কোতি, এৰং করণত্থং মণ্ডলে কারণং কারেতি. খুরকাসেতি অগ্গগ্গখুরেহি পথৰীকমনে. রত্তিং ওক্কন্তকরণস্মিঞ্হি যথা পদসদ্দো ন সুয্যতি, তদত্থং একস্মিং ঠানে সঞ্ঞং দত্ৰা অগ্গগ্গখুরেহিযেৰ গমনং সিক্খাপেন্তি. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. জৰেতি সীঘৰাহনে. ‘‘ধাৰে’’তিপি পাঠো. অত্তনো পরাজযে সতি পলাযনত্থং, পরং পলাযন্তং অনুবন্ধিত্ৰা গহণত্থঞ্চ এতং কারণং কারেতি. দৰত্তেতি দৰত্তায, যুদ্ধকালস্মিঞ্হি হত্থীসু ৰা কোঞ্চনাদং করোন্তেসু অস্সেসু ৰা হসন্তেসু রথেসু ৰা নিঘোসন্তেসু যোধেসু ৰা উক্কুট্ঠিং করোন্তেসু তস্স রৰস্স অভাযিত্ৰা পরসেনপৰেসনত্থং অযং কারণা করীযতি.

রাজগুণেতি রঞ্ঞা জানিতব্বগুণে. কূটকণ্ণরঞ্ঞো কির গুল়ৰণ্ণো নাম অস্সো অহোসি. রাজা পাচীনদ্ৰারেন নিক্খমিত্ৰা চেতিযপব্বতং গমিস্সামীতি কলম্বনদীতীরং সম্পত্তো. অস্সো তীরে ঠত্ৰা উদকং ওতরিতুং ন ইচ্ছতি, রাজা অস্সাচরিযং আমন্তেত্ৰা – ‘‘অহো তযা অস্সো সিক্খাপিতো উদকং ওতরিতুং ন ইচ্ছতী’’তি আহ. আচরিযো – ‘‘সুসিক্খাপিতো দেৰ অস্সো, এৰমস্স হি চিত্তং ‘সচাহং উদকং ওতরিস্সামি, ৰালং তেমিস্সতি, ৰালে তিন্তে রঞ্ঞো অঙ্গে উদকং পাতেয্যা’তি এৰং তুম্হাকং সরীরে উদকপাতনভযেন ন ওতরতি, ৰালং গণ্হাপেথা’’তি আহ. রাজা তথা কারেসি. অস্সো ৰেগেন ওতরিত্ৰা পারং গতো. এতদত্থং অযং কারণা করীযতি. রাজৰংসেতি অস্সরাজৰংসে. ৰংসো চেসো অস্সরাজানং, তথারূপেন পহারেন ছিন্নভিন্নসরীরাপি অস্সারোহং পরসেনায অপাতেত্ৰা বহি নীহরন্তিযেৰ. এতদত্থং কারণং কারেতীতি অত্থো.

উত্তমে জৰেতি জৰসম্পত্তিযং, যথা উত্তমজৰো হোতি, এৰং কারণং কারেতীতি অত্থো. উত্তমে হযেতি উত্তমহযভাৰে, যথা উত্তমহযো হোতি, এৰং কারণং কারেতীতি অত্থো. তত্থ পকতিযা উত্তমহযোৰ উত্তমহযকারণং অরহতি, ন অঞ্ঞো. উত্তমহযকারণায এৰ চ হযো উত্তমজৰং পটিপজ্জতি, ন অঞ্ঞোতি.

তত্রিদং ৰত্থু – একো কির রাজা একং সিন্ধৰপোতকং লভিত্ৰা সিন্ধৰভাৰং অজানিত্ৰাৰ ইমং সিক্খাপেহীতি আচরিযস্স অদাসি. আচরিযোপি তস্স সিন্ধৰভাৰং অজানন্তো তং মাসখাদকঘোটকানং কারণাসু উপনেতি. সো অত্তনো অননুচ্ছৰিকত্তা কারণং ন পটিপজ্জতি. সো তং দমেতুং অসক্কোন্তো ‘‘কূটস্সো অযং মহারাজা’’তি ৰিস্সজ্জাপেসি.

অথেকদিৰসং একো অস্সাচরিযপুব্বকো দহরো উপজ্ঝাযস্স ভণ্ডকং গহেত্ৰা গচ্ছন্তো তং পরিখাপিট্ঠে চরন্তং দিস্ৰা – ‘‘অনগ্ঘো, ভন্তে, সিন্ধৰপোতকো’’তি উপজ্ঝাযস্স কথেসি. সচে রাজা জানেয্য, মঙ্গলস্সং নং করেয্যাতি. থেরো আহ – ‘‘মিচ্ছাদিট্ঠিকো, তাত, রাজা অপ্পেৰ নাম বুদ্ধসাসনে পসীদেয্য রঞ্ঞো কথেহী’’তি. সো গন্ত্ৰা, – ‘‘মহারাজ, অনগ্ঘো সিন্ধৰপোতকো অত্থী’’তি কথেসি. তযা দিট্ঠো, তাতাতি? আম, মহারাজাতি. কিং লদ্ধুং ৰট্টতীতি? তুম্হাকং ভুঞ্জনকসুৰণ্ণথালে তুম্হাকং ভুঞ্জনকভত্তং তুম্হাকং পিৰনকরসো তুম্হাকং গন্ধা তুম্হাকং মালাতি. রাজা সব্বং দাপেসি. দহরো গাহাপেত্ৰা অগমাসি.

অস্সো গন্ধং ঘাযিত্ৰাৰ ‘‘ময্হং গুণজাননকআচরিযো অত্থি মঞ্ঞে’’তি সীসং উক্খিপিত্ৰা ওলোকেন্তো অট্ঠাসি. দহরো গন্ত্ৰা ‘‘ভত্তং ভুঞ্জা’’তি অচ্ছরং পহরি. অস্সো আগন্ত্ৰা সুৰণ্ণথালে ভত্তং ভুঞ্জি, রসং পিৰি. অথ নং গন্ধেহি ৰিলিম্পিত্ৰা রাজপিল়ন্ধনং পিল়ন্ধিত্ৰা ‘‘পুরতো পুরতো গচ্ছা’’তি অচ্ছরং পহরি. সো দহরস্স পুরতো পুরতো গন্ত্ৰা মঙ্গলস্সট্ঠানে অট্ঠাসি. দহরো – ‘‘অযং তে, মহারাজ, অনগ্ঘো সিন্ধৰপোতকো, ইমিনাৰ নং নিযামেন কতিপাহং পটিজগ্গাপেহী’’তি ৰত্ৰা নিক্খমি.

অথ কতিপাহস্স অচ্চযেন আগন্ত্ৰা অস্সস্স আনুভাৰং পস্সিস্সসি, মহারাজাতি. সাধু আচরিয কুহিং ঠত্ৰা পস্সামাতি? উয্যানং গচ্ছ, মহারাজাতি. রাজা অস্সং গাহাপেত্ৰা অগমাসি. দহরো অচ্ছরং পহরিত্ৰা ‘‘এতং রুক্খং অনুপরিযাহী’’তি অস্সস্স সঞ্ঞং অদাসি. অস্সো পক্খন্দিত্ৰা রুক্খং অনুপরিগন্ত্ৰা আগতো. রাজা নেৰ গচ্ছন্তং ন আগচ্ছন্তং অদ্দস. দিট্ঠো তে, মহারাজাতি? ন দিট্ঠো, তাতাতি. ৰলঞ্জকদণ্ডং এতং রুক্খং নিস্সায ঠপেথাতি ৰত্ৰা অচ্ছরং পহরি ‘‘ৰলঞ্জকদণ্ডং গহেত্ৰা এহী’’তি. অস্সো পক্খন্দিত্ৰা মুখেন গহেত্ৰা আগতো. দিট্ঠং, মহারাজাতি. দিট্ঠং, তাতাতি.

পুন অচ্ছরং পহরি ‘‘উয্যানস্স পাকারমত্থকেন চরিত্ৰা এহী’’তি. অস্সো তথা অকাসি. দিট্ঠো, মহারাজাতি. ন দিট্ঠো, তাতাতি. রত্তকম্বলং আহরাপেত্ৰা অস্সস্স পাদে বন্ধাপেত্ৰা তথেৰ সঞ্ঞং অদাসি. অস্সো উল্লঙ্ঘিত্ৰা পাকারমত্থকেন অনুপরিযাযি. বলৰতা পুরিসেন আৰিঞ্ছনঅলাতগ্গিসিখা ৰিয উয্যানপাকারমত্থকে পঞ্ঞাযিত্থ. অস্সো গন্ত্ৰা সমীপে ঠিতো. দিট্ঠং, মহারাজাতি. দিট্ঠং, তাতাতি. মঙ্গলপোক্খরণিপাকারমত্থকে অনুপরিযাহীতি সঞ্ঞং অদাসি.

পুন ‘‘পোক্খরণিং ওতরিত্ৰা পদুমপত্তেসু চারিকং চরাহী’’তি সঞ্ঞং অদাসি. পোক্খরণিং ওতরিত্ৰা সব্বপদুমপত্তে চরিত্ৰা অগমাসি, একং পত্তম্পি অনক্কন্তং ৰা ফালিতং ৰা ছিন্দিতং ৰা খণ্ডিতং ৰা নাহোসি. দিট্ঠং, মহারাজাতি. দিট্ঠং, তাতাতি. অচ্ছরং পহরিত্ৰা তং হত্থতলং উপনামেসি. ধাতূপত্থদ্ধো লঙ্ঘিত্ৰা হত্থতলে অট্ঠাসি. দিট্ঠং, মহারাজাতি? দিট্ঠং, তাতাতি. এৰং উত্তমহযো এৰ উত্তমকারণায উত্তমজৰং পটিপজ্জতি.

উত্তমে সাখল্যেতি মুদুৰাচায. মুদুৰাচায হি, ‘‘তাত, ত্ৰং মা চিন্তযি, রঞ্ঞো মঙ্গলস্সো ভৰিস্সসি, রাজভোজনাদীনি লভিস্সসী’’তি উত্তমহযকারণং কারেতব্বো. তেন ৰুত্তং ‘‘উত্তমে সাখল্যে’’তি. রাজভোগ্গোতি রঞ্ঞো উপভোগো. রঞ্ঞো অঙ্গন্তেৰ সঙ্খং গচ্ছতীতি যত্থ কত্থচি গচ্ছন্তেন হত্থং ৰিয পাদং ৰিয অনোহাযেৰ গন্তব্বং হোতি. তস্মা অঙ্গন্তি সঙ্খং গচ্ছতি, চতূসু ৰা সেনঙ্গেসু একং অঙ্গং হোতি.

অসেখায সম্মাদিট্ঠিযাতি অরহত্তফলসম্মাদিট্ঠিযা. সম্মাসঙ্কপ্পাদযোপি তংসম্পযুত্তাৰ. সম্মাঞাণং পুব্বে ৰুত্তসম্মাদিট্ঠিযেৰ. ঠপেত্ৰা পন অট্ঠ ফলঙ্গানি সেসা ধম্মা ৰিমুত্তীতি ৰেদিতব্বা. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰ. অযং পন দেসনা উগ্ঘটিতঞ্ঞূপুগ্গলস্স ৰসেন অরহত্তনিকূটং গহেত্ৰা নিট্ঠাপিতাতি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

ভদ্দালিসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. লটুকিকোপমসুত্তৰণ্ণনা

১৪৮. এৰং মে সুতন্তি লটুকিকোপমসুত্তং. তত্থ যেন সো ৰনসণ্ডোতি অযম্পি মহাউদাযিত্থেরো ভগৰতা সদ্ধিংযেৰ পিণ্ডায পৰিসিত্ৰা সদ্ধিং পটিক্কমি. তস্মা যেন সো ভগৰতা উপসঙ্কমন্তো ৰনসণ্ডো তেনুপসঙ্কমীতি ৰেদিতব্বো. অপহত্তাতি অপহারকো. উপহত্তাতি উপহারকো. পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতোতি ফলসমাপত্তিতো ৰুট্ঠিতো.

১৪৯. যং ভগৰাতি যস্মিং সমযে ভগৰা. ইঙ্ঘাতি আণত্তিযং নিপাতো. অঞ্ঞথত্তন্তি চিত্তস্স অঞ্ঞথত্তং. তঞ্চ খো ন ভগৰন্তং পটিচ্চ, এৰরূপং পন পণীতভোজনং অলভন্তা কথং যাপেস্সামাতি এৰং পণীতভোজনং পটিচ্চ অহোসীতি ৰেদিতব্বং. ভূতপুব্বন্তি ইমিনা রত্তিভোজনস্স পণীতভাৰং দস্সেতি. সূপেয্যন্তি সূপেন উপনেতব্বং মচ্ছমংসকল়ীরাদি. সমগ্গা ভুঞ্জিস্সামাতি একতো ভুঞ্জিস্সাম. সঙ্খতিযোতি অভিসঙ্খারিকখাদনীযানি. সব্বা তা রত্তিন্তি সব্বা তা সঙ্খতিযো রত্তিংযেৰ হোন্তি, দিৰা পন অপ্পা পরিত্তা থোকিকা হোন্তীতি. মনুস্সা হি দিৰা যাগুকঞ্জিযাদীহি যাপেত্ৰাপি রত্তিং যথাসত্তি যথাপণীতমেৰ ভুঞ্জন্তি.

পুন ভূতপুব্বন্তি ইমিনা রত্তি ৰিকালভোজনে আদীনৰং দস্সেতি. তত্থ অন্ধকারতিমিসাযন্তি বহলন্ধকারে. মাণৰেহীতি চোরেহি. কতকম্মেহীতি কতচোরকম্মেহি. চোরা কির কতকম্মা যং নেসং দেৰতং আযাচিত্ৰা কম্মং নিপ্ফন্নং, তস্স উপহারত্থায মনুস্সে মারেত্ৰা গললোহিতাদীনি গণ্হন্তি. তে অঞ্ঞেসু মনুস্সেসু মারিযমানেসু কোলাহলা উপ্পজ্জিস্সন্তি, পব্বজিতং পরিযেসন্তো নাম নত্থীতি মঞ্ঞমানা ভিক্খূ গহেত্ৰা মারেন্তি. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. অকতকম্মেহীতি অটৰিতো গামং আগমনকালে কম্মনিপ্ফন্নত্থং পুরেতরং বলিকম্মং কাতুকামেহি. অসদ্ধম্মেন নিমন্তেতীতি ‘‘এহি ভিক্খু অজ্জেকরত্তিং ইধেৰ ভুঞ্জিত্ৰা ইধ ৰসিত্ৰা সম্পত্তিং অনুভৰিত্ৰা স্ৰে গমিস্সসী’’তি মেথুনধম্মেন নিমন্তেতি.

পুন ভূতপুব্বন্তি ইমিনা অত্তনা দিট্ঠকারণং কথেতি. ৰিজ্জন্তরিকাযাতি ৰিজ্জুৰিজ্জোতনক্খণে. ৰিস্সরমকাসীতি মহাসদ্দমকাসি. অভুম্মেতি ভূ’তি ৰড্ঢি, অভূ’তি অৰড্ঢি, ৰিনাসো ময্হন্তি অত্থো. পিসাচো ৰত মন্তি পিসাচো মং খাদিতুং আগতো ৰত. আতুমারী মাতুমারীতি এত্থ আতূতি পিতা, মাতূতি মাতা. ইদং ৰুত্তং হোতি – যস্স পিতা ৰা মাতা ৰা অত্থি, তং মাতাপিতরো অম্হাকং পুত্তকোতি যথা তথা ৰা উপ্পাদেত্ৰা যংকিঞ্চি খাদনীযভোজনীযং দত্ৰা একস্মিং ঠানে সযাপেন্তি. সো এৰং রত্তিং পিণ্ডায ন চরতি. তুয্হং পন মাতাপিতরো মতা মঞ্ঞে, তেন এৰং চরসীতি.

১৫০. এৰমেৰাতি এৰমেৰ কিঞ্চি আনিসংসং অপস্সন্তা নিক্কারণেনেৰ. এৰমাহংসূতি গরহন্তো আহ. তত্থ আহংসূতি ৰদন্তি. কিং পনিমস্সাতি ইমস্স অপ্পমত্তকস্স হেতু কিং ৰত্তব্বং নাম, ননু অপস্সন্তেন ৰিয অসুণন্তেন ৰিয ভৰিতব্বন্তি. ওরমত্তকস্সাতি পরিত্তমত্তকস্স. অধিসল্লিখতেৰাযন্তি অযং সমণো নৰনীতং পিসন্তো ৰিয পদুমনাল়সুত্তং ককচেন ওক্কন্তন্তো ৰিয অতিসল্লেখতি, অতিৰাযামং করোতি. সিক্খাকামাতি সারিপুত্তমোগ্গল্লানাদযো ৰিয সিক্খাকামা, তেসু চ অপ্পচ্চযং উপট্ঠপেন্তি. তেসঞ্হি এৰং হোতি ‘‘সচে এতে ‘অপ্পমত্তকমেতং, হরথ ভগৰা’তি ৰদেয্যুং, কিং সত্থা ন হরেয্য. এৰং পন অৰত্ৰা ভগৰন্তং পরিৰারেত্ৰা নিসিন্না ‘এৰং ভগৰা, সাধু ভগৰা, পঞ্ঞপেথ ভগৰা’তি অতিরেকতরং উস্সাহং পটিলভন্তী’’তি. তস্মা তেসু অপ্পচ্চযং উপট্ঠপেন্তি.

তেসন্তি তেসং একচ্চানং মোঘপুরিসানং. তন্তি তং অপ্পমত্তকং পহাতব্বং. থূলো কলিঙ্গরোতি গলে বদ্ধং মহাকট্ঠং ৰিয হোতি. লটুকিকা সকুণিকাতি চাতকসকুণিকা. সা কির রৰসতং রৰিত্ৰা নচ্চসতং নচ্চিত্ৰা সকিং গোচরং গণ্হাতি. আকাসতো ভূমিযং পতিট্ঠিতং পন নং দিস্ৰা ৰচ্ছপালকাদযো কীল়নত্থং পূতিলতায বন্ধন্তি. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. আগমেতীতি উপেতি. তঞ্হি তস্সাতি তং পূতিলতাবন্ধনং তস্সা অপ্পসরীরতায চেৰ অপ্পথামতায চ বলৰবন্ধনং নাম, মহন্তং নাল়িকেররজ্জু ৰিয দুচ্ছিজ্জং হোতি. তেসন্তি তেসং মোঘপুরিসানং সদ্ধামন্দতায চ পঞ্ঞামন্দতায চ বলৰং বন্ধনং নাম, দুক্কটৰত্থুমত্তকম্পি মহন্তং পারাজিকৰত্থু ৰিয দুপ্পজহং হোতি.

১৫১. সুক্কপক্খে পহাতব্বস্সাতি কিং ইমস্স অপ্পমত্তকস্স পহাতব্বস্স হেতু ভগৰতা ৰত্তব্বং অত্থি, যস্স নো ভগৰা পহানমাহ. ননু এৰং ভগৰতো অধিপ্পাযং ঞত্ৰাপি পহাতব্বমেৰাতি অত্থো. অপ্পোস্সুক্কাতি অনুস্সুক্কা. পন্নলোমাতি পতিতলোমা, ন তস্স পহাতব্বভযেন উদ্ধগ্গলোমা. পরদত্তৰুত্তাতি পরেহি দিন্নৰুত্তিনো, পরতো লদ্ধেন যাপেন্তাতি অত্থো. মিগভূতেন চেতসা ৰিহরন্তীতি অপচ্চাসীসনপক্খে ঠিতা হুত্ৰা ৰিহরন্তি. মিগো হি পহারং লভিত্ৰা মনুস্সাৰাসং গন্ত্ৰা ভেসজ্জং ৰা ৰণতেলং ৰা লভিস্সামীতি অজ্ঝাসযং অকত্ৰা পহারং লভিত্ৰাৰ অগামকং অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা পহটট্ঠানং হেট্ঠা কত্ৰা নিপতিত্ৰা ফাসুভূতকালে উট্ঠায গচ্ছতি. এৰং মিগা অপচ্চাসীসনপক্খে ঠিতা. ইদং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘মিগভূতেন চেতসা ৰিহরন্তী’’তি. তঞ্হি তস্সাতি তং ৰরত্তবন্ধনং তস্স হত্থিনাগস্স মহাসরীরতায চেৰ মহাথামতায চ দুব্বলবন্ধনং নাম. পূতিলতা ৰিয সুছিজ্জং হোতি. তেসং তন্তি তেসং তং কুলপুত্তানং সদ্ধামহন্ততায চ পঞ্ঞামহন্ততায চ মহন্তং পারাজিকৰত্থুপি দুক্কটৰত্থুমত্তকং ৰিয সুপ্পজহং হোতি.

১৫২. দলিদ্দোতি দালিদ্দিযেন সমন্নাগতো. অস্সকোতি নিস্সকো. অনাল়্হিযোতি অনড্ঢো. অগারকন্তি খুদ্দকগেহং. ওলুগ্গৰিলুগ্গন্তি যস্স গেহযট্ঠিযো পিট্ঠিৰংসতো মুচ্চিত্ৰা মণ্ডলে লগ্গা, মণ্ডলতো মুচ্চিত্ৰা ভূমিযং লগ্গা. কাকাতিদাযিন্তি যত্থ কিঞ্চিদেৰ ভুঞ্জিস্সামাতি অন্তো নিসিন্নকালে ৰিসুং দ্ৰারকিচ্চং নাম নত্থি, ততো ততো কাকা পৰিসিত্ৰা পরিৰারেন্তি. সূরকাকা হি পলাযনকালে চ যথাসম্মুখট্ঠানেনেৰ নিক্খমিত্ৰা পলাযন্তি. নপরমরূপন্তি ন পুঞ্ঞৰন্তানং গেহং ৰিয উত্তমরূপং. খটোপিকাতি ৰিলীৰমঞ্চকো. ওলুগ্গৰিলুগ্গাতি ওণতুণ্ণতা. ধঞ্ঞসমৰাপকন্তি ধঞ্ঞঞ্চ সমৰাপকঞ্চ. তত্থ ধঞ্ঞং নাম কুদ্রূসকো. সমৰাপকন্তি লাবুবীজকুম্ভণ্ডবীজকাদি বীজজাতং. নপরমরূপন্তি যথা পুঞ্ঞৰন্তানং গন্ধসালিবীজাদি পরিসুদ্ধং বীজং, ন এৰরূপং. জাযিকাতি কপণজাযা. নপরমরূপাতি পচ্ছিসীসা লম্বত্থনী মহোদরা পিসাচা ৰিয বীভচ্ছা. সামঞ্ঞন্তি সমণভাৰো. সো ৰতস্সং, যোহন্তি সো ৰতাহং পুরিসো নাম অস্সং, যো কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা পব্বজেয্যন্তি.

সো ন সক্কুণেয্যাতি সো এৰং চিন্তেত্ৰাপি গেহং গন্ত্ৰা – ‘‘পব্বজ্জা নাম লাভগরুকা দুক্করা দুরাসদা, সত্তপি অট্ঠপি গামে পিণ্ডায চরিত্ৰা যথাধোতেনেৰ পত্তেন আগন্তব্বম্পি হোতি, এৰং যাপেতুং অসক্কোন্তস্স মে পুন আগতস্স ৰসনট্ঠানং ইচ্ছিতব্বং, তিণৰল্লিদব্বসম্ভারা নাম দুস্সমোধানিযা, কিন্তি করোমী’’তি ৰীমংসতি. অথস্স তং অগারকং ৰেজযন্তপাসাদো ৰিয উপট্ঠাতি. অথস্স খটোপিকং ওলোকেত্ৰা – ‘‘মযি গতে ইমং ৰিসঙ্খরিত্ৰা উদ্ধনালাতং করিস্সন্তি, পুন অট্টনিপাদৰিলীৰাদীনি লদ্ধব্বানি হোন্তি, কিন্তি করিস্সামী’’তি চিন্তেতি. অথস্স সা সিরিসযনং ৰিয উপট্ঠাতি. ততো ধঞ্ঞকুম্ভিং ওলোকেত্ৰা – ‘‘মযি গতে অযং ঘরণী ইমং ধঞ্ঞং তেন তেন সদ্ধিং ভুঞ্জিস্সতি. পুন আগতেন জীৰিতৰুত্তি নাম লদ্ধব্বা হোতি, কিন্তি করিস্সামী’’তি চিন্তেতি. অথস্স সা অড্ঢতেল়সানি কোট্ঠাগারসতানি ৰিয উপট্ঠাতি. ততো মাতুগামং ওলোকেত্ৰা – ‘‘মযি গতে ইমং হত্থিগোপকো ৰা অস্সগোপকো ৰা যো কোচি পলোভেস্সতি, পুন আগতেন ভত্তপাচিকা নাম লদ্ধব্বা হোতি, কিন্তি করিস্সামী’’তি চিন্তেতি. অথস্স সা রূপিনী দেৰী ৰিয উপট্ঠাতি. ইদং সন্ধায ‘‘সো ন সক্কুণেয্যা’’তিআদি ৰুত্তং.

১৫৩. নিক্খগণানন্তি সুৰণ্ণনিক্খসতানং. চযোতি সন্তানতো কতসন্নিচযো. ধঞ্ঞগণানন্তি ধঞ্ঞসকটসতানং.

১৫৪. চত্তারোমে, উদাযি, পুগ্গলাতি ইধ কিং দস্সেতি? হেট্ঠা ‘‘তে তঞ্চেৰ পজহন্তি, তে তঞ্চেৰ নপ্পজহন্তী’’তি পজহনকা চ অপ্পজহনকা চ রাসিৰসেন দস্সিতা, ন পাটিযেক্কং ৰিভত্তা. ইদানি যথা নাম দব্বসম্ভারত্থং গতো পুরিসো পটিপাটিযা রুক্খে ছিন্দিত্ৰা পুন নিৰত্তিত্ৰা ৰঙ্কঞ্চ পহায কম্মে উপনেতব্বযুত্তকমেৰ গণ্হাতি, এৰমেৰ অপ্পজহনকে ছড্ডেত্ৰা অব্বোহারিকে কত্ৰা পজহনকপুগ্গলা চত্তারো হোন্তীতি দস্সেতুং ইমং দেসনং আরভি.

উপধিপহানাযাতি খন্ধুপধিকিলেসুপধিঅভিসঙ্খারুপধিকামগুণূপধীতি ইমেসং উপধীনং পহানায. উপধিপটিসংযুত্তাতি উপধিঅনুধাৰনকা. সরসঙ্কপ্পাতি এত্থ সরন্তি ধাৰন্তীতি সরা. সঙ্কপ্পেন্তীতি সঙ্কপ্পা. পদদ্ৰযেনপি ৰিতক্কাযেৰ ৰুত্তা. সমুদাচরন্তীতি অভিভৰন্তি অজ্ঝোত্থরিত্ৰা ৰত্তন্তি. সংযুত্তোতি কিলেসেহি সংযুত্তো. ইন্দ্রিযৰেমত্ততাতি ইন্দ্রিযনানত্ততা. কদাচি করহচীতি বহুকালং ৰীতিৰত্তেত্ৰা. সতিসম্মোসাতি সতিসম্মোসেন. নিপাতোতি অযোকটাহম্হি পতনং. এত্তাৰতা ‘‘নপ্পজহতি, পজহতি, খিপ্পং পজহতী’’তি তযো রাসযো দস্সিতা. তেসু চত্তারো জনা নপ্পজহন্তি নাম, চত্তারো পজহন্তি নাম, চত্তারো খিপ্পং পজহন্তি নাম.

তত্থ পুথুজ্জনো সোতাপন্নো সকদাগামী অনাগামীতি ইমে চত্তারো জনা নপ্পজহন্তি নাম. পুথুজ্জনাদযো তাৰ মা পজহন্তু, অনাগামী কথং ন পজহতীতি? সোপি হি যাৰদেৰস্স ভৰলোভো অত্থি, তাৰ অহোসুখং অহোসুখন্তি অভিনন্দতি. তস্মা নপ্পজহতি নাম. এতেযেৰ পন চত্তারো জনা পজহন্তি নাম. সোতাপন্নাদযো তাৰ পজহন্তু, পুথুজ্জনো কথং পজহতীতি? আরদ্ধৰিপস্সকো হি সতিসম্মোসেন সহসা কিলেসে উপ্পন্নে ‘‘মাদিসস্স নাম ভিক্খুনো কিলেসো উপ্পন্নো’’তি সংৰেগং কত্ৰা ৰীরিযং পগ্গয্হ ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা মগ্গেন কিলেসে সমুগ্ঘাতেতি. ইতি সো পজহতি নাম. তেযেৰ চত্তারো খিপ্পং পজহন্তি নাম. তত্থ ইমস্মিং সুত্তে, মহাহত্থিপদোপমে (ম. নি. ১.২৮৮ আদযো), ইন্দ্রিযভাৰনেতি (ম. নি. ৩.৪৫৩ আদযো) ইমেসু সুত্তেসু কিঞ্চাপি ততিযৰারো গহিতো, পঞ্হো পন দুতিযৰারেনেৰ কথিতোতি ৰেদিতব্বো.

উপধি দুক্খস্স মূলন্তি এত্থ পঞ্চ খন্ধা উপধি নাম. তং দুক্খস্স মূলন্তি ইতি ৰিদিত্ৰা কিলেসুপধিনা নিরুপধি হোতি, নিগ্গহণো নিতণ্হোতি অত্থো. উপধিসঙ্খযে ৰিমুত্তোতি তণ্হক্খযে নিব্বানে আরম্মণতো ৰিমুত্তো.

১৫৫. এৰং চত্তারো পুগ্গলে ৰিত্থারেত্ৰা ইদানি যে পজহন্তি, তে ‘‘ইমে নাম এত্তকে কিলেসে পজহন্তি’’. যে নপ্পজহন্তি, তেপি ‘‘ইমে নাম এত্তকে কিলেসে নপ্পজহন্তী’’তি দস্সেতুং পঞ্চ খো ইমে উদাযি কামগুণাতিআদিমাহ. তত্থ মিল়্হসুখন্তি অসুচিসুখং. অনরিযসুখন্তি অনরিযেহি সেৰিতসুখং. ভাযিতব্বন্তি এতস্স সুখস্স পটিলাভতোপি ৰিপাকতোপি ভাযিতব্বং. নেক্খম্মসুখন্তি কামতো নিক্খন্তসুখং. পৰিৰেকসুখন্তি গণতোপি কিলেসতোপি পৰিৰিত্তসুখং. উপসমসুখন্তি রাগাদিৰূপসমত্থায সুখং. সম্বোধসুখন্তি মগ্গসঙ্খাতস্স সম্বোধস্স নিব্বত্তনত্থায সুখং. ন ভাযিতব্বন্তি এতস্স সুখস্স পটিলাভতোপি ৰিপাকতোপি ন ভাযিতব্বং, ভাৰেতব্বমেৰেতং.

১৫৬. ইঞ্জিতস্মিং ৰদামীতি ইঞ্জনং চলনং ফন্দনন্তি ৰদামি. কিঞ্চ তত্থ ইঞ্জিতস্মিন্তি কিঞ্চ তত্থ ইঞ্জিতং. ইদং তত্থ ইঞ্জিতস্মিন্তি যে এতে অনিরুদ্ধা ৰিতক্কৰিচারা, ইদং তত্থ ইঞ্জিতং. দুতিযততিযজ্ঝানেসুপি এসেৰ নযো. অনিঞ্জিতস্মিং ৰদামীতি ইদং চতুত্থজ্ঝানং অনিঞ্জনং অচলনং নিপ্ফন্দনন্তি ৰদামি.

অনলন্তি ৰদামীতি অকত্তব্বআলযন্তি ৰদামি, তণ্হালযো এত্থ ন উপ্পাদেতব্বোতি দস্সেতি. অথ ৰা অনলং অপরিযত্তং, ন এত্তাৰতা অলমেতন্তি সন্নিট্ঠানং কাতব্বন্তি ৰদামি. নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনস্সাপীতি এৰরূপাযপি সন্তায সমাপত্তিযা পহানমেৰ ৰদামি. অণুং ৰা থূলং ৰাতি খুদ্দকং ৰা মহন্তং ৰা অপ্পসাৰজ্জং ৰা মহাসাৰজ্জং ৰা. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰ. দেসনা পন নেয্যপুগ্গলস্স ৰসেন অরহত্তনিকূটেনেৰ নিট্ঠাপিতাতি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

লটুকিকোপমসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. চাতুমসুত্তৰণ্ণনা

১৫৭. এৰং মে সুতন্তি চাতুমসুত্তং. তত্থ চাতুমাযন্তি এৰংনামকে গামে. পঞ্চমত্তানি ভিক্খুসতানীতি অধুনা পব্বজিতানং ভিক্খূনং পঞ্চ সতানি. থেরা কির চিন্তেসুং – ‘‘ইমে কুলপুত্তা দসবলং অদিস্ৰাৰ পব্বজিতা, এতেসং ভগৰন্তং দস্সেস্সাম, ভগৰতো সন্তিকে ধম্মং সুত্ৰা অত্তনো অত্তনো যথাউপনিস্সযেন পতিট্ঠহিস্সন্তী’’তি. তস্মা তে ভিক্খূ গহেত্ৰা আগতা. পটিসম্মোদমানাতি ‘‘কচ্চাৰুসো, খমনীয’’ন্তিআদিং পটিসন্থারকথং কুরুমানা. সেনাসনানি পঞ্ঞাপযমানাতি অত্তনো অত্তনো আচরিযুপজ্ঝাযানং ৰসনট্ঠানানি পুচ্ছিত্ৰা দ্ৰারৰাতপানানি ৰিৰরিত্ৰা মঞ্চপীঠকটসারকাদীনি নীহরিত্ৰা পপ্ফোটেত্ৰা যথাট্ঠানে সণ্ঠাপযমানা. পত্তচীৰরানি পটিসামযমানাতি, ভন্তে, ইদং মে পত্তং ঠপেথ, ইদং চীৰরং, ইদং থালকং, ইদং উদকতুম্বং, ইমং কত্তরযট্ঠিন্তি এৰং সমণপরিক্খারে সঙ্গোপযমানা.

উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দাতি উদ্ধং উগ্গতত্তা উচ্চং, পত্থটত্তা মহন্তং অৰিনিব্ভোগসদ্দং করোন্তা. কেৰট্টা মঞ্ঞে মচ্ছৰিলোপেতি কেৰট্টানং মচ্ছপচ্ছিঠপিতট্ঠানে মহাজনো সন্নিপতিত্ৰা – ‘‘ইধ অঞ্ঞং একং মচ্ছং দেহি, একং মচ্ছফালং দেহি, এতস্স তে মহা দিন্নো, ময্হং খুদ্দকো’’তি এৰং উচ্চাসদ্দং মহাসদ্দং করোন্তি. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. মচ্ছগহণত্থং জালে পক্খিত্তেপি তস্মিং ঠানে কেৰট্টা চেৰ অঞ্ঞে চ ‘‘পৰিট্ঠো ন পৰিট্ঠো, গহিতো ন গহিতো’’তি মহাসদ্দং করোন্তি. তম্পি সন্ধাযেতং ৰুত্তং. পণামেমীতি নীহরামি. ন ৰো মম সন্তিকে ৰত্থব্বন্তি তুম্হে মাদিসস্স বুদ্ধস্স ৰসনট্ঠানং আগন্ত্ৰা এৰং মহাসদ্দং করোথ, অত্তনো ধম্মতায ৰসন্তা কিং নাম সারুপ্পং করিস্সথ, তুম্হাদিসানং মম সন্তিকে ৰসনকিচ্চং নত্থীতি দীপেতি. তেসু একভিক্খুপি ‘‘ভগৰা তুম্হে মহাসদ্দমত্তকেন অম্হে পণামেথা’’তি ৰা অঞ্ঞং ৰা কিঞ্চি ৰত্তুং নাসক্খি, সব্বে ভগৰতো ৰচনং সম্পটিচ্ছন্তা ‘‘এৰং, ভন্তে,’’তি ৰত্ৰা নিক্খমিংসু. এৰং পন তেসং অহোসি ‘‘মযং সত্থারং পস্সিস্সাম, ধম্মকথং সোস্সাম, সত্থু সন্তিকে ৰসিস্সামাতি আগতা. এৰরূপস্স পন গরুনো সত্থু সন্তিকং আগন্ত্ৰা মহাসদ্দং করিম্হা, অম্হাকমেৰ দোসোযং, পণামিতম্হা, ন নো লদ্ধং ভগৰতো সন্তিকে ৰত্থুং, ন সুৰণ্ণৰণ্ণসরীরং ওলোকেতুং, ন মধুরস্সরেন ধম্মং সোতু’’ন্তি. তে বলৰদোমনস্সজাতা হুত্ৰা পক্কমিংসু.

১৫৮. তেনুপসঙ্কমিংসূতি তে কির সক্যা আগমনসমযেপি তে ভিক্খূ তত্থেৰ নিসিন্না পস্সিংসু. অথ নেসং এতদহোসি – ‘‘কিং নু খো এতে ভিক্খূ পৰিসিত্ৰাৰ পটিনিৰত্তা, জানিস্সাম তং কারণ’’ন্তি চিন্তেত্ৰা যেন তে ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমিংসু. হন্দাতি ৰৰস্সগ্গত্থে নিপাতো. কহং পন তুম্হেতি তুম্হে ইদানেৰ আগন্ত্ৰা কহং গচ্ছথ, কিং তুম্হাকং কোচি উপদ্দৰো, উদাহু দসবলস্সাতি? তেসং পন ভিক্খূনং, – ‘‘আৰুসো, মযং ভগৰন্তং দস্সনায আগতা, দিট্ঠো নো ভগৰা, ইদানি অত্তনো ৰসনট্ঠানং গচ্ছামা’’তি কিঞ্চাপি এৰং ৰচনপরিহারো অত্থি, এৰরূপং পন লেসকপ্পং অকত্ৰা যথাভূতমেৰ আরোচেত্ৰা ভগৰতা খো, আৰুসো, ভিক্খুসঙ্ঘো পণামিতোতি আহংসু. তে পন রাজানো সাসনে ধুরৰহা, তস্মা চিন্তেসুং – ‘‘দ্ৰীহি অগ্গসাৰকেহি সদ্ধিং পঞ্চসু ভিক্খুসতেসু গচ্ছন্তেসু ভগৰতো পাদমূলং ৰিগচ্ছিস্সতি, ইমেসং নিৰত্তনাকারং করিস্সামা’’তি. এৰং চিন্তেত্ৰা তেন হাযস্মন্তোতিআদিমাহংসু. তেসুপি ভিক্খূসু ‘‘মযং মহাসদ্দমত্তকেন পণামিতা, ন মযং জীৰিতুং অসক্কোন্তা পব্বজিতা’’তি একভিক্খুপি পটিপ্ফরিতো নাম নাহোসি, সব্বে পন সমকংযেৰ, ‘‘এৰমাৰুসো,’’তি সম্পটিচ্ছিংসু.

১৫৯. অভিনন্দতূতি ভিক্খুসঙ্ঘস্স আগমনং ইচ্ছন্তো অভিনন্দতু. অভিৰদতূতি এতু ভিক্খুসঙ্ঘোতি এৰং চিত্তং উপ্পাদেন্তো অভিৰদতু. অনুগ্গহিতোতি আমিসানুগ্গহেন চ ধম্মানুগ্গহেন চ অনুগ্গহিতো. অঞ্ঞথত্তন্তি দসবলস্স দস্সনং ন লভামাতি পসাদঞ্ঞথত্তং ভৰেয্য. ৰিপরিণামোতি পসাদঞ্ঞথত্তেন ৰিব্ভমন্তানং ৰিপরিণামঞ্ঞথত্তং ভৰেয্য. বীজানং তরুণানন্তি তরুণসস্সানং. সিযা অঞ্ঞথত্তন্তি উদকৰারকালে উদকং অলভন্তানং মিলাতভাৰেন অঞ্ঞথত্তং ভৰেয্য, সুস্সিত্ৰা মিলাতভাৰং আপজ্জনেন ৰিপরিণামো ভৰেয্য. ৰচ্ছকস্স পন খীরপিপাসায সুস্সনং অঞ্ঞথত্তং নাম, সুস্সিত্ৰা কালকিরিযা ৰিপরিণামো নাম.

১৬০. পসাদিতো ভগৰাতি থেরো কির তত্থ নিসিন্নোৰ দিব্বচক্খুনা ব্রহ্মানং আগতং অদ্দস, দিব্বায সোতধাতুযা চ আযাচনসদ্দং সুণি, চেতোপরিযঞাণেন ভগৰতো পসন্নভাৰং অঞ্ঞাসি. তস্মা – ‘‘কঞ্চি ভিক্খুং পেসেত্ৰা পক্কোসিযমানানং গমনং নাম ন ফাসুকং, যাৰ সত্থা ন পেসেতি, তাৰদেৰ গমিস্সামা’’তি মঞ্ঞমানো এৰমাহ. অপ্পোস্সুক্কোতি অঞ্ঞেসু কিচ্চেসু অনুস্সুক্কো হুত্ৰা. দিট্ঠধম্মসুখৰিহারন্তি ফলসমাপত্তিৰিহারং অনুযুত্তো মঞ্ঞে ভগৰা ৰিহরিতুকামো, সো ইদানি যথারুচিযা ৰিহরিস্সতীতি এৰং মে অহোসীতি ৰদতি. মযম্পি দানীতি মযং পরং ওৰদমানা ৰিহারতো নিক্কড্ঢিতা, কিং অম্হাকং পরোৰাদেন. ইদানি মযম্পি দিট্ঠধম্মসুখৰিহারেনেৰ ৰিহরিস্সামাতি দীপেতি. থেরো ইমস্মিং ঠানে ৰিরদ্ধো অত্তনো ভারভাৰং ন অঞ্ঞাসি. অযঞ্হি ভিক্খুসঙ্ঘো দ্ৰিন্নম্পি মহাথেরানং ভারো, তেন নং পটিসেধেন্তো ভগৰা আগমেহীতিআদিমাহ. মহামোগ্গল্লানত্থেরো পন অত্তনো ভারভাৰং অঞ্ঞাসি. তেনস্স ভগৰা সাধুকারং অদাসি.

১৬১. চত্তারিমানি, ভিক্খৰেতি কস্মা আরভি? ইমস্মিং সাসনে চত্তারি ভযানি. যো তানি অভীতো হোতি, সো ইমস্মিং সাসনে পতিট্ঠাতুং সক্কোতি. ইতরো পন ন সক্কোতীতি দস্সেতুং ইমং দেসনং আরভি. তত্থ উদকোরোহন্তেতি উদকং ওরোহন্তে পুগ্গলে. কুম্ভীলভযন্তি সুংসুমারভযং. সুসুকাভযন্তি চণ্ডমচ্ছভযং.

১৬২. কোধুপাযাসস্সেতং অধিৰচনন্তি যথা হি বাহিরং উদকং ওতিণ্ণো ঊমীসু ওসীদিত্ৰা মরতি, এৰং ইমস্মিং সাসনে কোধুপাযাসে ওসীদিত্ৰা ৰিব্ভমতি. তস্মা কোধুপাযাসো ‘‘ঊমিভয’’ন্তি ৰুত্তো.

১৬৩. ওদরিকত্তস্সেতং অধিৰচনন্তি যথা হি বাহিরং উদকং ওতিণ্ণো কুম্ভীলেন খাদিতো মরতি, এৰং ইমস্মিং সাসনে ওদরিকত্তেন খাদিতো ৰিব্ভমতি. তস্মা ওদরিকত্তং ‘‘কুম্ভীলভয’’ন্তি ৰুত্তং.

১৬৪. অরক্খিতেনেৰ কাযেনাতি সীসপ্পচালকাদিকরণেন অরক্খিতকাযো হুত্ৰা. অরক্খিতায ৰাচাযাতি দুট্ঠুল্লভাসনাদিৰসেন অরক্খিতৰাচো হুত্ৰা. অনুপট্ঠিতায সতিযাতি কাযগতাসতিং অনুপট্ঠাপেত্ৰা. অসংৰুতেহীতি অপিহিতেহি. পঞ্চন্নেতংকামগুণানং অধিৰচনন্তি যথা হি বাহিরং উদকং ওতিণ্ণো আৰট্টে নিমুজ্জিত্ৰা মরতি, এৰং ইমস্মিং সাসনে পব্বজিতো পঞ্চকামগুণাৰট্টে নিমুজ্জিত্ৰা ৰিব্ভমতি. তস্মা পঞ্চ কামগুণা ‘‘আৰট্টভয’’ন্তি ৰুত্তা.

১৬৫. অনুদ্ধংসেতীতি কিলমেতি মিলাপেতি. রাগানুদ্ধংসেনাতি রাগানুদ্ধংসিতেন. মাতুগামস্সেতং অধিৰচনন্তি যথা হি বাহিরং উদকং ওতিণ্ণো চণ্ডমচ্ছং আগম্ম লদ্ধপ্পহারো মরতি, এৰং ইমস্মিং সাসনে মাতুগামং আগম্ম উপ্পন্নকামরাগো ৰিব্ভমতি. তস্মা মাতুগামো ‘‘সুসুকাভয’’ন্তি ৰুত্তো.

ইমানি পন চত্তারি ভযানি ভাযিত্ৰা যথা উদকং অনোরোহন্তস্স উদকং নিস্সায আনিসংসো নত্থি, উদকপিপাসায পিপাসিতো চ হোতি রজোজল্লেন কিলিট্ঠসরীরো চ, এৰমেৰং ইমানি চত্তারি ভযানি ভাযিত্ৰা সাসনে অপব্বজন্তস্সাপি ইমং সাসনং নিস্সায আনিসংসো নত্থি, তণ্হাপিপাসায পিপাসিতো চ হোতি কিলেসরজেন সংকিলিট্ঠচিত্তো চ. যথা পন ইমানি চত্তারি ভযানি অভাযিত্ৰা উদকং ওরোহন্তস্স ৰুত্তপ্পকারো আনিসংসো হোতি, এৰং ইমানি অভাযিত্ৰা সাসনে পব্বজিতস্সাপি ৰুত্তপ্পকারো আনিসংসো হোতি. থেরো পনাহ – ‘‘চত্তারি ভযানি ভাযিত্ৰা উদকং অনোতরন্তো সোতং ছিন্দিত্ৰা পরতীরং পাপুণিতুং ন সক্কোতি, অভাযিত্ৰা ওতরন্তো সক্কোতি, এৰমেৰং ভাযিত্ৰা সাসনে অপব্বজন্তোপি তণ্হাসোতং ছিন্দিত্ৰা নিব্বানপারং দট্ঠুং ন সক্কোতি, অভাযিত্ৰা পব্বজন্তো পন সক্কোতী’’তি. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰ. অযং পন দেসনা নেয্যপুগ্গলস্স ৰসেন নিট্ঠাপিতাতি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায