১০. কীটাগিরিসুত্তৰণ্ণনা
১৭৪. এৰং মে সুতন্তি কীটাগিরিসুত্তং. তত্থ কাসীসূতি এৰংনামকে জনপদে. এথ তুম্হেপি, ভিক্খৰেতি এথ তুম্হেপি, ভিক্খৰে, ইমে পঞ্চ আনিসংসে সম্পস্সমানা অঞ্ঞত্রেৰ রত্তিভোজনা ভুঞ্জথ. ইতি ভগৰা রত্তিং ৰিকালভোজনং, দিৰা ৰিকালভোজনন্তি ইমানি দ্ৰে ভোজনানি একপ্পহারেন অজহাপেত্ৰা একস্মিং সমযে দিৰা ৰিকালভোজনমেৰ জহাপেসি, পুন কালং অতিনামেত্ৰা রত্তিং ৰিকালভোজনং জহাপেন্তো এৰমাহ. কস্মা? ইমানি হি দ্ৰে ভোজনানি ৰত্তমানানি ৰট্টে আচিণ্ণানি সমাচিণ্ণানি নদিং ওতিণ্ণউদকং ৰিয অনুপক্খন্দানি, নিৰাতেসু চ ঘরেসু সুভোজনানি ভুঞ্জিত্ৰা ৰড্ঢিতা সুখুমালা কুলপুত্তা দ্ৰে ভোজনানি একপ্পহারেন পজহন্তা কিলমন্তি. তস্মা একপ্পহারেন অজহাপেত্ৰা ভদ্দালিসুত্তে দিৰা ৰিকালভোজনং জহাপেসি, ইধ রত্তিং ৰিকালভোজনং. জহাপেন্তো পন ন তজ্জিত্ৰা ৰা নিগ্গণ্হিত্ৰা ৰা, তেসং পহানপচ্চযা পন অপ্পাবাধতঞ্চ সঞ্জানিস্সথাতি এৰং আনিসংসং দস্সেত্ৰাৰ জহাপেসি. কীটাগিরীতি তস্স নিগমস্স নামং.
১৭৫. অস্সজিপুনব্বসুকাতি অস্সজি চ পুনব্বসুকো চ ছসু ছব্বগ্গিযেসু দ্ৰে গণাচরিযা. পণ্ডুকো লোহিতকো মেত্তিযো ভুম্মজকো অস্সজি পুনব্বসুকোতি ইমে ছ জনা ছব্বগ্গিযা নাম. তেসু পণ্ডুকলোহিতকা অত্তনো পরিসং গহেত্ৰা সাৰত্থিযং ৰসন্তি, মেত্তিযভুম্মজকা রাজগহে, ইমে দ্ৰে জনা কীটাগিরিস্মিং আৰাসিকা হোন্তি. আৰাসিকাতি নিবদ্ধৰাসিনো, তংনিবন্ধা অকতং সেনাসনং করোন্তি, জিণ্ণং পটিসঙ্খরোন্তি, কতে ইস্সরা হোন্তি. কালিকন্তি অনাগতে কালে পত্তব্বং আনিসংসং.
১৭৮. মযা চেতং, ভিক্খৰেতি ইধ কিং দস্সেতি? ভিক্খৰে, দিৰসস্স তযো ৰারে ভুঞ্জিত্ৰা সুখৰেদনংযেৰ উপ্পাদেন্তো ন ইমস্মিং সাসনে কিচ্চকারী নাম হোতি, এত্তকা পন ৰেদনা সেৰিতব্বা, এত্তকা ন সেৰিতব্বাতি এতমত্থং দস্সেতুং ইমং দেসনং আরভি. এৰরূপং সুখৰেদনং পজহথাতি ইদঞ্চ গেহস্সিতসোমনস্সৰসেন ৰুত্তং, উপসম্পজ্জ ৰিহরথাতি ইদঞ্চ নেক্খম্মসিতসোমনস্সৰসেন. ইতো পরেসুপি দ্ৰীসু ৰারেসু গেহস্সিতনেক্খম্মসিতানংযেৰ দোমনস্সানঞ্চ উপেক্খানঞ্চ ৰসেন অত্থো ৰেদিতব্বো.
১৮১. এৰং সেৰিতব্বাসেৰিতব্বৰেদনং দস্সেত্ৰা ইদানি যেসং অপ্পমাদেন কিচ্চং কত্তব্বং, যেসঞ্চ ন কত্তব্বং, তে দস্সেতুং নাহং, ভিক্খৰে, সব্বেসংযেৰাতিআদিমাহ. তত্থ কতং তেসং অপ্পমাদেনাতি তেসং যং অপ্পমাদেন কত্তব্বং, তং কতং. অনুলোমিকানীতি পটিপত্তিঅনুলোমানি কম্মট্ঠানসপ্পাযানি, যত্থ ৰসন্তেন সক্কা হোন্তি মগ্গফলানি পাপুণিতুং. ইন্দ্রিযানি সমন্নানযমানাতি সদ্ধাদীনি ইন্দ্রিযানি সমানং কুরুমানা.
১৮২. সত্তিমে, ভিক্খৰে, পুগ্গলাতি ইধ কিং দস্সেতি? যেসং অপ্পমাদেন করণীযং নত্থি, তে দ্ৰে হোন্তি. যেসং অত্থি, তে পঞ্চাতি এৰং সব্বেপি ইমে সত্ত পুগ্গলা হোন্তীতি ইমমত্থং দস্সেতি.
তত্থ উভতোভাগৰিমুত্তোতি দ্ৰীহি ভাগেহি ৰিমুত্তো. অরূপসমাপত্তিযা রূপকাযতো ৰিমুত্তো, মগ্গেন নামকাযতো. সো চতুন্নং অরূপসমাপত্তীনং একেকতো ৰুট্ঠায সঙ্খারে সম্মসিত্ৰা অরহত্তং পত্তানং চতুন্নং, নিরোধা ৰুট্ঠায অরহত্তং পত্তঅনাগামিনো চ ৰসেন পঞ্চৰিধো হোতি. পাল়ি পনেত্থ – ‘‘কতমো চ পুগ্গলো উভতোভাগৰিমুত্তো, ইধেকচ্চো পুগ্গলো অট্ঠ ৰিমোক্খে কাযেন ফুসিত্ৰা ৰিহরতি, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৰা আসৰা পরিক্খীণা হোন্তী’’তি (পু. প. ২০৮) এৰং অভিধম্মে অট্ঠৰিমোক্খলাভিনো ৰসেন আগতা.
পঞ্ঞাৰিমুত্তোতি পঞ্ঞায ৰিমুত্তো. সো সুক্খৰিপস্সকো, চতূহি ঝানেহি ৰুট্ঠায অরহত্তং পত্তা চত্তারো চাতি ইমেসং ৰসেন পঞ্চৰিধোৰ হোতি. পাল়ি পনেত্থ অট্ঠৰিমোক্খপটিক্খেপৰসেনেৰ আগতা. যথাহ – ‘‘ন হেৰ খো অট্ঠ ৰিমোক্খে কাযেন ফুসিত্ৰা ৰিহরতি, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৰা আসৰা পরিক্খীণা হোন্তি. অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো পঞ্ঞাৰিমুত্তো’’তি.
ফুট্ঠন্তং সচ্ছিকরোতীতি কাযসক্খী. যো ঝানফস্সং পঠমং ফুসতি, পচ্ছা নিরোধং নিব্বানং সচ্ছিকরোতি, সো সোতাপত্তিফলট্ঠং আদিং কত্ৰা যাৰ অরহত্তমগ্গট্ঠা ছব্বিধো হোন্তীতি ৰেদিতব্বো. তেনেৰাহ – ‘‘ইধেকচ্চো পুগ্গলো অট্ঠ ৰিমোক্খে কাযেন ফুসিত্ৰা ৰিহরতি, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৰা একচ্চে আসৰা পরিক্খীণা হোন্তি. অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো কাযসক্খী’’তি.
দিট্ঠন্তং পত্তোতি দিট্ঠিপ্পত্তো. তত্রিদং সঙ্খেপলক্খণং – দুক্খা সঙ্খারা, সুখো নিরোধোতি ঞাতং হোতি দিট্ঠং ৰিদিতং সচ্ছিকতং ফুসিতং পঞ্ঞাযাতি দিট্ঠিপ্পত্তো. ৰিত্থারতো পনেসোপি কাযসক্খি ৰিয ছব্বিধো হোতি. তেনেৰাহ – ‘‘ইধেকচ্চো পুগ্গলো ইদং দুক্খন্তি যথাভূতং পজানাতি…পে… অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদাতি যথাভূতং পজানাতি, তথাগতপ্পৰেদিতা চস্স ধম্মা পঞ্ঞায ৰোদিট্ঠা হোন্তি ৰোচরিতা…পে… অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো দিট্ঠিপ্পত্তো’’তি (পু. প. ২০৮).
সদ্ধাৰিমুত্তোতি সদ্ধায ৰিমুত্তো. সোপি ৰুত্তনযেনেৰ ছব্বিধো হোতি. তেনেৰাহ – ‘‘ইধেকচ্চো পুগ্গলো ইদং দুক্খন্তি – যথাভূতং পজানাতি…পে… অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদাতি যথাভূতং পজানাতি. তথাগতপ্পৰেদিতা চস্স ধম্মা পঞ্ঞায ৰোদিট্ঠা হোন্তি ৰোচরিতা…পে… নো চ খো যথা দিট্ঠিপ্পত্তস্স. অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো সদ্ধাৰিমুত্তো’’তি (পু. প. ২০৮). এতেসু হি সদ্ধাৰিমুত্তস্স পুব্বভাগমগ্গক্খণে সদ্দহন্তস্স ৰিয ওকপ্পেন্তস্স ৰিয অধিমুচ্চন্তস্স ৰিয চ কিলেসক্খযো হোতি, দিট্ঠিপ্পত্তস্স পুব্বভাগমগ্গক্খণে কিলেসচ্ছেদকঞাণং অদন্ধং তিখিণং সূরং হুত্ৰা ৰহতি. তস্মা যথা নাম নাতিতিখিণেন অসিনা কদলিং ছিন্দন্তস্স ছিন্নট্ঠানং ন মট্ঠং হোতি, অসি ন সীঘং ৰহতি, সদ্দো সুয্যতি, বলৰতরো ৰাযামো কাতব্বো হোতি, এৰরূপা সদ্ধাৰিমুত্তস্স পুব্বভাগমগ্গভাৰনা. যথা পন নিসিতঅসিনা কদলিং ছিন্দন্তস্স ছিন্নট্ঠানং মট্ঠং হোতি, অসি সীঘং ৰহতি, সদ্দো ন সুয্যতি, বলৰৰাযামকিচ্চং ন হোতি, এৰরূপা পঞ্ঞাৰিমুত্তস্স পুব্বভাগমগ্গভাৰনা ৰেদিতব্বা.
ধম্মং অনুস্সরতীতি ধম্মানুসারী. ধম্মোতি পঞ্ঞা, পঞ্ঞাপুব্বঙ্গমং মগ্গং ভাৰেতীতি অত্থো. সদ্ধানুসারিম্হি চ এসেৰ নযো. উভো পনেতে সোতাপত্তিমগ্গট্ঠাযেৰ. ৰুত্তম্পি চেতং – ‘‘যস্স পুগ্গলস্স সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিরিযায পটিপন্নস্স পঞ্ঞিন্দ্রিযং অধিমত্তং হোতি, পঞ্ঞাৰাহিং পঞ্ঞাপুব্বঙ্গমং অরিযমগ্গং ভাৰেতি. অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো ধম্মানুসারী’’তি (পু. প. ২০৮). তথা – ‘‘যস্স পুগ্গলস্স সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিরিযায পটিপন্নস্স সদ্ধিন্দ্রিযং অধিমত্তং হোতি, সদ্ধাৰাহিং সদ্ধাপুব্বঙ্গমং অরিযমগ্গং ভাৰেতি. অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো সদ্ধানুসারী’’তি. অযমেত্থ সঙ্খেপো. ৰিত্থারতো পনেসা উভতোভাগৰিমুত্তাদিকথা ৰিসুদ্ধিমগ্গে পঞ্ঞাভাৰনাধিকারে ৰুত্তা. তস্মা তত্থ ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বা. যা পনেসা এতেসং ৰিভাগদস্সনত্থং ইধ পাল়ি আগতা, তত্থ যস্মা রূপসমাপত্তিযা ৰিনা অরূপসমাপত্তিযো নাম নত্থি, তস্মা আরুপ্পাতি ৰুত্তেপি অট্ঠ ৰিমোক্খা ৰুত্তাৰ হোন্তীতি ৰেদিতব্বা.
কাযেন ফুসিত্ৰাতি সহজাতনামকাযেন ফুসিত্ৰা. পঞ্ঞায চস্স দিস্ৰাতি পঞ্ঞায চ এতস্স অরিযসচ্চধম্মে দিস্ৰা. একচ্চে আসৰাতি পঠমমগ্গাদীহি পহাতব্বা একদেসআসৰা. তথাগতপ্পৰেদিতাতি তথাগতেন পৰেদিতা চতুসচ্চধম্মা. পঞ্ঞায ৰোদিট্ঠা হোন্তীতি ইমস্মিং ঠানে সীলং কথিতং, ইমস্মিং সমাধি, ইমস্মিং ৰিপস্সনা, ইমস্মিং মগ্গো, ইমস্মিং ফলন্তি এৰং অত্থেন অত্থে কারণেন কারণে চিণ্ণচরিতত্তা মগ্গপঞ্ঞায সুদিট্ঠা হোন্তি. ৰোচরিতাতি ৰিচরিতা. সদ্ধা নিৰিট্ঠা হোতীতি ওকপ্পনসদ্ধা পতিট্ঠিতা হোতি. মত্তসো নিজ্ঝানং খমন্তীতি মত্তায ওলোকনং খমন্তি. সদ্ধামত্তন্তি সদ্ধাযেৰ, ইতরং তস্সেৰ ৰেৰচনং
ইতি ইমেসু অপ্পমাদেন করণীযেসু পুগ্গলেসু তযো পটিৰিদ্ধমগ্গফলা সেখা. তেসু অনুলোমসেনাসনং সেৰমানা কল্যাণমিত্তে ভজমানা ইন্দ্রিযানি সমন্নানযমানা অনুপুব্বেন অরহত্তং গণ্হন্তি. তস্মা তেসং যথাঠিতোৰ পাল়িঅত্থো. অৰসানে পন দ্ৰে সোতাপত্তিমগ্গসমঙ্গিনো. তেহি তস্স মগ্গস্স অনুলোমসেনাসনং সেৰিতং, কল্যাণমিত্তা ভজিতা, ইন্দ্রিযানি সমন্নানীতানি. উপরি পন তিণ্ণং মগ্গানং অত্থায সেৰমানা ভজমানা সমন্নানযমানা অনুপুব্বেন অরহত্তং পাপুণিস্সন্তীতি অযমেত্থ পাল়িঅত্থো.
ৰিতণ্ডৰাদী পন ইমমেৰ পাল়িং গহেত্ৰা – ‘‘লোকুত্তরমগ্গো ন একচিত্তক্খণিকো, বহুচিত্তক্খণিকো’’তি ৰদতি. সো ৰত্তব্বো – ‘‘যদি অঞ্ঞেন চিত্তেন সেনাসনং পটিসেৰতি, অঞ্ঞেন কল্যাণমিত্তে ভজতি, অঞ্ঞেন ইন্দ্রিযানি সমন্নানেতি, অঞ্ঞং মগ্গচিত্তন্তি সন্ধায ত্ৰং ‘ন একচিত্তক্খণিকো মগ্গো, বহুচিত্তক্খণিকো’তি ৰদসি, এৰং সন্তে সেনাসনং সেৰমানো নীলোভাসং পব্বতং পস্সতি, ৰনং পস্সতি, মিগপক্খীনং সদ্দং সুণাতি, পুপ্ফফলানং গন্ধং ঘাযতি, পানীযং পিৰন্তো রসং সাযতি, নিসীদন্তো নিপজ্জন্তো ফস্সং ফুসতি. এৰং তে পঞ্চৰিঞ্ঞাণসমঙ্গীপি লোকুত্তরধম্মসমঙ্গীযেৰ ভৰিস্সতি. সচে পনেতং সম্পটিচ্ছসি, সত্থারা সদ্ধিং পটিৰিরুজ্ঝসি. সত্থারা হি পঞ্চৰিঞ্ঞাণকাযা একন্তং অব্যাকতাৰ ৰুত্তা, তংসমঙ্গিস্স কুসলাকুসলং পটিক্খিত্তং, লোকুত্তরমগ্গো চ একন্তকুসলো. তস্মা পজহেতং ৰাদ’’ন্তি পঞ্ঞপেতব্বো. সচে পঞ্ঞত্তিং ন উপগচ্ছতি, ‘‘গচ্ছ পাতোৰ ৰিহারং পৰিসিত্ৰা যাগুং পিৰাহী’’তি উয্যোজেতব্বো.
১৮৩. নাহং, ভিক্খৰে, আদিকেনেৰাতি অহং, ভিক্খৰে, পঠমমেৰ মণ্ডূকস্স উপ্পতিত্ৰা গমনং ৰিয অঞ্ঞারাধনং অরহত্তে পতিট্ঠানং ন ৰদামি. অনুপুব্বসিক্খাতি করণত্থে পচ্চত্তৰচনং. পরতো পদদ্ৰযেপি এসেৰ নযো. সদ্ধাজাতোতি ওকপ্পনিযসদ্ধায জাতসদ্ধো. উপসঙ্কমতীতি গরূনং সমীপং গচ্ছতি. পযিরুপাসতীতি সন্তিকে নিসীদতি. ধারেতীতি সাধুকং কত্ৰা ধারেতি. ছন্দো জাযতীতি কত্তুকম্যতাকুসলচ্ছন্দো জাযতি. উস্সহতীতি ৰীরিযং করোতি. তুলেতীতি অনিচ্চং দুক্খং অনত্তাতি তুলযতি. তুলযিত্ৰা পদহতীতি এৰং তীরণৰিপস্সনায তুলযন্তো মগ্গপধানং পদহতি. পহিতত্তোতি পেসিতচিত্তো. কাযেন চেৰ পরমসচ্চন্তি নামকাযেন নিব্বানসচ্চং সচ্ছিকরোতি. পঞ্ঞায চাতি নামকাযসম্পযুত্তায মগ্গপঞ্ঞায পটিৰিজ্ঝতি পস্সতি.
ইদানি যস্মা তে সত্থু আগমনং সুত্ৰা পচ্চুগ্গমনমত্তম্পি ন অকংসু, তস্মা তেসং চরিযং গরহন্তো সাপি নাম, ভিক্খৰে, সদ্ধা নাহোসীতিআদিমাহ. তত্থ কীৰদূরেৰিমেতি কিত্তকং দূরে ঠানে. যোজনসতম্পি যোজনসহস্সম্পি অপক্কন্তাতি ৰত্তুং ৰট্টতি, ন পন কিঞ্চি আহ. চতুপ্পদং ৰেয্যাকরণন্তি চতুসচ্চব্যাকরণং সন্ধায ৰুত্তং.
১৮৪. যস্সুদ্দিট্ঠস্সাতি যস্স উদ্দিট্ঠস্স. যোপি সো, ভিক্খৰে, সত্থাতি বাহিরকসত্থারং দস্সেতি. এৰরূপীতি এৰংজাতিকা. পণোপণৰিযাতি পণৰিযা চ ওপণৰিযা চ. ন উপেতীতি ন হোতি. কযৰিক্কযকালে ৰিয অগ্ঘৰড্ঢনহাপনং ন হোতীতি অত্থো. অযং গোণো কিং অগ্ঘতি, ৰীসতি অগ্ঘতীতি ভণন্তো পণতি নাম. ন ৰীসতি অগ্ঘতি, দস অগ্ঘতীতি ভণন্তো ওপণতি নাম. ইদং পটিসেধেন্তো আহ ‘‘পণোপণৰিযা ন উপেতী’’তি. ইদানি তং পণোপণৰিযং দস্সেতুং এৰঞ্চ নো অস্স, অথ নং করেয্যাম, ন চ নো এৰমস্স, ন নং করেয্যামাতি আহ.
কিং পন, ভিক্খৰেতি, ভিক্খৰে, যং তথাগতো সব্বসো আমিসেহি ৰিসংসট্ঠো ৰিহরতি, এৰং ৰিসংসট্ঠস্স সত্থুনো এৰরূপা পণোপণৰিযা কিং যুজ্জিস্সতি? পরিযোগাহিয ৰত্ততোতি পরিযোগাহিত্ৰা উক্খিপিত্ৰা গহেত্ৰা ৰত্তন্তস্স. অযমনুধম্মোতি অযং সভাৰো. জানাতি ভগৰা, নাহং জানামীতি ভগৰা একাসনভোজনে আনিসংসং জানাতি, অহং ন জানামীতি মযি সদ্ধায দিৰসস্স তযো ৰারে ভোজনং পহায একাসনভোজনং ভুঞ্জতি. রুল়হনীযন্তি রোহনীযং. ওজৰন্তন্তি সিনেহৰন্তং. কামং তচো চাতি ইমিনা চতুরঙ্গৰীরিযং দস্সেতি. এত্থ হি তচো একং অঙ্গং, ন্হারু একং, অট্ঠি একং, মংসলোহিতং একন্তি এৰং চতুরঙ্গসমন্নাগতং ৰীরিযং অধিট্ঠহিত্ৰা অরহত্তং অপ্পত্ৰা ন ৰুট্ঠহিস্সামীতি এৰং পটিপজ্জতীতি দস্সেতি. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰ. দেসনং পন ভগৰা নেয্যপুগ্গলস্স ৰসেন অরহত্তনিকূটেন নিট্ঠাপেসীতি.
পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায
কীটাগিরিসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
দুতিযৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.