অকুসলকম্মপথৰণ্ণনা
তত্থ পঠমৰারস্স তাৰ ৰিত্থারদেসনায ‘‘পাণাতিপাতো খো, আৰুসো, অকুসল’’ন্তিআদীসু অকোসল্লপ্পৰত্তিযা অকুসলং ৰেদিতব্বং, পরতো ৰত্তব্বকুসলপ্পটিপক্খতো ৰা. তং লক্খণতো সাৰজ্জদুক্খৰিপাকং সংকিলিট্ঠং ৰা. অযং তাৰেত্থ সাধারণপদৰণ্ণনা.
অসাধারণেসু পন পাণস্স অতিপাতো পাণাতিপাতো, পাণৰধো পাণঘাতোতি ৰুত্তং হোতি. পাণোতি চেত্থ ৰোহারতো সত্তো, পরমত্থতো জীৰিতিন্দ্রিযং. তস্মিং পন পাণে পাণসঞ্ঞিনো জীৰিতিন্দ্রিযুপচ্ছেদকউপক্কমসমুট্ঠাপিকা কাযৰচীদ্ৰারানং অঞ্ঞতরদ্ৰারপ্পৰত্তা ৰধকচেতনা পাণাতিপাতো. সো গুণৰিরহিতেসু তিরচ্ছানগতাদীসু পাণেসু খুদ্দকে পাণে অপ্পসাৰজ্জো, মহাসরীরে মহাসাৰজ্জো. কস্মা? পযোগমহন্ততায. পযোগসমত্তেপি ৰত্থুমহন্ততায. গুণৰন্তেসু মনুস্সাদীসু অপ্পগুণে পাণে অপ্পসাৰজ্জো, মহাগুণে মহাসাৰজ্জো. সরীরগুণানং পন সমভাৰে সতি কিলেসানং উপক্কমানঞ্চ মুদুতায অপ্পসাৰজ্জো, তিব্বতায মহাসাৰজ্জোতি ৰেদিতব্বো. তস্স পঞ্চ সম্ভারা হোন্তি পাণো, পাণসঞ্ঞিতা, ৰধকচিত্তং, উপক্কমো, তেন মরণন্তি. ছ পযোগা সাহত্থিকো, আণত্তিকো, নিস্সগ্গিযো, থাৰরো, ৰিজ্জামযো, ইদ্ধিমযোতি. ইমস্মিং পনেত্থ ৰিত্থারীযমানে অতিপপঞ্চো হোতি, তস্মা নং ন ৰিত্থারযাম, অঞ্ঞঞ্চ এৰরূপং. অত্থিকেহি পন সমন্তপাসাদিকং ৰিনযট্ঠকথং (পারা. অট্ঠ. ২.১৭২) ওলোকেত্ৰা গহেতব্বো.
অদিন্নস্স আদানং অদিন্নাদানং, পরস্স হরণং থেয্যং, চোরিকাতি ৰুত্তং হোতি. তত্থ অদিন্নন্তি পরপরিগ্গহিতং, যত্থ পরো যথাকামকারিতং আপজ্জন্তো অদণ্ডারহো অনুপৰজ্জো চ হোতি. তস্মিং পন পরপরিগ্গহিতে পরপরিগ্গহিতসঞ্ঞিনো তদাদাযকউপক্কমসমুট্ঠাপিকা থেয্যচেতনা অদিন্নাদানং. তং হীনে পরসন্তকে অপ্পসাৰজ্জং, পণীতে মহাসাৰজ্জং. কস্মা? ৰত্থুপণীততায. ৰত্থুসমত্তে সতি গুণাধিকানং সন্তকে ৰত্থুস্মিং মহাসাৰজ্জং. তং তং গুণাধিকং উপাদায ততো ততো হীনগুণস্স সন্তকে ৰত্থুস্মিং অপ্পসাৰজ্জং. তস্স পঞ্চ সম্ভারা হোন্তি পরপরিগ্গহিতং, পরপরিগ্গহিতসঞ্ঞিতা, থেয্যচিত্তং, উপক্কমো, তেন হরণন্তি. ছ পযোগা সাহত্থিকাদযোৰ. তে চ খো যথানুরূপং থেয্যাৰহারো, পসয্হাৰহারো, পটিচ্ছন্নাৰহারো, পরিকপ্পাৰহারো, কুসাৰহারোতি ইমেসং অৰহারানং ৰসেন পৰত্তাতি অযমেত্থ সঙ্খেপো. ৰিত্থারো পন সমন্তপাসাদিকাযং (পারা. অট্ঠ. ১.৯২) ৰুত্তো.
কামেসুমিচ্ছাচারোতি এত্থ পন কামেসূতি মেথুনসমাচারেসু. মিচ্ছাচারোতি একন্তনিন্দিতো লামকাচারো. লক্খণতো পন অসদ্ধম্মাধিপ্পাযেন কাযদ্ৰারপ্পৰত্তা অগমনীযট্ঠানৰীতিক্কমচেতনা কামেসুমিচ্ছাচারো.
তত্থ অগমনীযট্ঠানং নাম পুরিসানং তাৰ মাতুরক্খিতা, পিতুরক্খিতা, মাতাপিতুরক্খিতা, ভাতুরক্খিতা, ভগিনিরক্খিতা, ঞাতিরক্খিতা, গোত্তরক্খিতা, ধম্মরক্খিতা, সারক্খা, সপরিদণ্ডাতি মাতুরক্খিতাদযো দস; ধনক্কীতা, ছন্দৰাসিনী, ভোগৰাসিনী, পটৰাসিনী, ওদপত্তকিনী, ওভটচুম্বটা, দাসী চ ভরিযা চ, কম্মকারী চ ভরিযা চ, ধজাহতা, মুহুত্তিকাতি এতা চ ধনক্কীতাদযো দসাতি ৰীসতি ইত্থিযো. ইত্থীসু পন দ্ৰিন্নং সারক্খাসপরিদণ্ডানং, দসন্নঞ্চ ধনক্কীতাদীনন্তি দ্ৰাদসন্নং ইত্থীনং অঞ্ঞে পুরিসা, ইদং অগমনীযট্ঠানং নাম. সো পনেস মিচ্ছাচারো সীলাদিগুণরহিতে অগমনীযট্ঠানে অপ্পসাৰজ্জো, সীলাদিগুণসম্পন্নে মহাসাৰজ্জো. তস্স চত্তারো সম্ভারা অগমনীযৰত্থু, তস্মিং সেৰনচিত্তং, সেৰনপযোগো, মগ্গেনমগ্গপ্পটিপত্তিঅধিৰাসনন্তি. একো পযোগো সাহত্থিকো এৰ.
মুসাতি ৰিসংৰাদনপুরেক্খারস্স অত্থভঞ্জকো ৰচীপযোগো কাযপযোগো ৰা. ৰিসংৰাদনাধিপ্পাযেন পনস্স পরৰিসংৰাদনককাযৰচীপযোগসমুট্ঠাপিকা চেতনা মুসাৰাদো. অপরো নযো মুসাতি অভূতং অতচ্ছং ৰত্থু. ৰাদোতি তস্স ভূততো তচ্ছতো ৰিঞ্ঞাপনং. লক্খণতো পন অতথং ৰত্থুং তথতো পরং ৰিঞ্ঞাপেতুকামস্স তথাৰিঞ্ঞত্তিসমুট্ঠাপিকা চেতনা মুসাৰাদো. সো যমত্থং ভঞ্জতি, তস্স অপ্পতায অপ্পসাৰজ্জো, মহন্ততায মহাসাৰজ্জো. অপিচ গহট্ঠানং অত্তনো সন্তকং অদাতুকামতায নত্থীতিআদিনযপ্পৰত্তো অপ্পসাৰজ্জো, সক্খিনা হুত্ৰা অত্থভঞ্জনত্থং ৰুত্তো মহাসাৰজ্জো. পব্বজিতানং অপ্পকম্পি তেলং ৰা সপ্পিং ৰা লভিত্ৰা হসাধিপ্পাযেন ‘‘অজ্জ গামে তেলং নদীমঞ্ঞে সন্দতী’’তি পুরাণকথানযেন পৰত্তো অপ্পসাৰজ্জো, অদিট্ঠংযেৰ পন দিট্ঠন্তিআদিনা নযেন ৰদন্তানং মহাসাৰজ্জো. তস্স চত্তারো সম্ভারা হোন্তি অতথং ৰত্থু, ৰিসংৰাদনচিত্তং, তজ্জো ৰাযামো, পরস্স তদত্থৰিজাননন্তি. একো পযোগো সাহত্থিকোৰ. সো কাযেন ৰা কাযপ্পটিবদ্ধেন ৰা ৰাচায ৰা ৰিসংৰাদককিরিযাকরণে দট্ঠব্বো. তায চে কিরিযায পরো তমত্থং জানাতি, অযং কিরিযাসমুট্ঠাপিকচেতনাক্খণেযেৰ মুসাৰাদকম্মুনা বজ্ঝতি.
পিসুণা ৰাচাতিআদীসু যায ৰাচায যস্স তং ৰাচং ভাসতি, তস্স হদযে অত্তনো পিযভাৰং পরস্স চ সুঞ্ঞভাৰং করোতি, সা পিসুণা ৰাচা. যায পন অত্তানম্পি পরম্পি ফরুসম্পি করোতি, সা ৰাচা সযম্পি ফরুসা নেৰ কণ্ণসুখা ন হদযসুখা ৰা, অযং ফরুসা ৰাচা. যেন সম্ফং পলপতি নিরত্থকং, সো সম্ফপ্পলাপো. তেসং মূলভূতা চেতনাপি পিসুণাৰাচাদিনামমেৰ লভতি, সা এৰ চ ইধ অধিপ্পেতাতি. তত্থ সংকিলিট্ঠচিত্তস্স পরেসং ৰা ভেদায অত্তনো পিযকম্যতায ৰা কাযৰচীপযোগসমুট্ঠাপিকা চেতনা পিসুণা ৰাচা. সা যস্স ভেদং করোতি, তস্স অপ্পগুণতায অপ্পসাৰজ্জা, মহাগুণতায মহাসাৰজ্জা. তস্সা চত্তারো সম্ভারা ভিন্দিতব্বো পরো, ‘‘ইতি ইমে নানা ভৰিস্সন্তি ৰিনা ভৰিস্সন্তী’’তি ভেদপুরেক্খারতা ৰা, ‘‘অহং পিযো ভৰিস্সামি ৰিস্সাসিকো’’তি পিযকম্যতা ৰা, তজ্জো ৰাযামো, তস্স তদত্থৰিজাননন্তি.
পরস্স মম্মচ্ছেদককাযৰচীপযোগসমুট্ঠাপিকা একন্তফরুসা চেতনা ফরুসা ৰাচা. তস্স আৰিভাৰত্থমিদং ৰত্থু – একো কির দারকো মাতুৰচনং অনাদিযিত্ৰা অরঞ্ঞং গচ্ছতি, তং মাতা নিৰত্তেতুং অসক্কোন্তী ‘‘চণ্ডা তং মহিংসী অনুবন্ধতূ’’তি অক্কোসি. অথস্স তত্থেৰ অরঞ্ঞে মহিংসী উট্ঠাসি. দারকো ‘‘যং মম মাতা মুখেন কথেসি তং মা হোতু, যং চিত্তেন চিন্তেসি তং হোতূ’’তি সচ্চকিরিযমকাসি. মহিংসী তত্থেৰ বদ্ধা ৰিয অট্ঠাসি. এৰং মম্মচ্ছেদকোপি পযোগো চিত্তসণ্হতায ফরুসা ৰাচা ন হোতি. মাতাপিতরো হি কদাচি পুত্তকে এৰম্পি ৰদন্তি ‘‘চোরা ৰো খণ্ডাখণ্ডিকং করোন্তূ’’তি, উপ্পলপত্তম্পি চ নেসং উপরি পতন্তং ন ইচ্ছন্তি. আচরিযুপজ্ঝাযা চ কদাচি নিস্সিতকে এৰং ৰদন্তি ‘‘কিং ইমে অহিরিকা অনোত্তপ্পিনো চরন্তি নিদ্ধমথ নে’’তি. অথ খো নেসং আগমাধিগমসম্পত্তিং ইচ্ছন্তি. যথা চ চিত্তসণ্হতায ফরুসা ৰাচা ন হোতি, এৰং ৰচনসণ্হতায অফরুসা ৰাচাপি ন হোতি. ন হি মারাপেতুকামস্স ‘‘ইমং সুখং সযাপেথা’’তি ৰচনং অফরুসা ৰাচা হোতি. চিত্তফরুসতায পনেসা ফরুসা ৰাচাৰ. সা যং সন্ধায পৰত্তিতা, তস্স অপ্পগুণতায অপ্পসাৰজ্জা, মহাগুণতায মহাসাৰজ্জা. তস্সা তযো সম্ভারা অক্কোসিতব্বো পরো, কুপিতচিত্তং, অক্কোসনাতি.
অনত্থৰিঞ্ঞাপককাযৰচীপযোগসমুট্ঠাপিকা অকুসলচেতনা সম্ফপ্পলাপো. সো আসেৰনমন্দতায অপ্পসাৰজ্জো, আসেৰনমহন্ততায মহাসাৰজ্জো. তস্স দ্ৰে সম্ভারা ভারতযুদ্ধসীতাহরণাদিনিরত্থককথাপুরেক্খারতা, তথারূপীকথাকথনন্তি.
অভিজ্ঝাযতীতি অভিজ্ঝা, পরভণ্ডাভিমুখী হুত্ৰা তন্নিন্নতায পৰত্ততীতি অত্থো. সা ‘‘অহো ৰত ইদং মমস্সা’’তি এৰং পরভণ্ডাভিজ্ঝাযনলক্খণা. অদিন্নাদানং ৰিয অপ্পসাৰজ্জা চ মহাসাৰজ্জা চ. তস্সা দ্ৰে সম্ভারা পরভণ্ডং, অত্তনো পরিণামনঞ্চ. পরভণ্ডৰত্থুকে হি লোভে উপ্পন্নেপি ন তাৰ কম্মপথভেদো হোতি, যাৰ ‘‘অহো ৰতীদং মমস্সা’’তি অত্তনো ন পরিণামেতি.
হিতসুখং ব্যাপাদযতীতি ব্যাপাদো. সো পরৰিনাসায মনোপদোসলক্খণো, ফরুসা ৰাচা ৰিয অপ্পসাৰজ্জো মহাসাৰজ্জো চ. তস্স দ্ৰে সম্ভারা পরসত্তো চ, তস্স চ ৰিনাসচিন্তা. পরসত্তৰত্থুকে হি কোধে উপ্পন্নেপি ন তাৰ কম্মপথভেদো হোতি, যাৰ ‘‘অহো ৰতাযং উচ্ছিজ্জেয্য ৰিনস্সেয্যা’’তি তস্স ৰিনাসং ন চিন্তেতি.
যথাভুচ্চগহণাভাৰেন মিচ্ছা পস্সতীতি মিচ্ছাদিট্ঠি. সা ‘‘নত্থি দিন্ন’’ন্তিআদিনা নযেন ৰিপরীতদস্সনলক্খণা. সম্ফপ্পলাপো ৰিয অপ্পসাৰজ্জা মহাসাৰজ্জা চ. অপিচ অনিযতা অপ্পসাৰজ্জা, নিযতা মহাসাৰজ্জা. তস্সা দ্ৰে সম্ভারা ৰত্থুনো চ গহিতাকারৰিপরীততা, যথা চ তং গণ্হাতি, তথাভাৰেন তস্সুপট্ঠানন্তি.
ইমেসং পন দসন্নং অকুসলকম্মপথানং ধম্মতো কোট্ঠাসতো আরম্মণতো ৰেদনাতো মূলতোতি পঞ্চহাকারেহি ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো.
তত্থ ধম্মতোতি এতেসু হি পটিপাটিযা সত্ত, চেতনাধম্মাৰ হোন্তি, অভিজ্ঝাদযো তযো চেতনাসম্পযুত্তা.
কোট্ঠাসতোতি পটিপাটিযা সত্ত, মিচ্ছাদিট্ঠি চাতি ইমে অট্ঠ কম্মপথা এৰ হোন্তি, নো মূলানি. অভিজ্ঝাব্যাপাদা কম্মপথা চেৰ মূলানি চ. অভিজ্ঝা হি মূলং পত্ৰা লোভো অকুসলমূলং হোতি. ব্যাপাদো দোসো অকুসলমূলং.
আরম্মণতোতি পাণাতিপাতো জীৰিতিন্দ্রিযারম্মণতো সঙ্খারারম্মণো হোতি. অদিন্নাদানং সত্তারম্মণং ৰা সঙ্খারারম্মণং ৰা. মিচ্ছাচারো ফোট্ঠব্বৰসেন সঙ্খারারম্মণো. সত্তারম্মণোতিপি একে. মুসাৰাদো সত্তারম্মণো ৰা সঙ্খারারম্মণো ৰা. তথা পিসুণা ৰাচা. ফরুসা ৰাচা সত্তারম্মণাৰ. সম্ফপ্পলাপো দিট্ঠসুতমুতৰিঞ্ঞাতৰসেন সত্তারম্মণো ৰা সঙ্খারারম্মণো ৰা, তথা অভিজ্ঝা. ব্যাপাদো সত্তারম্মণোৰ. মিচ্ছাদিট্ঠি তেভূমকধম্মৰসেন সঙ্খারারম্মণা.
ৰেদনাতোতি পাণাতিপাতো দুক্খৰেদনো হোতি. কিঞ্চাপি হি রাজানো চোরং দিস্ৰা হসমানাপি ‘‘গচ্ছথ নং ঘাতেথা’’তি ৰদন্তি, সন্নিট্ঠাপকচেতনা পন নেসং দুক্খসম্পযুত্তাৰ হোতি. অদিন্নাদানং তিৰেদনং. মিচ্ছাচারো সুখমজ্ঝত্তৰসেন দ্ৰিৰেদনো, সন্নিট্ঠাপকচিত্তে পন মজ্ঝত্তৰেদনো ন হোতি. মুসাৰাদো তিৰেদনো, তথা পিসুণা ৰাচা. ফরুসা ৰাচা দুক্খৰেদনাৰ. সম্ফপ্পলাপো তিৰেদনো. অভিজ্ঝা সুখমজ্ঝত্তৰসেন দ্ৰিৰেদনা, তথা মিচ্ছাদিট্ঠি. ব্যাপাদো দুক্খৰেদনো.
মূলতোতি পাণাতিপাতো দোসমোহৰসেন দ্ৰিমূলকো হোতি. অদিন্নাদানং দোসমোহৰসেন ৰা লোভমোহৰসেন ৰা. মিচ্ছাচারো লোভমোহৰসেন. মুসাৰাদো দোসমোহৰসেন ৰা লোভমোহৰসেন ৰা, তথা পিসুণা ৰাচা সম্ফপ্পলাপো চ. ফরুসা ৰাচা দোসমোহৰসেন. অভিজ্ঝা মোহৰসেন একমূলা, তথা ব্যাপাদো. মিচ্ছাদিট্ঠি লোভমোহৰসেন দ্ৰিমূলাতি.
লোভো অকুসলমূলন্তিআদীসু লুব্ভতীতি লোভো. দুস্সতীতি দোসো. মুয্হতীতি মোহো. তেসু লোভো সযঞ্চ অকুসলো সাৰজ্জদুক্খৰিপাকট্ঠেন, ইমেসঞ্চ পাণাতিপাতাদীনং অকুসলানং কেসঞ্চি সম্পযুত্তপ্পভাৰকট্ঠেন কেসঞ্চি উপনিস্সযপচ্চযট্ঠেন মূলন্তি অকুসলমূলং. ৰুত্তম্পি চেতং ‘‘রত্তো খো আৰুসো রাগেন অভিভূতো পরিযাদিন্নচিত্তো পাণম্পি হনতী’’তিআদি. দোসমোহানং অকুসলমূলভাৰেপি এসেৰ নযো.
অকুসলকম্মপথৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.