৯. সম্মাদিট্ঠিসুত্তৰণ্ণনা
৮৯. এৰং মে সুতন্তি সম্মাদিট্ঠিসুত্তং. তত্থ ‘‘সম্মাদিট্ঠি সম্মাদিট্ঠীতি, আৰুসো, ৰুচ্চতি, কিত্তাৰতা নু খো, আৰুসো’’তি ৰা ‘‘কতমং পনাৰুসো, অকুসল’’ন্তি ৰা এৰং যত্তকা থেরেন পুচ্ছা ৰুত্তা, সব্বা কথেতুকম্যতা পুচ্ছা এৰ.
তত্থ যস্মা জানন্তাপি সম্মাদিট্ঠীতি ৰদন্তি অজানন্তাপি বাহিরকাপি সাসনিকাপি অনুস্সৰাদিৰসেনাপি অত্তপচ্চক্খেনাপি, তস্মা তং বহূনং ৰচনং উপাদায দ্ৰিক্খত্তুং আমসন্তো ‘‘সম্মাদিট্ঠি সম্মাদিট্ঠীতি, আৰুসো, ৰুচ্চতী’’তি আহ. অযঞ্হি এত্থ অধিপ্পাযো, অপরেহিপি সম্মাদিট্ঠীতি ৰুচ্চতি, অথাপরেহিপি সম্মাদিট্ঠীতি ৰুচ্চতি, স্ৰাযং এৰং ৰুচ্চমানো অত্থঞ্চ লক্খণঞ্চ উপাদায কিত্তাৰতা নু খো, আৰুসো, অরিযসাৰকো সম্মাদিট্ঠি হোতীতি. তত্থ সম্মাদিট্ঠীতি সোভনায পসত্থায চ দিট্ঠিযা সমন্নাগতো. যদা পন ধম্মেযেৰ অযং সম্মাদিট্ঠিসদ্দো ৰত্ততি, তদাস্স সোভনা পসত্থা চ দিট্ঠি সম্মাদিট্ঠীতি এৰমত্থো ৰেদিতব্বো.
সা চাযং সম্মাদিট্ঠি দুৰিধা হোতি লোকিযা লোকুত্তরাতি. তত্থ কম্মস্সকতাঞাণং সচ্চানুলোমিকঞাণঞ্চ লোকিযা সম্মাদিট্ঠি, সঙ্খেপতো ৰা সব্বাপি সাসৰা পঞ্ঞা. অরিযমগ্গফলসম্পযুত্তা পঞ্ঞা লোকুত্তরা সম্মাদিট্ঠি. পুগ্গলো পন তিৰিধো হোতি পুথুজ্জনো সেক্খো অসেক্খো চ. তত্থ পুথুজ্জনো দুৰিধো হোতি বাহিরকো সাসনিকো চ. তত্থ বাহিরকো কম্মৰাদী কম্মস্সকতাদিট্ঠিযা সম্মাদিট্ঠি হোতি, নো সচ্চানুলোমিকায অত্তদিট্ঠিপরামাসকত্তা. সাসনিকো দ্ৰীহিপি. সেক্খো নিযতায সম্মাদিট্ঠিযা সম্মাদিট্ঠি. অসেক্খো অসেক্খায. ইধ পন নিযতায নিয্যানিকায লোকুত্তরকুসলসম্মাদিট্ঠিযা সমন্নাগতো ‘‘সম্মাদিট্ঠী’’তি অধিপ্পেতো. তেনেৰাহ ‘‘উজুগতাস্স দিট্ঠি ধম্মে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো আগতো ইমং সদ্ধম্ম’’ন্তি, লোকুত্তরকুসলসম্মাদিট্ঠিযেৰ হি অন্তদ্ৰযমনুপগম্ম উজুভাৰেন গতত্তা, কাযৰঙ্কাদীনি চ সব্বৰঙ্কানি সমুচ্ছিন্দিত্ৰা গতত্তা উজুগতা হোতি, তাযেৰ চ দিট্ঠিযা সমন্নাগতো নৰপ্পকারেপি লোকুত্তরধম্মে অৰেচ্চপ্পসাদেন অচলপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি, সব্বদিট্ঠিগহনানি চ ৰিনিব্বেঠেন্তো সব্বকিলেসে পজহন্তো জাতিসংসারা নিক্খমন্তো পটিপত্তিং পরিনিট্ঠপেন্তো অরিযেন মগ্গেন আগতো ইমং সম্বুদ্ধপ্পৰেদিতং অমতোগধং নিব্বানসঙ্খাতং সদ্ধম্মন্তি ৰুচ্চতি.
যতো খোতি কালপরিচ্ছেদৰচনমেতং, যস্মিং কালেতি ৰুত্তং হোতি. অকুসলঞ্চ পজানাতীতি দসাকুসলকম্মপথসঙ্খাতং অকুসলঞ্চ পজানাতি, নিরোধারম্মণায পজাননায কিচ্চৰসেন ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি পটিৰিজ্ঝন্তো অকুসলং পজানাতি. অকুসলমূলঞ্চ পজানাতীতি তস্স মূলপচ্চযভূতং অকুসলমূলঞ্চ পজানাতি, তেনেৰ পকারেন ‘‘অযং দুক্খসমুদযো’’তি পটিৰিজ্ঝন্তো. এস নযো কুসলঞ্চ কুসলমূলঞ্চাতি এত্থাপি. যথা চেত্থ, এৰং ইতো পরেসু সব্বৰারেসু কিচ্চৰসেনেৰ ৰত্থুপজাননা ৰেদিতব্বা. এত্তাৰতাপীতি এত্তকেন ইমিনা অকুসলাদিপ্পজাননেনাপি. সম্মাদিট্ঠি হোতীতি ৰুত্তপ্পকারায লোকুত্তরসম্মাদিট্ঠিযা সমন্নাগতো হোতি. উজুগতাস্স…পে… ইমং সদ্ধম্মন্তি এত্তাৰতা সংখিত্তদেসনা নিট্ঠিতা হোতি. দেসনাযেৰ চেসা সংখিত্তা, তেসং পন ভিক্খূনং ৰিত্থারৰসেনেৰ সম্মামনসিকারপ্পটিৰেধো ৰেদিতব্বো.
দুতিযৰারে পন দেসনাপি ৰিত্থারেন মনসিকারপ্পটিৰেধোপি ৰিত্থারেনেৰ ৰুত্তোতি ৰেদিতব্বো. তত্থ ‘‘সংখিত্তদেসনায দ্ৰে হেট্ঠিমমগ্গা, ৰিত্থারদেসনায দ্ৰে উপরিমমগ্গা কথিতা’’তি ভিক্খূ আহংসু ৰিত্থারদেসনাৰসানে ‘‘সব্বসো রাগানুসযং পহাযা’’তিআদিৰচনং সম্পস্সমানা. থেরো পনাহ ‘‘সংখিত্তদেসনাযপি চত্তারো মগ্গা রাসিতো কথিতা, ৰিত্থারদেসনাযপী’’তি. যা চাযং ইধ সংখিত্তৰিত্থারদেসনাসু ৰিচারণা আৰিকতা, সা সব্বৰারেসু ইধ ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বা. অপুব্বানুত্তানপদৰণ্ণনামত্তমেৰ হি ইতো পরং করিস্সাম.
অকুসলকম্মপথৰণ্ণনা
তত্থ পঠমৰারস্স তাৰ ৰিত্থারদেসনায ‘‘পাণাতিপাতো খো, আৰুসো, অকুসল’’ন্তিআদীসু অকোসল্লপ্পৰত্তিযা অকুসলং ৰেদিতব্বং, পরতো ৰত্তব্বকুসলপ্পটিপক্খতো ৰা. তং লক্খণতো সাৰজ্জদুক্খৰিপাকং সংকিলিট্ঠং ৰা. অযং তাৰেত্থ সাধারণপদৰণ্ণনা.
অসাধারণেসু পন পাণস্স অতিপাতো পাণাতিপাতো, পাণৰধো পাণঘাতোতি ৰুত্তং হোতি. পাণোতি চেত্থ ৰোহারতো সত্তো, পরমত্থতো জীৰিতিন্দ্রিযং. তস্মিং পন পাণে পাণসঞ্ঞিনো জীৰিতিন্দ্রিযুপচ্ছেদকউপক্কমসমুট্ঠাপিকা কাযৰচীদ্ৰারানং অঞ্ঞতরদ্ৰারপ্পৰত্তা ৰধকচেতনা পাণাতিপাতো. সো গুণৰিরহিতেসু তিরচ্ছানগতাদীসু পাণেসু খুদ্দকে পাণে অপ্পসাৰজ্জো, মহাসরীরে মহাসাৰজ্জো. কস্মা? পযোগমহন্ততায. পযোগসমত্তেপি ৰত্থুমহন্ততায. গুণৰন্তেসু মনুস্সাদীসু অপ্পগুণে পাণে অপ্পসাৰজ্জো, মহাগুণে মহাসাৰজ্জো. সরীরগুণানং পন সমভাৰে সতি কিলেসানং উপক্কমানঞ্চ মুদুতায অপ্পসাৰজ্জো, তিব্বতায মহাসাৰজ্জোতি ৰেদিতব্বো. তস্স পঞ্চ সম্ভারা হোন্তি পাণো, পাণসঞ্ঞিতা, ৰধকচিত্তং, উপক্কমো, তেন মরণন্তি. ছ পযোগা সাহত্থিকো, আণত্তিকো, নিস্সগ্গিযো, থাৰরো, ৰিজ্জামযো, ইদ্ধিমযোতি. ইমস্মিং পনেত্থ ৰিত্থারীযমানে অতিপপঞ্চো হোতি, তস্মা নং ন ৰিত্থারযাম, অঞ্ঞঞ্চ এৰরূপং. অত্থিকেহি পন সমন্তপাসাদিকং ৰিনযট্ঠকথং (পারা. অট্ঠ. ২.১৭২) ওলোকেত্ৰা গহেতব্বো.
অদিন্নস্স আদানং অদিন্নাদানং, পরস্স হরণং থেয্যং, চোরিকাতি ৰুত্তং হোতি. তত্থ অদিন্নন্তি পরপরিগ্গহিতং, যত্থ পরো যথাকামকারিতং আপজ্জন্তো অদণ্ডারহো অনুপৰজ্জো চ হোতি. তস্মিং পন পরপরিগ্গহিতে পরপরিগ্গহিতসঞ্ঞিনো তদাদাযকউপক্কমসমুট্ঠাপিকা থেয্যচেতনা অদিন্নাদানং. তং হীনে পরসন্তকে অপ্পসাৰজ্জং, পণীতে মহাসাৰজ্জং. কস্মা? ৰত্থুপণীততায. ৰত্থুসমত্তে সতি গুণাধিকানং সন্তকে ৰত্থুস্মিং মহাসাৰজ্জং. তং তং গুণাধিকং উপাদায ততো ততো হীনগুণস্স সন্তকে ৰত্থুস্মিং অপ্পসাৰজ্জং. তস্স পঞ্চ সম্ভারা হোন্তি পরপরিগ্গহিতং, পরপরিগ্গহিতসঞ্ঞিতা, থেয্যচিত্তং, উপক্কমো, তেন হরণন্তি. ছ পযোগা সাহত্থিকাদযোৰ. তে চ খো যথানুরূপং থেয্যাৰহারো, পসয্হাৰহারো, পটিচ্ছন্নাৰহারো, পরিকপ্পাৰহারো, কুসাৰহারোতি ইমেসং অৰহারানং ৰসেন পৰত্তাতি অযমেত্থ সঙ্খেপো. ৰিত্থারো পন সমন্তপাসাদিকাযং (পারা. অট্ঠ. ১.৯২) ৰুত্তো.
কামেসুমিচ্ছাচারোতি এত্থ পন কামেসূতি মেথুনসমাচারেসু. মিচ্ছাচারোতি একন্তনিন্দিতো লামকাচারো. লক্খণতো পন অসদ্ধম্মাধিপ্পাযেন কাযদ্ৰারপ্পৰত্তা অগমনীযট্ঠানৰীতিক্কমচেতনা কামেসুমিচ্ছাচারো.
তত্থ অগমনীযট্ঠানং নাম পুরিসানং তাৰ মাতুরক্খিতা, পিতুরক্খিতা, মাতাপিতুরক্খিতা, ভাতুরক্খিতা, ভগিনিরক্খিতা, ঞাতিরক্খিতা, গোত্তরক্খিতা, ধম্মরক্খিতা, সারক্খা, সপরিদণ্ডাতি মাতুরক্খিতাদযো দস; ধনক্কীতা, ছন্দৰাসিনী, ভোগৰাসিনী, পটৰাসিনী, ওদপত্তকিনী, ওভটচুম্বটা, দাসী চ ভরিযা চ, কম্মকারী চ ভরিযা চ, ধজাহতা, মুহুত্তিকাতি এতা চ ধনক্কীতাদযো দসাতি ৰীসতি ইত্থিযো. ইত্থীসু পন দ্ৰিন্নং সারক্খাসপরিদণ্ডানং, দসন্নঞ্চ ধনক্কীতাদীনন্তি দ্ৰাদসন্নং ইত্থীনং অঞ্ঞে পুরিসা, ইদং অগমনীযট্ঠানং নাম. সো পনেস মিচ্ছাচারো সীলাদিগুণরহিতে অগমনীযট্ঠানে অপ্পসাৰজ্জো, সীলাদিগুণসম্পন্নে মহাসাৰজ্জো. তস্স চত্তারো সম্ভারা অগমনীযৰত্থু, তস্মিং সেৰনচিত্তং, সেৰনপযোগো, মগ্গেনমগ্গপ্পটিপত্তিঅধিৰাসনন্তি. একো পযোগো সাহত্থিকো এৰ.
মুসাতি ৰিসংৰাদনপুরেক্খারস্স অত্থভঞ্জকো ৰচীপযোগো কাযপযোগো ৰা. ৰিসংৰাদনাধিপ্পাযেন পনস্স পরৰিসংৰাদনককাযৰচীপযোগসমুট্ঠাপিকা চেতনা মুসাৰাদো. অপরো নযো মুসাতি অভূতং অতচ্ছং ৰত্থু. ৰাদোতি তস্স ভূততো তচ্ছতো ৰিঞ্ঞাপনং. লক্খণতো পন অতথং ৰত্থুং তথতো পরং ৰিঞ্ঞাপেতুকামস্স তথাৰিঞ্ঞত্তিসমুট্ঠাপিকা চেতনা মুসাৰাদো. সো যমত্থং ভঞ্জতি, তস্স অপ্পতায অপ্পসাৰজ্জো, মহন্ততায মহাসাৰজ্জো. অপিচ গহট্ঠানং অত্তনো সন্তকং অদাতুকামতায নত্থীতিআদিনযপ্পৰত্তো অপ্পসাৰজ্জো, সক্খিনা হুত্ৰা অত্থভঞ্জনত্থং ৰুত্তো মহাসাৰজ্জো. পব্বজিতানং অপ্পকম্পি তেলং ৰা সপ্পিং ৰা লভিত্ৰা হসাধিপ্পাযেন ‘‘অজ্জ গামে তেলং নদীমঞ্ঞে সন্দতী’’তি পুরাণকথানযেন পৰত্তো অপ্পসাৰজ্জো, অদিট্ঠংযেৰ পন দিট্ঠন্তিআদিনা নযেন ৰদন্তানং মহাসাৰজ্জো. তস্স চত্তারো সম্ভারা হোন্তি অতথং ৰত্থু, ৰিসংৰাদনচিত্তং, তজ্জো ৰাযামো, পরস্স তদত্থৰিজাননন্তি. একো পযোগো সাহত্থিকোৰ. সো কাযেন ৰা কাযপ্পটিবদ্ধেন ৰা ৰাচায ৰা ৰিসংৰাদককিরিযাকরণে দট্ঠব্বো. তায চে কিরিযায পরো তমত্থং জানাতি, অযং কিরিযাসমুট্ঠাপিকচেতনাক্খণেযেৰ মুসাৰাদকম্মুনা বজ্ঝতি.
পিসুণা ৰাচাতিআদীসু যায ৰাচায যস্স তং ৰাচং ভাসতি, তস্স হদযে অত্তনো পিযভাৰং পরস্স চ সুঞ্ঞভাৰং করোতি, সা পিসুণা ৰাচা. যায পন অত্তানম্পি পরম্পি ফরুসম্পি করোতি, সা ৰাচা সযম্পি ফরুসা নেৰ কণ্ণসুখা ন হদযসুখা ৰা, অযং ফরুসা ৰাচা. যেন সম্ফং পলপতি নিরত্থকং, সো সম্ফপ্পলাপো. তেসং মূলভূতা চেতনাপি পিসুণাৰাচাদিনামমেৰ লভতি, সা এৰ চ ইধ অধিপ্পেতাতি. তত্থ সংকিলিট্ঠচিত্তস্স পরেসং ৰা ভেদায অত্তনো পিযকম্যতায ৰা কাযৰচীপযোগসমুট্ঠাপিকা চেতনা পিসুণা ৰাচা. সা যস্স ভেদং করোতি, তস্স অপ্পগুণতায অপ্পসাৰজ্জা, মহাগুণতায মহাসাৰজ্জা. তস্সা চত্তারো সম্ভারা ভিন্দিতব্বো পরো, ‘‘ইতি ইমে নানা ভৰিস্সন্তি ৰিনা ভৰিস্সন্তী’’তি ভেদপুরেক্খারতা ৰা, ‘‘অহং পিযো ভৰিস্সামি ৰিস্সাসিকো’’তি পিযকম্যতা ৰা, তজ্জো ৰাযামো, তস্স তদত্থৰিজাননন্তি.
পরস্স মম্মচ্ছেদককাযৰচীপযোগসমুট্ঠাপিকা একন্তফরুসা চেতনা ফরুসা ৰাচা. তস্স আৰিভাৰত্থমিদং ৰত্থু – একো কির দারকো মাতুৰচনং অনাদিযিত্ৰা অরঞ্ঞং গচ্ছতি, তং মাতা নিৰত্তেতুং অসক্কোন্তী ‘‘চণ্ডা তং মহিংসী অনুবন্ধতূ’’তি অক্কোসি. অথস্স তত্থেৰ অরঞ্ঞে মহিংসী উট্ঠাসি. দারকো ‘‘যং মম মাতা মুখেন কথেসি তং মা হোতু, যং চিত্তেন চিন্তেসি তং হোতূ’’তি সচ্চকিরিযমকাসি. মহিংসী তত্থেৰ বদ্ধা ৰিয অট্ঠাসি. এৰং মম্মচ্ছেদকোপি পযোগো চিত্তসণ্হতায ফরুসা ৰাচা ন হোতি. মাতাপিতরো হি কদাচি পুত্তকে এৰম্পি ৰদন্তি ‘‘চোরা ৰো খণ্ডাখণ্ডিকং করোন্তূ’’তি, উপ্পলপত্তম্পি চ নেসং উপরি পতন্তং ন ইচ্ছন্তি. আচরিযুপজ্ঝাযা চ কদাচি নিস্সিতকে এৰং ৰদন্তি ‘‘কিং ইমে অহিরিকা অনোত্তপ্পিনো চরন্তি নিদ্ধমথ নে’’তি. অথ খো নেসং আগমাধিগমসম্পত্তিং ইচ্ছন্তি. যথা চ চিত্তসণ্হতায ফরুসা ৰাচা ন হোতি, এৰং ৰচনসণ্হতায অফরুসা ৰাচাপি ন হোতি. ন হি মারাপেতুকামস্স ‘‘ইমং সুখং সযাপেথা’’তি ৰচনং অফরুসা ৰাচা হোতি. চিত্তফরুসতায পনেসা ফরুসা ৰাচাৰ. সা যং সন্ধায পৰত্তিতা, তস্স অপ্পগুণতায অপ্পসাৰজ্জা, মহাগুণতায মহাসাৰজ্জা. তস্সা তযো সম্ভারা অক্কোসিতব্বো পরো, কুপিতচিত্তং, অক্কোসনাতি.
অনত্থৰিঞ্ঞাপককাযৰচীপযোগসমুট্ঠাপিকা অকুসলচেতনা সম্ফপ্পলাপো. সো আসেৰনমন্দতায অপ্পসাৰজ্জো, আসেৰনমহন্ততায মহাসাৰজ্জো. তস্স দ্ৰে সম্ভারা ভারতযুদ্ধসীতাহরণাদিনিরত্থককথাপুরেক্খারতা, তথারূপীকথাকথনন্তি.
অভিজ্ঝাযতীতি অভিজ্ঝা, পরভণ্ডাভিমুখী হুত্ৰা তন্নিন্নতায পৰত্ততীতি অত্থো. সা ‘‘অহো ৰত ইদং মমস্সা’’তি এৰং পরভণ্ডাভিজ্ঝাযনলক্খণা. অদিন্নাদানং ৰিয অপ্পসাৰজ্জা চ মহাসাৰজ্জা চ. তস্সা দ্ৰে সম্ভারা পরভণ্ডং, অত্তনো পরিণামনঞ্চ. পরভণ্ডৰত্থুকে হি লোভে উপ্পন্নেপি ন তাৰ কম্মপথভেদো হোতি, যাৰ ‘‘অহো ৰতীদং মমস্সা’’তি অত্তনো ন পরিণামেতি.
হিতসুখং ব্যাপাদযতীতি ব্যাপাদো. সো পরৰিনাসায মনোপদোসলক্খণো, ফরুসা ৰাচা ৰিয অপ্পসাৰজ্জো মহাসাৰজ্জো চ. তস্স দ্ৰে সম্ভারা পরসত্তো চ, তস্স চ ৰিনাসচিন্তা. পরসত্তৰত্থুকে হি কোধে উপ্পন্নেপি ন তাৰ কম্মপথভেদো হোতি, যাৰ ‘‘অহো ৰতাযং উচ্ছিজ্জেয্য ৰিনস্সেয্যা’’তি তস্স ৰিনাসং ন চিন্তেতি.
যথাভুচ্চগহণাভাৰেন মিচ্ছা পস্সতীতি মিচ্ছাদিট্ঠি. সা ‘‘নত্থি দিন্ন’’ন্তিআদিনা নযেন ৰিপরীতদস্সনলক্খণা. সম্ফপ্পলাপো ৰিয অপ্পসাৰজ্জা মহাসাৰজ্জা চ. অপিচ অনিযতা অপ্পসাৰজ্জা, নিযতা মহাসাৰজ্জা. তস্সা দ্ৰে সম্ভারা ৰত্থুনো চ গহিতাকারৰিপরীততা, যথা চ তং গণ্হাতি, তথাভাৰেন তস্সুপট্ঠানন্তি.
ইমেসং পন দসন্নং অকুসলকম্মপথানং ধম্মতো কোট্ঠাসতো আরম্মণতো ৰেদনাতো মূলতোতি পঞ্চহাকারেহি ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো.
তত্থ ধম্মতোতি এতেসু হি পটিপাটিযা সত্ত, চেতনাধম্মাৰ হোন্তি, অভিজ্ঝাদযো তযো চেতনাসম্পযুত্তা.
কোট্ঠাসতোতি পটিপাটিযা সত্ত, মিচ্ছাদিট্ঠি চাতি ইমে অট্ঠ কম্মপথা এৰ হোন্তি, নো মূলানি. অভিজ্ঝাব্যাপাদা কম্মপথা চেৰ মূলানি চ. অভিজ্ঝা হি মূলং পত্ৰা লোভো অকুসলমূলং হোতি. ব্যাপাদো দোসো অকুসলমূলং.
আরম্মণতোতি পাণাতিপাতো জীৰিতিন্দ্রিযারম্মণতো সঙ্খারারম্মণো হোতি. অদিন্নাদানং সত্তারম্মণং ৰা সঙ্খারারম্মণং ৰা. মিচ্ছাচারো ফোট্ঠব্বৰসেন সঙ্খারারম্মণো. সত্তারম্মণোতিপি একে. মুসাৰাদো সত্তারম্মণো ৰা সঙ্খারারম্মণো ৰা. তথা পিসুণা ৰাচা. ফরুসা ৰাচা সত্তারম্মণাৰ. সম্ফপ্পলাপো দিট্ঠসুতমুতৰিঞ্ঞাতৰসেন সত্তারম্মণো ৰা সঙ্খারারম্মণো ৰা, তথা অভিজ্ঝা. ব্যাপাদো সত্তারম্মণোৰ. মিচ্ছাদিট্ঠি তেভূমকধম্মৰসেন সঙ্খারারম্মণা.
ৰেদনাতোতি পাণাতিপাতো দুক্খৰেদনো হোতি. কিঞ্চাপি হি রাজানো চোরং দিস্ৰা হসমানাপি ‘‘গচ্ছথ নং ঘাতেথা’’তি ৰদন্তি, সন্নিট্ঠাপকচেতনা পন নেসং দুক্খসম্পযুত্তাৰ হোতি. অদিন্নাদানং তিৰেদনং. মিচ্ছাচারো সুখমজ্ঝত্তৰসেন দ্ৰিৰেদনো, সন্নিট্ঠাপকচিত্তে পন মজ্ঝত্তৰেদনো ন হোতি. মুসাৰাদো তিৰেদনো, তথা পিসুণা ৰাচা. ফরুসা ৰাচা দুক্খৰেদনাৰ. সম্ফপ্পলাপো তিৰেদনো. অভিজ্ঝা সুখমজ্ঝত্তৰসেন দ্ৰিৰেদনা, তথা মিচ্ছাদিট্ঠি. ব্যাপাদো দুক্খৰেদনো.
মূলতোতি পাণাতিপাতো দোসমোহৰসেন দ্ৰিমূলকো হোতি. অদিন্নাদানং দোসমোহৰসেন ৰা লোভমোহৰসেন ৰা. মিচ্ছাচারো লোভমোহৰসেন. মুসাৰাদো দোসমোহৰসেন ৰা লোভমোহৰসেন ৰা, তথা পিসুণা ৰাচা সম্ফপ্পলাপো চ. ফরুসা ৰাচা দোসমোহৰসেন. অভিজ্ঝা মোহৰসেন একমূলা, তথা ব্যাপাদো. মিচ্ছাদিট্ঠি লোভমোহৰসেন দ্ৰিমূলাতি.
লোভো অকুসলমূলন্তিআদীসু লুব্ভতীতি লোভো. দুস্সতীতি দোসো. মুয্হতীতি মোহো. তেসু লোভো সযঞ্চ অকুসলো সাৰজ্জদুক্খৰিপাকট্ঠেন, ইমেসঞ্চ পাণাতিপাতাদীনং অকুসলানং কেসঞ্চি সম্পযুত্তপ্পভাৰকট্ঠেন কেসঞ্চি উপনিস্সযপচ্চযট্ঠেন মূলন্তি অকুসলমূলং. ৰুত্তম্পি চেতং ‘‘রত্তো খো আৰুসো রাগেন অভিভূতো পরিযাদিন্নচিত্তো পাণম্পি হনতী’’তিআদি. দোসমোহানং অকুসলমূলভাৰেপি এসেৰ নযো.
অকুসলকম্মপথৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
কুসলকম্মপথৰণ্ণনা
পাণাতিপাতা ৰেরমণী কুসলন্তিআদীসু পাণাতিপাতাদযো ৰুত্তত্থা এৰ. ৰেরং মণতীতি ৰেরমণী, ৰেরং পজহতীতি অত্থো. ৰিরমতি ৰা এতায করণভূতায, ৰিকারস্স ৰেকারং কত্ৰাপি ৰেরমণী. অযং তাৰেত্থ ব্যঞ্জনতো ৰণ্ণনা. অত্থতো পন ৰেরমণীতি কুসলচিত্তসম্পযুত্তা ৰিরতি. যা ‘‘পাণাতিপাতা ৰিরমন্তস্স, যা তস্মিং সমযে পাণাতিপাতা আরতি ৰিরতী’’তি এৰং ৰুত্তা কুসলচিত্তসম্পযুত্তা ৰিরতি, সা ভেদতো তিৰিধো হোতি সম্পত্তৰিরতি সমাদানৰিরতি সমুচ্ছেদৰিরতীতি. তত্থ অসমাদিন্নসিক্খাপদানং অত্তনো জাতিৰযবাহুসচ্চাদীনি পচ্চৰেক্খিত্ৰা ‘‘অযুত্তং অম্হাকং এৰরূপং কাতু’’ন্তি সম্পত্তৰত্থুং অৰীতিক্কমন্তানং উপ্পজ্জমানা ৰিরতি সম্পত্তৰিরতীতি ৰেদিতব্বা সীহল়দীপে চক্কনউপাসকস্স ৰিয.
তস্স কির দহরকালেযেৰ মাতুযা রোগো উপ্পজ্জি. ৰেজ্জেন চ ‘‘অল্লসসমংসং লদ্ধুং ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. ততো চক্কনস্স ভাতা ‘‘গচ্ছ তাত খেত্তং আহিণ্ডাহী’’তি চক্কনং পেসেসি. সো তত্থ গতো. তস্মিঞ্চ সমযে একো সসো তরুণসস্সং খাদিতুং আগতো হোতি, সো তং দিস্ৰা ৰেগেন ধাৰেন্তো ৰল্লিযা বদ্ধো ‘‘কিরি কিরী’’তি সদ্দমকাসি. চক্কনো তেন সদ্দেন গন্ত্ৰা তং গহেত্ৰা চিন্তেসি ‘‘মাতু ভেসজ্জং করোমী’’তি. পুন চিন্তেসি ‘‘ন মেতং পতিরূপং, য্ৰাহং মাতু জীৰিতকারণা পরং জীৰিতা ৰোরোপেয্য’’ন্তি. অথ নং ‘‘গচ্ছ অরঞ্ঞে সসেহি সদ্ধিং তিণোদকং পরিভুঞ্জা’’তি মুঞ্চি. ভাতরা চ ‘‘কিং তাত সসো লদ্ধো’’তি পুচ্ছিতো তং পৰত্তিং আচিক্খি. ততো নং ভাতা পরিভাসি. সো মাতুসন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘যতোহং জাতো, নাভিজানামি সঞ্চিচ্চ পাণং জীৰিতা ৰোরোপেতা’’তি সচ্চং ৰত্ৰা অধিট্ঠাসি. তাৰদেৰস্স মাতা অরোগা অহোসি.
সমাদিন্নসিক্খাপদানং পন সিক্খাপদসমাদানে চ ততুত্তরি চ অত্তনো জীৰিতম্পি পরিচ্চজিত্ৰা ৰত্থুং অৰীতিক্কমন্তানং উপ্পজ্জমানা ৰিরতি সমাদানৰিরতীতি ৰেদিতব্বা উত্তরৰড্ঢমানপব্বতৰাসীউপাসকস্স ৰিয.
সো কির অম্বরিযৰিহারৰাসীপিঙ্গলবুদ্ধরক্খিতত্থেরস্স সন্তিকে সিক্খাপদানি গহেত্ৰা খেত্তং কস্সতি. অথস্স গোণো নট্ঠো, সো তং গৰেসন্তো উত্তরৰড্ঢমানপব্বতং আরুহি, তত্র নং মহাসপ্পো অগ্গহেসি. সো চিন্তেসি ‘‘ইমাযস্স তিখিণৰাসিযা সীসং ছিন্দামী’’তি. পুন চিন্তেসি ‘‘ন মেতং পতিরূপং, য্ৰাহং ভাৰনীযস্স গরুনো সন্তিকে সিক্খাপদং গহেত্ৰা ভিন্দেয্য’’ন্তি. এৰং যাৰততিযং চিন্তেত্ৰা ‘‘জীৰিতং পরিচ্চজামি, ন সিক্খাপদ’’ন্তি অংসে ঠপিতং তিখিণদণ্ডৰাসিং অরঞ্ঞে ছড্ডেসি. তাৰদেৰ নং মহাৰাল়ো মুঞ্চিত্ৰা অগমাসীতি.
অরিযমগ্গসম্পযুত্তা পন ৰিরতি সমুচ্ছেদৰিরতীতি ৰেদিতব্বা. যস্সা উপ্পত্তিতো পভুতি ‘‘পাণং ঘাতেস্সামী’’তি অরিযপুগ্গলানং চিত্তম্পি ন উপ্পজ্জতীতি. সা পনাযং ৰিরতি কোসল্লপ্পৰত্তিযা কুসলন্তি ৰুত্তা. কুচ্ছিতসযনতো ৰা কুসন্তি লদ্ধৰোহারং দুস্সীল্যং লুনাতীতিপি কুসলং. কতমঞ্চাৰুসো কুসলন্তি ইমস্স পন পঞ্হস্স অননুরূপত্তা কুসলাতি ন ৰুত্তা.
যথা চ অকুসলানং, এৰং ইমেসম্পি কুসলকম্মপথানং ধম্মতো কোট্ঠাসতো আরম্মণতো ৰেদনাতো মূলতোতি পঞ্চহাকারেহি ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো.
তত্থ ধম্মতোতি এতেসু হি পটিপাটিযা সত্ত চেতনাপি ৰট্টন্তি, ৰিরতিযোপি. অন্তে তযো চেতনাসম্পযুত্তাৰ.
কোট্ঠাসতোতি পটিপাটিযা সত্ত কম্মপথা এৰ, নো মূলানি. অন্তে তযো কম্মপথা চেৰ মূলানি চ. অনভিজ্ঝা হি মূলং পত্ৰা অলোভো কুসলমূলং হোতি. অব্যাপাদো অদোসো কুসলমূলং. সম্মাদিট্ঠি অমোহো কুসলমূলং.
আরম্মণতোতি পাণাতিপাতাদীনং আরম্মণানেৰ এতেসং আরম্মণানি, ৰীতিক্কমিতব্বতোযেৰ হি ৰেরমণী নাম হোতি. যথা পন নিব্বানারম্মণো অরিযমগ্গো কিলেসে পজহতি, এৰং জীৰিতিন্দ্রিযাদিআরম্মণাপেতে কম্মপথা পাণাতিপাতাদীনি দুস্সীল্যানি পজহন্তীতি ৰেদিতব্বা.
ৰেদনাতোতি সব্বে সুখৰেদনা ৰা হোন্তি, মজ্ঝত্তৰেদনা ৰা. কুসলং পত্ৰা হি দুক্খৰেদনা নাম নত্থি.
মূলতোতি পটিপাটিযা সত্ত কম্মপথা ঞাণসম্পযুত্তচিত্তেন ৰিরমন্তস্স অলোভঅদোসঅমোহৰসেন তিমূলা হোন্তি. ঞাণৰিপ্পযুত্তচিত্তেন ৰিরমন্তস্স দ্ৰিমূলা. অনভিজ্ঝা ঞাণসম্পযুত্তচিত্তেন ৰিরমন্তস্স দ্ৰিমূলা. ঞাণৰিপ্পযুত্তচিত্তেন একমূলা. অলোভো পন অত্তনাৰ অত্তনো মূলং ন হোতি, অব্যাপাদেপি এসেৰ নযো. সম্মাদিট্ঠি অলোভাদোসৰসেন দ্ৰিমূলাৰাতি.
অলোভো কুসলমূলন্তিআদীসু ন লোভোতি অলোভো, লোভপটিপক্খস্স ধম্মস্সেতং অধিৰচনং. অদোসামোহেসুপি এসেৰ নযো. তেসু অলোভো সযঞ্চ কুসলং, ইমেসঞ্চ পাণাতিপাতা ৰেরমণীআদীনং কুসলানং কেসঞ্চি সম্পযুত্তপ্পভাৰকট্ঠেন কেসঞ্চি উপনিস্সযপচ্চযট্ঠেন মূলন্তি কুসলমূলং. অদোসামোহানম্পি কুসলমূলভাৰে এসেৰ নযো.
ইদানি সব্বম্পি তং সঙ্খেপেন চ ৰিত্থারেন চ দেসিতমত্থং নিগমেন্তো যতো খো আৰুসোতিআদিঅপ্পনাৰারমাহ. তত্থ এৰং অকুসলং পজানাতীতি এৰং যথানিদ্দিট্ঠদসাকুসলকম্মপথৰসেন অকুসলং পজানাতি. এৰং অকুসলমূলন্তিআদীসুপি এসেৰ নযো. এত্তাৰতা একেন নযেন চতুসচ্চকম্মট্ঠানিকস্স যাৰ অরহত্তা নিয্যানং কথিতং হোতি. কথং? এত্থ হি ঠপেত্ৰা অভিজ্ঝং দস অকুসলকম্মপথা চ কুসলকম্মপথা চ দুক্খসচ্চং. অভিজ্ঝা চ লোভো অকুসলমূলঞ্চাতি ইমে দ্ৰে ধম্মা নিপ্পরিযাযেন সমুদযসচ্চং. পরিযাযেন পন সব্বেপি কম্মপথা দুক্খসচ্চং. সব্বানি কুসলাকুসলমূলানি সমুদযসচ্চং. উভিন্নং অপ্পৰত্তি নিরোধসচ্চং. দুক্খং পরিজানন্তো সমুদযং পজহমানো নিরোধং পজানন্তো অরিযমগ্গো মগ্গসচ্চন্তি ইতি দ্ৰে সচ্চানি সরূপেন ৰুত্তানি, দ্ৰে আৰত্তহারৰসেন ৰেদিতব্বানি.
সো সব্বসো রাগানুসযং পহাযাতি সো এৰং অকুসলাদীনি পজানন্তো সব্বাকারেন রাগানুসযং পজহিত্ৰা. পটিঘানুসযং পটিৰিনোদেত্ৰাতি পটিঘানুসযঞ্চ সব্বাকারেনেৰ নীহরিত্ৰাতি ৰুত্তং হোতি. এত্তাৰতা অনাগামিমগ্গো কথিতো. অস্মীতি দিট্ঠিমানানুসযং সমূহনিত্ৰাতি পঞ্চসু খন্ধেসু কঞ্চি ধম্মং অনৰকারীকরিত্ৰা ‘‘অস্মী’’তি ইমিনা সমূহগ্গহণাকারেন পৰত্তং দিট্ঠিমানানুসযং সমুগ্ঘাটেত্ৰা.
তত্থ দিট্ঠিমানানুসযন্তি দিট্ঠিসদিসং মানানুসযন্তি ৰুত্তং হোতি. অযঞ্হি মানানুসযো অস্মীতি পৰত্তত্তা দিট্ঠিসদিসো হোতি, তস্মা এৰং ৰুত্তো. ইমঞ্চ অস্মিমানং ৰিত্থারতো ৰিঞ্ঞাতুকামেন খন্ধিযৰগ্গে খেমকসুত্তং (সং. নি. ৩.৮৯) ওলোকেতব্বন্তি.
অৰিজ্জং পহাযাতি ৰট্টমূলং অৰিজ্জং পজহিত্ৰা. ৰিজ্জং উপ্পাদেত্ৰাতি তস্সা অৰিজ্জায সমুগ্ঘাটিকং অরহত্তমগ্গৰিজ্জং উপ্পাদেত্ৰা. এত্তাৰতা অরহত্তমগ্গো কথিতো. দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খস্সন্তকরো হোতীতি অস্মিংযেৰ অত্তভাৰে ৰট্টদুক্খস্স পরিচ্ছেদকরো হোতি. এত্তাৰতাপি খো, আৰুসোতি দেসনং নিয্যাতেতি, ইমায কম্মপথদেসনায ৰুত্তমনসিকারপ্পটিৰেধৰসেনপীতি ৰুত্তং হোতি. সেসং ৰুত্তনযমেৰ. এৰং অনাগামিমগ্গঅরহত্তমগ্গেহি দেসনং নিট্ঠপেসীতি.
কুসলকম্মপথৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
আহারৰারৰণ্ণনা
৯০. সাধাৰুসোতি খো…পে… আগতো ইমং সদ্ধম্মন্তি এৰং আযস্মতো সারিপুত্তস্স কুসলাকুসলমুখেন চতুসচ্চদেসনং সুত্ৰা তং আযস্মতো সারিপুত্তস্স ভাসিতং ‘‘সাধাৰুসো’’তি ইমিনা ৰচনেন তে ভিক্খূ অভিনন্দিত্ৰা ইমস্সেৰ ৰচনস্স সমুট্ঠাপকেন চিত্তেন অনুমোদিত্ৰা ৰচসা সম্পটিচ্ছিত্ৰা চেতসা সম্পিযাযিত্ৰাতি ৰুত্তং হোতি. ইদানি যস্মা থেরো নানপ্পকারেন চতুসচ্চদেসনং দেসেতুং পটিবলো, যথাহ ‘‘সারিপুত্তো, ভিক্খৰে, পহোতি চত্তারি অরিযসচ্চানি ৰিত্থারেন আচিক্খিতুং দেসেতু’’ন্তি যস্মা ৰা উত্তরিম্পি দেসেতুকামোৰ হুত্ৰা ‘‘এত্তাৰতাপি খো’’তি অৰচ, তস্মা অপরেনপি নযেন সচ্চদেসনং সোতুকামা তে ভিক্খূ আযস্মন্তং সারিপুত্তং উত্তরিং পঞ্হং অপুচ্ছিংসু. তেন সযমেৰ পুচ্ছিত্ৰা ৰিস্সজ্জিতপঞ্হতো উত্তরিং সিযা খো পনাৰুসো, অঞ্ঞোপি পরিযাযো ভৰেয্য অঞ্ঞম্পি কারণন্তি ইমিনা নযেন অঞ্ঞং অতিরেকং পঞ্হং পুচ্ছিংসু, পুরিমপঞ্হস্স ৰা উপরিভাগে পুচ্ছিংসূতি ৰুত্তং হোতি. অথ নেসং ব্যাকরমানো থেরো সিযা, আৰুসোতিআদিমাহ. তত্থাযং অনুত্তানপদৰণ্ণনা, আহারন্তি পচ্চযং. পচ্চযো হি আহরতি অত্তনো ফলং, তস্মা ‘‘আহারো’’তি ৰুচ্চতি.
ভূতানং ৰা সত্তানন্তিআদীসু ভূতাতি সঞ্জাতা, নিব্বত্তা. সম্ভৰেসীনন্তি যে সম্ভৰং জাতিং নিব্বত্তিং এসন্তি গৰেসন্তি. তত্থ চতূসু যোনীসু অণ্ডজজলাবুজা সত্তা যাৰ অণ্ডকোসং ৰত্থিকোসঞ্চ ন ভিন্দন্তি, তাৰ সম্ভৰেসিনো নাম. অণ্ডকোসং ৰত্থিকোসঞ্চ ভিন্দিত্ৰা বহি নিক্খন্তা ভূতা নাম. সংসেদজা ওপপাতিকা চ পঠমচিত্তক্খণে সম্ভৰেসিনো নাম. দুতিযচিত্তক্খণতো পভুতি ভূতা নাম. যেন যেন ৰা ইরিযাপথেন জাযন্তি, যাৰ তে ততো অঞ্ঞং ন পাপুণন্তি, তাৰ সম্ভৰেসিনো নাম. ততো পরং ভূতা নাম.
অথ ৰা ভূতাতি জাতা অভিনিব্বত্তা, যে ভূতাযেৰ ন পুন ভৰিস্সন্তীতি সঙ্খ্যং গচ্ছন্তি, তেসং খীণাসৰানমেতং অধিৰচনং. সম্ভৰমেসন্তীতি সম্ভৰেসিনো. অপ্পহীনভৰসংযোজনত্তা আযতিম্পি সম্ভৰং এসন্তানং সেক্খপুথুজ্জনানমেতং অধিৰচনং. এৰং সব্বথাপি ইমেহি দ্ৰীহি পদেহি সব্বসত্তে পরিযাদিযতি. ৰাসদ্দো চেত্থ সম্পিণ্ডনত্থো, তস্মা ভূতানঞ্চ সম্ভৰেসীনঞ্চাতি অযমত্থো ৰেদিতব্বো.
ঠিতিযাতি ঠিতত্থং. অনুগ্গহাযাতি অনুগ্গহত্থং উপকারত্থং. ৰচনভেদো চেস, অত্থো পন দ্ৰিন্নম্পি পদানং একোযেৰ. অথ ৰা ঠিতিযাতি তস্স তস্স সত্তস্স উপ্পন্নধম্মানং অনুপ্পবন্ধৰসেন অৰিচ্ছেদায. অনুগ্গহাযাতি অনুপ্পন্নানং উপ্পাদায. উভোপি চেতানি ভূতানং ঠিতিযা চেৰ অনুগ্গহায চ. সম্ভৰেসীনং ৰা ঠিতিযা চেৰ অনুগ্গহায চাতি এৰং উভযত্থ দট্ঠব্বানি. কবল়ীকারো আহারোতি কবল়ং কত্ৰা অজ্ঝোহরিতব্বতো কবল়ীকারো আহারো, ওদনকুম্মাসাদিৰত্থুকায ওজাযেতং অধিৰচনং. ওল়ারিকো ৰা সুখুমো ৰাতি ৰত্থুওল়ারিকতায ওল়ারিকো, ৰত্থুসুখুমতায সুখুমো. সভাৰেন পন সুখুমরূপপরিযাপন্নত্তা কবল়ীকারো আহারো সুখুমোৰ হোতি. সাপি চস্স ৰত্থুতো ওল়ারিকতা সুখুমতা চ উপাদাযুপাদায ৰেদিতব্বা.
কুম্ভীলানঞ্হি আহারং উপাদায মোরানং আহারো সুখুমো. কুম্ভীলা কির পাসাণে গিলন্তি. তে চ নেসং কুচ্ছিপ্পত্তাৰ ৰিলীযন্তি. মোরা সপ্পৰিচ্ছিকাদিপাণে খাদন্তি. মোরানং পন আহারং উপাদায তরচ্ছানং আহারো সুখুমো. তে কির তিৰস্সছড্ডিতানি ৰিসাণানি চেৰ অট্ঠীনি চ খাদন্তি. তানি চ নেসং খেল়েন তেমিতমত্তেনেৰ কন্দমূলং ৰিয মুদুকানি হোন্তি. তরচ্ছানম্পি আহারং উপাদায হত্থীনং আহারো সুখুমো. তেপি নানারুক্খসাখাযো খাদন্তি. হত্থীনং আহারতো গৰযগোকণ্ণমিগাদীনং আহারো সুখুমো. তে কির নিস্সারানি নানারুক্খপণ্ণাদীনি খাদন্তি. তেসম্পি আহারতো গুন্নং আহারো সুখুমো. তে অল্লসুক্খতিণানি খাদন্তি. তেসং আহারতো সসানং আহারো সুখুমো. সসানং আহারতো সকুণানং আহারো সুখুমো. সকুণানং আহারতো পচ্চন্তৰাসীনং আহারো সুখুমো. পচ্চন্তৰাসীনং আহারতো গামভোজকানং আহারো সুখুমো. গামভোজকানং আহারতো রাজরাজমহামত্তানং আহারো সুখুমো. তেসম্পি আহারতো চক্কৰত্তিনো আহারো সুখুমো. চক্কৰত্তিনো আহারতো ভুম্মদেৰানং আহারো সুখুমো. ভুম্মদেৰানং আহারতো চাতুমহারাজিকানং আহারো সুখুমো. এৰং যাৰ পরনিম্মিতৰসৰত্তীনং আহারো ৰিত্থারেতব্বো, তেসং আহারো সুখুমোত্ৰেৰ নিট্ঠং পত্তো.
এত্থ চ ওল়ারিকে ৰত্থুস্মিং ওজা পরিত্তা হোতি দুব্বলা, সুখুমে বলৰতী. তথা হি একপত্তপূরম্পি যাগুং পীৰতো মুহুত্তেনেৰ জিঘচ্ছিতো হোতি, যংকঞ্চিদেৰ খাদিতুকামো. সপ্পিং পন পসটমত্তং পিৰিত্ৰা দিৰসং অভোত্তুকামো হোতি. তত্থ ৰত্থু পরিস্সমং ৰিনোদেতি, ন পন সক্কোতি পালেতুং. ওজা পালেতি, ন সক্কোতি পরিস্সমং ৰিনোদেতুং. দ্ৰে পন একতো হুত্ৰা পরিস্সমঞ্চেৰ ৰিনোদেন্তি পালেন্তি চাতি.
ফস্সো দুতিযোতি চক্খুসম্ফস্সাদি ছব্বিধোপি ফস্সো. এতেসু চতূসু আহারেসু দুতিযো আহারোতি ৰেদিতব্বো. দেসনানযো এৰ চেস. তস্মা ইমিনা নাম কারণেন দুতিযো ৰা ততিযো ৰাতি ইদমেত্থ ন গৰেসিতব্বং. মনোসঞ্চেতনাতি চেতনা এৰ ৰুচ্চতি. ৰিঞ্ঞাণন্তি যংকিঞ্চি চিত্তং.
এত্থাহ, যদি পচ্চযট্ঠো আহারট্ঠো, অথ কস্মা অঞ্ঞেসুপি সত্তানং পচ্চযেসু ৰিজ্জমানেসু ইমেযেৰ চত্তারো ৰুত্তাতি? ৰুচ্চতে, অজ্ঝত্তিকসন্ততিযা ৰিসেসপচ্চযত্তা. ৰিসেসপচ্চযো হি কবল়ীকারাহারভক্খানং সত্তানং রূপকাযস্স কবল়ীকারো আহারো. নামকাযে ৰেদনায ফস্সো, ৰিঞ্ঞাণস্স মনোসঞ্চেতনা, নামরূপস্স ৰিঞ্ঞাণং. যথাহ –
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, অযং কাযো আহারট্ঠিতিকো, আহারং পটিচ্চ তিট্ঠতি, অনাহারো নো তিট্ঠতি. তথা ফস্সপচ্চযা ৰেদনা, সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং, ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামরূপ’’ন্তি.
কো পনেত্থ আহারো, কিং আহরতীতি? কবল়ীকারাহারো ওজট্ঠমকরূপানি আহরতি. ফস্সাহারো তিস্সো ৰেদনা, মনোসঞ্চেতনাহারো তযো ভৰে, ৰিঞ্ঞাণাহারো পটিসন্ধিনামরূপন্তি.
কথং? কবল়ীকারাহারো তাৰ মুখে ঠপিতমত্তোযেৰ অট্ঠ রূপানি সমুট্ঠাপেতি. দন্তৰিচুণ্ণিতং পন অজ্ঝোহরিযমানং একেকং সিত্থং অট্ঠট্ঠ রূপানি সমুট্ঠাপেতিযেৰ. এৰং ওজট্ঠমকরূপানি আহরতি.
ফস্সাহারো পন সুখৰেদনিযো ফস্সো উপ্পজ্জমানো সুখৰেদনং আহরতি, তথা দুক্খৰেদনিযো দুক্খং, অদুক্খমসুখৰেদনিযো অদুক্খমসুখন্তি এৰং সব্বথাপি ফস্সাহারো তিস্সো ৰেদনা আহরতি.
মনোসঞ্চেতনাহারো কামভৰূপগং কম্মং কামভৰং আহরতি, রূপারূপভৰূপগানি তং তং ভৰং. এৰং সব্বথাপি মনোসঞ্চেতনাহারো তযো ভৰে আহরতি.
ৰিঞ্ঞাণাহারো পন যে চ পটিসন্ধিক্খণে তংসম্পযুত্তকা তযো খন্ধা, যানি চ তিসন্ততিৰসেন তিংসরূপানি উপ্পজ্জন্তি, সহজাতাদিপচ্চযনযেন তানি আহরতীতি ৰুচ্চতি. এৰং ৰিঞ্ঞাণাহারো পটিসন্ধিনামরূপং আহরতীতি.
এত্থ চ মনোসঞ্চেতনাহারো তযো ভৰে আহরতীতি সাসৰা কুসলাকুসলচেতনাৰ ৰুত্তা. ৰিঞ্ঞাণং পটিসন্ধিনামরূপং আহরতীতি পটিসন্ধিৰিঞ্ঞাণমেৰ ৰুত্তং. অৰিসেসেন পন তংসম্পযুত্ততংসমুট্ঠানধম্মানং আহরণতো পেতে আহারাতি ৰেদিতব্বা.
এতেসু চতূসু আহারেসু কবল়ীকারাহারো উপত্থম্ভেন্তো আহারকিচ্চং সাধেতি. ফস্সো ফুসন্তোযেৰ, মনোসঞ্চেতনা আযূহমানাৰ. ৰিঞ্ঞাণং ৰিজানন্তমেৰ.
কথং? কবল়ীকারাহারো হি উপত্থম্ভেন্তোযেৰ কাযট্ঠপনেন সত্তানং ঠিতিযা হোতি. কম্মজনিতোপি হি অযং কাযো কবল়ীকারাহারেন উপত্থম্ভিতো দসপি ৰস্সানি ৰস্সসতম্পি যাৰ আযুপরিমাণং তিট্ঠতি. যথা কিং? যথা মাতুযা জনিতোপি দারকো ধাতিযা থঞ্ঞাদীনি পাযেত্ৰা পোসিযমানোৰ চিরং তিট্ঠতি, যথা চুপত্থম্ভেন উপত্থম্ভিতগেহং. ৰুত্তম্পি চেতং –
‘‘যথা মহারাজ গেহে পতন্তে অঞ্ঞেন দারুনা উপত্থম্ভেন্তি, অঞ্ঞেন দারুনা উপত্থম্ভিতং সন্তং এৰং তং গেহং ন পততি, এৰমেৰ খো মহারাজ অযং কাযো আহারট্ঠিতিকো, আহারং পটিচ্চ তিট্ঠতী’’তি.
এৰং কবল়ীকারো আহারো উপত্থম্ভেন্তো আহারকিচ্চং সাধেতি. এৰং সাধেন্তোপি চ কবল়ীকারো আহারো দ্ৰিন্নং রূপসন্ততীনং পচ্চযো হোতি আহারসমুট্ঠানস্স চ উপাদিন্নস্স চ. কম্মজানং অনুপালকো হুত্ৰা পচ্চযো হোতি. আহারসমুট্ঠানানং জনকো হুত্ৰা পচ্চযো হোতি.
ফস্সো পন সুখাদিৰত্থুভূতং আরম্মণং ফুসন্তোযেৰ সুখাদিৰেদনাপৰত্তনেন সত্তানং ঠিতিযা হোতি. মনোসঞ্চেতনা কুসলাকুসলকম্মৰসেন আযূহমানাযেৰ ভৰমূলনিপ্ফাদনতো সত্তানং ঠিতিযা হোতি. ৰিঞ্ঞাণং ৰিজানন্তমেৰ নামরূপপ্পৰত্তনেন সত্তানং ঠিতিযা হোতি.
এৰং উপত্থম্ভনাদিৰসেন আহারকিচ্চং সাধযমানেসু পনেতেসু চত্তারি ভযানি দট্ঠব্বানি. সেয্যথিদং, কবল়ীকারাহারে নিকন্তিযেৰ ভযং, ফস্সে উপগমনমেৰ, মনোসঞ্চেতনায আযূহনমেৰ, ৰিঞ্ঞাণে অভিনিপাতোযেৰ ভযন্তি. কিং কারণা? কবল়ীকারাহারে হি নিকন্তিং কত্ৰা সীতাদীনং পুরেক্খতা সত্তা আহারত্থায মুদ্দাগণনাদিকম্মানি করোন্তা অনপ্পকং দুক্খং নিগচ্ছন্তি. একচ্চে চ ইমস্মিং সাসনে পব্বজিত্ৰাপি ৰেজ্জকম্মাদিকায অনেসনায আহারং পরিযেসন্তা দিট্ঠেপি ধম্মে গারয্হা হোন্তি. সম্পরাযেপি তস্স সঙ্ঘাটিপি আদিত্তা সম্পজ্জলিতাতিআদিনা লক্খণসংযুত্তে ৰুত্তনযেন সমণপেতা হোন্তি. ইমিনাৰ তাৰ কারণেন কবল়ীকারাহারে নিকন্তিযেৰ ভযন্তি ৰেদিতব্বা.
ফস্সং উপগচ্ছন্তাপি ফস্সস্সাদিনো পরেসং রক্খিতগোপিতেসু দারাদীসু ভণ্ডেসু অপরজ্ঝন্তি. তে সহ ভণ্ডেন ভণ্ডসামিকা গহেত্ৰা খণ্ডাখণ্ডিকং ৰা ছিন্দিত্ৰা সঙ্কারকূটেসু ছড্ডেন্তি. রঞ্ঞো ৰা নিয্যাতেন্তি. ততো নে রাজা ৰিৰিধা কম্মকারণা কারাপেতি. কাযস্স চ ভেদা দুগ্গতি নেসং পাটিকঙ্খা হোতি. ইতি ফস্সস্সাদমূলকং দিট্ঠধম্মিকম্পি সম্পরাযিকম্পি ভযং সব্বমাগতমেৰ হোতি. ইমিনা কারণেন ফস্সাহারে উপগমনমেৰ ভযন্তি ৰেদিতব্বং.
কুসলাকুসলকম্মাযূহনেনেৰ পন তম্মূলকং তীসু ভৰেসু ভযং সব্বমাগতংযেৰ হোতি. ইমিনা কারণেন মনোসঞ্চেতনাহারে আযূহনমেৰ ভযন্তি ৰেদিতব্বং.
পটিসন্ধিৰিঞ্ঞাণঞ্চ যস্মিং যস্মিং ঠানে অভিনিপততি, তস্মিং তস্মিং ঠানে পটিসন্ধিনামরূপং গহেত্ৰাৰ নিব্বত্ততি, তস্মিঞ্চ নিব্বত্তে সব্বভযানি নিব্বত্তানিযেৰ হোন্তি, তম্মূলকত্তাতি, ইমিনা কারণেন ৰিঞ্ঞাণাহারে অভিনিপাতোযেৰ ভযন্তি ৰেদিতব্বো.
এৰং সভযেসু পন ইমেসু আহারেসু সম্মাসম্বুদ্ধো কবল়ীকারাহারে নিকন্তিপরিযাদানত্থং ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, দ্ৰে জাযম্পতিকা’’তিআদিনা (সং. নি. ২.৬৩) নযেন পুত্তমংসূপমং দেসেসি. ফস্সাহারে নিকন্তিপরিযাদানত্থং ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, গাৰী নিচ্চম্মা’’তিআদিনা নযেন নিচ্চম্মগাৰূপমং দেসেসি. মনোসঞ্চেতনাহারে নিকন্তিপরিযাদানত্থং ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, অঙ্গারকাসূ’’তিআদিনা নযেন অঙ্গারকাসূপমং দেসেসি. ৰিঞ্ঞাণাহারে নিকন্তিপরিযাদানত্থং ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, চোরং আগুচারি’’ন্তিআদিনা নযেন সত্তিসতাহতূপমং দেসেসি.
তত্রাযং ভূতমত্থং কত্ৰা সঙ্খেপতো অত্থযোজনা, দ্ৰে কির জাযম্পতিকা পুত্তং গহেত্ৰা পরিত্তেন পাথেয্যেন যোজনসতিকং কন্তারমগ্গং পটিপজ্জিংসু. তেসং পঞ্ঞাস যোজনানি গন্ত্ৰা পাথেয্যং নিট্ঠাসি. তে খুপ্পিপাসাতুরা ৰিরল়চ্ছাযাযং নিসীদিংসু. ততো পুরিসো ভরিযং আহ ‘‘ভদ্দে ইতো সমন্তা পঞ্ঞাস যোজনানি গামো ৰা নিগমো ৰা নত্থি, তস্মা যং তং পুরিসেন কাতব্বং বহুম্পি কসিগোরক্খাদিকম্মং, ন দানি সক্কা তং মযা কাতুং, এহি মং মারেত্ৰা উপড্ঢমংসং খাদিত্ৰা উপড্ঢং পাথেয্যং কত্ৰা পুত্তেন সদ্ধিং কন্তারং নিত্থরাহী’’তি. সাপি আহ ‘‘সামি মযা দানি যং তং ইত্থিযা কাতব্বং বহুম্পি সুত্তকন্তনাদিকম্মং, তং কাতুং ন সক্কা, এহি মং মারেত্ৰা উপড্ঢমংসং খাদিত্ৰা উপড্ঢং পাথেয্যং কত্ৰা পুত্তেন সদ্ধিং কন্তারং নিত্থরাহী’’তি. ততো সো তং আহ ‘‘ভদ্দে মাতুগামমরণেন দ্ৰিন্নং মরণং পঞ্ঞাযতি. ন হি মন্দো কুমারো মাতরং ৰিনা জীৰিতুং সক্কোতি. যদি পন মযং জীৰাম, পুন দারকং লভেয্যাম, হন্দ দানি পুত্তকং মারেত্ৰা মংসং গহেত্ৰা কন্তারং নিত্থরামা’’তি.
ততো মাতা পুত্তমাহ ‘‘তাত পিতু সন্তিকং গচ্ছাহী’’তি. সো অগমাসি. অথস্স পিতা ‘‘মযা পুত্তকং পোসেস্সামীতি কসিগোরক্খাদীহি অনপ্পকং দুক্খমনুভূতং, ন সক্কোমি পুত্তং মারেতুং, ত্ৰংযেৰ তৰ পুত্তকং মারেহী’’তি ৰত্ৰা ‘‘তাত মাতুসন্তিকমেৰ গচ্ছাহী’’তি আহ. সো অগমাসি. অথস্স মাতাপি ‘‘মযা পুত্তং পত্থেন্তিযা গোৰতকুক্কুরৰতদেৰতাযাচনাদীহিপি তাৰ অনপ্পকং দুক্খং অনুভূতং, কো পন ৰাদো কুচ্ছিনা পরিহরন্তিযা? ন সক্কাহং পুত্তং মারেতু’’ন্তি ৰত্ৰা ‘‘তাত পিতুসন্তিকংযেৰ গচ্ছাহী’’তি আহ. এৰং সো দ্ৰিন্নং অন্তরা গচ্ছন্তোযেৰ মতো. তে তং দিস্ৰা পরিদেৰিত্ৰা পুব্বে ৰুত্তনযেনেৰ মংসানি গহেত্ৰা খাদন্তা পক্কমিংসু. তেসং সো পুত্তমংসাহারো নৰহি কারণেহি পটিকুলত্তা নেৰ দৰায হোতি, ন মদায ন মণ্ডনায ন ৰিভূসনায, কেৰলং কন্তারনিত্থরণত্থাযেৰ হোতি.
কতমেহি নৰহি কারণেহি পটিকূলোতি চে? সজাতিমংসতায ঞাতিমংসতায পুত্তমংসতায পিযপুত্তমংসতায তরুণমংসতায আমকমংসতায অগোরসমংসতায অলোণতায অধূপিততাযাতি. তস্মা যো ভিক্খু কবল়ীকারাহারং এৰং পুত্তমংসসদিসং পস্সতি, সো তত্থ নিকন্তিং পরিযাদিযতি. অযং তাৰ পুত্তমংসূপমাযং অত্থযোজনা.
নিচ্চম্মগাৰূপমাযং পন যথা সা গাৰী গীৰতো যাৰ খুরা, তাৰ চম্মং উদ্দালেত্ৰা মুত্তা যং যদেৰ নিস্সায তিট্ঠতি, তত্থ পাণকেহি খজ্জমানা দুক্খস্সেৰাধিকরণং হোতি, এৰং ফস্সোপি যং যদেৰ ৰত্থুং আরম্মণং ৰা নিস্সায তিট্ঠতি, তংতংৰত্থারম্মণসম্ভৰস্স ৰেদযিতদুক্খস্স অধিকরণমেৰ হোতি. তস্মা যো ভিক্খু ফস্সাহারং এৰং নিচ্চম্মগাৰিসদিসং পস্সতি, সো তত্থ নিকন্তিং পরিযাদিযতি, অযং নিচ্চম্মগাৰূপমাযং অত্থযোজনা.
অঙ্গারকাসূপমাযং পন যথা সা অঙ্গারকাসু, এৰং মহাপরিল়াহট্ঠেন তযো ভৰা. যথা নানাবাহাসু গহেত্ৰা তত্থ উপকড্ঢকা দ্ৰে পুরিসা, এৰং ভৰেসু উপকড্ঢনট্ঠেন মনোসঞ্চেতনা. তস্মা যো ভিক্খু মনোসঞ্চেতনাহারং এৰং অঙ্গারকাসূপকড্ঢকপুরিসসদিসং পস্সতি, সো তত্থ নিকন্তিং পরিযাদিযতি, অযং অঙ্গারকাসূপমাযং অত্থযোজনা.
সত্তিসতাহতূপমাযং পন যেন সো পুরিসো পুব্বণ্হসমযে সত্তিসতেন হঞ্ঞতি, তমস্স সরীরে ৰণমুখসতং কত্ৰা অন্তরা অট্ঠত্ৰা ৰিনিৰিজ্ঝিত্ৰা অপরভাগেযেৰ পততি, এৰং ইতরানি দ্ৰে সত্তিসতানি, এৰমস্স পতিতোকাসে অপতিত্ৰা অপতিত্ৰা গতাহি সত্তীহি সব্বসরীরং ছিদ্দাৰছিদ্দমেৰ হোতি, তস্স একৰণমুখেপি উপ্পন্নস্স দুক্খস্স পমাণং নত্থি, কো পন ৰাদো তীসু ৰণমুখসতেসু? তত্থ সত্তিনিপাতকালো ৰিয পটিসন্ধিৰিঞ্ঞাণনিব্বত্তকালো. ৰণমুখজননং ৰিয খন্ধজননং. ৰণমুখেসু দুক্খৰেদনুপ্পাদো ৰিয জাতেসু খন্ধেসু ৰট্টমূলকনানাৰিধদুক্খুপ্পাদো. অপরো নযো, আগুচারী পুরিসো ৰিয পটিসন্ধিৰিঞ্ঞাণং. তস্স সত্তিঘাতেহি উপ্পন্নৰণমুখানি ৰিয ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামরূপং. ৰণমুখপচ্চযা তস্স পুরিসস্স কক্খল়দুক্খুপ্পাদো ৰিয নামরূপপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণস্স দ্ৰত্তিংসকম্মকারণঅট্ঠনৰুতিরোগাদিৰসেন নানপ্পকারকদুক্খুপ্পাদো দট্ঠব্বো. তস্মা যো ভিক্খু ৰিঞ্ঞাণাহারং এৰং সত্তিসতাহতসদিসং পস্সতি. সো তত্থ নিকন্তিং পরিযাদিযতি, অযং সত্তিসতাহতূপমাযং অত্থযোজনা.
সো এৰং ইমেসু আহারেসু নিকন্তিং পরিযাদিযন্তো চত্তারোপি আহারে পরিজানাতি, যেসু পরিঞ্ঞাতেসু সব্বম্পি পরিঞ্ঞাতং ৰত্থু পরিঞ্ঞাতমেৰ হোতি. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা –
‘‘কবল়ীকারে, ভিক্খৰে, আহারে পরিঞ্ঞাতে পঞ্চকামগুণিকো রাগো পরিঞ্ঞাতো হোতি. পঞ্চকামগুণিকে রাগে পরিঞ্ঞাতে নত্থি তং সংযোজনং, যেন সংযোজনেন সংযুত্তো অরিযসাৰকো পুন ইমং লোকং আগচ্ছেয্য. ফস্সে, ভিক্খৰে, আহারে পরিঞ্ঞাতে তিস্সো ৰেদনা পরিঞ্ঞাতা হোন্তি. তীসু ৰেদনাসু পরিঞ্ঞাতাসু অরিযসাৰকস্স নত্থি কিঞ্চি উত্তরিকরণীযন্তি ৰদামি. মনোসঞ্চেতনায, ভিক্খৰে, আহারে পরিঞ্ঞাতে তিস্সো তণ্হা পরিঞ্ঞাতা হোন্তি. তীসু তণ্হাসু পরিঞ্ঞাতাসু অরিযসাৰকস্স নত্থি কিঞ্চি উত্তরিকরণীযন্তি ৰদামি. ৰিঞ্ঞাণে, ভিক্খৰে, আহারে পরিঞ্ঞাতে নামরূপং পরিঞ্ঞাতং হোতি. নামরূপে পরিঞ্ঞাতে অরিযসাৰকস্স নত্থি কিঞ্চি উত্তরিকরণীযন্তি ৰদামী’’তি (সং. নি. ২.৬৩).
তণ্হাসমুদযা আহারসমুদযোতি পুরিমতণ্হাসমুদযা পটিসন্ধিকানং আহারানং সমুদযো নিব্বত্তো হোতীতি অত্থো. কথং? পটিসন্ধিক্খণে হি তিসন্ততিৰসেন উপ্পন্নসমতিংসরূপব্ভন্তরে জাতা ওজা অত্থি. অযং তণ্হাপচ্চযা নিব্বত্তো উপাদিন্নককবল়ীকারাহারো. পটিসন্ধিচিত্তসম্পযুত্তা পন ফস্সচেতনা সযঞ্চ চিত্তং ৰিঞ্ঞাণন্তি ইমে তণ্হাপচ্চযা নিব্বত্তা উপাদিন্নকফস্সমনোসঞ্চেতনা ৰিঞ্ঞাণাহারাতি. এৰং তাৰ পুরিমতণ্হাসমুদযা পটিসন্ধিকানং আহারানং সমুদযো ৰেদিতব্বো. যস্মা পনিধ উপাদিন্নকাপি অনুপাদিন্নকাপি আহারা মিস্সেত্ৰা কথিতা, তস্মা অনুপাদিন্নকানম্পি এৰং তণ্হাসমুদযা আহারসমুদযো ৰেদিতব্বো. অট্ঠলোভসহগতচিত্তসমুট্ঠিতেসু হি রূপেসু ওজা অত্থি, অযং সহজাততণ্হাপচ্চযা নিব্বত্তো অনুপাদিন্নককবল়ীকারাহারো. লোভসহগতচিত্তসম্পযুত্তা পন ফস্সচেতনা সযঞ্চ চিত্তং ৰিঞ্ঞাণন্তি ইমে তণ্হাপচ্চযা নিব্বত্তা অনুপাদিন্নকফস্সমনোসঞ্চেতনা ৰিঞ্ঞাণাহারাতি.
তণ্হানিরোধা আহারনিরোধোতি ইমিস্সা উপাদিন্নকানঞ্চ অনুপাদিন্নকানঞ্চ আহারানং পচ্চযভূতায তণ্হায নিরোধেন আহারনিরোধো পঞ্ঞাযতি. সেসং ৰুত্তনযমেৰ. অযং পন ৰিসেসো, ইধ চত্তারিপি সচ্চানি সরূপেনেৰ ৰুত্তানি. যথা চ ইধ, এৰং ইতো উত্তরিম্পি সব্বৰারেসূতি. তস্মা সব্বত্থ অসম্মুয্হন্তেন সচ্চানি উদ্ধরিতব্বানি. সব্বৰারেসু চ ‘‘এত্তাৰতাপি খো আৰুসো’’তি ইদং দেসনানিয্যাতনং তত্থ তত্থ দেসিতধম্মৰসেন যোজেতব্বং. তস্স ইধ তাৰ অযং যোজনা এত্তাৰতাপীতি ইমায আহারদেসনায ৰুত্তমনসিকারপ্পটিৰেধৰসেনাপীতি ৰুত্তং হোতি. এস নযো সব্বত্থাপি.
আহারৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সচ্চৰারৰণ্ণনা
৯১. ইদানি ‘‘সাধাৰুসো’’তি পুরিমনযেনেৰ থেরস্স ভাসিতং অভিনন্দিত্ৰা অনুমোদিত্ৰা তে ভিক্খূ উত্তরিম্পি পঞ্হং পুচ্ছিংসু. থেরো চ নেসং অঞ্ঞেনপি পরিযাযেন ব্যাকাসি. এস নযো ইতো পরেসুপি সব্বৰারেসু. তস্মা ইতো পরং এৰরূপানি ৰচনানি অনামসিত্ৰা যেন যেন পরিযাযেন ব্যাকরোতি, তস্স তস্সেৰ অত্থং ৰণ্ণযিস্সাম. ইমস্স পন ৰারস্স সঙ্খেপদেসনাযং দুক্খঞ্চ পজানাতীতি এত্থ দুক্খন্তি দুক্খসচ্চং. ৰিত্থারদেসনাযং পন যং ৰত্তব্বং সিযা, তং সব্বং ৰিসুদ্ধিমগ্গে সচ্চনিদ্দেসে ৰুত্তমেৰাতি.
সচ্চৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
জরামরণৰারৰণ্ণনা
৯২. ইতো পরং পটিচ্চসমুপ্পাদৰসেন দেসনা হোতি. তত্থ জরামরণৰারে তাৰ তেসং তেসন্তি অযং সঙ্খেপতো অনেকেসং সত্তানং সাধারণনিদ্দেসোতি ঞাতব্বো. যা দেৰদত্তস্স জরা, যা সোমদত্তস্স জরাতি এৰঞ্হি দিৰসম্পি কথেন্তস্স নেৰ সত্তা পরিযাদানং গচ্ছন্তি. ইমেহি পন দ্ৰীহি পদেহি ন কোচি সত্তো অপরিযাদিন্নো হোতি. তস্মা ৰুত্তং ‘‘অযং সঙ্খেপতো অনেকেসং সত্তানং সাধারণনিদ্দেসো’’তি.
তম্হি তম্হীতি অযং গতিজাতিৰসেন অনেকেসং নিকাযানং সাধারণনিদ্দেসো. সত্তনিকাযেতি সাধারণনিদ্দেসেন নিদ্দিট্ঠস্স সরূপনিদস্সনং. জরা জীরণতাতিআদীসু পন জরাতি সভাৰনিদ্দেসো. জীরণতাতি আকারনিদ্দেসো. খণ্ডিচ্চন্তিআদযো কালাতিক্কমে কিচ্চনিদ্দেসা. পচ্ছিমা দ্ৰে পকতিনিদ্দেসা. অযঞ্হি জরাতি ইমিনা পদেন সভাৰতো দীপিতা, তেনস্সাযং সভাৰনিদ্দেসো. জীরণতাতি ইমিনা আকারতো. তেনস্সাযং আকারনিদ্দেসো. খণ্ডিচ্চন্তি ইমিনা কালাতিক্কমে দন্তনখানং খণ্ডিতভাৰকরণকিচ্চতো. পালিচ্চন্তি ইমিনা কেসলোমানং পলিতভাৰকরণকিচ্চতো. ৰলিত্তচতাতি ইমিনা মংসং মিলাপেত্ৰা তচে ৰলিত্তভাৰকরণকিচ্চতো দীপিতা. তেনস্সা ইমে খণ্ডিচ্চন্তিআদযো তযো কালাতিক্কমে কিচ্চনিদ্দেসা. তেহি ইমেসং ৰিকারানং দস্সনৰসেন পাকটীভূতা পাকটজরা দস্সিতা. যথেৰ হি উদকস্স ৰা অগ্গিনো ৰা ৰাতস্স ৰা তিণরুক্খাদীনং সম্ভগ্গপলিভগ্গতায ৰা ঝামতায ৰা গতমগ্গো পাকটো হোতি, ন চ সো গতমগ্গো তানেৰ উদকাদীনি, এৰমেৰ জরায দন্তাদীসু খণ্ডিচ্চাদিৰসেন গতমগ্গো পাকটো, চক্খুং উম্মীলেত্ৰাপি গয্হতি. ন চ খণ্ডিচ্চাদীনেৰ জরা, ন হি জরা চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা হোতি.
আযুনো সংহানি ইন্দ্রিযানং পরিপাকোতি ইমেহি পন পদেহি কালাতিক্কমেযেৰ অভিব্যত্ততায আযুক্খযচক্খাদিইন্দ্রিযপরিপাকসঞ্ঞিতায পকতিযা দীপিতা. তেনস্সিমে পচ্ছিমা দ্ৰে পকতিনিদ্দেসাতি ৰেদিতব্বা.
তত্থ যস্মা জরং পত্তস্স আযু হাযতি, তস্মা জরা ‘‘আযুনো সংহানী’’তি ফলূপচারেন ৰুত্তা. যস্মা চ দহরকালে সুপ্পসন্নানি সুখুমম্পি অত্তনো ৰিসযং সুখেনেৰ গণ্হনসমত্থানি চক্খাদীনি ইন্দ্রিযানি জরং পত্তস্স পরিপক্কানি আলুল়িতানি অৰিসদানি ওল়ারিকম্পি অত্তনো ৰিসযং গহেতুং অসমত্থানি হোন্তি, তস্মা ‘‘ইন্দ্রিযানং পরিপাকো’’তিপি ফলূপচারেনেৰ ৰুত্তা. সা পনাযং এৰং নিদ্দিট্ঠা সব্বাপি জরা পাকটা পটিচ্ছন্নাতি দুৰিধা হোতি.
তত্থ দন্তাদীসু খণ্ডভাৰাদিদস্সনতো রূপধম্মেসু জরা পাকটজরা নাম. অরূপধম্মেসু পন তাদিসস্স ৰিকারস্স অদস্সনতো পটিচ্ছন্নজরা নাম. তত্থ য্ৰাযং খণ্ডাদিভাৰো দিস্সতি, সো তাদিসানং দন্তাদীনং সুৰিঞ্ঞেয্যত্তা ৰণ্ণোযেৰ, তং চক্খুনা দিস্ৰা মনোদ্ৰারেন চিন্তেত্ৰা ‘‘ইমে দন্তা জরায পহটা’’তি জরং জানাতি উদকট্ঠানে বদ্ধানি গোসীসাদীনি ওলোকেত্ৰা হেট্ঠা উদকস্স অত্থিভাৰং জাননং ৰিয. পুন অৰীচি সৰীচীতি এৰম্পি দুৰিধা হোতি. তত্থ মণিকনকরজতপৰাল়সূরিযাদীনং মন্দদসকাদীসু পাণীনং ৰিয পুপ্ফফলপল্লৰাদীসু চ অপাণীনং ৰিয অন্তরন্তরা ৰণ্ণৰিসেসাদীনং দুৰিঞ্ঞেয্যত্তা জরা অৰীচিজরা নাম, নিরন্তরজরাতি অত্থো. ততো অঞ্ঞেসু পন যথাৰুত্তেসু অন্তরন্তরা ৰণ্ণৰিসেসাদীনং সুৰিঞ্ঞেয্যত্তা জরা সৰীচিজরা নামাতি ৰেদিতব্বা.
ইতো পরং, তেসং তেসন্তিআদি ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং. চুতি চৰনতাতিআদীসু পন চুতীতি চৰনকৰসেন ৰুচ্চতি, একচতুপঞ্চক্খন্ধানং সামঞ্ঞৰচনমেতং. চৰনতাতি ভাৰৰচনেন লক্খণনিদস্সনং. ভেদোতি চুতিক্খন্ধানং ভঙ্গুপ্পত্তিপরিদীপনং. অন্তরধানন্তি ঘটস্সেৰ ভিন্নস্স ভিন্নানং চুতিক্খন্ধানং যেন কেনচি পরিযাযেন ঠানাভাৰপরিদীপনং. মচ্চু মরণন্তি মচ্চুসঙ্খাতং মরণং. তেন সমুচ্ছেদমরণাদীনি নিসেধেতি. কালো নাম অন্তকো, তস্স কিরিযাতি কালকিরিযা. এতেন লোকসম্মুতিযা মরণং দীপেতি.
ইদানি পরমত্থেন দীপেতুং, খন্ধানং ভেদোতিআদিমাহ. পরমত্থেন হি খন্ধাযেৰ ভিজ্জন্তি, ন সত্তো নাম কোচি মরতি. খন্ধেসু পন ভিজ্জমানেসু সত্তো মরতি, ভিন্নেসু মতোতি ৰোহারো হোতি.
এত্থ চ চতুৰোকারৰসেন খন্ধানং ভেদো, একৰোকারৰসেন কল়েৰরস্স নিক্খেপো. চতুৰোকারৰসেন ৰা খন্ধানং ভেদো, সেসদ্ৰযৰসেন কল়েৰরস্স নিক্খেপো ৰেদিতব্বো. কস্মা? ভৰদ্ৰযেপি রূপকাযসঙ্খাতস্স কল়েৰরস্স সম্ভৰতো. অথ ৰা যস্মা চ চাতুমহারাজিকাদীসু খন্ধা ভিজ্জন্তেৰ, ন কিঞ্চি নিক্খিপন্তি, তস্মা তেসং ৰসেন খন্ধানং ভেদো, মনুস্সাদীসু কল়েৰরস্স নিক্খেপো. এত্থ চ কল়েৰরস্স নিক্খেপকারণতো মরণং কল়েৰরস্স নিক্খেপোতি ৰুত্তন্তি এৰমত্থো দট্ঠব্বো.
ইতি অযঞ্চ জরা ইদঞ্চ মরণং. ইদং ৰুচ্চতাৰুসোতি ইদং উভযম্পি একতো কত্ৰা জরামরণন্তি কথীযতি. সেসং ৰুত্তনযমেৰাতি.
জরামরণৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
জাতিৰারৰণ্ণনা
৯৩. জাতিৰারে জাতি সঞ্জাতীতিআদীসু জাযনট্ঠেন জাতি, সা অপরিপুণ্ণাযতনৰসেন যুত্তা. সঞ্জাযনট্ঠেন সঞ্জাতি, সা পরিপুণ্ণাযতনৰসেন যুত্তা. ওক্কমনট্ঠেন ওক্কন্তি, সা অণ্ডজজলাবুজৰসেন যুত্তা. তে হি অণ্ডকোসঞ্চ ৰত্থিকোসঞ্চ ওক্কমন্তা পৰিসন্তা ৰিয পটিসন্ধিং গণ্হন্তি. অভিনিব্বত্তনট্ঠেন অভিনিব্বত্তি, সা সংসেদজওপপাতিকৰসেন যুত্তা, তে হি পাকটাযেৰ হুত্ৰা নিব্বত্তন্তি. অযং তাৰ ৰোহারদেসনা.
ইদানি পরমত্থদেসনা হোতি. খন্ধাযেৰ হি পরমত্থতো পাতুভৰন্তি, ন সত্তো. তত্থ চ খন্ধানন্তি একৰোকারভৰে একস্স চতুৰোকারভৰে চতুন্নং পঞ্চৰোকারভৰে পঞ্চন্নম্পি গহণং ৰেদিতব্বং. পাতুভাৰোতি উপ্পত্তি. আযতনানন্তি এত্থ তত্র তত্র উপ্পজ্জমানাযতনৰসেনেৰ সঙ্গহো ৰেদিতব্বো. পটিলাভোতি সন্ততিযং পাতুভাৰোযেৰ. পাতুভৰন্তানেৰ হি তানি পটিলদ্ধানি নাম হোন্তি. অযং ৰুচ্চতাৰুসো জাতীতি ইমিনা পদেন ৰোহারতো পরমত্থতো চ দেসিতায জাতিযা নিগমনং করোতীতি. ভৰসমুদযাতি এত্থ পন জাতিযা পচ্চযভূতো কম্মভৰো ৰেদিতব্বো. সেসং ৰুত্তনযমেৰাতি.
জাতিৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ভৰৰারৰণ্ণনা
৯৪. ভৰৰারে কামভৰোতি কম্মভৰো চ উপপত্তিভৰো চ. তত্থ কম্মভৰো নাম কামভৰূপগং কম্মমেৰ. তঞ্হি উপপত্তিভৰস্স কারণত্তা ‘‘সুখো বুদ্ধানমুপ্পাদো (ধ. প. ১৯৪) দুক্খো পাপস্স উচ্চযো’’তিআদীনি (ধ. প. ১১৭) ৰিয ফলৰোহারেন ভৰোতি ৰুত্তং. উপপত্তিভৰো নাম তেন কম্মেন নিব্বত্তং উপাদিন্নখন্ধপঞ্চকং. তঞ্হি তত্থ ভৰতীতি কত্ৰা ভৰোতি ৰুত্তং. এৰং সব্বথাপি ইদং কম্মঞ্চ উপপত্তি চ উভযম্পেতমিধ ‘‘কামভৰো’’তি ৰুত্তং. এস নযো রূপারূপভৰেসু. উপাদানসমুদযাতি এত্থ পন উপাদানং কুসলকম্মভৰস্স উপনিস্সযৰসেনেৰ পচ্চযো হোতি. অকুসলকম্মভৰস্স উপনিস্সযৰসেনপি সহজাতাদিৰসেনপি. উপপত্তিভৰস্স পন সব্বস্সাপি উপনিস্সযৰসেনেৰ. সেসং ৰুত্তনযমেৰাতি.
ভৰৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
উপাদানৰারৰণ্ণনা
৯৫. উপাদানৰারে কামুপাদানন্তিআদীসু ৰত্থুকামং উপাদিযতি এতেন, সযং ৰা তং উপাদিযতীতি কামুপাদানং. কামো চ সো উপাদানঞ্চাতি ৰা কামুপাদানং. উপাদানন্তি দল়্হগ্গহণং ৰুচ্চতি. দল়্হত্থো হি এত্থ উপসদ্দো, ‘‘উপাযাস উপকট্ঠা’’তিআদীসু ৰিয পঞ্চকামগুণিকরাগস্সেতং অধিৰচনং. অযমেত্থ সঙ্খেপো. ৰিত্থারতো পনেতং ‘‘তত্থ কতমং কামুপাদানং, যো কামেসু কামচ্ছন্দো’’তি (ধ. স. ১২২০; ৰিভ. ৯৩৮) ৰুত্তনযেন ৰেদিতব্বং.
তথা দিট্ঠি চ সা উপাদানঞ্চাতি দিট্ঠুপাদানং. অথ ৰা দিট্ঠিং উপাদিযতি, উপাদিযন্তি ৰা এতেন দিট্ঠিন্তি দিট্ঠুপাদানং. উপাদিযতি হি পুরিমদিট্ঠিং উত্তরদিট্ঠি. উপাদিযন্তি চ তায দিট্ঠিং. যথাহ ‘‘সস্সতো অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তিআদি (ম. নি. ৩.২৭), সীলব্বতুপাদানঅত্তৰাদুপাদানৰজ্জস্স সব্বদিট্ঠিগতস্সেতং অধিৰচনং. অযমেত্থ সঙ্খেপো. ৰিত্থারতো পনেতং ‘‘তত্থ কতমং দিট্ঠুপাদানং নত্থি দিন্ন’’ন্তি (ধ. স. ১২২০; ৰিভ. ৯৩৮) ৰুত্তনযেন ৰেদিতব্বং.
তথা সীলব্বতং উপাদিযন্তি এতেন, সযং ৰা তং উপাদিযতি, সীলব্বতঞ্চ তং উপাদানঞ্চাতি ৰা সীলব্বতুপাদানং. গোসীলগোৰতাদীনি হি এৰং সুদ্ধীতি অভিনিৰেসতো সযমেৰ উপাদানানি অযমেত্থ সঙ্খেপো. ৰিত্থারতো পনেতং ‘‘তত্থ কতমং সীলব্বতুপাদানং, ইতো বহিদ্ধা সমণব্রাহ্মণানং সীলেন সুদ্ধী’’তি ৰুত্তনযেন ৰেদিতব্বং.
ইদানি ৰদন্তি এতেনাতি ৰাদো. উপাদিযন্তি এতেনাতি উপাদানং. কিং ৰদন্তি, উপাদিযন্তি ৰা? অত্তানং. অত্তনো ৰাদুপাদানং অত্তৰাদুপাদানং. অত্তৰাদমত্তমেৰ ৰা অত্তাতি উপাদিযতি এতেনাতি অত্তৰাদুপাদানং, ৰীসতিৰত্থুকায সক্কাযদিট্ঠিযা এতং অধিৰচনং. অযমেত্থ সঙ্খেপো. ৰিত্থারতো পনেতং ‘‘তত্থ কতমং অত্তৰাদুপাদানং, ইধ অস্সুতৰা পুথুজ্জনো অরিযানং অদস্সাৰী’’তি (ধ. স. ১২২৩) ৰুত্তনযেন ৰেদিতব্বং.
তণ্হাসমুদযাতি এত্থ তণ্হা কামুপাদানস্স উপনিস্সযৰসেন অনন্তরসমনন্তরনত্থিৰিগতাসেৰনৰসেন ৰা পচ্চযো. অৰসেসানং পন সহজাতাদিৰসেনাপি. সেসং ৰুত্তনযমেৰাতি.
উপাদানৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
তণ্হাৰারৰণ্ণনা
৯৬. তণ্হাৰারে রূপতণ্হা…পে… ধম্মতণ্হাতি এৰং চক্খুদ্ৰারাদীসু জৰনৰীথিযং পৰত্তায তণ্হায ‘‘সেট্ঠিপুত্তো ব্রাহ্মণপুত্তো’’তি এৰমাদীসু পিতিতো নামং ৰিয পিতিসদিসারম্মণতো নামং. এত্থ চ রূপারম্মণা তণ্হা, রূপে তণ্হাতি রূপতণ্হা. সা কামরাগভাৰেন রূপং অস্সাদেন্তী পৰত্তমানা কামতণ্হা. সস্সতদিট্ঠিসহগতরাগভাৰেন রূপং নিচ্চং ধুৰং সস্সতন্তি এৰং অস্সাদেন্তী পৰত্তমানা ভৰতণ্হা. উচ্ছেদদিট্ঠিসহগতরাগভাৰেন রূপং উচ্ছিজ্জতি ৰিনস্সতি পেচ্চ ন ভৰিস্সতীতি এৰং অস্সাদেন্তী পৰত্তমানা ৰিভৰতণ্হাতি এৰং তিৰিধা হোতি. যথা চ রূপতণ্হা, তথা সদ্দতণ্হাদযোপীতি এতানি অট্ঠারস তণ্হাৰিচরিতানি হোন্তি. তানি অজ্ঝত্তরূপাদীসু অট্ঠারস, বহিদ্ধারূপাদীসু অট্ঠারসাতি ছত্তিংস. ইতি অতীতানি ছত্তিংস, অনাগতানি ছত্তিংস, পচ্চুপ্পন্নানি ছত্তিংসাতি অট্ঠসতং. ‘‘অজ্ঝত্তিকস্সুপাদায ‘অস্মী’তি হোতি, ‘ইত্থস্মী’তি হোতী’’তি (ৰিভ. ৯৭৩-৯৭৪) ৰা এৰমাদীনা অজ্ঝত্তিকরূপাদিনিস্সিতানি অট্ঠারস, ‘‘বাহিরস্সুপাদায ‘ইমিনা অস্মী’তি হোতি, ‘ইমিনা ইত্থস্মী’তি হোতী’’তি ৰা (ৰিভ. ৯৭৫) এৰমাদিনা বাহিররূপাদিনিস্সিতানি অট্ঠারসাতি ছত্তিংস. ইতি অতীতানি ছত্তিংস, অনাগতানি ছত্তিংস, পচ্চুপ্পন্নানি ছত্তিংসাতি এৰম্পি অট্ঠসততণ্হাৰিচরিতানি হোন্তি. পুন সঙ্গহে করীযমানে রূপাদীসু আরম্মণেসু ছল়েৰ তণ্হাকাযা তিস্সোযেৰ কামতণ্হাদযো হোন্তীতি এৰং –
নিদ্দেসত্থেন নিদ্দেস-ৰিত্থারা ৰিত্থারস্স চ;
পুন সঙ্গহতো তণ্হা, ৰিঞ্ঞাতব্বা ৰিভাৰিনাতি.
ৰেদনাসমুদযাতি এত্থ পন ৰেদনাতি ৰিপাকৰেদনা অধিপ্পেতা. সা কথং ছসু দ্ৰারেসু তণ্হায পচ্চযো হোতীতি চে? অস্সাদনীযতো. সুখায হি ৰেদনায অস্সাদনেন সত্তা ৰেদনং মমাযন্তা ৰেদনায তণ্হং উপ্পাদেত্ৰা ৰেদনারাগরত্তা হুত্ৰা চক্খুদ্ৰারে ইট্ঠমেৰ রূপং পত্থেন্তি, লদ্ধা চ নং অস্সাদেন্তি, আরম্মণদাযকানঞ্চ চিত্তকারাদীনং সক্কারং করোন্তি. তথা সোতদ্ৰারাদীসু ইট্ঠে চ সদ্দাদযো পত্থেন্তি, লদ্ধা চ নে অস্সাদেন্তি, আরম্মণদাযকানঞ্চ ৰীণাৰাদক-গন্ধিকসূদ-তন্তৰায-নানাৰিধসিপ্পসন্দস্সকাদীনং সক্কারং করোন্তি. যথা কিং? যথা পুত্তসিনেহেন পুত্তং মমাযন্তা ধাতিযা সক্কারং করোন্তি, সপ্পাযসপ্পিখীরাদীনিযেৰ নং পাযেন্তি চেৰ ভোজেন্তি চ. সেসং ৰুত্তনযমেৰ.
তণ্হাৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ৰেদনাৰারৰণ্ণনা
৯৭. ৰেদনাৰারে ৰেদনাকাযাতি ৰেদনাসমূহা. চক্খুসম্ফস্সজা ৰেদনা…পে… মনোসম্ফস্সজা ৰেদনাতি এতং ‘‘চক্খুসম্ফস্সজা ৰেদনা অত্থি কুসলা, অত্থি অকুসলা, অত্থি অব্যাকতা’’তি (ৰিভ. ৩৪) এৰং ৰিভঙ্গে আগতত্তা চক্খুদ্ৰারাদীসু পৰত্তানং কুসলাকুসলাব্যাকতৰেদনানং ‘‘সারিপুত্তো, মন্তাণিপুত্তো’’তি এৰমাদীসু মাতিতো নামং ৰিয মাতিসদিসৰত্থুতো নামং. ৰচনত্থো পনেত্থ চক্খুসম্ফস্সহেতু জাতা ৰেদনা চক্খুসম্ফস্সজা ৰেদনাতি. এস নযো সব্বত্থ. অযং তাৰেত্থ সব্বসঙ্গাহিককথা. ৰিপাকৰসেন পন চক্খুদ্ৰারে দ্ৰে চক্খুৰিঞ্ঞাণানি, দ্ৰে মনোধাতুযো, তিস্সো মনোৰিঞ্ঞাণধাতুযোতি এতাহি সম্পযুত্তৰসেন ৰেদনা ৰেদিতব্বা. এস নযো সোতদ্ৰারাদীসু. মনোদ্ৰারে মনোৰিঞ্ঞাণধাতুসম্পযুত্তাৰ.
ফস্সসমুদযাতি এত্থ পন পঞ্চদ্ৰারে পঞ্চৰত্থুকৰেদনানং সহজাতচক্খুসম্ফস্সাদিসমুদযা সমুদযো হোতি. অৰসেসানং চক্খুসম্ফস্সাদযো উপনিস্সযাদিৰসেন পচ্চযা. মনোদ্ৰারে তদারম্মণৰেদনানং অদ্ৰারিকানঞ্চ পটিসন্ধিভৰঙ্গচুতিৰেদনানং সহজাতমনোসম্ফস্সসমুদযা সমুদযো হোতীতি ৰেদিতব্বো. সেসং ৰুত্তনযমেৰ.
ৰেদনাৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ফস্সৰারৰণ্ণনা
৯৮. ফস্সৰারে চক্খুসম্ফস্সোতি চক্খুম্হি সম্ফস্সো. এস নযো সব্বত্থ. চক্খুসম্ফস্সো…পে… কাযসম্ফস্সোতি এত্তাৰতা চ কুসলাকুসলৰিপাকা পঞ্চৰত্থুকা দস সম্ফস্সা ৰুত্তা হোন্তি. মনোসম্ফস্সোতি ইমিনা সেসা বাৰীসতি লোকিযৰিপাকমনসম্পযুত্তফস্সা. সল়াযতনসমুদযাতি ছন্নং চক্খাদীনং আযতনানং সমুদযেন ইমস্স ছব্বিধস্সাপি সম্ফস্সস্স সমুদযো হোতীতি ৰেদিতব্বো. সেসং ৰুত্তনযমেৰাতি.
ফস্সৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সল়াযতনৰারৰণ্ণনা
৯৯. সল়াযতনৰারে চক্খাযতনন্তিআদীসু যং ৰত্তব্বং, তং সব্বং ৰিসুদ্ধিমগ্গে খন্ধনিদ্দেসে চেৰ আযতননিদ্দেসে চ ৰুত্তনযমেৰ. নামরূপসমুদযাতি এত্থ পন যং নামং যঞ্চ রূপং, যঞ্চ নামরূপং যস্স আযতনস্স পচ্চযো হোতি, তস্স ৰসেন ৰিসুদ্ধিমগ্গে পটিচ্চসমুপ্পাদনিদ্দেসে ৰুত্তনযেন নামরূপসমুদযা সল়াযতনসমুদযো ৰেদিতব্বো. সেসং ৰুত্তপ্পকারমেৰাতি.
সল়াযতনৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নামরূপৰারৰণ্ণনা
১০০. নামরূপৰারে নমনলক্খণং নামং. রুপ্পনলক্খণং রূপং. ৰিত্থারৰারে পনস্স ৰেদনাতি ৰেদনাক্খন্ধো. সঞ্ঞাতি সঞ্ঞাক্খন্ধো. চেতনা ফস্সো মনসিকারোতি সঙ্খারক্খন্ধো ৰেদিতব্বো. কামঞ্চ অঞ্ঞেপি সঙ্খারক্খন্ধসঙ্গহিতা ধম্মা সন্তি, ইমে পন তযো সব্বদুব্বলেসুপি চিত্তেসু সন্তি. তস্মা এতেসংযেৰ ৰসেনেত্থ সঙ্খারক্খন্ধোপি দস্সিতো. চত্তারি চ মহাভূতানীতি এত্থ চত্তারীতি গণনপরিচ্ছেদো. মহাভূতানীতি পথৰীআপতেজৰাযানমেতং অধিৰচনং. যেন পন কারণেন তানি মহাভূতানীতি ৰুচ্চন্তি, যো চেত্থ অঞ্ঞো ৰিনিচ্ছযনযো, সো সব্বো ৰিসুদ্ধিমগ্গে রূপক্খন্ধনিদ্দেসে ৰুত্তো.
চতুন্নঞ্চ মহাভূতানং উপাদাযাতি এত্থ পন চতুন্নন্তি উপযোগত্থে সামিৰচনং, চত্তারি চ মহাভূতানীতি ৰুত্তং হোতি. উপাদাযাতি উপাদিযিত্ৰা, গহেত্ৰাতি অত্থো. নিস্সাযাতিপি একে. ৰত্তমানন্তি অযঞ্চেত্থ পাঠসেসো. সমূহত্থে ৰা এতং সামিৰচনং. তেন চতুন্নঞ্চ মহাভূতানং সমূহং উপাদায পৰত্তমানং রূপন্তি অযমত্থো ৰেদিতব্বো. এৰং সব্বত্থাপি যানি চত্তারি পথৰীআদীনি মহাভূতানি, যঞ্চ চতুন্নং মহাভূতানং উপাদায ৰত্তমানং চক্খাযতনাদিভেদেন অভিধম্মপাল়িযমেৰ ৰুত্তং তেৰীসতিৰিধং রূপং, তং সব্বম্পি ‘‘রূপ’’ন্তি ৰেদিতব্বং. ৰিঞ্ঞাণসমুদযাতি এত্থ পন যং ৰিঞ্ঞাণং যস্স নামস্স যস্স চ রূপস্স যস্স চ নামরূপস্স পচ্চযো হোতি, তস্স ৰসেন ৰিসুদ্ধিমগ্গে পটিচ্চসমুপ্পাদনিদ্দেসে ৰুত্তনযেনেৰ ৰিঞ্ঞাণসমুদযা নামরূপসমুদযো ৰেদিতব্বো. সেসং ৰুত্তনযমেৰাতি.
নামরূপৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ৰিঞ্ঞাণৰারৰণ্ণনা
১০১. ৰিঞ্ঞাণৰারে চক্খুৰিঞ্ঞাণন্তি চক্খুম্হি ৰিঞ্ঞাণং, চক্খুতো ৰা জাতং ৰিঞ্ঞাণন্তি চক্খুৰিঞ্ঞাণং. এৰং সোতঘানজিৰ্হাকাযৰিঞ্ঞাণানি. ইতরং পন মনোযেৰ ৰিঞ্ঞাণন্তি মনোৰিঞ্ঞাণং. দ্ৰিপঞ্চৰিঞ্ঞাণৰজ্জস্স তেভূমকৰিপাকচিত্তস্সেতং অধিৰচনং. সঙ্খারসমুদযাতি এত্থ পন যো সঙ্খারো যস্স ৰিঞ্ঞাণস্স পচ্চযো হোতি, তস্স ৰসেন সঙ্খারসমুদযা ৰিঞ্ঞাণসমুদযো ৰেদিতব্বো. সেসং ৰুত্তনযমেৰাতি.
ৰিঞ্ঞাণৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সঙ্খারৰারৰণ্ণনা
১০২. সঙ্খারৰারে অভিসঙ্খরণলক্খণো সঙ্খারো. ৰিত্থারৰারে পনস্স কাযসঙ্খারোতি কাযতো পৰত্তসঙ্খারো, কাযদ্ৰারে চোপনৰসেন পৰত্তানং কামাৰচরকুসলতো অট্ঠন্নং, অকুসলতো দ্ৰাদসন্নন্তি ৰীসতিযা কাযসঞ্চেতনানমেতং অধিৰচনং. ৰচীসঙ্খারোতি ৰচিতো পৰত্তসঙ্খারো, ৰচীদ্ৰারে ৰচনভেদৰসেন পৰত্তানং ৰীসতিযা এৰ ৰচীসঞ্চেতনানমেতং অধিৰচনং. চিত্তসঙ্খারোতি চিত্ততো পৰত্তসঙ্খারো, কাযৰচীদ্ৰারে চোপনং অকত্ৰা রহো নিসীদিত্ৰা চিন্তযন্তস্স পৰত্তানং লোকিযকুসলাকুসলৰসেন একূনতিংসমনোসঞ্চেতনানমেতং অধিৰচনং. অৰিজ্জাসমুদযাতি এত্থ পন কুসলানং উপনিস্সযৰসেন অকুসলানং সহজাতাদিৰসেনাপি অৰিজ্জাপচ্চযো হোতীতি ৰেদিতব্বা. সেসং ৰুত্তনযমেৰাতি.
সঙ্খারৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
অৰিজ্জাৰারৰণ্ণনা
১০৩. অৰিজ্জাৰারে দুক্খে অঞ্ঞাণন্তি দুক্খসচ্চে অঞ্ঞাণং, মোহস্সেতং অধিৰচনং. এস নযো সমুদযে অঞ্ঞাণন্তিআদীসু. তত্থ চতূহি কারণেহি দুক্খে অঞ্ঞাণং ৰেদিতব্বং অন্তোগধতো ৰত্থুতো আরম্মণতো পটিচ্ছাদনতো চ. তথা হি তং দুক্খসচ্চপরিযাপন্নত্তা দুক্খে অন্তোগধং, দুক্খসচ্চঞ্চস্স নিস্সযপচ্চযভাৰেন ৰত্থু, আরম্মণপচ্চযভাৰেন আরম্মণং, দুক্খসচ্চঞ্চ এতং পটিচ্ছাদেতি, তস্স যাথাৰলক্খণপ্পটিৰেধনিৰারণেন, ঞাণপ্পৰত্তিযা চেত্থ অপ্পদানেন.
সমুদযে অঞ্ঞাণং তীহি কারণেহি ৰেদিতব্বং ৰত্থুতো আরম্মণতো পটিচ্ছাদনতো চ. নিরোধে পটিপদাযঞ্চ অঞ্ঞাণং একেনেৰ কারণেন ৰেদিতব্বং পটিচ্ছাদনতো. নিরোধপটিপদায হি পটিচ্ছাদকমেৰ অঞ্ঞাণং তেসং যাথাৰলক্খণপ্পটিৰেধনিৰারণেন, তেসু চ ঞাণপ্পৰত্তিযা অপ্পদানেন. ন পন তত্থ অন্তোগধং, তস্মিং সচ্চদ্ৰযে অপরিযাপন্নত্তা. ন তস্স তং সচ্চদ্ৰযং ৰত্থু, অসহজাতত্তা. নারম্মণং, তদারব্ভ অপ্পৰত্তনতো. পচ্ছিমঞ্হি সচ্চদ্ৰযং গম্ভীরত্তা দুদ্দসং, ন চেত্থ অন্ধভূতং অঞ্ঞাণং পৰত্ততি. পুরিমং পন ৰঞ্চনিযট্ঠেন সভাৰলক্খণস্স দুদ্দসত্তা গম্ভীরং, তত্থ ৰিপল্লাসগ্গাহৰসেন পৰত্ততি.
অপিচ দুক্খেতি এত্তাৰতা সঙ্গহতো ৰত্থুতো আরম্মণতো কিচ্চতো চ অৰিজ্জা দীপিতা. দুক্খসমুদযেতি এত্তাৰতা ৰত্থুতো আরম্মণতো কিচ্চতো চ. দুক্খনিরোধে দুক্খনিরোধগামিনিযা পটিপদাযাতি এত্তাৰতা কিচ্চতো. অৰিসেসতো পন অঞ্ঞাণন্তি এতেন সভাৰতো নিদ্দিট্ঠাতি ঞাতব্বা. আসৰসমুদযাতি এত্থ পন কামাসৰভৰাসৰা সহজাতাদিৰসেন অৰিজ্জায পচ্চযা হোন্তি. অৰিজ্জাসৰো উপনিস্সযৰসেনেৰ. পুব্বুপ্পন্না চেত্থ অৰিজ্জা অৰিজ্জাসৰোতি ৰেদিতব্বা. সা অপরাপরুপ্পন্নায অৰিজ্জায উপনিস্সযপচ্চযো হোতি. সেসং ৰুত্তনযমেৰাতি.
অৰিজ্জাৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
আসৰৰারৰণ্ণনা
১০৪. আসৰৰারে অৰিজ্জাসমুদযাতি এত্থ অৰিজ্জা কামাসৰভৰাসৰানং সহজাতাদিৰসেন পচ্চযো হোতি. অৰিজ্জাসৰস্স উপনিস্সযৰসেনেৰ. অপরাপরুপ্পন্না চেত্থ অৰিজ্জা অৰিজ্জাসৰোতি ৰেদিতব্বা. পুব্বুপ্পন্না অৰিজ্জাযেৰস্স অপরাপরুপ্পন্নস্স অৰিজ্জাসৰস্স উপনিস্সযপচ্চযো হোতি. সেসং ৰুত্তনযমেৰাতি. অযং ৰারো যা এসা পটিচ্চসমুপ্পাদপদেসু জেট্ঠিকা অৰিজ্জা, তস্সাপি পচ্চযদস্সনৰসেন ৰুত্তো. এৰং ৰুত্তেন ৰারেন সংসারস্স অনমতগ্গতা সাধিতা হোতি. কথং? আসৰসমুদযেন হি অৰিজ্জাসমুদযো. অৰিজ্জাসমুদযেনাপি আসৰসমুদযো. এৰং আসৰা অৰিজ্জায অৰিজ্জাপি আসৰানং পচ্চযোতি কত্ৰা পুব্বকোটি ন পঞ্ঞাযতি অৰিজ্জায, তস্সা অপঞ্ঞাযনতো সংসারস্স অনমতগ্গতা সিদ্ধা হোতীতি.
এৰং সব্বেপিমে ইমস্মিং সুত্তে কম্মপথৰারো আহারৰারো দুক্খৰারো জরা-মরণ-জাতি-ভৰ-উপাদান-তণ্হা-ৰেদনা-ফস্স-সল়াযতন-নামরূপ- ৰিঞ্ঞাণ-সঙ্খার-অৰিজ্জা-আসৰৰারোতি সোল়সৰারা ৰুত্তা.
তেসু একেকস্স ৰারস্স সঙ্খেপৰিত্থারৰসেন দ্ৰিধা ৰিভত্তা দ্ৰত্তিংসট্ঠানানি হোন্তি. ইতি ইমস্মিং সুত্তে ইমেসু দ্ৰত্তিংসট্ঠানেসু চত্তারি সচ্চানি কথিতানি. এতেসংযেৰ ৰিত্থারৰসেন ৰুত্তেসু সোল়সসু ঠানেসু অরহত্তং কথিতং. থেরস্স পন মতেন দ্ৰত্তিংসাযপি ঠানেসু চত্তারি সচ্চানি চত্তারো চ মগ্গা কথিতাতি. ইতি সকলেপি পঞ্চমহানিকাযসঙ্গহিতে বুদ্ধৰচনে নত্থি তং সুত্তং, যত্থ দ্ৰত্তিংসক্খত্তুং চত্তারি সচ্চানি দ্ৰত্তিংসক্খত্তুঞ্চ অরহত্তং পকাসিতং অঞ্ঞত্র ইমম্হা সম্মাদিট্ঠিসুত্তাতি.
ইদমৰোচাযস্মা সারিপুত্তোতি ইদং দ্ৰত্তিংসায চতুসচ্চপরিযাযেহি দ্ৰত্তিংসায অরহত্তপরিযাযেহীতি চতুসট্ঠিযা কারণেহি অলঙ্করিত্ৰা সম্মাদিট্ঠিসুত্তং আযস্মা সারিপুত্তো অৰোচ, অত্তমনা তে ভিক্খূ আযস্মতো সারিপুত্তস্স ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.
আসৰৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায
সম্মাদিট্ঠিসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.