৩. ভদ্দত্থেরগাথাৰণ্ণনা
একপুত্তোতিআদিকা আযস্মতো ভদ্দত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযং কির পদুমুত্তরং ভগৰন্তং ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ সতসহস্সপরিমাণং চীৰরাদীহি চতূহি পচ্চযেহি পূজেসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৰত্থিযং সেট্ঠিকুলে নিব্বত্তি. নিব্বত্তমানো চ অপুত্তকেসু মাতাপিতূসু দেৰতাযাচনাদীনি কত্ৰাপি অলভন্তেসু সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘সচে, ভন্তে, মযং একং পুত্তং লচ্ছাম, তং তুম্হাকং দাসত্থায দস্সামা’’তি ৰত্ৰা আযাচিত্ৰা গতেসু সত্থু অধিপ্পাযং ঞত্ৰা অঞ্ঞতরো দেৰপুত্তো খীণাযুকো হুত্ৰা ঠিতো সক্কেন দেৰরঞ্ঞা ‘‘অমুকস্মিং কুলে নিব্বত্তাহী’’তি আণত্তো তত্থ নিব্বত্তি, ভদ্দোতিস্স নামং অকংসু. তং সত্তৰস্সুদ্দেসিকং জাতং মাতাপিতরো অলঙ্করিত্ৰা ভগৰতো সন্তিকং নেত্ৰা ‘‘অযং সো, ভন্তে, তুম্হে আযাচিত্ৰা লদ্ধদারকো, ইমং তুম্হাকং নিয্যাতেমা’’তি আহংসু. সত্থা আনন্দত্থেরং আণাপেসি – ‘‘ইমং পব্বাজেহী’’তি. আণাপেত্ৰা চ গন্ধকুটিং পাৰিসি. থেরো তং পব্বাজেত্ৰা সঙ্খেপেন ৰিপস্সনামুখং আচিক্খি. সো উপনিস্সযসম্পন্নত্তা ৰিপস্সনায কম্মং করোন্তো সূরিযে অনোগ্গতেযেৰ ভাৰনং উস্সুক্কাপেত্ৰা ছল়ভিঞ্ঞো অহোসি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ১.৫.৫৪-৬৯) –
‘‘পদুমুত্তরসম্বুদ্ধং, মেত্তচিত্তং মহামুনিং;
উপেতি জনতা সব্বা, সব্বলোকগ্গনাযকং.
‘‘সত্তুকঞ্চ বদ্ধকঞ্চ, আমিসং পানভোজনং;
দদন্তি সত্থুনো সব্বে, পুঞ্ঞক্খেত্তে অনুত্তরে.
‘‘অহম্পি দানং দস্সামি, দেৰদেৰস্স তাদিনো;
বুদ্ধসেট্ঠং নিমন্তেত্ৰা, সঙ্ঘম্পি চ অনুত্তরং.
‘‘উয্যোজিতা মযা চেতে, নিমন্তেসুং তথাগতং;
কেৰলং ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ, পুঞ্ঞক্খেত্তং অনুত্তরং.
‘‘সতসহস্সপল্লঙ্কং, সোৰণ্ণং গোনকত্থতং;
তূলিকাপটলিকায, খোমকপ্পাসিকেহি চ;
মহারহং পঞ্ঞাপযিং, আসনং বুদ্ধযুত্তকং.
‘‘পদুমুত্তরো লোকৰিদূ, দেৰদেৰো নরাসভো;
ভিক্খুসঙ্ঘপরিব্যূল়্হো, মম দ্ৰারমুপাগমি.
‘‘পচ্চুগ্গন্ত্ৰান সম্বুদ্ধং, লোকনাথং যসস্সিনং;
পসন্নচিত্তো সুমনো, অভিনামযিং সঙ্ঘরং.
‘‘ভিক্খূনং সতসহস্সং, বুদ্ধঞ্চ লোকনাযকং;
পসন্নচিত্তো সুমনো, পরমন্নেন তপ্পযিং.
‘‘পদুমুত্তরো লোকৰিদূ, আহুতীনং পটিগ্গহো;
ভিক্খুসঙ্ঘে নিসীদিত্ৰা, ইমা গাথা অভাসথ.
‘‘যেনিদং আসনং দিন্নং, সোৰণ্ণং গোনকত্থতং;
তমহং কিত্তযিস্সামি, সুণাথ মম ভাসতো.
‘‘চতুসত্ততিক্খত্তুং সো, দেৰরজ্জং করিস্সতি;
অনুভোস্সতি সম্পত্তিং, অচ্ছরাহি পুরক্খতো.
‘‘পদেসরজ্জং সহস্সং, ৰসুধং আৰসিস্সতি;
একপঞ্ঞাসক্খত্তুঞ্চ, চক্কৰত্তী ভৰিস্সতি.
‘‘সব্বাসু ভৰযোনীসু, উচ্চাকুলী ভৰিস্সতি;
সো চ পচ্ছা পব্বজিত্ৰা, সুক্কমূলেন চোদিতো;
ভদ্দিযো নাম নামেন, হেস্সতি সত্থু সাৰকো.
‘‘ৰিৰেকমনুযুত্তোম্হি, পন্তসেননিৰাসহং;
ফলঞ্চাধিগতং সব্বং, চত্তক্লেসোম্হি অজ্জহং.
‘‘মম সব্বং অভিঞ্ঞায, সব্বঞ্ঞূ লোকনাযকো;
ভিক্খুসঙ্ঘে নিসীদিত্ৰা, এতদগ্গে ঠপেসি মং.
‘‘পটিসম্ভিদা চতস্সো, ৰিমোক্খাপি চ অট্ঠিমে;
ছল়ভিঞ্ঞা সচ্ছিকতা, কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
তস্স ভগৰা ছল়ভিঞ্ঞুপ্পত্তিং ঞত্ৰা ‘‘এহি, ভদ্দা’’তি আহ. সো তাৰদেৰ সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা পঞ্জলিকো সত্থু সমীপে অট্ঠাসি, সা এৰ চস্স উপসম্পদা অহোসি. বুদ্ধূপসম্পদা নাম কিরেসা. থেরো জাতিতো পট্ঠায অত্তনো পৰত্তিযা কথনমুখেন অঞ্ঞং ব্যাকরোন্তো –
৪৭৩. ‘‘একপুত্তো অহং আসিং, পিযো মাতু পিযো পিতু;
বহূহি ৰতচরিযাহি, লদ্ধো আযাচনাহি চ.
৪৭৪. ‘‘তে চ মং অনুকম্পায, অত্থকামা হিতেসিনো;
উভো পিতা চ মাতা চ, বুদ্ধস্স উপনামযুং.
৪৭৫. ‘‘কিচ্ছা লদ্ধো অযং পুত্তো, সুখুমালো সুখেধিতো;
ইমং দদাম তে নাথ, জিনস্স পরিচারকং.
৪৭৬. ‘‘সত্থা চ মং পটিগ্গয্হ, আনন্দং এতদব্রৰি;
পব্বাজেহি ইমং খিপ্পং, হেস্সত্যাজানিযো অযং.
৪৭৭. ‘‘পব্বাজেত্ৰান মং সত্থা, ৰিহারং পাৰিসী জিনো;
অনোগ্গতস্মিং সূরিযস্মিং, ততো চিত্তং ৰিমুচ্চি মে.
৪৭৮. ‘‘ততো সত্থা নিরাকত্ৰা, পটিসল্লানৰুট্ঠিতো;
এহি ভদ্দাতি মং আহ, সা মে আসূপসম্পদা.
৪৭৯. ‘‘জাতিযা সত্তৰস্সেন, লদ্ধা মে উপসম্পদা;
তিস্সো ৰিজ্জা অনুপ্পত্তা, অহো ধম্মসুধম্মতা’’তি. –
ইমা গাথা অভাসি.
তত্থ ৰতচরিযাহীতি, ‘‘এৰং কত্ৰা পুত্তং লভিস্সথা’’তি ৰুত্তং সমণব্রাহ্মণানং ৰচনং সুত্ৰা, খীরং পাযিত্ৰা, অনসনাদিৰতচরণেহি. আযাচনাহীতি দেৰতাযাচনাহি সত্থুআযাচনায চ, ইদমেৰ চেত্থ কারণং, ইতরং থেরো মাতাপিতূনং পটিপত্তিদস্সনত্থঞ্চেৰ কিচ্ছলদ্ধভাৰদস্সনত্থঞ্চ ৰদতি.
তেতি মাতাপিতরো. উপনামযুন্তি উপনামেসুং.
সুখেধিতোতি সুখসংৰড্ঢিতো. তেতি তুয্হং. পরিচারকন্তি কিংকারং.
হেস্সত্যাজানিযো অযন্তি অযং দারকো মম সাসনে আজানীযো ভৰিস্সতি. তস্মা খিপ্পং অজ্জেৰ পব্বাজেহীতি এতং অব্রৰি, আহ.
পব্বাজেত্ৰানাতি আনন্দত্থেরেন পব্বাজেত্ৰা. ৰিহারন্তি গন্ধকুটিং. অনোগ্গতস্মিং সূরিযস্মিন্তি সূরিযে অনত্থঙ্গতেযেৰ. ততো চিত্তং ৰিমুচ্চি মেতি ততো ৰিপস্সনারম্ভতো পরং ন চিরেনেৰ খণেন সব্বাসৰেহি মে চিত্তং ৰিমুচ্চি, খীণাসৰো অহোসিং.
ততোতি মম আসৰক্খযতো পচ্ছা. নিরাকত্ৰাতি অত্তনা সমাপন্নং ফলসমাপত্তিং অপ্পেত্ৰা ততো ৰুট্ঠায. তেনাহ ‘‘পটিসল্লানৰুট্ঠিতো’’তি. সা মে আসূপসম্পদাতি যা মং উদ্দিস্স ‘‘এহি, ভদ্দা’’তি সত্থু ৰাচা পৰত্তা, সা এৰ মে ময্হং উপসম্পদা আসি. এৰং জাতিযা সত্তৰস্সেন, লদ্ধা মে উপসম্পদাতি সাতিসযং সত্থারা অত্তনো কতং অনুগ্গহং সাসনস্স চ নিয্যানিকতং দস্সেতি. তেনাহ ‘‘অহো ধম্মসুধম্মতা’’তি.
এত্থ চ ‘‘চিত্তং ৰিমুচ্চি মে’’তি খীণাসৰভাৰং পকাসেত্ৰাপি পুন ‘‘তিস্সো ৰিজ্জা অনুপ্পত্তা’’তি লোকিযাভিঞ্ঞেকদেসদস্সনং ছল়ভিঞ্ঞভাৰৰিভাৰনত্থং. তেনাহ অপদানে ‘‘ছল়ভিঞ্ঞা সচ্ছিকতা’’তি.
ভদ্দত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.