৪. সোপাকত্থেরগাথাৰণ্ণনা

দিস্ৰা পাসাদছাযাযন্তিআদিকা আযস্মতো সোপাকত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো সিদ্ধত্থস্স ভগৰতো কালে ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰিঞ্ঞুতং পত্তো ব্রাহ্মণানং ৰিজ্জাসিপ্পেসু নিপ্ফত্তিং গতো কামেসু আদীনৰং দিস্ৰা ঘরাৰাসং পহায তাপসপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা একস্মিং পব্বতে ৰিহরতি. সত্থা আসন্নমরণং তং ঞত্ৰা তস্স সন্তিকং অগমাসি. সো ভগৰন্তং দিস্ৰা পসন্নচিত্তো উল়ারং পীতিসোমনস্সং পৰেদেন্তো পুপ্ফমযং আসনং পঞ্ঞপেত্ৰা অদাসি. সত্থা তত্থ নিসীদিত্ৰা, অনিচ্চতাপটিসংযুত্তং ধম্মিং কথং কথেত্ৰা তস্স পস্সন্তস্সেৰ আকাসেন অগমাসি. সো পুব্বে গহিতং নিচ্চগ্গাহং পহায অনিচ্চসঞ্ঞং হদযে ঠপেত্ৰা, কালঙ্কত্ৰা, দেৰলোকে উপ্পজিত্ৰা, অপরাপরং দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো, ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে রাজগহে সোপাকযোনিযং নিব্বত্তি. সো জাতিআগতেন সোপাকোতি নামেন পঞ্ঞাযি. কেচি পন ‘‘ৰাণিজকুলে নিব্বত্তো, ‘সোপাকো’তি পন নামমত্ত’’ন্তি ৰদন্তি. তং অপদানপাল়িযা ৰিরুজ্ঝতি ‘‘পচ্ছিমে ভৰে সম্পত্তে, সোপাকযোনুপাগমি’’ন্তি ৰচনতো.

তস্স চতুমাসজাতস্স পিতা কালমকাসি, চূল়পিতা পোসেসি. অনুক্কমেন সত্তৰস্সিকো জাতো. একদিৰসং চূল়পিতা ‘‘অত্তনো পুত্তেন কলহং করোতী’’তি কুজ্ঝিত্ৰা, তং সুসানং নেত্ৰা, দ্ৰে হত্থে রজ্জুযা একতো বন্ধিত্ৰা, তায এৰ রজ্জুযা মতমনুস্সস্স সরীরে গাল়্হং বন্ধিত্ৰা গতো ‘‘সিঙ্গালাদযো খাদন্তূ’’তি. পচ্ছিমভৰিকতায দারকস্স পুঞ্ঞফলেন সযং মারেতুং ন ৰিসহি, সিঙ্গালাদযোপি ন অভিভৰিংসু. দারকো অড্ঢরত্তসমযে এৰং ৰিপ্পলপতি –

‘‘কা গতি মে অগতিস্স, কো ৰা বন্ধু অবন্ধুনো;

সুসানমজ্ঝে বন্ধস্স, কো মে অভযদাযকো’’তি.

সত্থা তায ৰেলায ৰেনেয্যবন্ধৰে ওলোকেন্তো দারকস্স হদযব্ভন্তরে পজ্জলন্তং অরহত্তূপনিস্সযং দিস্ৰা ওভাসং ফরিত্ৰা সতিং জনেত্ৰা এৰমাহ –

‘‘এহি সোপাক মা ভাযি, ওলোকস্সু তথাগতং;

অহং তং তারযিস্সামি, রাহুমুখেৰ চন্দিম’’ন্তি.

দারকো বুদ্ধানুভাৰেন ছিন্নবন্ধনো গাথাপরিযোসানে সোতাপন্নো হুত্ৰা গন্ধকুটিসম্মুখে অট্ঠাসি. তস্স মাতা পুত্তং অপস্সন্তী চূল়পিতরং পুচ্ছিত্ৰা তেনস্স পৰত্তিযা অকথিতায তত্থ তত্থ গন্ত্ৰা ৰিচিনন্তী ‘‘বুদ্ধা কির অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং জানন্তি, যংনূনাহং ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা মম পুত্তস্স পৰত্তিং জানেয্য’’ন্তি সত্থু সন্তিকং অগমাসি. সত্থা, ইদ্ধিযা তং পটিচ্ছাদেত্ৰা, ‘‘ভন্তে, মম পুত্তং ন পস্সামি, অপিচ ভগৰা তস্স পৰত্তিং জানাতী’’তি তায পুট্ঠো –

‘‘ন সন্তি পুত্তা তাণায, ন পিতা নাপি বন্ধৰা;

অন্তকেনাধিপন্নস্স, নত্থি ঞাতীসু তাণতা’’তি. (ধ. প. ২৮৮) –

ধম্মং কথেসি. তং সুত্ৰা সা সোতাপন্না অহোসি. দারকো অরহত্তং পাপুণি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ১.২.১১২-১২৩) –

‘‘পব্ভারং সোধযন্তস্স, ৰিপিনে পব্বতুত্তমে;

সিদ্ধত্থো নাম ভগৰা, আগচ্ছি মম সন্তিকং.

‘‘বুদ্ধং উপগতং দিস্ৰা, লোকজেট্ঠস্স তাদিনো;

সন্থরং সন্থরিত্ৰান, পুপ্ফাসনমদাসহং.

‘‘পুপ্ফাসনে নিসীদিত্ৰা, সিদ্ধত্থো লোকনাযকো;

মমঞ্চ গতিমঞ্ঞায, অনিচ্চতমুদাহরি.

‘‘অনিচ্চা ৰত সঙ্খারা, উপ্পাদৰযধম্মিনো;

উপ্পজ্জিত্ৰা নিরুজ্ঝন্তি, তেসং ৰূপসমো সুখো.

‘‘ইদং ৰত্ৰান সব্বঞ্ঞূ, লোকজেট্ঠো নরাসভো;

নভং অব্ভুগ্গমী ৰীরো, হংসরাজাৰ অম্বরে.

‘‘সকং দিট্ঠিং জহিত্ৰান, ভাৰযানিচ্চসঞ্ঞহং;

একাহং ভাৰযিত্ৰান, তত্থ কালং কতো অহং.

‘‘দ্ৰে সম্পত্তী অনুভোত্ৰা, সুক্কমূলেন চোদিতো;

পচ্ছিমে ভৰে সম্পত্তে, সপাকযোনুপাগমিং.

‘‘অগারা অভিনিক্খম্ম, পব্বজিং অনগারিযং;

জাতিযা সত্তৰস্সোহং, অরহত্তমপাপুণিং.

‘‘আরদ্ধৰীরিযো পহিতত্তো, সীলেসু সুসমাহিতো;

তোসেত্ৰান মহানাগং, অলত্থং উপসম্পদং.

‘‘চতুন্নৰুতিতো কপ্পে, যং কম্মমকরিং তদা;

দুগ্গতিং নাভিজানামি, পুপ্ফদানস্সিদং ফলং.

‘‘চতুন্নৰুতিতো কপ্পে, যং সঞ্ঞং ভাৰযিং তদা;

তং সঞ্ঞং ভাৰযন্তস্স, পত্তো মে আসৰক্খযো.

‘‘পটিসম্ভিদা চতস্সো…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

অথ ভগৰা ইদ্ধিং পটিসংহরি. সাপি পুত্তং দিস্ৰা হট্ঠতুট্ঠো তস্স খীণাসৰভাৰং সুত্ৰা পব্বাজেত্ৰা গতা. সো সত্থারং গন্ধকুটিচ্ছাযাযং চঙ্কমন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা, ৰন্দিত্ৰা অনুচঙ্কমি. তস্স ভগৰা উপসম্পদং অনুজানিতুকামো ‘‘একং নাম কি’’ন্তিআদিনা দস পঞ্হে পুচ্ছি. সোপি সত্থু অধিপ্পাযং গণ্হন্তো সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন সংসন্দেন্তো ‘‘সব্বে সত্তা আহারট্ঠিতিকা’’তিআদিনা (খু. পা. ৪.১) তে পঞ্হে ৰিস্সজ্জেসি. তেনেৰ তে কুমারপঞ্হা নাম জাতা. সত্থা তস্স পঞ্হব্যাকরণেন আরাধিতচিত্তো উপসম্পদং অনুজানি. তেন সা পঞ্হব্যাকরণূপসম্পদা নাম জাতা. তস্সিমং অত্তনো পৰত্তিং পকাসেত্ৰা থেরো অঞ্ঞং ব্যাকরোন্তো –

৪৮০. ‘‘দিস্ৰা পাসাদছাযাযং, চঙ্কমন্তং নরুত্তমং;

তত্থ নং উপসঙ্কম্ম, ৰন্দিস্সং পুরিসুত্তমং.

৪৮১. ‘‘একংসং চীৰরং কত্ৰা, সংহরিত্ৰান পাণযো;

অনুচঙ্কমিস্সং ৰিরজং, সব্বসত্তানমুত্তমং.

৪৮২. ‘‘ততো পঞ্হে অপুচ্ছি মং, পঞ্হানং কোৰিদো ৰিদূ;

অচ্ছম্ভী চ অভীতো চ, ব্যাকাসিং সত্থুনো অহং.

৪৮৩. ‘‘ৰিস্সজ্জিতেসু পঞ্হেসু, অনুমোদি তথাগতো;

ভিক্খুসঙ্ঘং ৰিলোকেত্ৰা, ইমমত্থং অভাসথ.

৪৮৪. ‘‘‘লাভা অঙ্গানং মগধানং, যেসাযং পরিভুঞ্জতি;

চীৰরং পিণ্ডপাতঞ্চ, পচ্চযং সযনাসনং;

পচ্চুট্ঠানঞ্চ সামীচিং, তেসং লাভা’তি চাব্রৰি.

৪৮৫. ‘‘‘অজ্জদগ্গে মং সোপাক, দস্সনাযোপসঙ্কম;

এসা চেৰ তে সোপাক, ভৰতু উপসম্পদা’’’.

৪৮৬. ‘‘জাতিযা সত্তৰস্সেন, লদ্ধান উপসম্পদং;

ধারেমি অন্তিমং দেহং, অহো ধম্মসুধম্মতা’’তি. – ইমা গাথা অভাসি;

তত্থ পাসাদছাযাযন্তি গন্ধকুটিচ্ছাযাযং. ৰন্দিস্সন্তি, অভিৰন্দিং.

সংহরিত্ৰান পাণযোতি উভো হত্থে কমলমকুল়াকারেন সঙ্গতে কত্ৰা, অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৰাতি অত্থো. অনুচঙ্কমিস্সন্তি চঙ্কমন্তস্স সত্থুনো অনুপচ্ছতো অনুগমনৰসেন চঙ্কমিং. ৰিরজন্তি ৰিগতরাগাদিরজং.

পঞ্হেতি কুমারপঞ্হে. ৰিদূতি ৰেদিতব্বং ৰিদিতৰা, সব্বঞ্ঞূতি অত্থো. ‘‘সত্থা মং পুচ্ছতী’’তি উপ্পজ্জনকস্স ছম্ভিতত্তস্স ভযস্স চ সেতুঘাতেন পহীনত্তা অচ্ছম্ভী চ অভীতো চ ব্যাকাসি.

যেসাযন্তি যেসং অঙ্গমগধানং অযং সোপাকো. পচ্চযন্তি গিলানপচ্চযং. সামীচিন্তি মগ্গদানবীজনাদিসামীচিকিরিযং.

অজ্জদগ্গেতি দ-কারো পদসন্ধিকরো, অজ্জ অগ্গে আদিং কত্ৰা, অজ্জ পট্ঠায. ‘‘অজ্জতগ্গে’’তিপি পাল়ি, অজ্জতং আদিং কত্ৰাতি অত্থো. দস্সনাযোপসঙ্কমাতি ‘‘হীনজচ্চো, ৰযসা তরুণতরো’’তি ৰা অচিন্তেত্ৰা দস্সনায মং উপসঙ্কম. এসা চেৰাতি যা তস্স মম সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন সদ্ধিং সংসন্দেত্ৰা কতা পঞ্হৰিস্সজ্জনা. এসাযেৰ তে ভৰতু উপসম্পদা ইতি চ অব্রৰীতি যোজনা. ‘‘লদ্ধা মে উপসম্পদা’’তিপি পাল়ি. যে পন ‘‘লদ্ধান উপসম্পদ’’ন্তিপি পঠন্তি, তেসং সত্তৰস্সেনাতি সত্তমেন ৰস্সেনাতি অত্থো, সত্তৰস্সেন ৰা হুত্ৰাতি ৰচনসেসো. যং পনেত্থ অৰুত্তং, তং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

সোপাকত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.