২. সুভূতত্থেরগাথাৰণ্ণনা
অযোগেতিআদিকা আযস্মতো সুভূতত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো কস্সপস্স ভগৰতো কালে বারাণসিযং গহপতিমহাসালকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰিঞ্ঞুতং পত্তো একদিৰসং সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুত্ৰা পসন্নমানসো সরণেসু চ সীলেসু চ পতিট্ঠায মাসে মাসে অট্ঠক্খত্তুং চতুজ্জাতিযগন্ধেন সত্থু গন্ধকুটিং ওপুঞ্জাপেসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে সুগন্ধসরীরো হুত্ৰা, ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে মগধরট্ঠে গহপতিকুলে নিব্বত্তিত্ৰা সুভূতোতি লদ্ধনামো ৰযপ্পত্তো, নিস্সরণজ্ঝাসযতায ঘরাৰাসং পহায তিত্থিযেসু পব্বজিত্ৰা তত্থ সারং অলভন্তো, সত্থু সন্তিকে উপতিস্সকোলিতসেলাদিকে বহূ সমণব্রাহ্মণে পব্বজিত্ৰা সামঞ্ঞসুখং অনুভৰন্তে দিস্ৰা সাসনে পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৰা আচরিযুপজ্ঝাযে আরাধেত্ৰা কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা ৰিৰেকৰাসং ৰসন্তো ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং পাপুণি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ২.৫৫.২৭২-৩০৮) –
‘‘ইমম্হি ভদ্দকে কপ্পে, ব্রহ্মবন্ধু মহাযসো;
কস্সপো নাম গোত্তেন, উপ্পজ্জি ৰদতং ৰরো.
‘‘অনুব্যঞ্জনসম্পন্নো, বাত্তিংসৰরলক্খণো;
ব্যামপ্পভাপরিৰুতো, রংসিজালসমোত্থটো.
‘‘অস্সাসেতা যথা চন্দো, সূরিযোৰ পভঙ্করো;
নিব্বাপেতা যথা মেঘো, সাগরোৰ গুণাকরো.
‘‘ধরণীরিৰ সীলেন, হিমৰাৰ সমাধিনা;
আকাসো ৰিয পঞ্ঞায, অসঙ্গো অনিলো যথা.
‘‘তদাহং বারাণসিযং, উপপন্নো মহাকুলে;
পহূতধনধঞ্ঞস্মিং, নানারতনসঞ্চযে.
‘‘মহতা পরিৰারেন, নিসিন্নং লোকনাযকং;
উপেচ্চ ধম্মমস্সোসিং, অমতংৰ মনোহরং.
‘‘দ্ৰত্তিংসলক্খণধরো, সনক্খত্তোৰ চন্দিমা;
অনুব্যঞ্জনসম্পন্নো, সালরাজাৰ ফুল্লিতো.
‘‘রংসিজালপরিক্খিত্তো, দিত্তোৰ কনকাচলো;
ব্যামপ্পভাপরিৰুতো, সতরংসী দিৰাকরো.
‘‘সোণ্ণাননো জিনৰরো, সমণীৰ সিলুচ্চযো;
করুণাপুণ্ণহদযো, গুণেন ৰিয সাগরো.
‘‘লোকৰিস্সুতকিত্তি চ, সিনেরূৰ নগুত্তমো;
যসসা ৰিত্থতো ৰীরো, আকাসসদিসো মুনি.
‘‘অসঙ্গচিত্তো সব্বত্থ, অনিলো ৰিয নাযকো;
পতিট্ঠা সব্বভূতানং, মহীৰ মুনিসত্তমো.
‘‘অনুপলিত্তো লোকেন, তোযেন পদুমং যথা;
কুৰাদগচ্ছদহনো, অগ্গিক্খন্ধোৰ সোভতি.
‘‘অগদো ৰিয সব্বত্থ, কিলেসৰিসনাসকো;
গন্ধমাদনসেলোৰ, গুণগন্ধৰিভূসিতো.
‘‘গুণানং আকরো ৰীরো, রতনানংৰ সাগরো;
সিন্ধূৰ ৰনরাজীনং, কিলেসমলহারকো.
‘‘ৰিজযীৰ মহাযোধো, মারসেনাৰমদ্দনো;
চক্কৰত্তীৰ সো রাজা, বোজ্ঝঙ্গরতনিস্সরো.
‘‘মহাভিসক্কসঙ্কাসো, দোসব্যাধিতিকিচ্ছকো;
সল্লকত্তো যথা ৰেজ্জো, দিট্ঠিগণ্ডৰিফালকো.
‘‘সো তদা লোকপজ্জোতো, সনরামরসক্কতো;
পরিসাসু নরাদিচ্চো, ধম্মং দেসযতে জিনো.
‘‘দানং দত্ৰা মহাভোগো, সীলেন সুগতূপগো;
ভাৰনায চ নিব্বাতি, ইচ্চেৰমনুসাসথ.
‘‘দেসনং তং মহস্সাদং, আদিমজ্ঝন্তসোভনং;
সুণন্তি পরিসা সব্বা, অমতংৰ মহারসং.
‘‘সুত্ৰা সুমধুরং ধম্মং, পসন্নো জিনসাসনে;
সুগতং সরণং গন্ত্ৰা, যাৰজীৰং নমস্সহং.
‘‘মুনিনো গন্ধকুটিযা, ওপুঞ্জেসিং তদা মহিং;
চতুজ্জাতেন গন্ধেন, মাসে অট্ঠ দিনেস্ৰহং.
‘‘পণিধায সুগন্ধত্তং, সরীরৰিস্সগন্ধিনো;
তদা জিনো ৰিযাকাসি, সুগন্ধতনুলাভিতং.
‘‘যো যং গন্ধকুটিভূমিং, গন্ধেনোপুঞ্জতে সকিং;
তেন কম্মৰিপাকেন, উপপন্নো তহিং তহিং.
‘‘সুগন্ধদেহো সব্বত্থ, ভৰিস্সতি অযং নরো;
গুণগন্ধযুত্তো হুত্ৰা, নিব্বাযিস্সতিনাসৰো.
‘‘তেন কম্মেন সুকতেন, চেতনাপণিধীহি চ;
জহিত্ৰা মানুসং দেহং, তাৰতিংসমগচ্ছহং.
‘‘পচ্ছিমে চ ভৰে দানি, জাতো ৰিপ্পকুলে অহং;
গব্ভং মে ৰসতো মাতা, দেহেনাসি সুগন্ধিতা.
‘‘যদা চ মাতুকুচ্ছিম্হা, নিক্খমামি তদা পুরী;
সাৰত্থি সব্বগন্ধেহি, ৰাসিতা ৰিয ৰাযথ.
‘‘পুপ্ফৰস্সঞ্চ সুরভি, দিব্বগন্ধং মনোরমং;
ধূপানি চ মহগ্ঘানি, উপৰাযিংসু তাৰদে.
‘‘দেৰা চ সব্বগন্ধেহি, ধূপপুপ্ফেহি তং ঘরং;
ৰাসযিংসু সুগন্ধেন, যস্মিং জাতো অহং ঘরে.
‘‘যদা চ তরুণো ভদ্দো, পঠমে যোব্বনে ঠিতো;
তদা সেলং সপরিসং, ৰিনেত্ৰা নরসারথি.
‘‘তেহি সব্বেহি পরিৰুতো, সাৰত্থিপুরমাগতো;
তদা বুদ্ধানুভাৰং তং, দিস্ৰা পব্বজিতো অহং.
‘‘সীলং সমাধিপঞ্ঞঞ্চ, ৰিমুত্তিঞ্চ অনুত্তরং;
ভাৰেত্ৰা চতুরো ধম্মে, পাপুণিং আসৰক্খযং.
‘‘যদা পব্বজিতো চাহং, যদা চ অরহা অহুং;
নিব্বাযিস্সং যদা চাহং, গন্ধৰস্সো তদা অহু.
‘‘সরীরগন্ধো চ সদাতিসেতি মে, মহারহং চন্দনচম্পকুপ্পলং;
তথেৰ গন্ধে ইতরে চ সব্বসো, পসয্হ ৰাযামি ততো তহিং তহিং.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অরহত্তং পন পত্ৰা তিত্থিযেসু পব্বজিত্ৰা অত্তনো পত্তং অত্তকিলমথানুযোগং দুক্খং, সাসনে পব্বজিত্ৰা পত্তং ঝানাদিসুখঞ্চ চিন্তেত্ৰা অত্তনো পটিপত্তিপচ্চৰেক্খণমুখেন অঞ্ঞং ব্যাকরোন্তো –
৩২০. ‘‘অযোগে যুঞ্জমত্তানং, পুরিসো কিচ্চমিচ্ছকো;
চরং চে নাধিগচ্ছেয্য, তং মে দুব্ভগলক্খণং.
৩২১. ‘‘অব্বূল়্হং অঘগতং ৰিজিতং, একঞ্চে ওস্সজেয্য কলীৰ সিযা;
সব্বানিপি চে ওস্সজেয্য অন্ধোৰ সিযা, সমৰিসমস্স অদস্সনতো.
৩২২. ‘‘যঞ্হি কযিরা তঞ্হি ৰদে, যং ন কযিরা ন তং ৰদে;
অকরোন্তং ভাসমানং, পরিজানন্তি পণ্ডিতা.
৩২৩. ‘‘যথাপি রুচিরং পুপ্ফং, ৰণ্ণৰন্তং অগন্ধকং;
এৰং সুভাসিতা ৰাচা, অফলা হোতি অকুব্বতো.
৩২৪. ‘‘যথাপি রুচিরং পুপ্ফং, ৰণ্ণৰন্তং সুগন্ধকং;
এৰং সুভাসিতা ৰাচা, সফলা হোতি কুব্বতো’’তি. –
ইমা পঞ্চ গাথা অভাসি.
তত্থ অযোগেতি অযুঞ্জিতব্বে অসেৰিতব্বে অন্তদ্ৰযে. ইধ পন অত্তকিলমথানুযোগৰসেন অত্থো ৰেদিতব্বো. যুঞ্জন্তি তস্মিং অত্তানং যুঞ্জন্তো যোজেন্তো তথা পটিপজ্জন্তো. কিচ্চমিচ্ছকোতি উভযহিতাৰহং কিচ্চং ইচ্ছন্তো, তপ্পটিপক্খতো অযোগে চরং চরন্তো চে ভৰেয্য. নাধিগচ্ছেয্যাতি যথাধিপ্পেতং হিতসুখং ন পাপুণেয্যাতি ঞাযো. তস্মা যং অহং তিত্থিযমতৰঞ্চিতো অযোগে যুঞ্জিং, তং মে দুব্ভগলক্খণং অপুঞ্ঞসভাৰো. ‘‘পুরিমকম্মব্যামোহিতো অযোগে যুঞ্জি’’ন্তি দস্সেতি.
অব্বূল়্হং অঘগতং ৰিজিতন্তি ৰিবাধনসভাৰতায অঘা নাম রাগাদযো, অঘানি এৰ অঘগতং, অঘগতানং ৰিজিতং সংসারপ্পৰত্তি, তেসং ৰিজযো কুসলধম্মাভিভৰো. ‘‘অঘগতং ৰিজিত’’ন্তি অনুনাসিকলোপং অকত্ৰা ৰুত্তং. তং অব্বূল়্হং অনুদ্ধতং যেন, তং অব্বূল়্হাঘগতং ৰিজিতং কত্ৰা এৰংভূতো হুত্ৰা, কিলেসে অসমুচ্ছিন্দিত্ৰাতি অত্থো. একঞ্চে ওস্সজেয্যাতি অদুতিযতায পধানতায চ একং অপ্পমাদং সম্মাপযোগমেৰ ৰা ওস্সজেয্য পরিচ্চজেয্য চে. কলীৰ সো পুগ্গলো কাল়কণ্ণী ৰিয সিযা. সব্বানিপি চে ওস্সজেয্যাতি সব্বানিপি ৰিমুত্তিযা পরিপাচকানি সদ্ধাৰীরিযসতিসমাধিপঞ্ঞিন্দ্রিযানি ওস্সজেয্য চে, অভাৰনায ছড্ডেয্য চে, অন্ধোৰ সিযা সমৰিসমস্স অদস্সনতো.
যথাতি ওপম্মসম্পটিপাদনত্থে নিপাতো. রুচিরন্তি সোভনং. ৰণ্ণৰন্তন্তি ৰণ্ণসণ্ঠানসম্পন্নং. অগন্ধকন্তি গন্ধরহিতং পালিভদ্দকগিরিকণ্ণিকজযসুমনাদিভেদং. এৰং সুভাসিতা ৰাচাতি সুভাসিতা ৰাচা নাম তেপিটকং বুদ্ধৰচনং ৰণ্ণসণ্ঠানসম্পন্নপুপ্ফসদিসং. যথা হি অগন্ধকং পুপ্ফং ধারেন্তস্স সরীরে গন্ধো ন ফরতি, এৰং এতম্পি যো সক্কচ্চসৰনাদীহি চ সমাচরতি, তস্স সক্কচ্চং অসমাচরন্তস্স যং তত্থ কত্তব্বং, তং অকুব্বতো সুতগন্ধং পটিপত্তিগন্ধঞ্চ ন আৰহতি অফলা হোতি. তেন ৰুত্তং ‘‘এৰং সুভাসিতা ৰাচা, অফলা হোতি অকুব্বতো’’তি.
সুগন্ধকন্তি সুমনচম্পকনীলুপ্পলপুপ্ফাদিভেদং. এৰন্তি যথা তং পুপ্ফং ধারেন্তস্স সরীরে গন্ধো ফরতি, এৰং তেপিটকবুদ্ধৰচনসঙ্খাতা সুভাসিতা ৰাচাপি যো সক্কচ্চসৰনাদীহি তত্থ কত্তব্বং করোতি, অস্স পুগ্গলস্স সফলা হোতি, সুতগন্ধপটিপত্তিগন্ধানং আৰহনতো মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা. তস্মা যথোৰাদং পটিপজ্জেয্য, যথাকারী তথাৰাদী চ ভৰেয্যাতি. সেসং ৰুত্তনযমেৰ.
সুভূতত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.