৫. পঞ্চকনিপাতো

১. রাজদত্তত্থেরগাথাৰণ্ণনা

পঞ্চকনিপাতে ভিক্খু সিৰথিকং গন্ত্ৰাতিআদিকা আযস্মতো রাজদত্তত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো, তত্থ তত্থ ভৰে ৰিৰট্টূপনিস্সযং পুঞ্ঞং উপচিনন্তো, ইতো চতুদ্দসে কপ্পে বুদ্ধসুঞ্ঞে লোকে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৰা ৰিঞ্ঞুতং পত্তো, একদিৰসং কেনচিদেৰ করণীযেন ৰনন্তং উপগতো তত্থ অঞ্ঞতরং পচ্চেকবুদ্ধং রুক্খমূলে নিসিন্নং দিস্ৰা পসন্নমানসো সুপরিসুদ্ধং অম্বাটকফলং অদাসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৰত্থিযং সত্থৰাহকুলে নিব্বত্তি. তস্স মহারাজং ৰেস্সৰণং আরাধেত্ৰা পটিলদ্ধভাৰতো মাতাপিতরো রাজদত্তোতি নামং অকংসু. সো ৰযপ্পত্তো পঞ্চহি সকটসতেহি ভণ্ডং আদায ৰাণিজ্জৰসেন রাজগহং অগমাসি. তেন চ সমযেন রাজগহে অঞ্ঞতরা গণিকা অভিরূপা দস্সনীযা পরমসোভগ্গযোগতো দিৰসে দিৰসে সহস্সং লভতি. অথ সো সত্থৰাহপুত্তো দিৰসে দিৰসে তস্সা গণিকায সহস্সং দত্ৰা সংৰাসং কপ্পেন্তো নচিরস্সেৰ সব্বং ধনং খেপেত্ৰা দুগ্গতো হুত্ৰা ঘাসচ্ছাদনমত্তম্পি অলভন্তো ইতো চিতো চ পরিব্ভমন্তো সংৰেগপ্পত্তো অহোসি. সো একদিৰসং উপাসকেহি সদ্ধিং ৰেল়ুৰনং অগমাসি.

তেন চ সমযেন সত্থা মহতিযা পরিসায পরিৰুতো ধম্মং দেসেন্তো নিসিন্নো হোতি. সো পরিসপরিযন্তে নিসীদিত্ৰা সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুত্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৰা ধুতঙ্গানি সমাদিযিত্ৰা সুসানে ৰসতি. তদা অঞ্ঞতরোপি সত্থৰাহপুত্তো সহস্সং দত্ৰা তায গণিকায সহ ৰসতি. সা চ গণিকা তস্স হত্থে মহগ্ঘরতনং দিস্ৰা লোভং উপ্পাদেত্ৰা অঞ্ঞেহি ধুত্তপুরিসেহি তং মারাপেত্ৰা তং রতনং গণ্হি. অথ তস্স সত্থৰাহপুত্তস্স মনুস্সা তং পৰত্তিং সুত্ৰা ওচরকমনুস্সে পেসেসুং. তে রত্তিযং তস্সা গণিকায ঘরং পৰিসিত্ৰা ছৰিআদীনি অনুপহচ্চেৰ তং মারেত্ৰা সিৰথিকায ছড্ডেসুং. রাজদত্তত্থেরো অসুভনিমিত্তং গহেতুং সুসানে ৰিচরন্তো তস্সা গণিকায কল়েৰরং পটিক্কুলতো মনসি কাতুং উপগতো কতিপযৰারে যোনিসো মনসি কত্ৰা অচিরমতভাৰতো সোণসিঙ্গালাদীহি অনুপহতছৰিতায ৰিসভাগৰত্থুতায চ অযোনিসো মনসিকরোন্তো, তত্থ কামরাগং উপ্পাদেত্ৰা সংৰিগ্গতরমানসো অত্তনো চিত্তং পরিভাসিত্ৰা মুহুত্তং একমন্তং অপসক্কিত্ৰা আদিতো উপট্ঠিতং অসুভনিমিত্তমেৰ গহেত্ৰা যোনিসো মনসিকরোন্তো ঝানং উপ্পাদেত্ৰা তং ঝানং পাদকং কত্ৰা ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা তাৰদেৰ অরহত্তং পাপুণি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ২.৪৪.৫৫-৫৯) –

‘‘ৰিপিনে বুদ্ধং দিস্ৰান, সযম্ভুং অপরাজিতং;

অম্বাটকং গহেত্ৰান, সযম্ভুস্স অদাসহং.

‘‘একতিংসে ইতো কপ্পে, যং ফলমদদিং তদা;

দুগ্গতিং নাভিজানামি, ফলদানস্সিদং ফলং.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

অরহত্তং পন পত্ৰা অত্তনো পটিপত্তিং পচ্চৰেক্খিত্ৰা পীতিসোমনস্সজাতো –

৩১৫. ‘‘ভিক্খু সিৰথিকং গন্ত্ৰা, অদ্দস ইত্থিমুজ্ঝিতং;

অপৰিদ্ধং সুসানস্মিং, খজ্জন্তিং কিমিহী ফুটং.

৩১৬. ‘‘যঞ্হি একে জিগুচ্ছন্তি, মতং দিস্ৰান পাপকং;

কামরাগো পাতুরহু, অন্ধোৰ সৰতী অহুং.

৩১৭. ‘‘ওরং ওদনপাকম্হা, তম্হা ঠানা অপক্কমিং;

সতিমা সম্পজানোহং, একমন্তং উপাৰিসিং.

৩১৮. ‘‘ততো মে মনসীকারো, যোনিসো উদপজ্জথ;

আদীনৰো পাতুরহু, নিব্বিদা সমতিট্ঠথ.

৩১৯. ‘‘ততো চিত্তং ৰিমুচ্চি মে, পস্স ধম্মসুধম্মতং;

তিস্সো ৰিজ্জা অনুপ্পত্তা, কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি. –

ইমা পঞ্চ গাথা অভাসি.

তত্থ ভিক্খু সিৰথিকং গন্ত্ৰাতি সংসারে ভযস্স ইক্খনতো ভিক্খু, অসুভকম্মট্ঠানত্থং আমকসুসানং উপগন্ত্ৰা. ‘‘ভিক্খূ’’তি চেতং অত্তানং সন্ধায থেরো সযং ৰদতি. ইত্থিন্তি থীযতি এত্থ সুক্কসোণিতং সত্তসন্তানভাৰেন সংহঞ্ঞতীতি থী, মাতুগামো. এৰঞ্চ সভাৰনিরুত্তিৰসেন ‘‘ইত্থী’’তিপি ৰুচ্চতি. ৰঞ্ঝাদীসু পন তংসদিসতায তংসভাৰানতিৰত্তনতো চ তব্বোহারো. ‘‘ইত্থী’’তি ইত্থিকল়েৰরং ৰদতি. উজ্ঝিতন্তি পরিচ্চত্তং উজ্ঝনিযত্তা এৰ অপৰিদ্ধং অনপেক্খভাৰেন খিত্তং. খজ্জন্তিং কিমিহী ফুটন্তি কিমীহি পূরিতং হুত্ৰা খজ্জমানং.

যঞ্হি একে জিগুচ্ছন্তি, মতং দিস্ৰান পাপকন্তি যং অপগতাযুউস্মাৰিঞ্ঞাণতায মতং কল়েৰরং পাপকং নিহীনং লামকং একে চোক্খজাতিকা জিগুচ্ছন্তি, ওলোকেতুম্পি ন ইচ্ছন্তি. কামরাগো পাতুরহূতি তস্মিং কুণপে অযোনিসোমনসিকারস্স বলৰতায কামরাগো ময্হং পাতুরহোসি উপ্পজ্জি. অন্ধোৰ সৰতী অহুন্তি তস্মিং কল়েৰরে নৰহি দ্ৰারেহি অসুচিং সৰতি সন্দন্তে অসুচিভাৰস্স অদস্সনেন অন্ধো ৰিয অহোসিং. তেনাহ –

‘‘রত্তো অত্থং ন জানাতি, রত্তো ধম্মং ন পস্সতি;

অন্ধতমং তদা হোতি, যং রাগো সহতে নর’’ন্তি চ.

‘‘কামচ্ছন্দো খো, ব্রাহ্মণ, অন্ধকরণো অচক্খুকরণো’’তি চ আদি. কেচি পনেত্থ তকারাগমং কত্ৰা ‘‘কিলেসপরিযুট্ঠানেন অৰসৰত্তি কিলেসস্স ৰা ৰসৰত্তী’’তি অত্থং ৰদন্তি. অপরে ‘‘অন্ধোৰ অসতি অহু’’ন্তি পাল়িং ৰত্ৰা ‘‘কামরাগেন অন্ধো এৰ হুত্ৰা সতিরহিতো অহোসি’’ন্তি অত্থং ৰদন্তি. তদুভযং পন পাল়িযং নত্থি.

ওরং ওদনপাকম্হাতি ওদনপাকতো ওরং, যাৰতা কালেন সুপরিধোততিন্ততণ্ডুলনাল়িযা ওদনং পচতি, ততো ওরমেৰ কালং, ততোপি লহুকালেন রাগং ৰিনোদেন্তো, তম্হা ঠানা অপক্কমিং যস্মিং ঠানে ঠিতস্স মে রাগো উপ্পজ্জি, তম্হা ঠানা অপক্কমিং অপসক্কিং. অপক্কন্তোৰ সতিমা সম্পজানোহং সমণসঞ্ঞং উপট্ঠপেত্ৰা সতিপট্ঠানমনসিকারৰসেন সতিমা, সম্মদেৰ ধম্মসভাৰজাননেন সম্পজানো চ হুত্ৰা একমন্তং উপাৰিসিং, পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা নিসীদিং. নিসিন্নস্স চ ততো মে মনসীকারো, যোনিসো উদপজ্জথাতিআদি সব্বং হেট্ঠা ৰুত্তনযমেৰাতি.

রাজদত্তত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. সুভূতত্থেরগাথাৰণ্ণনা

অযোগেতিআদিকা আযস্মতো সুভূতত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো কস্সপস্স ভগৰতো কালে বারাণসিযং গহপতিমহাসালকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰিঞ্ঞুতং পত্তো একদিৰসং সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুত্ৰা পসন্নমানসো সরণেসু চ সীলেসু চ পতিট্ঠায মাসে মাসে অট্ঠক্খত্তুং চতুজ্জাতিযগন্ধেন সত্থু গন্ধকুটিং ওপুঞ্জাপেসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে সুগন্ধসরীরো হুত্ৰা, ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে মগধরট্ঠে গহপতিকুলে নিব্বত্তিত্ৰা সুভূতোতি লদ্ধনামো ৰযপ্পত্তো, নিস্সরণজ্ঝাসযতায ঘরাৰাসং পহায তিত্থিযেসু পব্বজিত্ৰা তত্থ সারং অলভন্তো, সত্থু সন্তিকে উপতিস্সকোলিতসেলাদিকে বহূ সমণব্রাহ্মণে পব্বজিত্ৰা সামঞ্ঞসুখং অনুভৰন্তে দিস্ৰা সাসনে পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৰা আচরিযুপজ্ঝাযে আরাধেত্ৰা কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা ৰিৰেকৰাসং ৰসন্তো ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং পাপুণি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ২.৫৫.২৭২-৩০৮) –

‘‘ইমম্হি ভদ্দকে কপ্পে, ব্রহ্মবন্ধু মহাযসো;

কস্সপো নাম গোত্তেন, উপ্পজ্জি ৰদতং ৰরো.

‘‘অনুব্যঞ্জনসম্পন্নো, বাত্তিংসৰরলক্খণো;

ব্যামপ্পভাপরিৰুতো, রংসিজালসমোত্থটো.

‘‘অস্সাসেতা যথা চন্দো, সূরিযোৰ পভঙ্করো;

নিব্বাপেতা যথা মেঘো, সাগরোৰ গুণাকরো.

‘‘ধরণীরিৰ সীলেন, হিমৰাৰ সমাধিনা;

আকাসো ৰিয পঞ্ঞায, অসঙ্গো অনিলো যথা.

‘‘তদাহং বারাণসিযং, উপপন্নো মহাকুলে;

পহূতধনধঞ্ঞস্মিং, নানারতনসঞ্চযে.

‘‘মহতা পরিৰারেন, নিসিন্নং লোকনাযকং;

উপেচ্চ ধম্মমস্সোসিং, অমতংৰ মনোহরং.

‘‘দ্ৰত্তিংসলক্খণধরো, সনক্খত্তোৰ চন্দিমা;

অনুব্যঞ্জনসম্পন্নো, সালরাজাৰ ফুল্লিতো.

‘‘রংসিজালপরিক্খিত্তো, দিত্তোৰ কনকাচলো;

ব্যামপ্পভাপরিৰুতো, সতরংসী দিৰাকরো.

‘‘সোণ্ণাননো জিনৰরো, সমণীৰ সিলুচ্চযো;

করুণাপুণ্ণহদযো, গুণেন ৰিয সাগরো.

‘‘লোকৰিস্সুতকিত্তি চ, সিনেরূৰ নগুত্তমো;

যসসা ৰিত্থতো ৰীরো, আকাসসদিসো মুনি.

‘‘অসঙ্গচিত্তো সব্বত্থ, অনিলো ৰিয নাযকো;

পতিট্ঠা সব্বভূতানং, মহীৰ মুনিসত্তমো.

‘‘অনুপলিত্তো লোকেন, তোযেন পদুমং যথা;

কুৰাদগচ্ছদহনো, অগ্গিক্খন্ধোৰ সোভতি.

‘‘অগদো ৰিয সব্বত্থ, কিলেসৰিসনাসকো;

গন্ধমাদনসেলোৰ, গুণগন্ধৰিভূসিতো.

‘‘গুণানং আকরো ৰীরো, রতনানংৰ সাগরো;

সিন্ধূৰ ৰনরাজীনং, কিলেসমলহারকো.

‘‘ৰিজযীৰ মহাযোধো, মারসেনাৰমদ্দনো;

চক্কৰত্তীৰ সো রাজা, বোজ্ঝঙ্গরতনিস্সরো.

‘‘মহাভিসক্কসঙ্কাসো, দোসব্যাধিতিকিচ্ছকো;

সল্লকত্তো যথা ৰেজ্জো, দিট্ঠিগণ্ডৰিফালকো.

‘‘সো তদা লোকপজ্জোতো, সনরামরসক্কতো;

পরিসাসু নরাদিচ্চো, ধম্মং দেসযতে জিনো.

‘‘দানং দত্ৰা মহাভোগো, সীলেন সুগতূপগো;

ভাৰনায চ নিব্বাতি, ইচ্চেৰমনুসাসথ.

‘‘দেসনং তং মহস্সাদং, আদিমজ্ঝন্তসোভনং;

সুণন্তি পরিসা সব্বা, অমতংৰ মহারসং.

‘‘সুত্ৰা সুমধুরং ধম্মং, পসন্নো জিনসাসনে;

সুগতং সরণং গন্ত্ৰা, যাৰজীৰং নমস্সহং.

‘‘মুনিনো গন্ধকুটিযা, ওপুঞ্জেসিং তদা মহিং;

চতুজ্জাতেন গন্ধেন, মাসে অট্ঠ দিনেস্ৰহং.

‘‘পণিধায সুগন্ধত্তং, সরীরৰিস্সগন্ধিনো;

তদা জিনো ৰিযাকাসি, সুগন্ধতনুলাভিতং.

‘‘যো যং গন্ধকুটিভূমিং, গন্ধেনোপুঞ্জতে সকিং;

তেন কম্মৰিপাকেন, উপপন্নো তহিং তহিং.

‘‘সুগন্ধদেহো সব্বত্থ, ভৰিস্সতি অযং নরো;

গুণগন্ধযুত্তো হুত্ৰা, নিব্বাযিস্সতিনাসৰো.

‘‘তেন কম্মেন সুকতেন, চেতনাপণিধীহি চ;

জহিত্ৰা মানুসং দেহং, তাৰতিংসমগচ্ছহং.

‘‘পচ্ছিমে চ ভৰে দানি, জাতো ৰিপ্পকুলে অহং;

গব্ভং মে ৰসতো মাতা, দেহেনাসি সুগন্ধিতা.

‘‘যদা চ মাতুকুচ্ছিম্হা, নিক্খমামি তদা পুরী;

সাৰত্থি সব্বগন্ধেহি, ৰাসিতা ৰিয ৰাযথ.

‘‘পুপ্ফৰস্সঞ্চ সুরভি, দিব্বগন্ধং মনোরমং;

ধূপানি চ মহগ্ঘানি, উপৰাযিংসু তাৰদে.

‘‘দেৰা চ সব্বগন্ধেহি, ধূপপুপ্ফেহি তং ঘরং;

ৰাসযিংসু সুগন্ধেন, যস্মিং জাতো অহং ঘরে.

‘‘যদা চ তরুণো ভদ্দো, পঠমে যোব্বনে ঠিতো;

তদা সেলং সপরিসং, ৰিনেত্ৰা নরসারথি.

‘‘তেহি সব্বেহি পরিৰুতো, সাৰত্থিপুরমাগতো;

তদা বুদ্ধানুভাৰং তং, দিস্ৰা পব্বজিতো অহং.

‘‘সীলং সমাধিপঞ্ঞঞ্চ, ৰিমুত্তিঞ্চ অনুত্তরং;

ভাৰেত্ৰা চতুরো ধম্মে, পাপুণিং আসৰক্খযং.

‘‘যদা পব্বজিতো চাহং, যদা চ অরহা অহুং;

নিব্বাযিস্সং যদা চাহং, গন্ধৰস্সো তদা অহু.

‘‘সরীরগন্ধো চ সদাতিসেতি মে, মহারহং চন্দনচম্পকুপ্পলং;

তথেৰ গন্ধে ইতরে চ সব্বসো, পসয্হ ৰাযামি ততো তহিং তহিং.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

অরহত্তং পন পত্ৰা তিত্থিযেসু পব্বজিত্ৰা অত্তনো পত্তং অত্তকিলমথানুযোগং দুক্খং, সাসনে পব্বজিত্ৰা পত্তং ঝানাদিসুখঞ্চ চিন্তেত্ৰা অত্তনো পটিপত্তিপচ্চৰেক্খণমুখেন অঞ্ঞং ব্যাকরোন্তো –

৩২০. ‘‘অযোগে যুঞ্জমত্তানং, পুরিসো কিচ্চমিচ্ছকো;

চরং চে নাধিগচ্ছেয্য, তং মে দুব্ভগলক্খণং.

৩২১. ‘‘অব্বূল়্হং অঘগতং ৰিজিতং, একঞ্চে ওস্সজেয্য কলীৰ সিযা;

সব্বানিপি চে ওস্সজেয্য অন্ধোৰ সিযা, সমৰিসমস্স অদস্সনতো.

৩২২. ‘‘যঞ্হি কযিরা তঞ্হি ৰদে, যং ন কযিরা ন তং ৰদে;

অকরোন্তং ভাসমানং, পরিজানন্তি পণ্ডিতা.

৩২৩. ‘‘যথাপি রুচিরং পুপ্ফং, ৰণ্ণৰন্তং অগন্ধকং;

এৰং সুভাসিতা ৰাচা, অফলা হোতি অকুব্বতো.

৩২৪. ‘‘যথাপি রুচিরং পুপ্ফং, ৰণ্ণৰন্তং সুগন্ধকং;

এৰং সুভাসিতা ৰাচা, সফলা হোতি কুব্বতো’’তি. –

ইমা পঞ্চ গাথা অভাসি.

তত্থ অযোগেতি অযুঞ্জিতব্বে অসেৰিতব্বে অন্তদ্ৰযে. ইধ পন অত্তকিলমথানুযোগৰসেন অত্থো ৰেদিতব্বো. যুঞ্জন্তি তস্মিং অত্তানং যুঞ্জন্তো যোজেন্তো তথা পটিপজ্জন্তো. কিচ্চমিচ্ছকোতি উভযহিতাৰহং কিচ্চং ইচ্ছন্তো, তপ্পটিপক্খতো অযোগে চরং চরন্তো চে ভৰেয্য. নাধিগচ্ছেয্যাতি যথাধিপ্পেতং হিতসুখং ন পাপুণেয্যাতি ঞাযো. তস্মা যং অহং তিত্থিযমতৰঞ্চিতো অযোগে যুঞ্জিং, তং মে দুব্ভগলক্খণং অপুঞ্ঞসভাৰো. ‘‘পুরিমকম্মব্যামোহিতো অযোগে যুঞ্জি’’ন্তি দস্সেতি.

অব্বূল়্হং অঘগতং ৰিজিতন্তি ৰিবাধনসভাৰতায অঘা নাম রাগাদযো, অঘানি এৰ অঘগতং, অঘগতানং ৰিজিতং সংসারপ্পৰত্তি, তেসং ৰিজযো কুসলধম্মাভিভৰো. ‘‘অঘগতং ৰিজিত’’ন্তি অনুনাসিকলোপং অকত্ৰা ৰুত্তং. তং অব্বূল়্হং অনুদ্ধতং যেন, তং অব্বূল়্হাঘগতং ৰিজিতং কত্ৰা এৰংভূতো হুত্ৰা, কিলেসে অসমুচ্ছিন্দিত্ৰাতি অত্থো. একঞ্চে ওস্সজেয্যাতি অদুতিযতায পধানতায চ একং অপ্পমাদং সম্মাপযোগমেৰ ৰা ওস্সজেয্য পরিচ্চজেয্য চে. কলীৰ সো পুগ্গলো কাল়কণ্ণী ৰিয সিযা. সব্বানিপি চে ওস্সজেয্যাতি সব্বানিপি ৰিমুত্তিযা পরিপাচকানি সদ্ধাৰীরিযসতিসমাধিপঞ্ঞিন্দ্রিযানি ওস্সজেয্য চে, অভাৰনায ছড্ডেয্য চে, অন্ধোৰ সিযা সমৰিসমস্স অদস্সনতো.

যথাতি ওপম্মসম্পটিপাদনত্থে নিপাতো. রুচিরন্তি সোভনং. ৰণ্ণৰন্তন্তি ৰণ্ণসণ্ঠানসম্পন্নং. অগন্ধকন্তি গন্ধরহিতং পালিভদ্দকগিরিকণ্ণিকজযসুমনাদিভেদং. এৰং সুভাসিতা ৰাচাতি সুভাসিতা ৰাচা নাম তেপিটকং বুদ্ধৰচনং ৰণ্ণসণ্ঠানসম্পন্নপুপ্ফসদিসং. যথা হি অগন্ধকং পুপ্ফং ধারেন্তস্স সরীরে গন্ধো ন ফরতি, এৰং এতম্পি যো সক্কচ্চসৰনাদীহি চ সমাচরতি, তস্স সক্কচ্চং অসমাচরন্তস্স যং তত্থ কত্তব্বং, তং অকুব্বতো সুতগন্ধং পটিপত্তিগন্ধঞ্চ ন আৰহতি অফলা হোতি. তেন ৰুত্তং ‘‘এৰং সুভাসিতা ৰাচা, অফলা হোতি অকুব্বতো’’তি.

সুগন্ধকন্তি সুমনচম্পকনীলুপ্পলপুপ্ফাদিভেদং. এৰন্তি যথা তং পুপ্ফং ধারেন্তস্স সরীরে গন্ধো ফরতি, এৰং তেপিটকবুদ্ধৰচনসঙ্খাতা সুভাসিতা ৰাচাপি যো সক্কচ্চসৰনাদীহি তত্থ কত্তব্বং করোতি, অস্স পুগ্গলস্স সফলা হোতি, সুতগন্ধপটিপত্তিগন্ধানং আৰহনতো মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা. তস্মা যথোৰাদং পটিপজ্জেয্য, যথাকারী তথাৰাদী চ ভৰেয্যাতি. সেসং ৰুত্তনযমেৰ.

সুভূতত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. গিরিমানন্দত্থেরগাথাৰণ্ণনা

ৰস্সতি দেৰোতিআদিকা আযস্মতো গিরিমানন্দত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো সুমেধস্স ভগৰতো কালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো ঘরাৰাসং ৰসন্তো অত্তনো ভরিযায পুত্তে চ কালঙ্কতে সোকসল্লসমপ্পিতো অরঞ্ঞং পৰিট্ঠো সত্থারা তত্থ গন্ত্ৰা ধম্মং কথেত্ৰা সোকসল্লে অব্বূল়্হে পসন্নমানসো সুগন্ধপুপ্ফেহি পূজেত্ৰা পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৰন্দিত্ৰা সিরসি অঞ্জলিং কত্ৰা অভিত্থৰি.

সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে রাজগহে বিম্বিসাররঞ্ঞো পুরোহিতস্স পুত্তো হুত্ৰা নিব্বত্তি, গিরিমানন্দোতিস্স নামং অহোসি. সো ৰিঞ্ঞুতং পত্তো সত্থু রাজগহগমনে বুদ্ধানুভাৰং দিস্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৰা সমণধম্মং করোন্তো কতিপযং দিৰসং গামকাৰাসে ৰসিত্ৰা সত্থারং ৰন্দিতুং রাজগহং অগমাসি. বিম্বিসারমহারাজা তস্স আগমনং সুত্ৰা উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘ইধেৰ, ভন্তে, ৰসথ, অহং চতূহি পচ্চযেহি উপট্ঠহামী’’তি সম্পৰারেত্ৰা গতো বহুকিচ্চতায ন সরি. ‘‘থেরো অব্ভোকাসে ৰসতী’’তি দেৰতা থেরস্স তেমনভযেন ৰস্সং ৰারেসুং. রাজা অৰস্সনকারণং সল্লক্খেত্ৰা থেরস্স কুটিকং কারাপেসি. থেরো কুটিকাযং ৰসন্তো সেনাসনসপ্পাযলাভেন সমাধানং লভিত্ৰা ৰীরিযসমতং যোজেত্ৰা ৰিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৰা অরহত্তং পাপুণি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ১.৪০.৪১৯-৪৪৮) –

‘‘ভরিযা মে কালঙ্কতা, পুত্তো সিৰথিকং গতো;

মাতা পিতা মতা ভাতা, একচিতম্হি ডয্হরে.

‘‘তেন সোকেন সন্তত্তো, কিসো পণ্ডু অহোসহং;

চিত্তক্খেপো চ মে আসি, তেন সোকেন অট্টিতো.

‘‘সোকসল্লপরেতোহং, ৰনন্তমুপসঙ্কমিং;

পৰত্তফলং ভুঞ্জিত্ৰা, রুক্খমূলে ৰসামহং.

‘‘সুমেধো নাম সম্বুদ্ধো, দুক্খস্সন্তকরো জিনো;

মমুদ্ধরিতুকামো সো, আগঞ্ছি মম সন্তিকং.

‘‘পদসদ্দং সুণিত্ৰান, সুমেধস্স মহেসিনো;

পগ্গহেত্ৰানহং সীসং, উল্লোকেসিং মহামুনিং.

‘‘উপাগতে মহাৰীরে, পীতি মে উদপজ্জথ;

তদাসিমেকগ্গমনো, দিস্ৰা তং লোকনাযকং.

‘‘সতিং পটিলভিত্ৰান, পণ্ণমুট্ঠিমদাসহং;

নিসীদি ভগৰা তত্থ, অনুকম্পায চক্খুমা.

‘‘নিসজ্জ তত্থ ভগৰা, সুমেধো লোকনাযকো;

ধম্মং মে কথযী বুদ্ধো, সোকসল্লৰিনোদনং.

‘‘অনৰ্হিতা ততো আগুং, অননুঞ্ঞাতা ইতো গতা;

যথাগতা তথা গতা, তত্থ কা পরিদেৰনা.

‘‘যথাপি পথিকা সত্তা, ৰস্সমানায ৰুট্ঠিযা;

সভণ্ডা উপগচ্ছন্তি, ৰস্সস্সাপতনায তে.

‘‘ৰস্সে চ তে ওরমিতে, সম্পযন্তি যদিচ্ছকং;

এৰং মাতা পিতা তুয্হং, তত্থ কা পরিদেৰনা.

‘‘আগন্তুকা পাহুনকা, চলিতেরিতকম্পিতা;

এৰং মাতা পিতা তুয্হং, তত্থ কা পরিদেৰনা.

‘‘যথাপি উরগো জিণ্ণং, হিত্ৰা গচ্ছতি সং তচং;

এৰং মাতা পিতা তুয্হং, সং তনুং ইধ হীযরে.

‘‘বুদ্ধস্স গিরমঞ্ঞায, সোকসল্লং ৰিৰজ্জযিং;

পামোজ্জং জনযিত্ৰান, বুদ্ধসেট্ঠং অৰন্দহং.

‘‘ৰন্দিত্ৰান মহানাগং, পূজযিং গিরিমঞ্জরিং;

দিব্বগন্ধং সম্পৰন্তং, সুমেধং লোকনাযকং.

‘‘পূজযিত্ৰান সম্বুদ্ধং, সিরে কত্ৰান অঞ্জলিং;