১১. সোণকুটিকণ্ণত্থেরগাথাৰণ্ণনা
উপসম্পদা চ মে লদ্ধাতিআদিকা আযস্মতো সোণস্স কুটিকণ্ণস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযং কির পদুমুত্তরস্স ভগৰতো কালে হংসৰতীনগরে ৰিভৰসম্পন্নো সেট্ঠি হুত্ৰা উল়ারায ইস্সরিযসম্পত্তিযা ঠিতো একদিৰসং সত্থারং সতসহস্সখীণাসৰপরিৰুতং মহতিযা বুদ্ধলীল়ায মহন্তেন বুদ্ধানুভাৰেন নগরং পৰিসন্তং দিস্ৰা পসন্নমানসো ৰন্দিত্ৰা অঞ্জলিং কত্ৰা অট্ঠাসি. সো পচ্ছাভত্তং উপাসকেহি সদ্ধিং ৰিহারং গন্ত্ৰা ভগৰতো সন্তিকে ধম্মং সুণন্তো সত্থারং একং ভিক্খুং কল্যাণৰাক্করণানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৰা সযম্পি তং ঠানং পত্থেত্ৰা মহাদানং দত্ৰা পণিধানং অকাসি. সত্থা তস্স অনন্তরাযতং দিস্ৰা ‘‘অনাগতে গোতমস্স নাম সম্মাসম্বুদ্ধস্স সাসনে কল্যাণৰাক্করণানং অগ্গো ভৰিস্সতী’’তি ব্যাকাসি.
সো তত্থ যাৰজীৰং পুঞ্ঞানি কত্ৰা দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ৰিপস্সিস্স ভগৰতো কালে সাসনে পব্বজিত্ৰা ৰত্তপটিৰত্তানি পূরেন্তো একস্স ভিক্খুনো চীৰরং সিব্বিত্ৰা অদাসি. পুন বুদ্ধসুঞ্ঞে লোকে বারাণসিযং তুন্নৰাযো হুত্ৰা একস্স পচ্চেকবুদ্ধস্স চীৰরকোটিং ছিন্নং ঘটেত্ৰা অদাসি. এৰং তত্থ তত্থ পুঞ্ঞানি কত্ৰা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে অৰন্তিরট্ঠে কুররঘরে মহাৰিভৰস্স সেট্ঠিনো পুত্তো হুত্ৰা নিব্বত্তি. সোণোতিস্স নামং অকংসু. কোটিঅগ্ঘনকস্স কণ্ণপিল়ন্ধনস্স ধারণেন ‘‘কোটিকণ্ণো’’তি ৰত্তব্বে কুটিকণ্ণোতি পঞ্ঞাযিত্থ.
সো অনুক্কমেন ৰড্ঢিত্ৰা কুটুম্বং সণ্ঠপেন্তো আযস্মন্তে মহাকচ্চানে কুলঘরং নিস্সায পৰত্তপব্বতে ৰিহরন্তে তস্স সন্তিকে ধম্মং সুত্ৰা সরণেসু চ সীলেসু চ পতিট্ঠায তং চতূহি পচ্চযেহি উপট্ঠহি. সো অপরভাগে সংসারে সঞ্জাতসংৰেগো থেরস্স সন্তিকে পব্বজিত্ৰা কিচ্ছেন কসিরেন দসৰগ্গং সঙ্ঘং সন্নিপাতেত্ৰা উপসম্পজ্জিত্ৰা কতিপযকালং থেরস্স সন্তিকে ৰসিত্ৰা, থেরং আপুচ্ছিত্ৰা সত্থারং ৰন্দিতুং সাৰত্থিং উপগতো, সত্থারা একগন্ধকুটিযং ৰাসং লভিত্ৰা পচ্চূসসমযে অজ্ঝিট্ঠো সোল়সঅট্ঠকৰগ্গিযানং উস্সারণেন সাধুকারং দত্ৰা ভাসিতায ‘‘দিস্ৰা আদীনৰং লোকে’’তি (উদা. ৪৬; মহাৰ. ২৫৮) উদানগাথায পরিযোসানে ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং পাপুণি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ২.৪৪.২৬-৩৪) –
‘‘পদুমুত্তরো নাম জিনো, আহুতীনং পটিগ্গহো;
ৰসীসতসহস্সেহি, নগরং পাৰিসী তদা.
‘‘নগরং পৰিসন্তস্স, উপসন্তস্স তাদিনো;
রতনানি পজ্জোতিংসু, নিগ্ঘোসো আসি তাৰদে.
‘‘বুদ্ধস্স আনুভাৰেন, ভেরী ৰজ্জুমঘট্টিতা;
সযং ৰীণা পৰজ্জন্তি, বুদ্ধস্স পৰিসতো পুরং.
‘‘বুদ্ধসেট্ঠং নমস্সামি, পদুমুত্তরমহামুনিং;
পাটিহীরঞ্চ পস্সিত্ৰা, তত্থ চিত্তং পসাদযিং.
‘‘অহো বুদ্ধো অহো ধম্মো, অহো নো সত্থু সম্পদা;
অচেতনাপি তূরিযা, সযমেৰ পৰজ্জরে.
‘‘সতসহস্সিতো কপ্পে, যং সঞ্ঞমলভিং তদা;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, বুদ্ধসঞ্ঞাযিদং ফলং.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অরহত্তে পন পতিট্ঠিতো অত্তনো উপজ্ঝাযেন আচিক্খিতনিযামেন পচ্চন্তিমেসু জনপদেসু ৰিনযধরপঞ্চমেন গণেন উপসম্পদা, ধুৰন্হানং, চম্মত্থরণং, গুণঙ্গুণূপাহনং, চীৰরৰিপ্পৰাসোতি পঞ্চ ৰরে যাচিত্ৰা তে সত্থু সন্তিকা লভিত্ৰা পুনদেৰ অত্তনো ৰসিতট্ঠানং গন্ত্ৰা উপজ্ঝাযস্স তমত্থং আরোচেসি. অযমেত্থ সঙ্খেপো. ৰিত্থারো পন উদানট্ঠকথাযং আগতনযেন ৰেদিতব্বো. অঙ্গুত্তরট্ঠকথাযং (অ. নি. অট্ঠ. ১.১.২০৬) পন ‘‘উপসম্পন্নো হুত্ৰা অত্তনো উপজ্ঝাযস্স সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং পাপুণী’’তি ৰুত্তং.
সো অপরভাগে ৰিমুত্তিসুখেন ৰিহরন্তো অত্তনো পটিপত্তিং পচ্চৰেক্খিত্ৰা সোমনস্সজাতো উদানৰসেন –
৩৬৫. ‘‘উপসম্পদা চ মে লদ্ধা, ৰিমুত্তো চম্হি অনাসৰো;
সো চ মে ভগৰা দিট্ঠো, ৰিহারে চ সহাৰসিং.
৩৬৬. ‘‘বহুদেৰ রত্তিং ভগৰা, অব্ভোকাসেতিনামযি;
ৰিহারকুসলো সত্থা, ৰিহারং পাৰিসী তদা.
৩৬৭. ‘‘সন্থরিত্ৰান সঙ্ঘাটিং, সেয্যং কপ্পেসি গোতমো;
সীহো সেলগুহাযংৰ, পহীনভযভেরৰো.
৩৬৮. ‘‘ততো কল্যাণৰাক্করণো, সম্মাসম্বুদ্ধসাৰকো;
সোণো অভাসি সদ্ধম্মং, বুদ্ধসেট্ঠস্স সম্মুখা.
৩৬৯. ‘‘পঞ্চক্খন্ধে পরিঞ্ঞায, ভাৰযিত্ৰান অঞ্জসং;
পপ্পুয্য পরমং সন্তিং, পরিনিব্বিস্সত্যনাসৰো’’তি. –
ইমা পঞ্চ গাথা অভাসি.
তত্থ উপসম্পদা চ মে লদ্ধাতি যা সা কিচ্ছেন দসৰগ্গং ভিক্খুসঙ্ঘং সন্নিপাতেত্ৰা অত্তনা লদ্ধা উপসম্পদা. যা চ পন ৰরদানৰসেন সব্বপচ্চন্তিমেসু জনপদেসু ৰিনযধরপঞ্চমেন গণেন সত্থারা অনুঞ্ঞাতা উপসম্পদা, তদুভযং সন্ধাযাহ. চ-সদ্দো সমুচ্চযত্থো, তেন ইতরেপি সত্থু সন্তিকা লদ্ধৰরে সঙ্গণ্হাতি. ৰিমুত্তো চম্হি অনাসৰোতি অগ্গমগ্গেন সকলকিলেসৰত্থুৰিমুত্তিযা ৰিমুত্তো চ অম্হি. ততো এৰ কামাসৰাদীহি অনাসৰো অম্হীতি যোজনা. সো চ মে ভগৰা দিট্ঠোতি যদত্থং অহং অৰন্তিরট্ঠতো সাৰত্থিং গতো, সো চ ভগৰা মযা অদিট্ঠপুব্বো দিট্ঠো. ৰিহারে চ সহাৰসিন্তি ন কেৰলং তস্স ভগৰতো দস্সনমেৰ মযা লদ্ধং, অথ খো ৰিহারে সত্থু গন্ধকুটিযং সত্থারা কারণং সল্লক্খেত্ৰা ৰাসেন্তেন সহ অৰসিং. ‘‘ৰিহারেতি ৰিহারসমীপে’’তি কেচি.
বহুদেৰ রত্তিন্তি পঠমং যামং ভিক্খূনং ধম্মদেসনাৰসেন কম্মট্ঠানসোধনৰসেন চ, মজ্ঝিমং যামং দেৰানং ব্রহ্মূনঞ্চ কঙ্খচ্ছেদনৰসেন ভগৰা বহুদেৰ রত্তিং অব্ভোকাসে অতিনামযি ৰীতিনামেসি. ৰিহারকুসলোতি দিব্বব্রহ্মআনেঞ্জঅরিযৰিহারেসু কুসলো. ৰিহারং পাৰিসীতি অতিৰেলং নিসজ্জচঙ্কমেহি উপ্পন্নপরিস্সমৰিনোদনত্থং গন্ধকুটিং পাৰিসি.
সন্থরিত্ৰান সঙ্ঘাটিং, সেয্যং কপ্পেসীতি চতুগ্গুণং সঙ্ঘাটিং পঞ্ঞাপেত্ৰা সীহসেয্যং কপ্পেসি. তেনাহ ‘‘গোতমো সীহো সেলগুহাযংৰ পহীনভযভেরৰো’’তি. তত্থ গোতমোতি ভগৰন্তং গোত্তেন কিত্তেতি. সীহো সেলগুহাযংৰাতি সেলস্স পব্বতস্স গুহাযং. যথা সীহো মিগরাজা তেজুস্সদতায পহীনভযভেরৰো দক্খিণেন পস্সেন পাদে পাদং অচ্চাধায সেয্যং কপ্পেসি, এৰং চিত্তুত্রাসলোমহংসনছম্ভিতত্তহেতূনং কিলেসানং সমুচ্ছিন্নত্তা পহীনভযভেরৰো গোতমো ভগৰা সেয্যং কপ্পেসীতি অত্থো.
ততোতি পচ্ছা, সীহসেয্যং কপ্পেত্ৰা ততো ৰুট্ঠহিত্ৰা ‘‘পটিভাতু তং ভিক্খু ধম্মো ভাসিতু’’ন্তি (উদা. ৪৬) সত্থারা অজ্ঝেসিতোতি অত্থো. কল্যাণৰাক্করণোতি সুন্দরৰচীকরণো, লক্খণসম্পন্নৰচনক্কমোতি অত্থো. সোণো অভাসি সদ্ধম্মন্তি সোল়স অট্ঠকৰগ্গিযসুত্তানি সোণো কুটিকণ্ণো, বুদ্ধসেট্ঠস্স সম্মাসম্বুদ্ধস্স সম্মুখা, পচ্চক্খতো অভাসীতি থেরো অত্তানমেৰ পরং ৰিয অৰোচ.
পঞ্চক্খন্ধে পরিঞ্ঞাযাতি পঞ্চুপাদানক্খন্ধে তীহিপি পরিঞ্ঞাহি পরিজানিত্ৰা তে পরিজানন্তোযেৰ, অঞ্জসং অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৰযিত্ৰা, পরমং সন্তিং নিব্বানং পপ্পুয্য পাপুণিত্ৰা ঠিতো অনাসৰো. ততো এৰ ইদানি পরিনিব্বিস্সতি অনুপাদিসেসনিব্বানৰসেন নিব্বাযিস্সতীতি.
সোণকুটিকণ্ণত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.