৫. জম্বুকত্থেরগাথাৰণ্ণনা
পঞ্চপঞ্ঞাসাতিআদিকা আযস্মতো জম্বুকত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো তিস্সস্স ভগৰতো কালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৰা ৰিঞ্ঞুতং পত্তো সত্থু সম্মাসম্বোধিং সদ্দহন্তো বোধিরুক্খং ৰন্দিত্ৰা বীজনেন পূজেসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো কস্সপস্স ভগৰতো কালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৰা ৰিঞ্ঞুতং পত্তো সাসনে পব্বজিত্ৰা অঞ্ঞতরেন উপাসকেন কারিতে আরামে আৰাসিকো হুত্ৰা ৰিহরতি তেন উপট্ঠীযমানো. অথেকদিৰসং একো খীণাসৰত্থেরো লূখচীৰরধরো কেসোহরণত্থং অরঞ্ঞতো গামাভিমুখো আগচ্ছতি, তং দিস্ৰা সো উপাসকো ইরিযাপথে পসীদিত্ৰা কপ্পকেন কেসমস্সূনি ওহারাপেত্ৰা পণীতভোজনং ভোজেত্ৰা সুন্দরানি চীৰরানি দত্ৰা ‘‘ইধেৰ, ভন্তে, ৰসথা’’তি ৰসাপেতি. তং দিস্ৰা আৰাসিকো ইস্সামচ্ছেরপকতো খীণাসৰত্থেরং আহ – ‘‘ৰরং তে, ভিক্খু, ইমিনা পাপুপাসকেন উপট্ঠীযমানস্স এৰং ইধ ৰসনতো অঙ্গুলীহি কেসে লুঞ্চিত্ৰা অচেলস্স সতো গূথমুত্তাহারজীৰন’’ন্তি. এৰঞ্চ পন ৰত্ৰা তাৰদেৰ ৰচ্চকুটিং পৰিসিত্ৰা পাযাসং ৰড্ঢেন্তো ৰিয হত্থেন গূথং ৰড্ঢেত্ৰা ৰড্ঢেত্ৰা যাৰদত্থং খাদি, মুত্তঞ্চ পিৰি. ইমিনা নিযামেন যাৰতাযুকং ঠত্ৰা কালঙ্কত্ৰা নিরযে পচ্চিত্ৰা পুন গূথমুত্তাহারো ৰসিত্ৰা তস্সেৰ কম্মস্স ৰিপাকাৰসেসেন মনুস্সেসু উপ্পন্নোপি পঞ্চ জাতিসতানি নিগণ্ঠো হুত্ৰা গূথভক্খো অহোসি.
পুন ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে মনুস্সযোনিযং নিব্বত্তমানোপি অরিযূপৰাদবলেন দুগ্গতকূলে নিব্বত্তিত্ৰা থঞ্ঞং ৰা খীরং ৰা সপ্পিং ৰা পাযমানো, তং ছড্ডেত্ৰা মুত্তমেৰ পিৰতি, ওদনং ভোজিযমানো, তং ছড্ডেত্ৰা গূথমেৰ খাদতি, এৰং গূথমুত্তপরিভোগেন ৰড্ঢন্তো ৰযপ্পত্তোপি তদেৰ পরিভুঞ্জতি. মনুস্সা ততো ৰারেতুং অসক্কোন্তা পরিচ্চজিংসু. সো ঞাতকেহি পরিচ্চত্তো নগ্গপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা ন ন্হাযতি, রজোজল্লধরো কেসমস্সূনি লুঞ্চিত্ৰা অঞ্ঞে ইরিযাপথে পটিক্খিপিত্ৰা একপাদেন তিট্ঠতি, নিমন্তনং ন সাদিযতি, মাসোপৰাসং অধিট্ঠায পুঞ্ঞত্থিকেহি দিন্নং ভোজনং মাসে মাসে একৰারং কুসগ্গেন গহেত্ৰা দিৰা জিৰ্হগ্গেন লেহতি, রত্তিযং পন ‘‘অল্লগূথং সপ্পাণক’’ন্তি অখাদিত্ৰা সুক্খগূথমেৰ খাদতি, এৰং করোন্তস্স পঞ্চপঞ্ঞাসৰস্সানি ৰীতিৰত্তানি মহাজনো ‘‘মহাতপো পরমপ্পিচ্ছো’’তি মঞ্ঞমানো তন্নিন্নো তপ্পোণো অহোসি.
অথ ভগৰা তস্স হদযব্ভন্তরে ঘটে পদীপং ৰিয অরহত্তূপনিস্সযং পজ্জলন্তং দিস্ৰা সযমেৰ তত্থ গন্ত্ৰা ধম্মং দেসেত্ৰা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাপেত্ৰা, এহিভিক্খূপসম্পদায লদ্ধূপসম্পদং ৰিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৰা অরহত্তে পতিট্ঠাপেসি. অযমেত্থ সঙ্খেপো. ৰিত্থারো পন ধম্মপদে ‘‘মাসে মাসে কুসগ্গেনা’’তি গাথাৰণ্ণনায (ধ. প. অট্ঠ. ১.জম্বুকত্থেরৰত্থু) ৰুত্তনযেন ৰেদিতব্বো. অরহত্তে পন পতিট্ঠিতো পরিনিব্বানকালে ‘‘আদিতো মিচ্ছা পটিপজ্জিত্ৰাপি সম্মাসম্বুদ্ধং নিস্সায সাৰকেন অধিগন্তব্বং মযা অধিগত’’ন্তি দস্সেন্তো –
২৮৩. ‘‘পঞ্চপঞ্ঞাসৰস্সানি, রজোজল্লমধারযিং;
ভুঞ্জন্তো মাসিকং ভত্তং, কেসমস্সুং অলোচযিং.
২৮৪. ‘‘একপাদেন অট্ঠাসিং, আসনং পরিৰজ্জযিং;
সুক্খগূথানি চ খাদিং, উদ্দেসঞ্চ ন সাদিযিং.
২৮৫. ‘‘এতাদিসং করিত্ৰান, বহুং দুগ্গতিগামিনং;
ৰুয্হমানো মহোঘেন, বুদ্ধং সরণমাগমং.
২৮৬. ‘‘সরণগমনং পস্স, পস্স ধম্মসুধম্মতং;
তিস্সো ৰিজ্জা অনুপ্পত্তা, কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি. –
ইমা চতস্সো গাথা অভাসি.
তত্থ পঞ্চপঞ্ঞাসৰস্সানি, রজোজল্লমধারযিন্তি নগ্গপব্বজ্জূপগমনেন ন্হানপটিক্খেপতো পঞ্চাধিকানি পঞ্ঞাসৰস্সানি সরীরে লগ্গং আগন্তুকরেণুসঙ্খাতং রজো, সরীরমলসঙ্খাতং জল্লঞ্চ কাযেন ধারেসিং. ভুঞ্জন্তো মাসিকং ভত্তন্তি রত্তিযং গূথং খাদন্তো লোকৰঞ্চনত্থং মাসোপৰাসিকো নাম হুত্ৰা পুঞ্ঞত্থিকেহি দিন্নং ভোজনং মাসে মাসে একৰারং জিৰ্হগ্গে পঠনৰসেন ভুঞ্জন্তো অলোচযিন্তি তাদিসচ্ছারিকাপক্খেপেন সিথিলমূলং কেসমস্সুং অঙ্গুলীহি লুঞ্চাপেসিং.
একপাদেন অট্ঠাসিং, আসনং পরিৰজ্জযিন্তি সব্বেন সব্বং আসনং নিসজ্জং পরিৰজ্জেসিং, তিট্ঠন্তো চ উভো হত্থে উক্খিপিত্ৰা একেনেৰ পাদেন অট্ঠাসিং. উদ্দেসন্তি নিমন্তনং. উদিস্সকতন্তি কেচি. ন সাদিযিন্তি ন সম্পটিচ্ছিং পটিক্খিপিন্তি অত্থো.
এতাদিসং করিত্ৰান, বহুং দুগ্গতিগামিনন্তি এতাদিসং এৰরূপং ৰিপাকনিব্বত্তনকং দুগ্গতিগামিনং বহুং পাপকম্মং পুরিমজাতীসু ইধ চ কত্ৰা উপ্পাদেত্ৰা. ৰুয্হমানো মহোঘেনাতি কামোঘাদিনা মহতা ওঘেন ৰিসেসতো দিট্ঠোঘেন অপাযসমুদ্দং পতিআকড্ঢিযমানো, বুদ্ধং সরণমাগমন্তি তাদিসেন পুঞ্ঞকম্মচ্ছিদ্দেন কিচ্ছেন মনুস্সত্তভাৰং লভিত্ৰা ইদানি পুঞ্ঞবলেন বুদ্ধং ‘‘সরণ’’ন্তি আগমাসিং, ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো ভগৰা’’তি অৰেচ্চপসাদেন সত্থরি পসীদিং. সরণগমনং পস্স, পস্স ধম্মসুধম্মতন্তি আযতনগতং মম সরণগমনং পস্স, পস্স সাসনধম্মস্স চ সুধম্মতং যোহং তথামিচ্ছাপটিপন্নোপি একোৰাদেনেৰ সত্থারা এদিসং সম্পত্তিং সম্পাপিতো. ‘‘তিস্সো ৰিজ্জা’’তিআদিনা তং সম্পত্তিং দস্সেতি তেনাহ (অপ. থের ২.৪৬.১৭-২১) –
‘‘তিস্সস্সাহং ভগৰতো, বোধিরুক্খমৰন্দিযং;
পগ্গয্হ বীজনিং তত্থ, সীহাসনমবীজহং.
‘‘দ্ৰেনৰুতে ইতো কপ্পে, সীহাসনমবীজহং;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, বীজনায ইদং ফলং.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
জম্বুকত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.