৪. চতুক্কনিপাতো

১. নাগসমালত্থেরগাথাৰণ্ণনা

অলঙ্কতাতিআদিকা আযস্মতো নাগসমালত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পদুমুত্তরস্স ভগৰতো কালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৰা ৰিঞ্ঞুতং পত্তো গিম্হসমযে সূরিযাতপসন্তত্তায ভূমিযা গচ্ছন্তং সত্থারং দিস্ৰা পসন্নমানসো ছত্তং অদাসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সক্যরাজকুলে নিব্বত্তিত্ৰা নাগসমালোতি লদ্ধনামো ৰযপ্পত্তো ঞাতিসমাগমে পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৰা কিঞ্চি কালং ভগৰতো উপট্ঠাকো অহোসি. সো একদিৰসং নগরং পিণ্ডায পৰিট্ঠো অলঙ্কতপটিযত্তং অঞ্ঞতরং নচ্চকিং মহাপথে তূরিযেসু ৰজ্জন্তেসু নচ্চন্তিং দিস্ৰা, ‘‘অযং চিত্তকিরিযৰাযোধাতুৰিপ্ফারৰসেন করজকাযস্স তথা তথা পরিৰত্তি, অহো অনিচ্চা সঙ্খারা’’তি খযৰযং পট্ঠপেত্ৰা ৰিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৰা অরহত্তং পাপুণি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ২.৪৬.৩৭-৪৮) –

‘‘অঙ্গারজাতা পথৰী, কুক্কুল়ানুগতা মহী;

পদুমুত্তরো ভগৰা, অব্ভোকাসম্হি চঙ্কমি.

‘‘পণ্ডরং ছত্তমাদায, অদ্ধানং পটিপজ্জহং;

তত্থ দিস্ৰান সম্বুদ্ধং, ৰিত্তি মে উপপজ্জথ.

‘‘মরীচিযোত্থটা ভূমি, অঙ্গারাৰ মহী অযং;

উপহন্তি মহাৰাতা, সরীরস্সাসুখেপনা.

‘‘সীতং উণ্হং ৰিহনন্তং, ৰাতাতপনিৰারণং;

পটিগ্গণ্হ ইমং ছত্তং, ফস্সযিস্সামি নিব্বুতিং.

‘‘অনুকম্পকো কারুণিকো, পদুমুত্তরো মহাযসো;

মম সঙ্কপ্পমঞ্ঞায, পটিগ্গণ্হি তদা জিনো.

‘‘তিংসকপ্পানি দেৰিন্দো, দেৰরজ্জমকারযিং;

সতানং পঞ্চক্খত্তুঞ্চ, চক্কৰত্তী অহোসহং.

‘‘পদেসরজ্জং ৰিপুলং, গণনাতো অসঙ্খিযং;

অনুভোমি সকং কম্মং, পুব্বে সুকতমত্তনো.

‘‘অযং মে পচ্ছিমা জাতি, চরিমো ৰত্ততে ভৰো;

অজ্জাপি সেতচ্ছত্তং মে, সব্বকালং ধরীযতি.

‘‘সতসহস্সিতো কপ্পে, যং ছত্তমদদিং তদা;

দুগ্গতিং নাভিজানামি, ছত্তদানস্সিদং ফলং.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

অরহত্তং পন পত্ৰা –

২৬৭. ‘‘অলঙ্কতা সুৰসনা, মালিনী চন্দনুস্সদা;

মজ্ঝে মহাপথে নারী, তূরিযে নচ্চতি নট্টকী.

২৬৮. ‘‘পিণ্ডিকায পৰিট্ঠোহং, গচ্ছন্তো নং উদিক্খিসং;

অলঙ্কতং সুৰসনং, মচ্চুপাসংৰ ওড্ডিতং.

২৬৯. ‘‘ততো মে মনসীকারো, যোনিসো উদপজ্জথ;

আদীনৰো পাতুরহু, নিব্বিদা সমতিট্ঠথ.

২৭০. ‘‘ততো চিত্তং ৰিমুচ্চি মে, পস্স ধম্মসুধম্মতং;

তিস্সো ৰিজ্জা অনুপ্পত্তা, কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি. –

চতূহি গাথাহি অত্তনো পটিপত্তিকিত্তনমুখেন অঞ্ঞং ব্যাকাসি.

তত্থ অলঙ্কতাতি হত্থূপগাদিআভরণেহি অলঙ্কতগত্তা. সুৰসনাতি সুন্দরৰসনা সোভনৰত্থনিৰত্থা. মালিনীতি মালাধারিনী পিল়ন্ধিতপুপ্ফমালা. চন্দনুস্সদাতি চন্দনানুলেপলিত্তসরীরা. মজ্ঝে মহাপথে নারী, তূরিযে নচ্চতি নট্টকীতি যথাৰুত্তট্ঠানে একা নারী নট্টকী নাটকিত্থী নগরৰীথিযা মজ্ঝে পঞ্চঙ্গিকে তূরিযে ৰজ্জন্তে নচ্চতি, যথাপট্ঠপিতং নচ্চং করোতি.

পিণ্ডিকাযাতি ভিক্খায. পৰিট্ঠোহন্তি নগরং পৰিট্ঠো অহং. গচ্ছন্তো নং উদিক্খিসন্তি নগরৰীথিযং গচ্ছন্তো পরিস্সযপরিহরণত্থং ৰীথিং ওলোকেন্তো তং নট্টকিং ওলোকেসিং. কিং ৰিয? মচ্চুপাসংৰ ওড্ডিতন্তি যথা মচ্চুস্স মচ্চুরাজস্স পাসভূতো রূপাদিকো ওড্ডিতো লোকে অনুৰিচরিত্ৰা ঠিতো একংসেন সত্তানং অনত্থাৰহো, এৰং সাপি অপ্পটিসঙ্খানে ঠিতানং অন্ধপুথুজ্জনানং একংসতো অনত্থাৰহাতি মচ্চুপাসসদিসী ৰুত্তা.

ততোতি তস্মা মচ্চুপাসসদিসত্তা. মেতি ময্হং. মনসীকারো যোনিসো উদপজ্জথাতি ‘‘অযং অট্ঠিসঙ্ঘাতো ন্হারুসম্বন্ধো মংসেন অনুপলিত্তো ছৰিযা পটিচ্ছন্নো অসুচিদুগ্গন্ধজেগুচ্ছপটিক্কূলো অনিচ্চুচ্ছাদনপরিমদ্দনভেদনৰিদ্ধংসনধম্মো ঈদিসে ৰিকারে দস্সেতী’’তি এৰং যোনিসো মনসিকারো উপ্পজ্জি. আদীনৰো পাতুরহূতি এৰং কাযস্স সভাৰূপধারণমুখেন তস্স চ তংনিস্সিতানঞ্চ চিত্তচেতসিকানং উদযব্বযং সরসপভঙ্গুতঞ্চ মনসি করোতো তেসু চ যক্খরক্খসাদীসু ৰিয ভযতো উপট্ঠহন্তেসু তত্থ মে অনেকাকারআদীনৰো দোসো পাতুরহোসি. তপ্পটিপক্খতো চ নিব্বানে আনিসংসো. নিব্বিদা সমতিট্ঠথাতি নিব্বিন্দনং আদীনৰানুপস্সনানুভাৰসিদ্ধং নিব্বিদাঞাণং মম হদযে সণ্ঠাসি, মুহুত্তম্পি তেসং রূপারূপধম্মানং গহণে চিত্তং নাহোসি, অঞ্ঞদত্থু মুঞ্চিতুকামতাদিৰসেন তত্থ উদাসীনমেৰ জাতন্তি অত্থো.

ততোতি ৰিপস্সনাঞাণতো পরং. চিত্তং ৰিমুচ্চি মেতি লোকুত্তরভাৰনায ৰত্তমানায মগ্গপটিপাটিযা সব্বকিলেসেহি মম চিত্তং ৰিমুত্তং অহোসি. এতেন ফলুপ্পত্তিং দস্সেতি. মগ্গক্খণে হি কিলেসা ৰিমুচ্চন্তি নাম, ফলক্খণে ৰিমুত্তাতি. সেসং ৰুত্তনযমেৰ.

নাগসমালত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. ভগুত্থেরগাথাৰণ্ণনা

অহং মিদ্ধেনাতিআদিকা আযস্মতো ভগুত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযং কির পদুমুত্তরস্স ভগৰতো কালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৰা ৰিঞ্ঞুতং পত্তো সত্থরি পরিনিব্বুতে তস্স ধাতুযো পুপ্ফেহি পূজেসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন নিম্মানরতীসু নিব্বত্তিত্ৰা অপরাপরং দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সক্যরাজকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ভগূতি লদ্ধনামো ৰযপ্পত্তো অনুরুদ্ধকিমিলেহি সদ্ধিং নিক্খমিত্ৰা পব্বজিত্ৰা বালকলোণকগামে ৰসন্তো একদিৰসং থিনমিদ্ধাভিভৰং ৰিনোদেতুং ৰিহারতো নিক্খম্ম চঙ্কমং অভিরুহন্তো পপতিত্ৰা তদেৰ অঙ্কুসং কত্ৰা থিনমিদ্ধং ৰিনোদেত্ৰা ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং পাপুণি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ২.৪৬.৪৯-৫৭) –

‘‘পরিনিব্বুতে ভগৰতি, পদুমুত্তরে মহাযসে;

পুপ্ফৰটংসকে কত্ৰা, সরীরমভিরোপযিং.

‘‘তত্থ চিত্তং পসাদেত্ৰা, নিম্মানং অগমাসহং;

দেৰলোকগতো সন্তো, পুঞ্ঞকম্মং সরামহং.

‘‘অম্বরা পুপ্ফৰস্সো মে, সব্বকালং পৰস্সতি;

সংসরামি মনুস্সে চে, রাজা হোমি মহাযসো.

‘‘তহিং কুসুমৰস্সো মে, অভিৰস্সতি সব্বদা;

তস্সেৰ পুপ্ফপূজায, ৰাহসা সব্বদস্সিনো.

‘‘অযং পচ্ছিমকো ময্হং, চরিমো ৰত্ততে ভৰো;

অজ্জাপি পুপ্ফৰস্সো মে, অভিৰস্সতি সব্বদা.

‘‘সতসহস্সিতো কপ্পে, যং পুপ্ফমভিরোপযিং;

দুগ্গতিং নাভিজানামি, দেহপূজাযিদং ফলং.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

অরহত্তং পন পত্ৰা ফলসুখেন নিব্বানসুখেন চ ৰীতিনামেন্তো সত্থারা একৰিহারং অনুমোদিতুং উপগতেন – ‘‘কচ্চি ত্ৰং, ভিক্খু, অপ্পমত্তো ৰিহরসী’’তি পুট্ঠো অত্তনো অপ্পমাদৰিহারং নিৰেদেন্তো –

২৭১. ‘‘অহং মিদ্ধেন পকতো, ৰিহারা উপনিক্খমিং;

চঙ্কমং অভিরুহন্তো, তত্থেৰ পপতিং ছমা.

২৭২. ‘‘গত্তানি পরিমজ্জিত্ৰা, পুনপারুয্হ চঙ্কমং;

চঙ্কমে চঙ্কমিং সোহং, অজ্ঝত্তং সুসমাহিতো.

২৭৩. ‘‘ততো মে মনসীকারো, যোনিসো উদপজ্জথ;

আদীনৰো পাতুরহু, নিব্বিদা সমতিট্ঠথ.

২৭৪. ‘‘ততো চিত্তং ৰিমুচ্চি মে, পস্স ধম্মসুধম্মতং;

তিস্সো ৰিজ্জা অনুপ্পত্তা, কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি. –

ইমা চতস্সো গাথা অভাসি.

তত্থ মিদ্ধেন পকতোতি কাযালসিযসঙ্খাতেন অসত্তিৰিঘাতসভাৰেন মিদ্ধেন অভিভূতো. ৰিহারাতি সেনাসনতো. উপনিক্খমিন্তি চঙ্কমিতুং নিক্খমিং. তত্থেৰ পপতিং ছমাতি তত্থেৰ চঙ্কমসোপানে নিদ্দাভিভূততায ভূমিযং নিপতিং. গত্তানি পরিমজ্জিত্ৰাতি ভূমিযং পতনেন পংসুকিতানি অত্তনো সরীরাৰযৰানি অনুমজ্জিত্ৰা. পুনপারুয্হ চঙ্কমন্তি ‘‘পতিতো দানাহ’’ন্তি সঙ্কোচং অনাপজ্জিত্ৰা পুনপি চঙ্কমট্ঠানং আরুহিত্ৰা. অজ্ঝত্তং সুসমাহিতোতি গোচরজ্ঝত্তে কম্মট্ঠানে নীৰরণৰিক্খম্ভনেন সুট্ঠু সমাহিতো একগ্গচিত্তো হুত্ৰা চঙ্কমিন্তি যোজনা. সেসং ৰুত্তনযমেৰ. ইদমেৰ চ থেরস্স অঞ্ঞাব্যাকরণং অহোসি.

ভগুত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. সভিযত্থেরগাথাৰণ্ণনা

পরে চাতিআদিকা আযস্মতো সভিযত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো ককুসন্ধস্স ভগৰতো কালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৰা ৰিঞ্ঞুতং পত্তো একদিৰসং সত্থারং দিৰাৰিহারায গচ্ছন্তং দিস্ৰা পসন্নমানসো উপাহনং অদাসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো কস্সপে ভগৰতি পরিনিব্বুতে পতিট্ঠিতে সুৰণ্ণচেতিযে ছহি কুলপুত্তেহি সদ্ধিং অত্তসত্তমো সাসনে পব্বজিত্ৰা কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা অরঞ্ঞে ৰিহরন্তো ৰিসেসং নিব্বত্তেতুং অসক্কোন্তো ইতরে আহ – ‘‘মযং পিণ্ডপাতায গচ্ছন্তো জীৰিতে সাপেক্খা হোম, জীৰিতে সাপেক্খেন চ ন সক্কা লোকুত্তরধম্মং অধিগন্তুং, পুথুজ্জনকালঙ্কিরিযা চ দুক্খা. হন্দ, মযং নিস্সেণিং বন্ধিত্ৰা পব্বতং অভিরুয্হ কাযে চ জীৰিতে চ অনপেক্খা সমণধম্মং করোমা’’তি. তে তথা অকংসু.

অথ নেসং মহাথেরো উপনিস্সযসম্পন্নত্তা তদহেৰ ছল়ভিঞ্ঞো হুত্ৰা উত্তরকুরুতো পিণ্ডপাতং উপনেসি. ইতরে – ‘‘তুম্হে, ভন্তে, কতকিচ্চা তুম্হেহি সদ্ধিং সল্লাপমত্তম্পি পপঞ্চো, সমণধম্মমেৰ মযং করিস্সাম, তুম্হে অত্তনা দিট্ঠধম্মসুখৰিহারমনুযুঞ্জথা’’তি ৰত্ৰা পিণ্ডপাতং পটিক্খিপিংসু. থেরো নে সম্পটিচ্ছাপেতুং অসক্কোন্তো অগমাসি.

ততো নেসং একো দ্ৰীহতীহচ্চযেন অভিঞ্ঞাপরিৰারং অনাগামিফলং সচ্ছিকত্ৰা তথেৰ ৰত্ৰা তেহি পটিক্খিত্তো অগমাসি. তেসু খীণাসৰত্থেরো পরিনিব্বাযি, অনাগামী সুদ্ধাৰাসেসু উপ্পজ্জি. ইতরে পুথুজ্জনকালঙ্কিরিযমেৰ কত্ৰা ছসু কামসগ্গেসু অনুলোমপটিলোমতো দিব্বসম্পত্তিং অনুভৰিত্ৰা অম্হাকং ভগৰতো কালে দেৰলোকা চৰিত্ৰা একো মল্লরাজকুলে পটিসন্ধিং গণ্হি, একো গন্ধাররাজকুলে, একো বাহিররট্ঠে, একো রাজগহে একিস্সা কুলদারিকায কুচ্ছিম্হি পটিসন্ধিং গণ্হি. ইতরো অঞ্ঞতরিস্সা পরিব্বাজিকায কুচ্ছিম্হি পটিসন্ধিং অগ্গহেসি. সা কির অঞ্ঞতরস্স খত্তিযস্স ধীতা, নং মাতাপিতরো – ‘‘অম্হাকং ধীতা সমযন্তরং জানাতূ’’তি একস্স পরিব্বাজকস্স নিয্যাদযিংসু. অথেকো পরিব্বাজকো তায সদ্ধিং ৰিপ্পটিপজ্জি. সা তেন গব্ভং গণ্হি. তং গব্ভিনিং দিস্ৰা পরিব্বাজকা নিক্কড্ঢিংসু. সা অঞ্ঞত্থ গচ্ছন্তী অন্তরামগ্গে সভাযং ৰিজাযি. তেনস্স সভিযোত্ৰেৰ নামং অকাসি. সো ৰড্ঢিত্ৰা পরিব্বাজকপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা নানাসত্থানি উগ্গহেত্ৰা মহাৰাদী হুত্ৰা ৰাদপ্পসুতো ৰিচরন্তো অত্তনা সদিসং অদিস্ৰা নগরদ্ৰারে অস্সমং কারেত্ৰা খত্তিযকুমারাদযো সিপ্পং সিক্খাপেন্তো ৰিহরন্তো অত্তনো মাতুযা ইত্থিভাৰং জিগুচ্ছিত্ৰা ঝানং উপ্পাদেত্ৰা ব্রহ্মলোকে উপ্পন্নায অভিসঙ্খরিত্ৰা দিন্নে ৰীসতিপঞ্হে গহেত্ৰা তে তে সমণব্রাহ্মণে পুচ্ছি. তে চস্স তেসং পঞ্হানং অত্থং ব্যাকাতুং নাসক্খিংসু. সভিযসুত্তৰণ্ণনাযং (সু. নি. অট্ঠ. ২. সভিযসুত্তৰণ্ণনা) পন ‘‘সুদ্ধাৰাসব্রহ্মা তে পঞ্হে অভিসঙ্খরিত্ৰা অদাসী’’তি আগতং.

যদা পন ভগৰা পৰত্তৰরধম্মচক্কো অনুপুব্বেন রাজগহং আগন্ত্ৰা ৰেল়ুৰনে ৰিহাসি, তদা সভিযো তত্থ গন্ত্ৰা সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা তে পঞ্হে পুচ্ছি. সত্থা তস্স তে পঞ্হে ব্যাকাসীতি সব্বং সভিযসুত্তে (সু. নি. সভিযসুত্তং) আগতনযেন ৰেদিতব্বং. সভিযো পন ভগৰতা তেসু পঞ্হেসু ব্যাকতেসু পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৰা ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা অরহত্তং পাপুণি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ২.৪৬.২৭-৩১) –

‘‘ককুসন্ধস্স মুনিনো, ব্রাহ্মণস্স ৰুসীমতো;

দিৰাৰিহারং ৰজতো, অক্কমনমদাসহং.

‘‘ইমস্মিংযেৰ কপ্পম্হি, যং দানমদদিং তদা;

দুগ্গতিং নাভিজানামি, অক্কমনস্সিদং ফলং.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

অরহা পন হুত্ৰা দেৰদত্তে সঙ্ঘভেদায পরক্কমন্তে দেৰদত্তপক্খিকানং ভিক্খূনং ওৰাদং দেন্তো –

২৭৫. ‘‘পরে চ ন ৰিজানন্তি, মযমেত্থ যমামসে;

যে চ তত্থ ৰিজানন্তি, ততো সম্মন্তি মেধগা.

২৭৬. ‘‘যদা চ অৰিজানন্তা, ইরিযন্ত্যমরা ৰিয;

ৰিজানন্তি চ যে ধম্মং, আতুরেসু অনাতুরা.

২৭৭. ‘‘যং কিঞ্চি সিথিলং কম্মং, সংকিলিট্ঠঞ্চ যং ৰতং;

সঙ্কস্সরং ব্রহ্মচরিযং, ন তং হোতি মহপ্ফলং.

২৭৮. ‘‘যস্স সব্রহ্মচারীসু, গারৰো নূপলব্ভতি;

আরকা হোতি সদ্ধম্মা, নভং পুথৰিযা যথা’’তি. –

চতূহি গাথাহি ধম্মং দেসেসি.

তত্থ পরেতি পণ্ডিতে ঠপেত্ৰা ততো অঞ্ঞে – ‘‘অধম্মং ধম্মো’’তি ‘‘ধম্মং অধম্মো’’তিআদিভেদকরৰত্থুদীপনৰসেন ৰিৰাদপ্পসুতা পরে নাম. তে তত্থ ৰিৰাদং করোন্তা ‘‘মযং যমামসে উপরমাম নস্সাম সততং সমিতং মচ্চুসন্তিকং গচ্ছামা’’তি ন জানন্তি. যে চ তত্থ ৰিজানন্তীতি যে তত্থ পণ্ডিতা – ‘‘মযং মচ্চুসমীপং গচ্ছামা’’তি ৰিজানন্তি. ততো সম্মন্তি মেধগাতি এৰঞ্হি তে জানন্তা যোনিসোমনসিকারং উপ্পাদেত্ৰা মেধগানং কলহানং ৰূপসমায পটিপজ্জন্তি. অথ নেসং তায পটিপত্তিযা তে মেধগা সম্মন্তি. অথ ৰা পরে চাতি যে সত্থু ওৰাদানুসাসনিযা অগ্গহণেন সাসনতো বাহিরতায পরে, তে যাৰ ‘‘মযং মিচ্ছাগাহং গহেত্ৰা এত্থ ইধ লোকে সাসনস্স পটিনিগ্গাহেন যমামসে ৰাযমামা’’তি ন ৰিজানন্তি, তাৰ ৰিৰাদা ন ৰূপসম্মন্তি, যদা পন তস্স গাহস্স ৰিস্সজ্জনৰসেন যে চ তত্থ তেসু ৰিৰাদপ্পসুতেসু অধম্মধম্মাদিকে অধম্মধম্মাদিতো যথাভূতং ৰিজানন্তি, ততো তেসং সন্তিকা তে পণ্ডিতপুরিসে নিস্সায ৰিৰাদসঙ্খাতা মেধগা সম্মন্তীতি এৰম্পেত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো.

যদাতি যস্মিং কালে. অৰিজানন্তাতি ৰিৰাদস্স ৰূপসমূপাযং, ধম্মাধম্মে ৰা যাথাৰতো অজানন্তা. ইরিযন্ত্যমরা ৰিযাতি অমরা ৰিয জরামরণং অতিক্কন্তা ৰিয উদ্ধতা উন্নল়া চপলা মুখরা ৰিপ্পকিণ্ণৰাচা হুত্ৰা ৰত্তন্তি চরন্তি ৰিচরন্তি তদা ৰিৰাদো ন ৰূপসম্মতেৰ. ৰিজানন্তি চ যে ধম্মং, আতুরেসু অনাতুরাতি যে পন সত্থু সাসনধম্মং যথাভূতং জানন্তি, তে কিলেসরোগেন আতুরেসু সত্তেসু অনাতুরা নিক্কিলেসা অনীঘা ৰিহরন্তি, তেসং ৰসেন ৰিৰাদো অচ্চন্তমেৰ ৰূপসম্মতীতি অধিপ্পাযো.

যং কিঞ্চি সিথিলং কম্মন্তি ওলিযিত্ৰা করণেন সিথিলগাহং কত্ৰা সাথলিভাৰেন কতং যং কিঞ্চি কুসলকম্মং. সংকিলিট্ঠন্তি ৰেসীআদিকে অগোচরে চরণেন, কুহনাদিমিচ্ছাজীৰেন ৰা সংকিলিট্ঠং ৰতসমাদানং. সঙ্কস্সরন্তি সঙ্কাহি সরিতব্বং, ৰিহারে কিঞ্চি অসারুপ্পং সুত্ৰা – ‘‘নূন অসুকেন কত’’ন্তি পরেহি অসঙ্কিতব্বং, উপোসথকিচ্চাদীসু অঞ্ঞতরকিচ্চৰসেন সন্নিপতিতম্পি সঙ্ঘং দিস্ৰা, ‘‘অদ্ধা ইমে মম চরিযং ঞত্ৰা মং উক্খিপিতুকামা সন্নিপতিতা’’তি এৰং অত্তনো ৰা আসঙ্কাহি সরিতং উসঙ্কিতং পরিসঙ্কিতং. ন তং হোতীতি তং এৰরূপং ব্রহ্মচরিযং সমণধম্মকরণং তস্স পুগ্গলস্স মহপ্ফলং ন হোতি. তস্স অমহপ্ফলভাৰেনেৰ পচ্চযদাযকানম্পিস্স ন মহপ্ফলং হোতি. তস্মা সল্লেখৰুত্তিনা ভৰিতব্বং. সল্লেখৰুত্তিনো চ ৰিৰাদস্স অৰসরো এৰ নত্থীতি অধিপ্পাযো.

গারৰো নূপলব্ভতীতি অনুসাসনিযা অপদক্খিণগ্গাহিভাৰেন গরুকাতব্বেসু সব্রহ্মচারীসু যস্স পুগ্গলস্স গারৰো গরুকরণং ন ৰিজ্জতি. আরকা হোতি সদ্ধম্মাতি সো এৰরূপো পুগ্গলো পটিপত্তিসদ্ধম্মতোপি পটিৰেধসদ্ধম্মতোপি দূরে হোতি, ন হি তং গরূ সিক্খাপেন্তি, অসিক্খিযমানো অনাদিযন্তো ন পটিপজ্জতি, অপ্পটিপজ্জন্তো কুতো সচ্চানি পটিৰিজ্ঝিস্সতীতি. তেনাহ – ‘‘আরকা হোতি সদ্ধম্মা’’তি. যথা কিং? ‘‘নভং পুথৰিযা যথা’’তি যথা নভং আকাসং পুথৰিযা পথৰীধাতুযা সভাৰতো দূরে. ন কদাচি সম্মিস্সভাৰো. তেনেৰাহ –

‘‘নভঞ্চ দূরে পথৰী চ দূরে, পারং সমুদ্দস্স তদাহু দূরে;

ততো হৰে দূরতরং ৰদন্তি, সতঞ্চ ধম্মো অসতঞ্চ রাজা’’তি.(জা. ২.২১.৪১৪);

সভিযত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. নন্দকত্থেরগাথাৰণ্ণনা

ধিরত্থূতিআদিকা আযস্মতো নন্দকত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি কির পদুমুত্তরস্স ভগৰতো কালে হংসৰতীনগরে মহাৰিভৰো সেট্ঠি হুত্ৰা সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুণন্তো সত্থারং একং ভিক্খুং ভিক্খুনোৰাদকানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৰা তং ঠানন্তরং পত্থেত্ৰা সতসহস্সগ্ঘনিকেন ৰত্থেন ভগৰন্তং পূজেত্ৰা পণিধানমকাসি, সত্থু বোধিরুক্খে পদীপপূজঞ্চ পৰত্তেতি. সো ততো পট্ঠায দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ককুসন্ধস্স ভগৰতো কালে করৰিকসকুণো হুত্ৰা মধুরকূজিতং কূজন্তো সত্থারং পদক্খিণং অকাসি. অপরভাগে মযূরো হুত্ৰা অঞ্ঞতরস্স পচ্চেকবুদ্ধস্স ৰসনগুহায দ্ৰারে পসন্নমানসো দিৰসে দিৰসে তিক্খত্তুং মধুরৰস্সিতং ৰস্সি, এৰং তত্থ তত্থ পুঞ্ঞানি কত্ৰা অম্হাকং ভগৰতো কালে সাৰত্থিযং কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৰা নন্দকোতি লদ্ধনামো ৰযপ্পত্তো সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুত্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৰা ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং পাপুণি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ২.৪৬.২২-২৬) –

‘‘পদুমুত্তরবুদ্ধস্স বোধিযা পাদপুত্তমে;

পসন্নচিত্তো সুমনো, তযো উক্কে অধারযিং.

‘‘সতসহস্সিতো কপ্পে, সোহং উক্কমধারযিং;

দুগ্গতিং নাভিজানামি, উক্কদানস্সিদং ফলং.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

অরহা পন হুত্ৰা ৰিমুত্তিসুখেন ৰীতিনামেন্তো সত্থারা ভিক্খুনীনং ওৰাদে আণত্তো একস্মিং উপোসথদিৰসে পঞ্চ ভিক্খুনিসতানি একোৰাদেনেৰ অরহত্তং পাপেসি. তেন নং ভগৰা ভিক্খুনোৰাদকানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসি. অথেকদিৰসং থেরং সাৰত্থিযং পিণ্ডায চরন্তং অঞ্ঞতরা পুরাণদুতিযিকা ইত্থী কিলেসৰসেন ওলোকেত্ৰা হসি. থেরো তস্সা তং কিরিযং দিস্ৰা সরীরস্স পটিক্কূলৰিভাৰনমুখেন ধম্মং কথেন্তো –

২৭৯. ‘‘ধিরত্থু পূরে দুগ্গন্ধে, মারপক্খে অৰস্সুতে;

নৰসোতানি তে কাযে, যানি সন্দন্তি সব্বদা.

২৮০. ‘‘মা পুরাণং অমঞ্ঞিত্থো, মাসাদেসি তথাগতে;

সগ্গেপি তে ন রজ্জন্তি, কিমঙ্গং পন মানুসে.

২৮১. ‘‘যে চ খো বালা দুম্মেধা, দুম্মন্তী মোহপারুতা;

তাদিসা তত্থ রজ্জন্তি, মারখিত্তম্হি বন্ধনে.

২৮২. ‘‘যেসং রাগো চ দোসো চ, অৰিজ্জা চ ৰিরাজিতা;

তাদী তত্থ ন রজ্জন্তি, ছিন্নসুত্তা অবন্ধনা’’তি. – গাথা অভাসি;

তত্থ ধীতি জিগুচ্ছনত্থে নিপাতো, রত্থূতি র-কারো পদসন্ধিকরো, ধী অত্থু তং জিগুচ্ছামি তৰ ধিক্কারো হোতূতি অত্থো. পূরেতিআদীনি তস্সা ধিক্কাতব্বভাৰদীপনানি আমন্তনৰচনানি. পূরেতি অতিৰিয জেগুচ্ছেহি নানাকুণপেহি নানাৰিধঅসুচীহি সম্পুণ্ণে. দুগ্গন্ধেতি কুণপপূরিতত্তা এৰ সভাৰদুগ্গন্ধে. মারপক্খেতি যস্মা ৰিসভাগৰত্থু অন্ধপুথুজ্জনানং অযোনিসোমনসিকারনিমিত্ততায কিলেসমারং ৰড্ঢেতি, দেৰপুত্তমারস্স চ ওতারং পৰিট্ঠং দেতি. তস্মা মারস্স পক্খো হোতি. তেন ৰুত্তং ‘‘মারপক্খে’’তি. অৰস্সুতেতি সব্বকালং কিলেসাৰস্সৰনেন তহিং তহিং অসুচিনিস্সন্দনেন চ অৰস্সুতে. ইদানিস্সা নৰসোতানি তে কাযে, যানি সন্দন্তি সব্বদাতি ‘‘অক্খিম্হা অক্খিগূথকো’’তিআদিনা (সু. নি. ১৯৯) ৰুত্তং অসুচিনো অৰস্সৰনট্ঠানং দস্সেতি.

এৰং পন নৰছিদ্দং ধুৰস্সৰং অসুচিভরিতং কাযং যথাভূতং জানন্তী মা পুরাণং অমঞ্ঞিত্থোতি পুরাণং অজাননকালে পৰত্তং হসিতলপিতং কীল়িতং মা মঞ্ঞি, ‘‘ইদানিপি এৰং পটিপজ্জিস্সতী’’তি মা চিন্তেহি. মাসাদেসি তথাগতেতি যথা উপনিস্সযসম্পত্তিযা পুরিমকা বুদ্ধসাৰকা আগতা, যথা ৰা তে সম্মাপটিপত্তিযা গতা পটিপন্না, যথা চ রূপারূপধম্মানং তথলক্খণং তথধম্মে চ অরিযসচ্চানি আগতা অধিগতা অৰবুদ্ধা, তথা ইমেপীতি এৰং তথা আগমনাদিঅত্থেন তথাগতে অরিযসাৰকে পকতিসত্তে ৰিয অৰঞ্ঞায কিলেসৰসেন চ উপসঙ্কমমানা মাসাদেসি. অনাসাদেতব্বতায কারণমাহ. সগ্গেপি তে ন রজ্জন্তি, কিমঙ্গং পন মানুসেতি সব্বঞ্ঞুবুদ্ধেনাপি অক্খানেন পরিযোসাপেতুং অসক্কুণেয্যসুখে সগ্গেপি তে সাৰকবুদ্ধা ন রজ্জন্তি, সঙ্খারেসু আদীনৰস্স সুপরিদিট্ঠত্তা রাগং ন জনেন্তি, কিমঙ্গং পন মীল়্হরাসিসদিসে মানুসে কামগুণে, তত্থ ন রজ্জন্তীতি ৰত্তব্বমেৰ নত্থি.

যে চ খোতি যে পন বাল্যপ্পযোগতো বালা, ধম্মোজপঞ্ঞায অভাৰতো দুম্মেধা, অসুভে সুভানুপস্সনেন দুচিন্তিতচিন্তিতায দুম্মন্তী, মোহেন অঞ্ঞাণেন সব্বসো পটিচ্ছাদিতচিত্ততায মোহপারুতা তাদিসা তথারূপা অন্ধপুথুজ্জনা, তত্থ তস্মিং ইত্থিসঞ্ঞিতে, মারখিত্তম্হি বন্ধনে মারেন ওড্ডিতে মারপাসে, রজ্জন্তি রত্তা গিদ্ধা গধিতা মুচ্ছিতা অজ্ঝোপন্না তিট্ঠন্তি.

ৰিরাজিতাতি যেসং পন খীণাসৰানং তেলঞ্জনরাগো ৰিয দুম্মোচনীযসভাৰো রাগো সপত্তো ৰিয লদ্ধোকাসো দুস্সনসভাৰো দোসো অঞ্ঞাণসভাৰা অৰিজ্জা চ অরিযমগ্গৰিরাগেন সব্বসো ৰিরাজিতা পহীনা সমুচ্ছিন্না, তাদিসা অগ্গমগ্গসত্থেন ছিন্নভৰনেত্তিসুত্তা ততো এৰ কত্থচিপি বন্ধনাভাৰতো অবন্ধনা তত্থ তস্মিং যথাৰুত্তে মারপাসে ন রজ্জন্তি. এৰং থেরো তস্সা ইত্থিযা ধম্মং কথেত্ৰা গতো.

নন্দকত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. জম্বুকত্থেরগাথাৰণ্ণনা

পঞ্চপঞ্ঞাসাতিআদিকা আযস্মতো জম্বুকত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো তিস্সস্স ভগৰতো কালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৰা ৰিঞ্ঞুতং পত্তো সত্থু সম্মাসম্বোধিং সদ্দহন্তো বোধিরুক্খং ৰন্দিত্ৰা বীজনেন পূজেসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো কস্সপস্স ভগৰতো কালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৰা ৰিঞ্ঞুতং পত্তো সাসনে পব্বজিত্ৰা অঞ্ঞতরেন উপাসকেন কারিতে আরামে আৰাসিকো হুত্ৰা ৰিহরতি তেন উপট্ঠীযমানো. অথেকদিৰসং একো খীণাসৰত্থেরো লূখচীৰরধরো কেসোহরণত্থং অরঞ্ঞতো গামাভিমুখো আগচ্ছতি, তং দিস্ৰা সো উপাসকো ইরিযাপথে পসীদিত্ৰা কপ্পকেন কেসমস্সূনি ওহারাপেত্ৰা পণীতভোজনং ভোজেত্ৰা সুন্দরানি চীৰরানি দত্ৰা ‘‘ইধেৰ, ভন্তে, ৰসথা’’তি ৰসাপেতি. তং দিস্ৰা আৰাসিকো ইস্সামচ্ছেরপকতো খীণাসৰত্থেরং আহ – ‘‘ৰরং তে, ভিক্খু, ইমিনা পাপুপাসকেন উপট্ঠীযমানস্স এৰং ইধ ৰসনতো অঙ্গুলীহি কেসে লুঞ্চিত্ৰা অচেলস্স সতো গূথমুত্তাহারজীৰন’’ন্তি. এৰঞ্চ পন ৰত্ৰা তাৰদেৰ ৰচ্চকুটিং পৰিসিত্ৰা পাযাসং ৰড্ঢেন্তো ৰিয হত্থেন গূথং ৰড্ঢেত্ৰা ৰড্ঢেত্ৰা যাৰদত্থং খাদি, মুত্তঞ্চ পিৰি. ইমিনা নিযামেন যাৰতাযুকং ঠত্ৰা কালঙ্কত্ৰা নিরযে পচ্চিত্ৰা পুন গূথমুত্তাহারো ৰসিত্ৰা তস্সেৰ কম্মস্স ৰিপাকাৰসেসেন মনুস্সেসু উপ্পন্নোপি পঞ্চ জাতিসতানি নিগণ্ঠো হুত্ৰা গূথভক্খো অহোসি.

পুন ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে মনুস্সযোনিযং নিব্বত্তমানোপি অরিযূপৰাদবলেন দুগ্গতকূলে নিব্বত্তিত্ৰা থঞ্ঞং ৰা খীরং ৰা সপ্পিং ৰা পাযমানো, তং ছড্ডেত্ৰা মুত্তমেৰ পিৰতি, ওদনং ভোজিযমানো, তং ছড্ডেত্ৰা গূথমেৰ খাদতি, এৰং গূথমুত্তপরিভোগেন ৰড্ঢন্তো ৰযপ্পত্তোপি তদেৰ পরিভুঞ্জতি. মনুস্সা ততো ৰারেতুং অসক্কোন্তা পরিচ্চজিংসু. সো ঞাতকেহি পরিচ্চত্তো নগ্গপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা ন ন্হাযতি, রজোজল্লধরো কেসমস্সূনি লুঞ্চিত্ৰা অঞ্ঞে ইরিযাপথে পটিক্খিপিত্ৰা একপাদেন তিট্ঠতি, নিমন্তনং ন সাদিযতি, মাসোপৰাসং অধিট্ঠায পুঞ্ঞত্থিকেহি দিন্নং ভোজনং মাসে মাসে একৰারং কুসগ্গেন গহেত্ৰা দিৰা জিৰ্হগ্গেন লেহতি, রত্তিযং পন ‘‘অল্লগূথং সপ্পাণক’’ন্তি অখাদিত্ৰা সুক্খগূথমেৰ খাদতি, এৰং করোন্তস্স পঞ্চপঞ্ঞাসৰস্সানি ৰীতিৰত্তানি মহাজনো ‘‘মহাতপো পরমপ্পিচ্ছো’’তি মঞ্ঞমানো তন্নিন্নো তপ্পোণো অহোসি.

অথ ভগৰা তস্স হদযব্ভন্তরে ঘটে পদীপং ৰিয অরহত্তূপনিস্সযং পজ্জলন্তং দিস্ৰা সযমেৰ তত্থ গন্ত্ৰা ধম্মং দেসেত্ৰা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাপেত্ৰা, এহিভিক্খূপসম্পদায লদ্ধূপসম্পদং ৰিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৰা অরহত্তে পতিট্ঠাপেসি. অযমেত্থ সঙ্খেপো. ৰিত্থারো পন ধম্মপদে ‘‘মাসে মাসে কুসগ্গেনা’’তি গাথাৰণ্ণনায (ধ. প. অট্ঠ. ১.জম্বুকত্থেরৰত্থু) ৰুত্তনযেন ৰেদিতব্বো. অরহত্তে পন পতিট্ঠিতো পরিনিব্বানকালে ‘‘আদিতো মিচ্ছা পটিপজ্জিত্ৰাপি সম্মাসম্বুদ্ধং নিস্সায সাৰকেন অধিগন্তব্বং মযা অধিগত’’ন্তি দস্সেন্তো –

২৮৩. ‘‘পঞ্চপঞ্ঞাসৰস্সানি, রজোজল্লমধারযিং;

ভুঞ্জন্তো মাসিকং ভত্তং, কেসমস্সুং অলোচযিং.

২৮৪. ‘‘একপাদেন অট্ঠাসিং, আসনং পরিৰজ্জযিং;

সুক্খগূথানি চ খাদিং, উদ্দেসঞ্চ ন সাদিযিং.

২৮৫. ‘‘এতাদিসং করিত্ৰান, বহুং দুগ্গতিগামিনং;

ৰুয্হমানো মহোঘেন, বুদ্ধং সরণমাগমং.

২৮৬. ‘‘সরণগমনং পস্স, পস্স ধম্মসুধম্মতং;

তিস্সো ৰিজ্জা অনুপ্পত্তা, কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি. –

ইমা চতস্সো গাথা অভাসি.

তত্থ পঞ্চপঞ্ঞাসৰস্সানি, রজোজল্লমধারযিন্তি নগ্গপব্বজ্জূপগমনেন ন্হানপটিক্খেপতো পঞ্চাধিকানি পঞ্ঞাসৰস্সানি সরীরে লগ্গং আগন্তুকরেণুসঙ্খাতং রজো, সরীরমলসঙ্খাতং জল্লঞ্চ কাযেন ধারেসিং. ভুঞ্জন্তো মাসিকং ভত্তন্তি রত্তিযং গূথং খাদন্তো লোকৰঞ্চনত্থং মাসোপৰাসিকো নাম হুত্ৰা পুঞ্ঞত্থিকেহি দিন্নং ভোজনং মাসে মাসে একৰারং জিৰ্হগ্গে পঠনৰসেন ভুঞ্জন্তো অলোচযিন্তি তাদিসচ্ছারিকাপক্খেপেন সিথিলমূলং কেসমস্সুং অঙ্গুলীহি লুঞ্চাপেসিং.

একপাদেন অট্ঠাসিং, আসনং পরিৰজ্জযিন্তি সব্বেন সব্বং আসনং নিসজ্জং পরিৰজ্জেসিং, তিট্ঠন্তো চ উভো হত্থে উক্খিপিত্ৰা একেনেৰ পাদেন অট্ঠাসিং. উদ্দেসন্তি নিমন্তনং. উদিস্সকতন্তি কেচি. ন সাদিযিন্তি ন সম্পটিচ্ছিং পটিক্খিপিন্তি অত্থো.

এতাদিসং করিত্ৰান, বহুং দুগ্গতিগামিনন্তি এতাদিসং এৰরূপং ৰিপাকনিব্বত্তনকং দুগ্গতিগামিনং বহুং পাপকম্মং পুরিমজাতীসু ইধ চ কত্ৰা উপ্পাদেত্ৰা. ৰুয্হমানো মহোঘেনাতি কামোঘাদিনা মহতা ওঘেন ৰিসেসতো দিট্ঠোঘেন অপাযসমুদ্দং পতিআকড্ঢিযমানো, বুদ্ধং সরণমাগমন্তি তাদিসেন পুঞ্ঞকম্মচ্ছিদ্দেন কিচ্ছেন মনুস্সত্তভাৰং লভিত্ৰা ইদানি পুঞ্ঞবলেন বুদ্ধং ‘‘সরণ’’ন্তি আগমাসিং, ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো ভগৰা’’তি অৰেচ্চপসাদেন সত্থরি পসীদিং. সরণগমনং পস্স, পস্স ধম্মসুধম্মতন্তি আযতনগতং মম সরণগমনং পস্স, পস্স সাসনধম্মস্স চ সুধম্মতং যোহং তথামিচ্ছাপটিপন্নোপি একোৰাদেনেৰ সত্থারা এদিসং সম্পত্তিং সম্পাপিতো. ‘‘তিস্সো ৰিজ্জা’’তিআদিনা তং সম্পত্তিং দস্সেতি তেনাহ (অপ. থের ২.৪৬.১৭-২১) –

‘‘তিস্সস্সাহং ভগৰতো, বোধিরুক্খমৰন্দিযং;

পগ্গয্হ বীজনিং তত্থ, সীহাসনমবীজহং.

‘‘দ্ৰেনৰুতে ইতো কপ্পে, সীহাসনমবীজহং;

দুগ্গতিং নাভিজানামি, বীজনায ইদং ফলং.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

জম্বুকত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. সেনকত্থেরগাথাৰণ্ণনা

স্ৰাগতং ৰতাতিআদিকা আযস্মতো সেনকত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো সিখিস্স ভগৰতো কালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৰা ৰিঞ্ঞুতং পত্তো একদিৰসং সত্থারং দিস্ৰা পসন্নমানসো মোরহত্থেন ভগৰন্তং পূজেসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা উরুৰেলকস্সপত্থেরস্স ভগিনিযা কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তি, সেনকোতিস্স নামং অহোসি. সো ৰযপ্পত্তো ব্রাহ্মণানং ৰিজ্জাসিপ্পেসু নিপ্ফত্তিং গতো ঘরাৰাসং ৰসতি. তেন চ সমযেন মহাজনো সংৰচ্ছরে সংৰচ্ছরে ফগ্গুনমাসে উত্তরফগ্গুননক্খত্তে উস্সৰং অনুভৰন্তো গযাযং তিত্থাভিসেকং করোতি. তেন তং উস্সৰং ‘‘গযাফগ্গূ’’তি ৰদন্তি. অথ ভগৰা তাদিসে উস্সৰদিৰসে ৰেনেয্যানুকম্পায গযাতিত্থসমীপে ৰিহরতি, মহাজনোপি তিত্থাভিসেকাধিপ্পাযেন ততো ততো তং ঠানং উপগচ্ছতি. তস্মিং খণে সেনকোপি তিত্থাভিসেকত্থং তং ঠানং উপগতো সত্থারং ধম্মং দেসেন্তং দিস্ৰা উপসঙ্কমিত্ৰা ধম্মং সুত্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৰা ৰিপস্সনায কম্মং করোন্তো নচিরস্সেৰ অরহত্তং পাপুণি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ২.৪৬.৯-১৬) –

‘‘মোরহত্থং গহেত্ৰান, উপেসিং লোকনাযকং;

পসন্নচিত্তো সুমনো, মোরহত্থমদাসহং.

‘‘ইমিনা মোরহত্থেন, চেতনাপণিধীহি চ;

নিব্বাযিংসু তযো অগ্গী, লভামি ৰিপুলং সুখং.

‘‘অহো বুদ্ধো অহো ধম্মো, অহো নো সত্থুসম্পদা;

দত্ৰানহং মোরহত্থং, লভামি ৰিপুলং সুখং.

‘‘তিযগ্গী নিব্বুতা ময্হং, ভৰা সব্বে সমূহতা;

সব্বাসৰা পরিক্খীণা, নত্থি দানি পুনব্ভৰো.

‘‘একতিংসে ইতো কপ্পে, যং দানমদদিং তদা;

দুগ্গতিং নাভিজানামি, মোরহত্থস্সিদং ফলং.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

অরহত্তং পন পত্ৰা অত্তনো পটিপত্তিং পচ্চৰেক্খিত্ৰা সঞ্জাতসোমনস্সো উদানৰসেন –

২৮৭. ‘‘স্ৰাগতং ৰত মে আসি, গযাযং গযফগ্গুযা;

যং অদ্দসাসিং সম্বুদ্ধং, দেসেন্তং ধম্মমুত্তমং.