৭. ৰারণত্থেরগাথাৰণ্ণনা
যোধ কোচি মনুস্সেসূতি আযস্মতো ৰারণত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে পুঞ্ঞানি করোন্তো ইতো দ্ৰানৰুতে কপ্পে তিস্সস্স ভগৰতো উপ্পত্তিতো পুরেতরমেৰ ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ব্রাহ্মণানং ৰিজ্জাসিপ্পেসু পারগূ হুত্ৰা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা চতুপণ্ণাসসহস্সানং অন্তেৰাসিকানং মন্তে ৰাচেন্তো ৰসতি. তেন চ সমযেন তিস্সস্স ভগৰতো বোধিসত্তভূতস্স তুসিতা কাযা চৰিত্ৰা চরিমভৰে মাতুকুচ্ছিং ওক্কমনেন মহাপথৰিকম্পো অহোসি. তং দিস্ৰা মহাজনো ভীতো সংৰিগ্গো নং ইসিং উপসঙ্কমিত্ৰা পথৰিকম্পনকারণং পুচ্ছি. সো ‘‘মহাবোধিসত্তো মাতুকুচ্ছিং ওক্কমি, তেনাযং পথৰিকম্পো, তস্মা মা ভাযথা’’তি বুদ্ধুপ্পাদস্স পুব্বনিমিত্তভাৰং কথেত্ৰা সমস্সাসেসি, বুদ্ধারম্মণঞ্চ পীতিং পটিৰেদেসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে কোসলরট্ঠে ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰারণোতি লদ্ধনামো ৰযপ্পত্তো অঞ্ঞতরস্স আরঞ্ঞকস্স থেরস্স সন্তিকে ধম্মং সুত্ৰা লদ্ধপ্পসাদো পব্বজিত্ৰা সমণধম্মং করোতি. সো একদিৰসং বুদ্ধুপট্ঠানং গচ্ছন্তো অন্তরামগ্গে অহিনকুলে অঞ্ঞমঞ্ঞং কলহং কত্ৰা কালঙ্কতে দিস্ৰা ‘‘ইমে সত্তা অঞ্ঞমঞ্ঞৰিরোধেন জীৰিতক্খযং পত্তা’’তি সংৰিগ্গমানসো হুত্ৰা ভগৰতো সন্তিকং গতো, তস্স ভগৰা চিত্তাচারং ঞত্ৰা তদনুরূপমেৰ ওৰাদং দেন্তো –
২৩৭. ‘‘যোধ কোচি মনুস্সেসু, পরপাণানি হিংসতি;
অস্মা লোকা পরম্হা চ, উভযা ধংসতে নরো.
২৩৮. ‘‘যো চ মেত্তেন চিত্তেন, সব্বপাণানুকম্পতি;
বহুঞ্হি সো পসৰতি, পুঞ্ঞং তাদিসকো নরো.
২৩৯. ‘‘সুভাসিতস্স সিক্খেথ, সমণূপাসনস্স চ;
একাসনস্স চ রহো, চিত্তৰূপসমস্সা চা’’তি. – তিস্সো গাথা অভাসি;
তত্থ যোধ কোচি মনুস্সেসূতি ইধ মনুস্সেসু যো কোচি খত্তিযো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা ৰেস্সো ৰা সুদ্দো ৰা গহট্ঠো ৰা পব্বজিতো ৰা. মনুস্সগ্গহণঞ্চেত্থ উক্কট্ঠসত্তনিদস্সনন্তি দট্ঠব্বং. পরপাণানি হিংসতীতি পরসত্তে মারেতি ৰিবাধতি চ. অস্মা লোকাতি ইধ লোকতো. পরম্হাতি পরলোকতো. উভযা ধংসতেতি উভযতো ধংসতি, উভযলোকপরিযাপন্নহিতসুখতো পরিহাযতীতি অত্থো. নরোতি সত্তো.
এৰং পরপীল়ালক্খণং পাপধম্মং দস্সেত্ৰা ইদানি পরপীল়ানিৰত্তিলক্খণং কুসলং ধম্মং দস্সেন্তো ‘‘যো চ মেত্তেনা’’তিআদিনা দুতিযং গাথমাহ. তত্থ মেত্তেন চিত্তেনাতি মেত্তাসম্পযুত্তেন চিত্তেন অপ্পনাপত্তেন ইতরীতরেন ৰা. সব্বপাণানুকম্পতীতি সব্বে পাণে অত্তনো ওরসপুত্তে ৰিয মেত্তাযতি. বহুঞ্হি সো পসৰতি, পুঞ্ঞং তাদিসকো নরোতি সো তথারূপো মেত্তাৰিহারী পুগ্গলো বহুং মহন্তং অনপ্পকং কুসলং পসৰতি পটিলভতি অধিগচ্ছতি.
ইদানি তং সসম্ভারে সমথৰিপস্সনাধম্মে নিযোজেন্তো ‘‘সুভাসিতস্সা’’তিআদিনা ততিযং গাথমাহ. তত্থ সুভাসিতস্স সিক্খেথাতি অপ্পিচ্ছকথাদিভেদং সুভাসিতং পরিযত্তিধম্মং সৰনধারণপরিপুচ্ছাদিৰসেন সিক্খেয্য. সমণূপাসনস্স চাতি সমিতপাপানং সমণানং কল্যাণমিত্তানং উপাসকানং কালেন কালং উপসঙ্কমিত্ৰা পযিরুপাসনঞ্চেৰ পটিপত্তিযা তেসং সমীপচরিযঞ্চ সিক্খেয্য. একাসনস্স চ রহো চিত্তৰূপসমস্স চাতি একস্স অসহাযস্স কাযৰিৰেকং অনুব্রূহন্তস্স রহো কম্মট্ঠানানুযোগৰসেন আসনং নিসজ্জং সিক্খেয্য. এৰং কম্মট্ঠানং অনুযুঞ্জন্তো ভাৰনঞ্চ মত্থকং পাপেন্তো সমুচ্ছেদৰসেন কিলেসানং চিত্তস্স ৰূপসমঞ্চ সিক্খেয্য. যাহি অধিসীলসিক্খাদীহি কিলেসা অচ্চন্তমেৰ ৰূপসন্তা পহীনা হোন্তি, তা মগ্গফলসিক্খা সিক্খন্তস্স অচ্চন্তমেৰ চিত্তং ৰূপসন্তং নাম হোতীতি. গাথাপরিযোসানে ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং পাপুণি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ২.৪৭.৫৯-৭২) –
‘‘অজ্ঝোগাহেত্ৰা হিমৰং, মন্তে ৰাচেমহং তদা;
চতুপঞ্ঞাসসহস্সানি, সিস্সা ময্হং উপট্ঠহুং.
‘‘অধিতা ৰেদগূ সব্বে, ছল়ঙ্গে পারমিং গতা;
সকৰিজ্জাহুপত্থদ্ধা, হিমৰন্তে ৰসন্তি তে.
‘‘চৰিত্ৰা তুসিতা কাযা, দেৰপুত্তো মহাযসো;
উপ্পজ্জি মাতুকুচ্ছিস্মিং, সম্পজানো পতিস্সতো.
‘‘সম্বুদ্ধে উপপজ্জন্তে, দসসহস্সি কম্পথ;
অন্ধা চক্খুং অলভিংসু, উপ্পজ্জন্তম্হি নাযকে.
‘‘সব্বাকারং পকম্পিত্থ, কেৰলা ৰসুধা অযং;
নিগ্ঘোসসদ্দং সুত্ৰান, উব্বিজ্জিংসু মহাজনা.
‘‘সব্বে জনা সমাগম্ম, আগচ্ছুং মম সন্তিকং;
ৰসুধাযং পকম্পিত্থ, কিং ৰিপাকো ভৰিস্সতি.
‘‘অৰচাসিং তদা তেসং, মা ভেথ নত্থি ৰো ভযং;
ৰিসট্ঠা হোথ সব্বেপি, উপ্পাদোযং সুৰত্থিকো.
‘‘অট্ঠহেতূহি সম্ফুস্স, ৰসুধাযং পকম্পতি;
তথা নিমিত্তা দিস্সন্তি, ওভাসো ৰিপুলো মহা.
‘‘অসংসযং বুদ্ধসেট্ঠো, উপ্পজ্জিস্সতি চক্খুমা;
সঞ্ঞাপেত্ৰান জনতং, পঞ্চসীলে কথেসহং.
‘‘সুত্ৰান পঞ্চসীলানি, বুদ্ধুপ্পাদঞ্চ দুল্লভং;
উব্বেগজাতা সুমনা, তুট্ঠহট্ঠা অহংসু তে.
‘‘দ্ৰেনৰুতে ইতো কপ্পে, যং নিমিত্তং ৰিযাকরিং;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, ব্যাকরণস্সিদং ফলং.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
ৰারণত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.