৫. মাতঙ্গপুত্তত্থেরগাথাৰণ্ণনা
অতিসীতন্তি আযস্মতো মাতঙ্গপুত্তত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযং কির পদুমুত্তরস্স ভগৰতো কালে হিমৰন্তসমীপে মহতো জাতস্সরস্স হেট্ঠা মহতি নাগভৰনে মহানুভাৰো নাগরাজা হুত্ৰা নিব্বত্তো একদিৰসং নাগভৰনতো নিক্খমিত্ৰা ৰিচরন্তো সত্থারং আকাসেন গচ্ছন্তং দিস্ৰা পসন্নমানসো অত্তনো সীসমণিনা পূজং অকাসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে কোসলরট্ঠে মাতঙ্গস্স নাম কুটুম্বিকস্স পুত্তো হুত্ৰা নিব্বত্তো মাতঙ্গপুত্তোত্ৰেৰ পঞ্ঞাযিত্থ. সো ৰিঞ্ঞুতং পত্তো অলসজাতিকো হুত্ৰা কিঞ্চি কম্মং অকরোন্তো ঞাতকেহি অঞ্ঞেহি চ গরহিতো ‘‘সুখজীৰিনো ইমে সমণা সক্যপুত্তিযা’’তি সুখজীৰিতং আকঙ্খন্তো ভিক্খূহি কতপরিচযো হুত্ৰা সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা ধম্মং সুত্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৰা অঞ্ঞে ভিক্খূ ইদ্ধিমন্তে দিস্ৰা ইদ্ধিবলং পত্থেত্ৰা সত্থু সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা ভাৰনং অনুযুঞ্জন্তো ছল়ভিঞ্ঞো অহোসি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ২.৪৮.৮-২৯) –
‘‘পদুমুত্তরো নাম জিনো, সব্বধম্মান পারগূ;
ৰিৰেককামো সম্বুদ্ধো, গচ্ছতে অনিলঞ্জসে.
‘‘অৰিদূরে হিমৰন্তস্স, মহাজাতস্সরো অহু;
তত্থ মে ভৰনং আসি, পুঞ্ঞকম্মেন সংযুতং.
‘‘ভৰনা অভিনিক্খম্ম, অদ্দসং লোকনাযকং;
ইন্দীৰরংৰ জলিতং, আদিত্তংৰ হুতাসনং.
‘‘ৰিচিনং নদ্দসং পুপ্ফং, পূজযিস্সন্তি নাযকং;
সকং চিত্তং পসাদেত্ৰা, অৰন্দিং সত্থুনো অহং.
‘‘মম সীসে মণিং গয্হ, পূজযিং লোকনাযকং;
ইমায মণিপূজায, ৰিপাকো হোতু ভদ্দকো.
‘‘পদুমুত্তরো লোকৰিদূ, আহুতীনং পটিগ্গহো;
অন্তলিক্খে ঠিতো সত্থা, ইমং গাথং অভাসথ.
‘‘সো তে ইজ্ঝতু সঙ্কপ্পো, লভস্সু ৰিপুলং সুখং;
ইমায মণিপূজায, অনুভোহি মহাযসং.
‘‘ইদং ৰত্ৰান ভগৰা, জলজুত্তমনামকো;
অগমাসি বুদ্ধসেট্ঠো, যত্থ চিত্তং পণীহিতং.
‘‘সট্ঠিকপ্পানি দেৰিন্দো, দেৰরজ্জমকারযিং;
অনেকসতক্খত্তুঞ্চ, চক্কৰত্তী অহোসহং.
‘‘পুব্বকম্মং সরন্তস্স, দেৰভূতস্স মে সতো;
মণি নিব্বত্ততে ময্হং, আলোককরণো মমং.
‘‘ছল়সীতিসহস্সানি, নারিযো মে পরিগ্গহা;
ৰিচিত্তৰত্থাভরণা, আমুক্কমণিকুণ্ডলা.
‘‘অল়ারপম্হা হসুলা, সুসঞ্ঞা তনুমজ্ঝিমা;
পরিৰারেন্তি মং নিচ্চং, মণিপূজাযিদং ফলং.
‘‘সোণ্ণমযা মণিমযা, লোহিতঙ্কমযা তথা;
ভণ্ডা মে সুকতা হোন্তি, যদিচ্ছসি পিল়ন্ধনা.
‘‘কূটাগারা গহা রম্মা, সযনঞ্চ মহারহং;
মম সঙ্কপ্পমঞ্ঞায, নিব্বত্তন্তি যদিচ্ছকং.
‘‘লাভা তেসং সুলদ্ধঞ্চ, যে লভন্তি উপস্সুতিং;
পুঞ্ঞক্খেত্তং মনুস্সানং, ওসধং সব্বপাণিনং.
‘‘ময্হম্পি সুকতং কম্মং, যোহং অদক্খি নাযকং;
ৰিনিপাতা পমুত্তোম্হি, পত্তোম্হি অচলং পদং.
‘‘যং যং যোনূপপজ্জামি, দেৰত্তং অথ মানুসং;
দিৰসঞ্চেৰ রত্তিঞ্চ, আলোকো হোতি মে সদা.
‘‘তাযেৰ মণিপূজায, অনুভোত্ৰান সম্পদা;
ঞাণালোকো মযা দিট্ঠো, পত্তোম্হি অচলং পদং.
‘‘সতসহস্সিতো কপ্পে, যং মণিং অভিপূজযিং;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, মণিপূজাযিদং ফলং.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
ছল়ভিঞ্ঞো পন হুত্ৰা পুগ্গলাধিট্ঠানৰসেন কোসজ্জং গরহন্তো অত্তনো চ ৰীরিযারম্ভং কিত্তেন্তো –
২৩১. ‘‘অতিসীতং অতিউণ্হং, অতিসাযমিদং অহু;
ইতি ৰিস্সট্ঠকম্মন্তে, খণা অচ্চেন্তি মাণৰে.
২৩২. ‘‘যো চ সীতঞ্চ উণ্হঞ্চ, তিণা ভিয্যো ন মঞ্ঞতি;
করং পুরিসকিচ্চানি, সো সুখা ন ৰিহাযতি.
২৩৩. ‘‘দব্বং কুসং পোটকিলং, উসীরং মুঞ্জপব্বজং;
উরসা পনুদিস্সামি, ৰিৰেকমনুব্রূহয’’ন্তি. – গাথাত্তযমাহ;
তত্থ অতিসীতন্তি হিমপাতৰদ্দলাদিনা অতিৰিয সীতং, ইদং অহূতি আনেত্ৰা সম্বন্ধো. অতিউণ্হন্তি ধম্মপরিতাপাদিনা অতিৰিয উণ্হং, উভযেনপি উতুৰসেন কোসজ্জৰত্থুমাহ. অতিসাযন্তি দিৰসস্স পরিণতিযা অতিসাযং, সাযগ্গহণেনেৰ চেত্থ পাতোপি সঙ্গয্হতি, তদুভযেন কালৰসেন কোসজ্জৰত্থুমাহ. ইতীতি ইমিনা পকারেন. এতেন ‘‘ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খুনা কম্মং কত্তব্বং হোতী’’তিআদিনা (অ. নি. ৮.৮০; দী. নি. ৩.৩৩৪) ৰুত্তং কোসজ্জৰত্থুং সঙ্গণ্হাতি. ৰিস্সট্ঠকম্মন্তেতি পরিচ্চত্তযোগকম্মন্তে. খণাতি বুদ্ধুপ্পাদাদযো ব্রহ্মচরিযৰাসস্স ওকাসা. অচ্চেন্তীতি অতিক্কমন্তি. মাণৰেতি সত্তে. তিণা ভিয্যো ন মঞ্ঞতীতি তিণতো উপরি ন মঞ্ঞতি, তিণং ৰিয মঞ্ঞতি, সীতুণ্হানি অভিভৰিত্ৰা অত্তনা কত্তব্বং করোতি. করন্তি করোন্তো. পুরিসকিচ্চানীতি ৰীরপুরিসেন কত্তব্বানি অত্তহিতপরহিতানি. সুখাতি সুখতো, নিব্বানসুখতোতি অধিপ্পাযো. ততিযগাথায অত্থো হেট্ঠা ৰুত্তোযেৰ.
মাতঙ্গপুত্তত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.