১৪. গোতমত্থেরগাথাৰণ্ণনা
সংসরন্তি আযস্মতো গোতমত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযং কির পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে পুঞ্ঞানি করোন্তো সিখিম্হি ভগৰতি পরিনিব্বুতে তস্স চিতকং দেৰমনুস্সেসু পূজেন্তেসু অট্ঠহি চম্পকপুপ্ফেহি চিতকং পূজেসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সক্যরাজকুলে নিব্বত্তিত্ৰা গোতমোতি গোত্তৰসেনেৰ অভিলক্খিতনামো ৰযপ্পত্তো সত্থু ঞাতিসমাগমে পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৰা ৰিপস্সনায কম্মং করোন্তো ছল়ভিঞ্ঞো অহোসি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ২.৪৭.৬-১০) –
‘‘ঝাযমানস্স ভগৰতো, সিখিনো লোকবন্ধুনো;
অট্ঠ চম্পকপুপ্ফানি, চিতকং অভিরোপযিং.
‘‘একতিংসে ইতো কপ্পে, যং পুপ্ফমভিরোপযিং;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, চিতপূজাযিদং ফলং.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
ছল়ভিঞ্ঞো পন হুত্ৰা ৰিমুত্তিসুখেন ৰিহরন্তো একদিৰসং ঞাতকেহি ‘‘কস্মা, ভন্তে, অম্হে পহায পব্বজিতো’’তি পুট্ঠো সংসারে অত্তনা অনুভূতদুক্খঞ্চেৰ ইদানি অধিগতং নিব্বানসুখঞ্চ পকাসেন্তো –
২৫৮. ‘‘সংসরঞ্হি নিরযং অগচ্ছিস্সং, পেতলোকমগমং পুনপ্পুনং;
দুক্খমম্হিপি তিরচ্ছানযোনিযং, নেকধা হি ৰুসিতং চিরং মযা.
২৫৯. ‘‘মানুসোপি চ ভৰোভিরাধিতো, সগ্গকাযমগমং সকিং সকিং;
রূপধাতুসু অরূপধাতুসু, নেৰসঞ্ঞিসু অসঞ্ঞিসুট্ঠিতং.
২৬০. ‘‘সম্ভৰা সুৰিদিতা অসারকা, সঙ্খতা পচলিতা সদেরিতা;
তং ৰিদিত্ৰা মহমহত্তসম্ভৰং, সন্তিমেৰ সতিমা সমজ্ঝগ’’ন্তি. –
তীহি গাথাহি তেসং ধম্মং দেসেসি.
তত্থ সংসরন্তি অনাদিমতি সংসারে সংসরন্তো কম্মকিলেসেহি পঞ্চসু গতীসু চৰনুপপাতৰসেন অপরাপরং সংসরন্তোতি অত্থো. হীতি নিপাতমত্তং. নিরযং অগচ্ছিস্সন্তি সঞ্জীৰাদিকং অট্ঠৰিধং মহানিরযং, কুক্কুল়াদিকং সোল়সৰিধং উস্সদনিরযঞ্চ পটিসন্ধিৰসেন উপগচ্ছিং. ‘‘পুনপ্পুন’’ন্তি ইদং ইধাপি আনেতব্বং. পেতলোকন্তি পেত্তিৰিসযং, খুপ্পিপাসাদিভেদং পেতত্তভাৰন্তি অত্থো. অগমন্তি পটিসন্ধিৰসেন উপগচ্ছিং উপপজ্জিং. পুনপ্পুনন্তি অপরাপরং. দুক্খমম্হিপীতি অঞ্ঞমঞ্ঞং তিখিণকসাপতোদাভিঘাতাদিদুক্খেহি দুস্সহাযপি. লিঙ্গৰিপল্লাসেন হেতং ৰুত্তং ‘‘দুক্খমম্হিপী’’তি. তিরচ্ছানযোনিযন্তি মিগপক্খিআদিভেদায তিরচ্ছানযোনিযং. নেকধা হীতি ওট্ঠগোণগদ্রভাদিৰসেন চেৰ কাকবলাককুললাদিৰসেন চ অনেকপ্পকারং অনেকৰারঞ্চ চিরং দীঘমদ্ধানং মযা ৰুসিতং নিচ্চং উত্রস্তমানসতাদিৰসেন দুক্খং অনুভূতং. তিরচ্ছানযোনিযং নিব্বত্তসত্তো মহামূল়্হতায চিরতরং তত্থেৰ অপরাপরং পরিৰত্ততীতি দস্সনত্থং ইধ ‘‘চির’’ন্তি ৰুত্তং.
মানুসোপি চ ভৰোভিরাধিতোতি মনুস্সত্তভাৰোপি মযা তাদিসেন কুসলকম্মুনা সমৰাযেন অভিরাধিতো সাধিতো অধিগতো. কাণকচ্ছপোপমসুত্তমেত্থ (ম. নি. ৩.২৫২; সং. নি. ৫.১১১৭) উদাহরিতব্বং. সগ্গকাযমগমং সকিং সকিন্তি সগ্গগতিসঙ্খাতং কামাৰচরদেৰকাযং সকিং সকিং কদাচি কদাচি উপপজ্জনৰসেন অগচ্ছিং. রূপধাতুসূতি পুথুজ্জনভৰগ্গপরিযোসানেসু রূপভৰেসু অরূপধাতুসূতি অরূপভৰেসু. নেৰসঞ্ঞিসু অসঞ্ঞিসুট্ঠিতন্তি রূপারূপধাতূসু চ ন কেৰলং সঞ্ঞীসু এৰ, অথ খো নেৰসঞ্ঞীনাসঞ্ঞীসু অসঞ্ঞীসু চ উপপজ্জ ঠিতং মযাতি আনেত্ৰা যোজেতব্বং. নেৰসঞ্ঞিগ্গহণেন হেত্থ নেৰসঞ্ঞীনাসঞ্ঞীভৰো গহিতো. যদিপিমে দ্ৰে ভৰা রূপারূপধাতুগ্গহণেনেৰ গয্হন্তি, যে পন ইতো বাহিরকা তত্থ নিচ্চসঞ্ঞিনো ভৰৰিমোক্খসঞ্ঞিনো চ, তেসং তস্সা সঞ্ঞায মিচ্ছাভাৰদস্সনত্থং ৰিসুং গহিতাতি দট্ঠব্বং.
এৰং দ্ৰীহি গাথাহি ভৰমূলস্স অনুপচ্ছিন্নত্তা অনাদিমতি সংসারে অত্তনো ৰট্টদুক্খানুভৰং দস্সেত্ৰা ইদানি তদুপচ্ছেদেন ৰিৰট্টসুখানুভৰং দস্সেন্তো ‘‘সম্ভৰা’’তিআদিনা ততিযং গাথমাহ. তত্থ সম্ভৰাতি ভৰা. কামভৰাদযো এৰ হি হেতুপচ্চযসমৰাযেন ভৰন্তীতি ইধ সম্ভৰাতি ৰুত্তা. সুৰিদিতাতি ৰিপস্সনাপঞ্ঞাসহিতায মগ্গপঞ্ঞায সুট্ঠু ৰিদিতা. অসারকাতিআদি তেসং ৰিদিতাকারদস্সনং. তত্থ অসারকাতি নিচ্চসারাদিসাররহিতা. সঙ্খতাতি সমেচ্চ সম্ভুয্য পচ্চযেহি কতা. পচলিতাতি সঙ্খতত্তা এৰ উপ্পাদজরাদীহি পকারতো চলিতা অনৰট্ঠিতা. সদেরিতাতি সদা সব্বকালং ভঙ্গেন এরিতা, ইত্তরা ভঙ্গগামিনো পভঙ্গুনোতি অত্থো. তং ৰিদিত্ৰা মহমত্তসম্ভৰন্তি তং যথাৰুত্তং সঙ্খতসভাৰং অত্তসম্ভৰং অত্তনি সম্ভূতং অত্তাযত্তং ইস্সরাদিৰসেন অপরাযত্তং পরিঞ্ঞাভিসমযৰসেন অহং ৰিদিত্ৰা তপ্পটিপক্খভূতং সন্তিমেৰ নিব্বানমেৰ মগ্গপঞ্ঞাসতিযা সতিমা হুত্ৰা সমজ্ঝগং অধিগচ্ছিং অরিযমগ্গভাৰনায অনুপ্পত্তোতি. এৰং থেরো ঞাতকানং ধম্মদেসনামুখেন অঞ্ঞং ব্যাকাসি.
গোতমত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.