৩. সোভিতত্থেরগাথাৰণ্ণনা

সতিমা পঞ্ঞৰাতি আযস্মতো সোভিতত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো পদুমুত্তরস্স ভগৰতো কালে হংসৰতীনগরে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো সত্থু ধম্মদেসনং সুণন্তো সত্থারং একং ভিক্খুং পুব্বেনিৰাসঞাণলাভীনং ভিক্খূনং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৰা সযম্পি তং ঠানন্তরং উদ্দিস্স পত্থনং কত্ৰা পুঞ্ঞানি কত্ৰা সুগতীসুযেৰ সংসরন্তো সুমেধস্স ভগৰতো কালে ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰিঞ্ঞুতং পত্তো ব্রাহ্মণানং ৰিজ্জাসিপ্পেসু নিপ্ফত্তিং গন্ত্ৰা নেক্খম্মাধিমুত্তো ঘরাৰাসং পহায তাপসপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা হিমৰন্তস্স সমীপে অরঞ্ঞাযতনে অস্সমং কারেত্ৰা ৰনমূলফলাফলেন যাপেন্তো বুদ্ধুপ্পাদং সুত্ৰা সব্বত্থ একরত্তিৰাসেনেৰ ভদ্দৰতীনগরে সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা পসন্নমানসো ‘‘তুৰং সত্থা চ কেতু চা’’তিআদীহি ছহি গাথাহি অভিত্থৰি, সত্থা চস্স ভাৰিনিং সম্পত্তিং পকাসেসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৰত্থিযং ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তি. সোভিতোতিস্স নামং অকংসু. সো অপরেন সমযেন সত্থু ধম্মদেসনং সুত্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৰা ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা ছল়ভিঞ্ঞো অহোসি. পুব্বেনিৰাসঞাণে চিণ্ণৰসী চ অহোসি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ২.৪৯.৪৬-৭৪) –

‘‘দক্খিণে হিমৰন্তস্স, সুকতো অস্সমো মম;

উত্তমত্থং গৰেসন্তো, ৰসামি ৰিপিনে তদা.

‘‘লাভালাভেন সন্তুট্ঠো, মূলেন চ ফলেন চ;

অন্ৰেসন্তো আচরিযং, ৰসামি এককো অহং.

‘‘সুমেধো নাম সম্বুদ্ধো, লোকে উপ্পজ্জি তাৰদে;

চতুসচ্চং পকাসেতি, উদ্ধরন্তো মহাজনং.

‘‘নাহং সুণোমি সম্বুদ্ধং, নপি মে কোচি সংসতি;

অট্ঠৰস্সে অতিক্কন্তে, অস্সোসিং লোকনাযকং.

‘‘অগ্গিদারুং নীহরিত্ৰা, সম্মজ্জিত্ৰান অস্সমং;

খারিভারং গহেত্ৰান, নিক্খমিং ৰিপিনা অহং.

‘‘একরত্তিং ৰসন্তোহং, গামেসু নিগমেসু চ;

অনুপুব্বেন চন্দৰতিং, তদাহং উপসঙ্কমিং.

‘‘ভগৰা তম্হি সমযে, সুমেধো লোকনাযকো;

উদ্ধরন্তো বহূ সত্তে, দেসেতি অমতং পদং.

‘‘জনকাযমতিক্কম্ম, ৰন্দিত্ৰা জিনসাগরং;

একংসং অজিনং কত্ৰা, সন্থৰিং লোকনাযকং.

‘‘তুৰং সত্থা চ কেতু চ, ধজো যূপো চ পাণিনং;

পরাযনো পতিট্ঠা চ, দীপো চ দ্ৰিপদুত্তমো.

‘‘নেপুঞ্ঞো দস্সনে ৰীরো, তারেসি জনতং তুৰং;

নত্থঞ্ঞো তারকো লোকে, তৰুত্তরিতরো মুনে.

‘‘সক্কা থেৰে কুসগ্গেন, পমেতুং সাগরুত্তমে;

ন ত্ৰেৰ তৰ সব্বঞ্ঞু, ঞাণং সক্কা পমেতৰে.

‘‘তুলদণ্ডে ঠপেত্ৰান, মহিং সক্কা ধরেতৰে;

নত্ৰেৰ তৰ পঞ্ঞায, পমাণমত্থি চক্খুম.

‘‘আকাসো মিনিতুং সক্কা, রজ্জুযা অঙ্গুলেন ৰা;

নত্ৰেৰ তৰ সব্বঞ্ঞু, সীলং সক্কা পমেতৰে.

‘‘মহাসমুদ্দে উদকং, আকাসো চ ৰসুন্ধরা;

পরিমেয্যানি এতানি, অপ্পমেয্যোসি চক্খুম.

‘‘ছহি গাথাহি সব্বঞ্ঞুং, কিত্তযিত্ৰা মহাযসং;

অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৰান, তুণ্হী অট্ঠাসহং তদা.

‘‘যং ৰদন্তি সুমেধোতি, ভূরিপঞ্ঞং সুমেধসং;

ভিক্খুসঙ্ঘে নিসীদিত্ৰা, ইমা গাথা অভাসথ.

‘‘যো মে ঞাণং পকিত্তেসি, ৰিপ্পসন্নেন চেতসা;

তমহং কিত্তযিস্সামি, সুণাথ মম ভাসতো.

‘‘সত্তসত্ততি কপ্পানি, দেৰলোকে রমিস্সতি;

সহস্সক্খত্তুং দেৰিন্দো, দেৰরজ্জং করিস্সতি.

‘‘অনেকসতক্খত্তুঞ্চ, চক্কৰত্তী ভৰিস্সতি;

পদেসরজ্জং ৰিপুলং, গণনাতো অসঙ্খিযং.

‘‘দেৰভূতো মনুস্সো ৰা, পুঞ্ঞকম্মসমাহিতো;

অনূনমনসঙ্কপ্পো, তিক্খপঞ্ঞো ভৰিস্সতি.

‘‘তিংসকপ্পসহস্সম্হি, ওক্কাককুলসম্ভৰো;

গোতমো নাম গোত্তেন, সত্থা লোকে ভৰিস্সতি.

‘‘অগারা অভিনিক্খম্ম, পব্বজিস্সতিকিঞ্চনো;

জাতিযা সত্তৰস্সেন, অরহত্তং ফুসিস্সতি.

‘‘যতো সরামি অত্তানং, যতো পত্তোস্মি সাসনং;

এত্থন্তরে ন জানামি, চেতনং অমনোরমং.

‘‘সংসরিত্ৰা ভৰে সব্বে, সম্পত্তানুভৰিং অহং;

ভোগে মে ঊনতা নত্থি, ফলং ঞাণস্স থোমনে.

‘‘তিযগ্গী নিব্বুতা ময্হং, ভৰা সব্বে সমূহতা;

সব্বাসৰা পরিক্খীণা, নত্থি দানি পুনব্ভৰো.

‘‘তিংসকপ্পসহস্সম্হি, যং ঞাণমথৰিং অহং;

দুগ্গতিং নাভিজানামি, ফলং ঞাণস্স থোমনে.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

সো অরহত্তং পন পত্ৰা অত্তনো পুব্বেনিৰাসং অনুপটিপাটিযা অনুস্সরন্তো যাৰ অসঞ্ঞভৰে অচিত্তকপটিসন্ধি, তাৰ অদ্দস. ততো পঞ্চ কপ্পসতানি চিত্তপ্পৰত্তিং অদিস্ৰা অৰসানেৰ দিস্ৰা ‘‘কিমেত’’ন্তি আৰজ্জেন্তো নযৰসেন ‘‘অসঞ্ঞভৰো ভৰিস্সতী’’তি নিট্ঠং অগমাসি. তেনাহ ভগৰা – ‘‘অত্থি, ভিক্খৰে, অসঞ্ঞসত্তা নাম দীঘাযুকা দেৰা, ততো চুতো সোভিতো ইধূপপন্নো, সো এতং ভৰং জানাতি, সোভিতো অনুস্সরতী’’তি (পারা. ২৩২ অত্থতো সমানং). এৰং নযৰসেন অনুস্সরন্তস্স অনুস্সরণকোসল্লং দিস্ৰা সত্থা থেরং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরন্তানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসি. ততো এৰ চাযং আযস্মা সৰিসেসং অত্তনো পুব্বেনিৰাসানুস্সতিঞাণং তস্স চ পচ্চযভূতং পটিপত্তিং পচ্চৰেক্খিত্ৰা সোমনস্সজাতো তদত্থদীপনং উদানং উদানেন্তো –

১৬৫. ‘‘সতিমা পঞ্ঞৰা ভিক্খু, আরদ্ধবলৰীরিযো;

পঞ্চ কপ্পসতানাহং, একরত্তিং অনুস্সরিং.

১৬৬. ‘‘চত্তারো সতিপট্ঠানে, সত্ত অট্ঠ চ ভাৰযং;

পঞ্চ কপ্পসতানাহং, একরত্তিং অনুস্সরি’’ন্তি. – গাথাদ্ৰযং অভাসি;

তত্থ সতিমাতি সযং সমুদাগমনসম্পন্নায সতিপট্ঠানভাৰনাপারিপূরিযা সতিৰেপুল্লপ্পত্তিযা চ সতিমা. পঞ্ঞৰাতি ছল়ভিঞ্ঞাপারিপূরিযা পঞ্ঞাৰেপুল্লপ্পত্তিযা চ পঞ্ঞৰা. ভিন্নকিলেসতায ভিক্খু. সদ্ধাদিবলানঞ্চেৰ চতুব্বিধসম্মপ্পধানৰীরিযস্স চ সংসিদ্ধিপারিপূরিযা আরদ্ধবলৰীরিযো. সদ্ধাদীনঞ্হেত্থ বলগ্গহণেন গহণং সতিপি সতিআদীনং বলভাৰে, যথা ‘‘গোবলিবদ্ধা পুঞ্ঞঞাণসম্ভারা’’তি. পঞ্চ কপ্পসতানাহং, একরত্তিং অনুস্সরিন্তি একরত্তিং ৰিয অনুস্সরিং. ৰিয-সদ্দো হি ইধ লুত্তনিদ্দিট্ঠো, এতেন পুব্বেনিৰাসানুস্সতিঞাণে অত্তনো ঞাণৰসীভাৰং দীপেতি.

ইদানি যায পটিপত্তিযা অত্তনো সতিমন্তাদিভাৰো সাতিসযং পুব্বেনিৰাসঞাণঞ্চ সিদ্ধং, তং দস্সেতুং ‘‘চত্তারো’’তিআদিনা দুতিযং গাথমাহ. তত্থ চত্তারো সতিপট্ঠানেতি কাযানুপস্সনাদিকে অত্তনো ৰিসযভেদেন চতুব্বিধে লোকিযলোকুত্তরমিস্সকে সতিসঙ্খাতে সতিপট্ঠানে. সত্তাতি সত্ত বোজ্ঝঙ্গে. অট্ঠাতি অট্ঠ মগ্গঙ্গানি. সতিপট্ঠানেসু হি সুপ্পতিট্ঠিতচিত্তস্স সত্ত বোজ্ঝঙ্গা ভাৰনাপারিপূরিং গতা এৰ হোন্তি, তথা অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো. তেনাহ ধম্মসেনাপতি – ‘‘চতূসু সতিপট্ঠানেসু সুপ্পতিট্ঠিতচিত্তা সত্ত বোজ্ঝঙ্গে যথাভূতং ভাৰেত্ৰা’’তিআদীহি (দী. নি. ৩.১৪৩) সত্তকোট্ঠাসিকেসু সত্ততিংসায বোধিপক্খিযধম্মেসু একস্মিং কোট্ঠাসে ভাৰনাপারিপূরিং গচ্ছন্তে ইতরে অগচ্ছন্তা নাম নত্থীতি. ভাৰযন্তি ভাৰনাহেতু. সেসং ৰুত্তনযমেৰ.

সোভিতত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.