১. উত্তরত্থেরগাথাৰণ্ণনা
খন্ধা মযা পরিঞ্ঞাতাতি আযস্মতো উত্তরত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে ৰিৰট্টূপনিস্সযং কুসলং উপচিনন্তো ইতো চতুনৰুতে কপ্পে সিদ্ধত্থস্স ভগৰতো কালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৰা ৰিঞ্ঞুতং পত্তো সাসনে লদ্ধপ্পসাদো হুত্ৰা উপাসকত্তং পটিৰেদেসি. সো সত্থরি পরিনিব্বুতে অত্তনো ঞাতকে সন্নিপাতেত্ৰা বহুং পূজাসক্কারং সম্ভরিত্ৰা ধাতুপূজং অকাসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাকেতে ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা উত্তরোতি লদ্ধনামো ৰযপ্পত্তো কেনচিদেৰ করণীযেন সাৰত্থিং গতো কণ্ডম্বমূলে কতং যমকপাটিহারিযং দিস্ৰা পসীদিত্ৰা পুন কাল়কারামসুত্তদেসনায (অ. নি. ৪.২৪) অভিৰড্ঢমানসদ্ধো পব্বজিত্ৰা সত্থারা সদ্ধিং রাজগহং গন্ত্ৰা উপসম্পজ্জিত্ৰা তত্থেৰ ৰসন্তো ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা নচিরস্সেৰ ছল়ভিঞ্ঞো অহোসি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ২.৪৯.১০৬-১১০) –
‘‘নিব্বুতে লোকনাথম্হি, সিদ্ধত্থে লোকনাযকে;
মম ঞাতী সমানেত্ৰা, ধাতুপূজং অকাসহং.
‘‘চতুন্নৰুতিতো কপ্পে, যং ধাতুমভিপূজযিং;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, ধাতুপূজাযিদং ফলং.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
ছল়ভিঞ্ঞো পন হুত্ৰা সত্থরি সাৰত্থিযং ৰিহরন্তে বুদ্ধুপট্ঠানত্থং রাজগহতো সাৰত্থিং উপগতো ভিক্খূহি ‘‘কিং, আৰুসো, পব্বজ্জাকিচ্চং তযা মত্থকং পাপিত’’ন্তি পুট্ঠো অঞ্ঞং ব্যাকরোন্তো –
১৬১. ‘‘খন্ধা মযা পরিঞ্ঞাতা, তণ্হা মে সুসমূহতা;
ভাৰিতা মম বোজ্ঝঙ্গা, পত্তো মে আসৰক্খযো.
১৬২. ‘‘সোহং খন্ধে পরিঞ্ঞায, অব্বহিত্ৰান জালিনিং;
ভাৰযিত্ৰান বোজ্ঝঙ্গে, নিব্বাযিস্সং অনাসৰো’’তি. – গাথাদ্ৰযং অভাসি;
তত্থ খন্ধাতি পঞ্চুপাদানক্খন্ধা. পরিঞ্ঞাতাতি ‘‘ইদং দুক্খং, ন ইতো ভিয্যো’’তি পরিচ্ছিজ্জ ঞাতা ভাৰিতা. তেন দুক্খস্স অরিযসচ্চস্স পরিঞ্ঞাভিসমযমাহ. তণ্হাতি তসতি পরিতসতীতি তণ্হা. সুসমূহতাতি সমুগ্ঘাটিতা. এতেন সমুদযসচ্চস্স পহানাভিসমযং ৰদতি. ভাৰিতা মম বোজ্ঝঙ্গাতি বোধিসঙ্খাতায সতিআদিধম্মসামগ্গিযা, তংসমঙ্গিনো ৰা বোধিসঙ্খাতস্স অরিযপুগ্গলস্স অঙ্গাতি বোজ্ঝঙ্গা. সতিধম্মৰিচযৰীরিযপীতিপস্সদ্ধিসমাধিউপেক্খাসঙ্খাতা মগ্গপরিযাপন্না ধম্মা মযা ভাৰিতা উপ্পাদিতা ৰড্ঢিতা. বোজ্ঝঙ্গগ্গহণেনেৰ চেত্থ তংসহচরিততায সব্বে মগ্গধম্মা, সব্বে চ বোধিপক্খিযধম্মা গহিতাতি দট্ঠব্বা. এতেনেৰ মগ্গসচ্চস্স ভাৰনাভিসমযং দস্সেতি. পত্তো মে আসৰক্খযোতি কামাসৰাদযো আসৰা খীযন্তি এত্থাতি আসৰক্খযোতি লদ্ধনামো অসঙ্খতধম্মো মযা পত্তো অধিগতো. এতেন নিরোধসচ্চস্স সচ্ছিকিরিযাভিসমযং কথেতি. এত্তাৰতা অত্তনো সউপাদিসেসনিব্বানসম্পত্তিং দস্সেতি.
ইদানি পন অনুপাদিসেসনিব্বানসম্পত্তিং দস্সেন্তো ‘‘সোহ’’ন্তিআদিনা দুতিযং গাথমাহ. তস্সত্থো – সোহং এৰং ৰুত্তনযেন খন্ধে পরিঞ্ঞায পরিজানিত্ৰা, তথা পরিজানন্তো এৰ সকঅত্তভাৰপরঅত্তভাৰেসু অজ্ঝত্তিকবাহিরাযতনেসু অতীতাদিভেদভিন্নেসু সংসিব্বনাকারং পুনপ্পুনং পৰত্তিসঙ্খাতং জালং এতস্স অত্থীতি জালিনীতি লদ্ধনামং তণ্হং অব্বহিত্ৰান মম চিত্তসন্তানতো উদ্ধরিত্ৰা, তথা নং উদ্ধরন্তোযেৰ ৰুত্তপ্পভেদে বোজ্ঝঙ্গে ভাৰযিত্ৰান তে ভাৰনাপারিপূরিং পাপেত্ৰা ততো এৰ অনাসৰো হুত্ৰা ঠিতো ইদানি চরিমকচিত্তনিরোধেন অনুপাদানো ৰিয জাতৰেদো নিব্বাযিস্সং পরিনিব্বাযিস্সামীতি.
উত্তরত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.