২. জোতিদাসত্থেরগাথাৰণ্ণনা

যে খো তেতি আযস্মতো জোতিদাসত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো সিখিস্স ভগৰতো কালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৰা ৰিঞ্ঞুতং পত্তো একদিৰসং সত্থারং পিণ্ডায গচ্ছন্তং দিস্ৰা পসন্নচিত্তো কাসুমারিকফলং অদাসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে পাদিযত্থজনপদে ৰিভৰসম্পন্নস্স ব্রাহ্মণস্স পুত্তো হুত্ৰা নিব্বত্তি, জোতিদাসোতিস্স নামং অহোসি. সো ৰিঞ্ঞুতং পত্ৰা ঘরমাৰসন্তো একদিৰসং মহাকস্সপত্থেরং অত্তনো গামে পিণ্ডায চরন্তং দিস্ৰা পসন্নচিত্তো ভোজেত্ৰা থেরস্স সন্তিকে ধম্মং সুত্ৰা অত্তনো গামসমীপে পব্বতে মহন্তং ৰিহারং কারেত্ৰা থেরং তত্থ ৰাসেত্ৰা চতূহি পচ্চযেহি উপট্ঠহন্তো থেরস্স ধম্মদেসনায পটিলদ্ধসংৰেগো পব্বজিত্ৰা ৰিপস্সনায কম্মং করোন্তো নচিরস্সেৰ ছল়ভিঞ্ঞো অহোসি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ২.৫১.৫১-৫৬) –

‘‘কণিকারংৰ জোতন্তং, নিসিন্নং পব্বতন্তরে;

অদ্দসং ৰিরজং বুদ্ধং, লোকজেট্ঠং নরাসভং.

‘‘পসন্নচিত্তো সুমনো, সিরে কত্ৰান অঞ্জলিং;

কাসুমারিকমাদায, বুদ্ধসেট্ঠস্সদাসহং.

‘‘একতিংসে ইতো কপ্পে, যং ফলং অদদিং তদা;

দুগ্গতিং নাভিজানামি, ফলদানস্সিদং ফলং.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

ছল়ভিঞ্ঞো পন হুত্ৰা তীণি পিটকানি উগ্গহেত্ৰা ৰিসেসতো ৰিনযপিটকে সুকুসলভাৰং পত্ৰা দসৰস্সিকো পরিসুপট্ঠাকো চ হুত্ৰা বহূহি ভিক্খূহি সদ্ধিং ভগৰন্তং ৰন্দিতুং সাৰত্থিং গচ্ছন্তো অন্তরামগ্গে অদ্ধানপরিস্সমৰিনোদনত্থং তিত্থিযানং আরামং পৰিসিত্ৰা একমন্তং নিসিন্নো একং পঞ্চতপং তপন্তং ব্রাহ্মণং দিস্ৰা, ‘‘কিং, ব্রাহ্মণ, অঞ্ঞস্মিং তপনীযে অঞ্ঞং তপতী’’তি আহ. তং সুত্ৰা ব্রাহ্মণো কুপিতো, ‘‘ভো, মুণ্ডক, কিং অঞ্ঞং তপনীয’’ন্তি আহ. থেরো তস্স –

‘‘কোপো চ ইস্সা পরহেঠনা চ, মানো চ সারম্ভমদো পমাদো;

তণ্হা অৰিজ্জা ভৰসঙ্গতী চ, তে তপ্পনীযা ন হি রূপখন্ধো’’তি. –

গাথায ধম্মং দেসেসি. তং সুত্ৰা সো ব্রাহ্মণো তস্মিং তিত্থিযারামে সব্বে অঞ্ঞতিত্থিযা চ থেরস্স সন্তিকে পব্বজিংসু. থেরো তেহি সদ্ধিং সাৰত্থিং গন্ত্ৰা ভগৰন্তং ৰন্দিত্ৰা কতিপাহং তত্থ ৰসিত্ৰা অত্তনো জাতিভূমিংযেৰ গতো দস্সনত্থং উপগতেসু ঞাতকেসু নানালদ্ধিকে যঞ্ঞসুদ্ধিকে ওৰদন্তো –

১৪৩. ‘‘যে খো তে ৰেঠমিস্সেন, নানত্তেন চ কম্মুনা;

মনুস্সে উপরুন্ধন্তি, ফরুসূপক্কমা জনা;

তেপি তত্থেৰ কীরন্তি, ন হি কম্মং পনস্সতি.

১৪৪. ‘‘যং করোতি নরো কম্মং, কল্যাণং যদি পাপকং;

তস্স তস্সেৰ দাযাদো, যং যং কম্মং পকুব্বতী’’তি. – গাথাদ্ৰযং অভাসি;

তত্থ যেতি অনিযমুদ্দেসো. তেতি অনিযমতো এৰ পটিনিদ্দেসো. পদদ্ৰযস্সাপি ‘‘জনা’’তি ইমিনা সম্বন্ধো. খোতি নিপাতমত্তং. ৰেঠমিস্সেনাতি ৰরত্তখণ্ডাদিনা সীসাদীসু ৰেঠদানেন. ‘‘ৰেধমিস্সেনা’’তিপি পাল়ি, সো এৰত্থো. নানত্তেন চ কম্মুনাতি হননঘাতনহত্থপাদাদিচ্ছেদনেন খুদ্দকসেল়দানাদিনা চ নানাৰিধেন পরূপঘাতকম্মেন. মনুস্সেতি নিদস্সনমত্তং, তস্মা যে কেচি সত্তেতি অধিপ্পাযো. উপরুন্ধন্তীতি ৰিবাধেন্তি. ফরুসূপক্কমাতি দারুণপযোগা, কুরূরকম্মন্তাতি অত্থো. জনাতি সত্তা. তেপি তত্থেৰ কীরন্তীতি তে ৰুত্তপ্পকারা পুগ্গলা যাহি কম্মকারণাহি অঞ্ঞে বাধিংসু. তত্থেৰ তাসুযেৰ কারণাসু সযম্পি কীরন্তি পক্খিপীযন্তি, তথারূপংযেৰ দুক্খং অনুভৰন্তীতি অত্থো. ‘‘তথেৰ কীরন্তী’’তি চ পাঠো, যথা সযং অঞ্ঞেসং দুক্খং অকংসু, তথেৰ অঞ্ঞেহি করীযন্তি, দুক্খং পাপীযন্তীতি অত্থো, কস্মা? ন হি কম্মং পনস্সতি কম্মঞ্হি একন্তং উপচিতং ৰিপাকং অদত্ৰা ন ৰিগচ্ছতি, অৰসেসপচ্চযসমৰাযে ৰিপচ্চতেৰাতি অধিপ্পাযো.

ইদানি ‘‘ন হি কম্মং পনস্সতী’’তি সঙ্খেপতো ৰুত্তমত্থং ৰিভজিত্ৰা সত্তানং কম্মস্সকতং ৰিভাৰেতুং ‘‘যং করোতী’’তি গাথং অভাসি. তস্সত্থো যং কম্মং কল্যাণং কুসলং, যদি ৰা পাপকং অকুসলং সত্তো করোতি, করোন্তো চ তত্থ যং কম্মং যথা ফলদানসমত্থং হোতি, তথা পকুব্বতি উপচিনোতি. তস্স তস্সেৰ দাযাদোতি তস্স তস্সেৰ কম্মফলস্স গণ্হনতো তেন তেন কম্মেন দাতব্বৰিপাকস্স ভাগী হোতীতি অত্থো. তেনাহ ভগৰা – ‘‘কম্মস্সকা, মাণৰ, সত্তা কম্মদাযাদা’’তিআদি (ম. নি. ৩.২৮৯). ইমা গাথা সুত্ৰা থেরস্স ঞাতকা কম্মস্সকতাযং পতিট্ঠহিংসূতি.

জোতিদাসত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.