২. সারিপুত্তত্থেরগাথাৰণ্ণনা

যথাচারী যথাসতোতিআদিকা আযস্মতো সারিপুত্তত্থেরস্স গাথা. তস্স আযস্মতো মহামোগ্গল্লানত্থেরস্স চ ৰত্থু এৰং ৰেদিতব্বং – অতীতে ইতো সতসহস্সকপ্পাধিকে অসঙ্খ্যেয্যমত্থকে আযস্মা সারিপুত্তো ব্রাহ্মণমহাসালকুলে নিব্বত্তি, নামেন সরদমাণৰো নাম অহোসি. মহামোগ্গল্লানো গহপতিমহাসালকুলে নিব্বত্তি, নামেন সিরিৰড্ঢকুটুম্বিকো নাম অহোসি. তে উভোপি সহপংসুকীল়কসহাযা অহেসুং. তেসু সরদমাণৰো পিতু অচ্চযেন কুলসন্তকং ধনং পটিপজ্জিত্ৰা একদিৰসং রহোগতো চিন্তেসি – ‘‘ইমেসং সত্তানং মরণং নাম একন্তিকং, তস্মা মযা একং পব্বজ্জং উপগন্ত্ৰা মোক্খমগ্গো গৰেসিতব্বো’’তি সহাযং উপসঙ্কমিত্ৰা, সম্ম, অহং পব্বজিতুকামো, কিং ত্ৰং পব্বজিতুং সক্খিস্সসী’’তি ৰত্ৰা তেন ‘‘ন সক্খিস্সামী’’তি ৰুত্তে ‘‘হোতু অহমেৰ পব্বজিস্সামী’’তি রতনকোট্ঠাগারানি ৰিৰরাপেত্ৰা কপণদ্ধিকাদীনং মহাদানং দত্ৰা পব্বতপাদং গন্ত্ৰা ইসিপব্বজ্জং পব্বজি. তস্স পব্বজ্জং অনুপব্বজিতা চতুসত্ততিসহস্সমত্তা ব্রাহ্মণপুত্তা অহেসুং. সো পঞ্চ অভিঞ্ঞাযো অট্ঠ চ সমাপত্তিযো নিব্বত্তেত্ৰা তেসম্পি জটিলানং কসিণপরিকম্মং আচিক্খি. তেপি সব্বে পঞ্চাভিঞ্ঞা অট্ঠ সমাপত্তিযো নিব্বত্তেসুং.

তেন সমযেন অনোমদস্সী নাম সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে উপ্পজ্জিত্ৰা পৰত্তিতৰরধম্মচক্কো সত্তে সংসারমহোঘতো তারেত্ৰা একদিৰসং ‘‘সরদতাপসস্স চ অন্তেৰাসিকানঞ্চ সঙ্গহং করিস্সামী’’তি একো অদুতিযো পত্তচীৰরমাদায আকাসেন গন্ত্ৰা ‘‘বুদ্ধভাৰং মে জানাতূ’’তি তাপসস্স পস্সন্তস্সেৰ আকাসতো ওতরিত্ৰা পথৰিযং পতিট্ঠাসি. সরদতাপসো সত্থু সরীরে মহাপুরিসলক্খণানি উপধারেত্ৰা ‘‘সব্বঞ্ঞুবুদ্ধোযেৰায’’ন্তি নিট্ঠং গন্ত্ৰা পচ্চুগ্গমনং কত্ৰা আসনং পঞ্ঞাপেত্ৰা অদাসি. নিসীদি ভগৰা পঞ্ঞত্তে আসনে. সরদতাপসো সত্থু সন্তিকে একমন্তং নিসীদি.

তস্মিং সমযে তস্স অন্তেৰাসিকা চতুসত্ততিসহস্সমত্তা জটিলা পণীতপণীতানি ওজৰন্তানি ফলাফলানি গহেত্ৰা আগতা সত্থারং দিস্ৰা সঞ্জাতপ্পসাদা অত্তনো আচরিযস্স চ সত্থু চ নিসিন্নাকারং ওলোকেত্ৰা, ‘‘আচরিয, মযং পুব্বে ‘তুম্হেহি মহন্ততরো কোচি নত্থী’তি ৰিচরাম, অযং পন পুরিসো তুম্হেহি মহন্ততরো মঞ্ঞে’’তি আহংসু. ‘‘কিং ৰদেথ, তাতা? সাসপেন সদ্ধিং অট্ঠসট্ঠিযোজনসতসহস্সুব্বেধং সিনেরুং সমং কাতুং ইচ্ছথ? সব্বঞ্ঞুবুদ্ধেন মং তুল্যং মা করিত্থা’’তি. অথ তে তাপসা আচরিযস্স ৰচনং সুত্ৰা ‘‘যাৰ মহা ৰতাযং পুরিসুত্তমো’’তি সব্বেৰ পাদেসু নিপতিত্ৰা সত্থারং ৰন্দিংসু.

অথ তে আচরিযো আহ – ‘‘তাতা, সত্থু অনুচ্ছৰিকো নো দেয্যধম্মো নত্থি, সত্থা চ ভিক্খাচারৰেলায ইধাগতো, হন্দ মযং দেয্যধম্মং যথাবলং দস্সাম. তুম্হেহি যং যং পণীতং ফলাফলং আভতং, তং তং আহরথা’’তি আহরাপেত্ৰা হত্থে ধোৰিত্ৰা সযং তথাগতস্স পত্তে পতিট্ঠাপেসি. সত্থারা চ ফলাফলে পটিগ্গণ্হিতমত্তে দেৰতা দিব্বোজং পক্খিপিংসু. তাপসো উদকম্পি সযমেৰ পরিস্সাৰেত্ৰা অদাসি. ততো ভোজনকিচ্চং নিট্ঠাপেত্ৰা সত্থরি নিসিন্নে সব্বে অন্তেৰাসিকে পক্কোসিত্ৰা সত্থু সন্তিকে সারণীযং কথং কথেন্তো নিসীদি. সত্থা ‘‘দ্ৰে অগ্গসাৰকা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং আগচ্ছন্তূ’’তি চিন্তেসি. তে সত্থু চিত্তং ঞত্ৰা তাৰদেৰ সতসহস্সখীণাসৰপরিৰারা অগ্গসাৰকা আগন্ত্ৰা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা একমন্তং অট্ঠংসু.

ততো সরদতাপসো অন্তেৰাসিকে আমন্তেসি – ‘‘তাতা, সত্থু ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ পুপ্ফাসনেন পূজা কাতব্বা, তস্মা পুপ্ফানি আহরথা’’তি. তে তাৰদেৰ ইদ্ধিযা ৰণ্ণগন্ধসম্পন্নানি পুপ্ফানি আহরিত্ৰা বুদ্ধস্স যোজনপ্পমাণং পুপ্ফাসনং পঞ্ঞাপেসুং, উভিন্নং অগ্গসাৰকানং তিগাৰুতং, সেসভিক্খূনং অড্ঢযোজনিকাদিভেদং, সঙ্ঘনৰকস্স উসভমত্তং পঞ্ঞাপেসুং. এৰং তেসং পঞ্ঞত্তেসু আসনেসু সরদতাপসো তথাগতস্স পুরতো অঞ্জলিং পগ্গয্হ ঠিতো – ‘‘ভন্তে, ময্হং অনুগ্গহত্থায ইমং পুপ্ফাসনং অভিরুহথা’’তি আহ. নিসীদি ভগৰা পুপ্ফাসনে. সত্থরি নিসিন্নে দ্ৰে অগ্গসাৰকা সেসভিক্খূ চ অত্তনো অত্তনো পত্তাসনে নিসীদিংসু. সত্থা ‘‘তেসং মহপ্ফলং হোতূ’’তি নিরোধং সমাপজ্জি. সত্থু সমাপন্নভাৰং ঞত্ৰা দ্ৰে অগ্গসাৰকাপি সেসভিক্খূপি নিরোধং সমাপজ্জিংসু. তাপসো সত্তাহং নিরন্তরং পুপ্ফচ্ছত্তং ধারেন্তো অট্ঠাসি. ইতরে পন ৰনমূলফলাফলং পরিভুঞ্জিত্ৰা সেসকালে অঞ্জলিং পগ্গয্হ অট্ঠংসু.

সত্থা সত্তাহস্স অচ্চযেন নিরোধতো ৰুট্ঠায অগ্গসাৰকং নিসভত্থেরং আমন্তেসি – ‘‘তাপসানং পুপ্ফাসনানুমোদনং করোহী’’তি. থেরো সাৰকপারমীঞাণে ঠত্ৰা তেসং পুপ্ফাসনানুমোদনং অকাসি. তস্স দেসনাৰসানে সত্থা দুতিযং অগ্গসাৰকং অনোমত্থেরং আমন্তেসি – ‘‘ত্ৰম্পি ইমেসং ধম্মং দেসেহী’’তি. সোপি তেপিটকং বুদ্ধৰচনং সম্মসিত্ৰা তেসং ধম্মং কথেসি. দ্ৰিন্নম্পি দেসনায একস্সপি ধম্মাভিসমযো নাহোসি. অথ সত্থা বুদ্ধৰিসযে ঠত্ৰা ধম্মদেসনং আরভি. দেসনাৰসানে ঠপেত্ৰা সরদতাপসং অৰসেসা সব্বেপি চতুসত্ততিসহস্সমত্তা জটিলা অরহত্তং পাপুণিংসু. সত্থা ‘‘এথ, ভিক্খৰো’’তি হত্থং পসারেসি. তে তাৰদেৰ অন্তরহিততাপসৰেসা অট্ঠপরিক্খারৰরধরা সট্ঠিৰস্সিকত্থেরা ৰিয অহেসুং.

সরদতাপসো পন ‘‘অহো ৰতাহম্পি অযং নিসভত্থেরো ৰিয অনাগতে একস্স বুদ্ধস্স অগ্গসাৰকো ভৰেয্য’’ন্তি সত্থু দেসনাকালে উপ্পন্নপরিৰিতক্কতায অঞ্ঞৰিহিতো হুত্ৰা মগ্গফলানি পটিৰিজ্ঝিতুং নাসক্খি. অথ তথাগতং ৰন্দিত্ৰা তথা পণিধানং অকাসি. সত্থাপিস্স অনন্তরাযেন সমিজ্ঝনভাৰং দিস্ৰা – ‘‘ইতো ত্ৰং কপ্পসতসহস্সাধিকং একং অসঙ্খ্যেয্যং অতিক্কমিত্ৰা গোতমস্স নাম সম্মাসম্বুদ্ধস্স অগ্গসাৰকো সারিপুত্তো নাম ভৰিস্সসী’’তি ব্যাকরিত্ৰা ধম্মকথং ৰত্ৰা ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো আকাসং পক্খন্দি.

সরদতাপসোপি সহাযকস্স সিরিৰড্ঢস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা, সম্ম, মযা অনোমদস্সিস্স ভগৰতো পাদমূলে অনাগতে উপ্পজ্জনকস্স গোতমস্স নাম সম্মাসম্বুদ্ধস্স অগ্গসাৰকট্ঠানং পত্থিতং, ত্ৰম্পি তস্স দুতিযসাৰকট্ঠানং পত্থেহীতি.

সিরিৰড্ঢো তং উপদেসং সুত্ৰা অত্তনো নিৰেসনদ্ৰারে অট্ঠকরীসমত্তং ঠানং সমতলং কারেত্ৰা লাজপঞ্চমানি পুপ্ফানি ৰিকিরিত্ৰা নীলুপ্পলচ্ছদনং মণ্ডপং কারেত্ৰা বুদ্ধাসনং পঞ্ঞাপেত্ৰা ভিক্খূনম্পি আসনানি পঞ্ঞাপেত্ৰা মহন্তং সক্কারসম্মানং সজ্জেত্ৰা, সরদতাপসেন সত্থারং নিমন্তাপেত্ৰা সত্তাহং মহাদানং পৰত্তেত্ৰা, বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং মহারহেহি ৰত্থেহি অচ্ছাদেত্ৰা, দুতিযসাৰকভাৰায পণিধানং অকাসি. সত্থাপিস্স অনন্তরাযেন সমিজ্ঝনভাৰং দিস্ৰা ৰুত্তনযেন ব্যাকরিত্ৰা ভত্তানুমোদনং কত্ৰা পক্কামি. সিরিৰড্ঢো হট্ঠপহট্ঠো যাৰজীৰং কুসলকম্মং কত্ৰা দুতিযচিত্তৰারে কামাৰচরদেৰলোকে নিব্বত্তি. সরদতাপসো চত্তারো ব্রহ্মৰিহারে ভাৰেত্ৰা ব্রহ্মলোকে নিব্বত্তি.

ততো পট্ঠায নেসং উভিন্নম্পি অন্তরাকম্মং ন কথিতং. অম্হাকং পন ভগৰতো উপ্পত্তিতো পুরেতরমেৰ সরদতাপসো রাজগহস্স অৰিদূরে উপতিস্সগামে রূপসারিযা ব্রাহ্মণিযা কুচ্ছিম্হি পটিসন্ধিং গণ্হি. তংদিৰসমেৰস্স সহাযোপি রাজগহস্সেৰ অৰিদূরে কোলিতগামে মোগ্গলিযা ব্রাহ্মণিযা কুচ্ছিম্হি পটিসন্ধিং গণ্হি. তানি কির দ্ৰেপি কুলানি যাৰ সত্তমা কুলপরিৰট্টা আবদ্ধপটিবদ্ধসহাযকানেৰ. তেসং দ্ৰিন্নং একদিৰসমেৰ গব্ভপরিহারমদংসু. দসমাসচ্চযেন জাতানম্পি তেসং ছসট্ঠি ধাতিযো উপট্ঠাপেসুং, নামগ্গহণদিৰসে রূপসারিব্রাহ্মণিযা পুত্তস্স উপতিস্সগামে জেট্ঠকুলস্স পুত্তত্তা উপতিস্সোতি নামং অকংসু. ইতরস্স কোলিতগামে জেট্ঠকুলস্স পুত্তত্তা কোলিতোতি নামং অকংসু. তে উভোপি মহতা পরিৰারেন ৰড্ঢন্তা ৰুদ্ধিমন্ৰায সব্বসিপ্পানং পারং অগমংসু.

অথেকদিৰসং তে রাজগহে গিরগ্গসমজ্জং পস্সন্তা মহাজনং সন্নিপতিতং দিস্ৰা ঞাণস্স পরিপাকগতত্তা যোনিসো উম্মুজ্জন্তা ‘‘সব্বেপিমে ওরং ৰস্সসতানং মচ্চুমুখে পতিস্সন্তী’’তি সংৰেগং পটিলভিত্ৰা ‘‘অম্হেহি মোক্খধম্মো পরিযেসিতব্বো, তঞ্চ পরিযেসন্তেহি একং পব্বজ্জং লদ্ধুং ৰট্টতী’’তি নিচ্ছযং কত্ৰা পঞ্চহি মাণৰকসতেহি সদ্ধিং সঞ্চযস্স পরিব্বাজকস্স সন্তিকে পব্বজিংসু. তেসং পব্বজিতকালতো পট্ঠায সঞ্চযো লাভগ্গযসগ্গপ্পত্তো অহোসি. তে কতিপাহেনেৰ সব্বং সঞ্চযস্স সমযং পরিগ্গণ্হিত্ৰা তত্থ সারং অদিস্ৰা ততো নিক্খমিত্ৰা তত্থ তত্থ তে তে পণ্ডিতসম্মতে সমণব্রাহ্মণে পঞ্হং পুচ্ছন্তি, তে তেহি পুট্ঠা নেৰ সম্পাযন্তি, অঞ্ঞদত্থু তেযেৰ তেসং পঞ্হং ৰিস্সজ্জেন্তি. এৰং তে মোক্খং পরিযেসন্তা কতিকং অকংসু – ‘‘অম্হেসু যো পঠমং অমতং অধিগচ্ছতি, সো ইতরস্স আরোচেতূ’’তি.

তেন চ সমযেন অম্হাকং সত্থরি পঠমাভিসম্বোধিং পত্ৰা পৰত্তিতৰরধম্মচক্কে অনুপুব্বেন উরুৰেলকস্সপাদিকে সহস্সজটিলে দমেত্ৰা রাজগহে ৰিহরন্তে একদিৰসং উপতিস্সো পরিব্বাজকো পরিব্বাজকারামং গচ্ছন্তো আযস্মন্তং অস্সজিত্থেরং রাজগহে পিণ্ডায চরন্তং দিস্ৰা ‘‘ন মযা এৰরূপো আকপ্পসম্পন্নো পব্বজিতো দিট্ঠপুব্বো, সন্তধম্মেন নাম এত্থ ভৰিতব্ব’’ন্তি সঞ্জাতপ্পসাদো পঞ্হং পুচ্ছিতুং আযস্মন্তং উদিক্খন্তো পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধি. থেরোপি লদ্ধপিণ্ডপাতো পরিভুঞ্জিতুং পতিরূপং ওকাসং গতো. পরিব্বাজকো অত্তনো পরিব্বাজকপীঠং পঞ্ঞাপেত্ৰা অদাসি. ভত্তকিচ্চপরিযোসানে চস্স অত্তনো কুণ্ডিকায উদকং অদাসি.

এৰং সো আচরিযৰত্তং কত্ৰা কতভত্তকিচ্চেন থেরেন সদ্ধিং পটিসন্থারং কত্ৰা ‘‘কো ৰা তে সত্থা, কস্স ৰা ত্ৰং ধম্মং রোচেসী’’তি পুচ্ছি. থেরো সম্মাসম্বুদ্ধং অপদিসি. পুন তেন ‘‘কিংৰাদী পনাযস্মতো সত্থা’’তি পুট্ঠো ‘‘ইমস্স সাসনস্স গম্ভীরতং দস্সেস্সামী’’তি অত্তনো নৰকভাৰং পৰেদেত্ৰা সঙ্খেপৰসেন চস্স সাসনধম্মং কথেন্তো ‘‘যে ধম্মা হেতুপ্পভৰা’’তি (মহাৰ. ৬০; অপ. থের ১.১.২৮৬; পেটকো. ৯) গাথমাহ. পরিব্বাজকো পঠমপদদ্ৰযমেৰ সুত্ৰা সহস্সনযসম্পন্নে সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাসি, ইতরং পদদ্ৰযং সোতাপন্নকালে নিট্ঠাসি. গাথাপরিযোসানে পন সোতাপন্নো হুত্ৰা উপরি ৰিসেসে অপ্পৰত্তেন্তে ‘‘ভৰিস্সতি এত্থ কারণ’’ন্তি সল্লক্খেত্ৰা থেরং আহ – ‘‘মা, ভন্তে, উপরি ধম্মদেসনং ৰড্ঢযিত্থ, এত্তকমেৰ হোতু, কহং অম্হাকং সত্থা ৰসতী’’তি? ‘‘ৰেল়ুৰনে’’তি. ‘‘ভন্তে, তুম্হে পুরতো গচ্ছথ, অহং ময্হং সহাযকস্স কতপটিঞ্ঞং মোচেত্ৰা তং গহেত্ৰা আগমিস্সামী’’তি পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৰন্দিত্ৰা তিক্খত্তুং পদক্খিণং কত্ৰা থেরং উয্যোজেত্ৰা পরিব্বাজকারামং অগমাসি.

কোলিতপরিব্বাজকো তং দূরতোৰ আগচ্ছন্তং দিস্ৰা ‘‘মুখৰণ্ণো ন অঞ্ঞদিৰসেসু ৰিয, অদ্ধানেন অমতং অধিগতং ভৰিস্সতী’’তি তেনেৰস্স ৰিসেসাধিগমং সম্ভাৰেত্ৰা অমতাধিগমং পুচ্ছি. সোপিস্স ‘‘আমাৰুসো, অমতং অধিগত’’ন্তি পটিজানিত্ৰা তমেৰ গাথং অভাসি. গাথাপরিযোসানে কোলিতো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহিত্ৰা আহ – ‘‘কহং নো সত্থা’’তি? ‘‘ৰেল়ুৰনে’’তি. ‘‘তেন হি, আৰুসো, আযাম, সত্থারং পস্সিস্সামা’’তি. উপতিস্সো সব্বকালম্পি আচরিযপূজকোৰ, তস্মা সঞ্চযস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা সত্থু গুণে পকাসেত্ৰা তম্পি সত্থু সন্তিকং নেতুকামো অহোসি. সো লাভাসাপকতো অন্তেৰাসিকভাৰং অনিচ্ছন্তো ‘‘ন সক্কোমি চাটি হুত্ৰা উদকসিঞ্চনং হোতু’’ন্তি পটিক্খিপি. তে অনেকেহি কারণেহি তং সঞ্ঞাপেতুং অসক্কোন্তা অত্তনো ওৰাদে ৰত্তমানেহি অড্ঢতেয্যসতেহি অন্তেৰাসিকেহি সদ্ধিং ৰেল়ুৰনং অগমংসু. সত্থা তে দূরতোৰ আগচ্ছন্তে দিস্ৰা ‘‘এতং মে সাৰকযুগং ভৰিস্সতি অগ্গং ভদ্দযুগ’’ন্তি ৰত্ৰা তেসং পরিসায চরিযৰসেন ধম্মং দেসেত্ৰা অরহত্তে পতিট্ঠাপেত্ৰা এহিভিক্খুভাৰেন উপসম্পদং অদাসি. যথা তেসং, এৰং অগ্গসাৰকানম্পি ইদ্ধিমযপত্তচীৰরং আগতমেৰ. উপরিমগ্গত্তযকিচ্চং পন ন নিট্ঠাতি. কস্মা? সাৰকপারমীঞাণস্স মহন্ততায.

তেসু আযস্মা মহামোগ্গল্লানো পব্বজিতদিৰসতো সত্তমে দিৰসে মগধরট্ঠে কল্লৰালগামে সমণধম্মং করোন্তো থিনমিদ্ধে ওক্কন্তে সত্থারা সংৰেজিতো থিনমিদ্ধং ৰিনোদেত্ৰা ধাতুকম্মট্ঠানং (অ. নি. ৭.৬১) সুণন্তো এৰ উপরিমগ্গত্তযং অধিগন্ত্ৰা সাৰকপারমীঞাণস্স মত্থকং পাপুণি. আযস্মা সারিপুত্তো পব্বজিতদিৰসতো অড্ঢমাসং অতিক্কমিত্ৰা সত্থারা সদ্ধিং রাজগহে সূকরখতলেণে ৰিহরন্তো অত্তনো ভাগিনেয্যস্স দীঘনখপরিব্বাজকস্স ৰেদনাপরিগ্গহসুত্তন্তে (ম. নি. ২.২০১ আদযো) দেসিযমানে দেসনানুসারেন ঞাণং পেসেত্ৰা পরস্স ৰড্ঢিতং ভত্তং ভুঞ্জন্তো ৰিয সাৰকপারমীঞাণস্স মত্থকং পাপুণি. ইতি দ্ৰিন্নম্পি অগ্গসাৰকানং সত্থু সমীপে এৰ সাৰকপারমীঞাণং মত্থকং পত্তং. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ১.১.১৪১-৩৭৪) –

‘‘হিমৰন্তস্স অৰিদূরে, লম্বকো নাম পব্বতো;

অস্সমো সুকতো ময্হং, পণ্ণসালা সুমাপিতা.

‘‘উত্তানকূলা নদিকা, সুপতিত্থা মনোরমা;

সুসুদ্ধপুলিনাকিণ্ণা, অৰিদূরে মমস্সমং.

‘‘অসক্খরা অপব্ভারা, সাদু অপ্পটিগন্ধিকা;

সন্দতী নদিকা তত্থ, সোভযন্তা মমস্সমং.

‘‘কুম্ভীলা মকরা চেত্থ, সুসুমারা চ কচ্ছপা;

চরন্তি নদিযা তত্থ, সোভযন্তা মমস্সমং.

‘‘পাঠীনা পাৰুসা মচ্ছা, বলজা মুঞ্জরোহিতা;

ৰগ্গল়া পপতাযন্তা, সোভযন্তি মমস্সমং.

‘‘উভো কূলেসু নদিযা, পুপ্ফিনো ফলিনো দুমা;

উভতো অভিলম্বন্তা, সোভযন্তি মমস্সমং.

‘‘অম্বা সালা চ তিলকা, পাটলী সিন্দুৰারকা;

দিব্বগন্ধা সম্পৰন্তি, পুপ্ফিতা মম অস্সমে.

‘‘চম্মকা সল়লা নীপা, নাগপুন্নাগকেতকা;

দিব্বগন্ধা সম্পৰন্তি, পুপ্ফিতা মম অস্সমে.

‘‘অতিমুত্তা অসোকা চ, ভগিনীমালা চ পুপ্ফিতা;

অঙ্কোলা বিম্বিজালা চ, পুপ্ফিতা মম অস্সমে.

‘‘কেতকা কন্দলি চেৰ, গোধুকা তিণসূলিকা;

দিব্বগন্ধং সম্পৰন্তা, সোভযন্তি মমস্সমং.

‘‘কণিকারা কণ্ণিকা চ, অসনা অজ্জুনা বহূ;

দিব্বগন্ধং সম্পৰন্তা, সোভযন্তি মমস্সমং.

‘‘পুন্নাগা গিরিপুন্নাগা, কোৰিল়ারা চ পুপ্ফিতা;

দিব্বগন্ধং সম্পৰন্তা, সোভযন্তি মমস্সমং.

‘‘উদ্দালকা চ কুটজা, কদম্বা ৰকুলা বহূ;

দিব্বগন্ধং সম্পৰন্তা, সোভযন্তি মমস্সমং.

‘‘আল়কা ইসিমুগ্গা চ, কদলিমাতুলুঙ্গিযো;

গন্ধোদকেন সংৰড্ঢা, ফলানি ধারযন্তি তে.

‘‘অঞ্ঞে পুপ্ফন্তি পদুমা, অঞ্ঞে জাযন্তি কেসরী;

অঞ্ঞে ওপুপ্ফা পদুমা, পুপ্ফিতা তল়াকে তদা.

‘‘গব্ভং গণ্হন্তি পদুমা, নিদ্ধাৰন্তি মুল়ালিযো;

সিঙ্ঘাটিপত্তমাকিণ্ণা, সোভন্তি তল়াকে তদা.

‘‘নযিতা অম্বগন্ধী চ, উত্তলী বন্ধুজীৰকা;

দিব্বগন্ধা সম্পৰন্তি, পুপ্ফিতা তল়াকে তদা.

‘‘পাঠীনা পাৰুসা মচ্ছা, বলজা মুঞ্জরোহিতা;

সংগুলা মগ্গুরা চেৰ, ৰসন্তি তল়াকে তদা.

‘‘কুম্ভীলা সুসুমারা চ, তন্তিগাহা চ রক্খসা;

ওগুহা অজগরা চ, ৰসন্তি তল়াকে তদা.

‘‘পারেৰতা রৰিহংসা, চক্কৰাকা নদীচরা;

কোকিলা সুকসাল়িকা, উপজীৰন্তি তং সরং.

‘‘কুকুত্থকা কুল়ীরকা, ৰনে পোক্খরসাতকা;

দিন্দিভা সুৰপোতা চ, উপজীৰন্তি তং সরং.

‘‘হংসা কোঞ্চা মযূরা চ, কোকিলা তম্বচূল়কা;

পম্পকা জীৰংজীৰা চ, উপজীৰন্তি তং সরং.

‘‘কোসিকা পোট্ঠসীসা চ, কুররা সেনকা বহূ;

মহাকাল়া চ সকুণা, উপজীৰন্তি তং সরং.

‘‘পসদা চ ৰরাহা চ, চমরা গণ্ডকা বহূ;

রোহিচ্চা সুকপোতা চ, উপজীৰন্তি তং সরং.

‘‘সীহব্যগ্ঘা চ দীপী চ, অচ্ছকোকতরচ্ছকা;

তিধা পভিন্নমাতঙ্গা, উপজীৰন্তি তং সরং.

‘‘কিন্নরা ৰানরা চেৰ, অথোপি ৰনকম্মিকা;

চেতা চ লুদ্দকা চেৰ, উপজীৰন্তি তং সরং.

‘‘তিন্দুকানি পিযালানি, মধুকে কাসুমারিযো;

ধুৰং ফলানি ধারেন্তি, অৰিদূরে মমস্সমং.

‘‘কোসম্বা সল়লা নিম্বা, সাদুফলসমাযুতা;

ধুৰং ফলানি ধারেন্তি, অৰিদূরে মমস্সমং.

‘‘হরীতকা আমলকা, অম্বজম্বুৰিভীতকা;

কোলা ভল্লাতকা বিল্লা, ফলানি ধারযন্তি তে.

‘‘আলুৰা চ কল়ম্বা চ, বিল়ালীতক্কল়ানি চ;

জীৰকা সুতকা চেৰ, বহুকা মম অস্সমে.

‘‘অস্সমস্সাৰিদূরম্হি, তল়াকাসুং সুনিম্মিতা;

অচ্ছোদকা সীতজলা, সুপতিত্থা মনোরমা.

‘‘পদুমুপ্পলসঞ্ছন্না, পুণ্ডরীকসমাযুতা;

মন্দালকেহি সঞ্ছন্না, দিব্বগন্ধোপৰাযতি.

‘‘এৰং সব্বঙ্গসম্পন্নে, পুপ্ফিতে ফলিতে ৰনে;

সুকতে অস্সমে রম্মে, ৰিহরামি অহং তদা.

‘‘সীলৰা ৰতসম্পন্নো, ঝাযী ঝানরতো সদা;

পঞ্চাভিঞ্ঞাবলপ্পত্তো, সুরুচি নাম তাপসো.

‘‘চতুৰীসসহস্সানি, সিস্সা ময্হং উপট্ঠহুং;

সব্বে মং ব্রাহ্মণা এতে, জাতিমন্তো যসস্সিনো.

‘‘লক্খণে ইতিহাসে চ, সনিঘণ্ডুসকেটুভে;

পদকা ৰেয্যাকরণা, সধম্মে পারমিং গতা.

‘‘উপ্পাতেসু নিমিত্তেসু, লক্খণেসু চ কোৰিদা;

পথব্যা ভূমন্তলিক্খে, মম সিস্সা সুসিক্খিতা.

‘‘অপ্পিচ্ছা নিপকা এতে, অপ্পাহারা অলোলুপা;

লাভালাভেন সন্তুট্ঠা, পরিৰারেন্তি মং সদা.

‘‘ঝাযী ঝানরতা ধীরা, সন্তচিত্তা সমাহিতা;

আকিঞ্চঞ্ঞং পত্থযন্তা, পরিৰারেন্তি মং সদা.

‘‘অভিঞ্ঞাপারমিপ্পত্তা, পেত্তিকে গোচরে রতা;

অন্তলিক্খচরা ধীরা, পরিৰারেন্তি মং সদা.

‘‘সংৰুতা ছসু দ্ৰারেসু, অনেজা রক্খিতিন্দ্রিযা;

অসংসট্ঠা চ তে ধীরা, মম সিস্সা দুরাসদা.

‘‘পল্লঙ্কেন নিসজ্জায, ঠানচঙ্কমনেন চ;

ৰীতিনামেন্তি তে রত্তিং, মম সিস্সা দুরাসদা.

‘‘রজ্জনীযে ন রজ্জন্তি, দুস্সনীযে ন দুস্সরে;

মোহনীযে ন মুয্হন্তি, মম সিস্সা দুরাসদা.

‘‘ইদ্ধিং ৰীমংসমানা তে, ৰত্তন্তি নিচ্চকালিকং;

পথৰিং তে পকম্পেন্তি, সারব্ভেন দুরাসদা.

‘‘কীল়মানা চ তে সিস্সা, কীল়ন্তি ঝানকীল়িতং.

জম্বুতো ফলমানেন্তি, মম সিস্সা দুরাসদা.

‘‘অঞ্ঞে গচ্ছন্তি গোযানং, অঞ্ঞে পুব্বৰিদেহকং;

অঞ্ঞে চ উত্তরকুরুং, এসনায দুরাসদা.

‘‘পুরতো পেসেন্তি খারিং, পচ্ছতো চ ৰজন্তি তে;

চতুৰীসসহস্সেহি, ছাদিতং হোতি অম্বরং.

‘‘অগ্গিপাকী অনগ্গী চ, দন্তোদুক্খলিকাপি চ;

অস্মেন কোট্টিতা কেচি, পৰত্তফলভোজনা.

‘‘উদকোরোহণা কেচি, সাযং পাতো সুচীরতা;

তোযাভিসেচনকরা, মম সিস্সা দুরাসদা.

‘‘পরূল়্হকচ্ছনখলোমা, পঙ্কদন্তা রজস্সিরা;

গন্ধিতা সীলগন্ধেন, মম সিস্সা দুরাসদা.

‘‘পাতোৰ সন্নিপতিত্ৰা, জটিলা উগ্গতাপনা;

লাভালাভং পকিত্তেত্ৰা, গচ্ছন্তি অম্বরে তদা.

‘‘এতেসং পক্কমন্তানং, মহাসদ্দো পৰত্ততি;

অজিনচম্মসদ্দেন, মুদিতা হোন্তি দেৰতা.

‘‘দিসোদিসং পক্কমন্তি, অন্তলিক্খচরা ইসী;

সকে বলেনুপত্থদ্ধা, তে গচ্ছন্তি যদিচ্ছকং.

‘‘পথৰীকম্পকা এতে, সব্বেৰ নভচারিনো;

উগ্গতেজা দুপ্পসহা, সাগরোৰ অখোভিযা.

‘‘ঠানচঙ্কমিনো কেচি, কেচি নেসজ্জিকা ইসী;

পৰত্তভোজনা কেচি, মম সিস্সা দুরাসদা.

‘‘মেত্তাৰিহারিনো এতে, হিতেসী সব্বপাণিনং;

অনত্তুক্কংসকা সব্বে, ন তে ৰম্ভেন্তি কস্সচি.

‘‘সীহরাজাৰসম্ভীতা, গজরাজাৰ থামৰা;

দুরাসদা ব্যগ্ঘারিৰ, আগচ্ছন্তি মমন্তিকে.

‘‘ৰিজ্জাধরা দেৰতা চ, নাগগন্ধব্বরক্খসা;

কুম্ভণ্ডা দানৰা গরুল়া, উপজীৰন্তি তং সরং.

‘‘তে জটাখারিভরিতা, অজিনুত্তরৰাসনা;

অন্তলিক্খচরা সব্বে, উপজীৰন্তি তং সরং.

‘‘সদানুচ্ছৰিকা এতে, অঞ্ঞমঞ্ঞং সগারৰা;

চতুব্বীসসহস্সানং, খিপিতসদ্দো ন ৰিজ্জতি.

‘‘পাদে পাদং নিক্খিপন্তা, অপ্পসদ্দা সুসংৰুতা;

উপসঙ্কম্ম সব্বেৰ, সিরসা ৰন্দরে মমং.

‘‘তেহি সিস্সেহি পরিৰুতো, সন্তেহি চ তপস্সিভি;

ৰসামি অস্সমে তত্থ, ঝাযী ঝানরতো অহং.

‘‘ইসীনং সীলগন্ধেন, পুপ্ফগন্ধেন চূভযং;

ফলীনং ফলগন্ধেন, গন্ধিতো হোতি অস্সমো.

‘‘রত্তিন্দিৰং ন জানামি, অরতি মে ন ৰিজ্জতি;

সকে সিস্সে ওৰদন্তো, ভিয্যো হাসং লভামহং.

‘‘পুপ্ফানং পুপ্ফমানানং, ফলানঞ্চ ৰিপচ্চতং;

দিব্বগন্ধা পৰাযন্তি, সোভযন্তা মমস্সমং.

‘‘সমাধিম্হা ৰুট্ঠহিত্ৰা, অতাপী নিপকো অহং;

খারিভারং গহেত্ৰান, ৰনং অজ্ঝোগহিং অহং.

‘‘উপ্পাতে সুপিনে চাপি, লক্খণেসু সুসিক্খিতো;

পৰত্তমানং মন্তপদং, ধারযামি অহং তদা.