৩. আনন্দত্থেরগাথাৰণ্ণনা

পিসুণেন চ কোধনেনাতিআদিকা আযস্মতো আনন্দত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো পদুমুত্তরস্স ভগৰতো কালে হংসৰতীনগরে সত্থু ৰেমাতিকভাতা হুত্ৰা নিব্বত্তি, সুমনোতিস্স নামং অহোসি. পিতা পনস্স আনন্দরাজা নাম. সো অত্তনো পুত্তস্স সুমনকুমারস্স ৰযপ্পত্তস্স হংসৰতিতো ৰীসযোজনসতে ঠানে ভোগনগরং অদাসি. সো কদাচি কদাচি আগন্ত্ৰা অত্তানঞ্চ পিতরঞ্চ পস্সতি. তদা রাজা সত্থারঞ্চ সতসহস্সপরিমাণং ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ সযমেৰ সক্কচ্চং উপট্ঠহি, অঞ্ঞেসং উপট্ঠাতুং ন দেতি.

তেন সমযেন পচ্চন্তো কুপিতো অহোসি. কুমারো তস্স কুপিতভাৰং রঞ্ঞো অনারোচেত্ৰা সযমেৰ তং ৰূপসমেতি. তং সুত্ৰা রাজা তুট্ঠমানসো পুত্তং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘ৰরং তে, তাত দম্মি, ৰরং গণ্হাহী’’তি আহ. কুমারো ‘‘সত্থারং ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ তেমাসং উপট্ঠহন্তো জীৰিতং অৰঞ্ঝং কাতুং ইচ্ছামী’’তি আহ. ‘‘এতং ন সক্কা, অঞ্ঞং ৰদেহী’’তি. ‘‘দেৰ, খত্তিযানং দ্ৰেকথা নাম নত্থি, এতদেৰ মে দেহি, ন ময্হং অঞ্ঞেন অত্থো’’তি. ‘‘সচে সত্থা অনুজানাতি, দিন্নমেৰা’’তি. সো ‘‘সত্থু চিত্তং জানিস্সামী’’তি ৰিহারং গতো.

তেন চ সমযেন ভগৰা ভত্তকিচ্চং নিট্ঠাপেত্ৰা গন্ধকুটিং পৰিট্ঠো হোতি. সো ভিক্খূ উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘অহং, ভন্তে, ভগৰন্তং দস্সনায আগতো, দস্সেথ মে ভগৰন্ত’’ন্তি আহ. ভিক্খূ ‘‘সুমনো নাম থেরো সত্থু উপট্ঠাকো, তস্স সন্তিকং গচ্ছাহী’’তি আহংসু. সো থেরস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা ৰন্দিত্ৰা ‘‘সত্থারং, ভন্তে, মে দস্সেথা’’তি আহ. অথ থেরো তস্স পস্সন্তস্সেৰ পথৰিযং নিমুজ্জিত্ৰা সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘ভন্তে, রাজপুত্তো তুম্হাকং দস্সনায আগতো’’তি আহ. ‘‘তেন হি, ভিক্খু, বহি আসনং পঞ্ঞাপেহী’’তি. থেরো পুনপি তস্স পস্সন্তস্সেৰ বুদ্ধাসনং গহেত্ৰা অন্তোগন্ধকুটিযং নিমুজ্জিত্ৰা বহিপরিৰেণে পাতুভৰিত্ৰা গন্ধকুটিপরিৰেণে আসনং পঞ্ঞাপেসি. কুমারো তং দিস্ৰা ‘‘মহন্তো ৰতাযং ভিক্খূ’’তি চিত্তং উপ্পাদেসি.

ভগৰাপি গন্ধকুটিতো নিক্খমিত্ৰা পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদি. রাজপুত্তো সত্থারং ৰন্দিত্ৰা, পটিসন্থারং কত্ৰা, অযং, ভন্তে, থেরো তুম্হাকং সাসনে ৰল্লভো মঞ্ঞেতি. ‘‘আম কুমার, ৰল্লভো’’তি? ‘‘কিং কত্ৰা, ভন্তে, এস ৰল্লভো হোতী’’তি?‘‘দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৰা’’তি. ‘‘ভগৰা, অহম্পি অযং থেরো ৰিয অনাগতে বুদ্ধসাসনে ৰল্লভো হোতুকামো’’তি সত্থাহং খন্ধাৰারভত্তং নাম দত্ৰাপি সত্তমে দিৰসে, ভন্তে, মযা পিতু সন্তিকা তেমাসং তুম্হাকং পটিজগ্গনৰরো লদ্ধো, তেমাসং মে ৰস্সাৰাসং অধিৰাসেথাতি. ভগৰা, ‘‘অত্থি নু খো তত্থ গতেন অত্থো’’তি ওলোকেত্ৰা ‘‘অত্থী’’তি দিস্ৰা ‘‘সুঞ্ঞাগারে খো, কুমার, তথাগতা অভিরমন্তী’’তি আহ. কুমারো ‘‘অঞ্ঞাতং ভগৰা, অঞ্ঞাতং সুগতা’’তি ৰত্ৰা ‘‘অহং, ভন্তে, পুরিমতরং গন্ত্ৰা ৰিহারং কারেমি, মযা পেসিতে ভিক্খুসতসহস্সেন সদ্ধিং আগচ্ছথা’’তি পটিঞ্ঞং গহেত্ৰা পিতু সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘দিন্না মে, দেৰ, ভগৰতা পটিঞ্ঞা, মযা পহিতে ভগৰন্তং পেসেয্যাথা’’তি পিতরং ৰন্দিত্ৰা, নিক্খমিত্ৰা যোজনে যোজনে ৰিহারং করোন্তো ৰীসযোজনসতং অদ্ধানং গতো. গন্ত্ৰা চ অত্তনো নগরে ৰিহারট্ঠানং ৰিচিনন্তো সোভনস্স নাম কুটুম্বিকস্স উয্যানং দিস্ৰা সতসহস্সেন কিণিত্ৰা সতসহস্সং ৰিস্সজ্জেত্ৰা ৰিহারং কারেসি. তত্থ ভগৰতো গন্ধকুটিং সেসভিক্খূনঞ্চ রত্তিট্ঠানদিৰাট্ঠানত্থায কুটিলেণমণ্ডপে কারেত্ৰা পাকারপরিক্খেপং দ্ৰারকোট্ঠকঞ্চ নিট্ঠাপেত্ৰা পিতু সন্তিকং পেসেসি ‘‘নিট্ঠিতং ময্হং কিচ্চং, সত্থারং পহিণথা’’তি.

রাজা ভগৰন্তং ভোজেত্ৰা ‘‘ভগৰা সুমনস্স কিচ্চং নিট্ঠিতং, তুম্হাকং গমনং পচ্চাসীসতী’’তি আহ. ভগৰা সতসহস্সভিক্খুপরিৰুতো যোজনে যোজনে ৰিহারেসু ৰসমানো অগমাসি. কুমারো ‘‘সত্থা আগচ্ছতী’’তি সুত্ৰা যোজনং পচ্চুগ্গন্ত্ৰা গন্ধমালাদীহি পূজযমানো সতসহস্সেন কীতে সোভনে নাম উয্যানে সতসহস্সেন কারিতং ৰিহারং পৰেসেত্ৰা –

‘‘সতসহস্সেন মে কীতং, সতসহস্সেন মাপিতং;

সোভনং নাম উয্যানং, পটিগ্গণ্হ মহামুনী’’তি. –

তং নিয্যাদেসি. সো ৰস্সূপনাযিকদিৰসে মহাদানং পৰত্তেত্ৰা ‘‘ইমিনাৰ নীহারেন দানং দদেয্যাথা’’তি পুত্তদারে অমচ্চে চ কিচ্চকরণীযেসু চ নিযোজেত্ৰা সযং সুমনত্থেরস্স ৰসনট্ঠানসমীপেযেৰ ৰসন্তো তেমাসং সত্থারং উপট্ঠহন্তো উপকট্ঠায পৰারণায গামং পৰিসিত্ৰা সত্তাহং মহাদানং পৰত্তেত্ৰা সত্তমে দিৰসে সত্থু ভিক্খুসতসহস্সস্স চ পাদমূলে তিচীৰরানি ঠপেত্ৰা ৰন্দিত্ৰা, ‘‘ভন্তে, যদেতং মযা সত্তাহং খন্ধাৰারদানতো পট্ঠায পুঞ্ঞং কতং, ন তং সগ্গসম্পত্তিআদীনং অত্থায, অথ খো অহং অযং সুমনত্থেরো ৰিয অনাগতে একস্স বুদ্ধস্স উপট্ঠাকো ভৰেয্য’’ন্তি পণিধানং অকাসি. সত্থাপিস্স অনন্তরাযতং দিস্ৰা ব্যাকরিত্ৰা পক্কামি.

সোপি তস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে ৰস্সসতসহস্সং পুঞ্ঞানি কত্ৰা ততো পরম্পি তত্থ তত্থ ভৰে উল়ারানি পুঞ্ঞকম্মানি উপচিনিত্ৰা দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো কস্সপস্স ভগৰতো কালে পিণ্ডায চরতো একস্স থেরস্স পত্তগ্গহণত্থং উত্তরসাটকং দত্ৰা পূজং অকাসি. পুন সগ্গে নিব্বত্তিত্ৰা ততো চুতো বারাণসিরাজা হুত্ৰা অট্ঠ পচ্চেকবুদ্ধে দিস্ৰা তে ভোজেত্ৰা অত্তনো মঙ্গলুয্যানে অট্ঠ পণ্ণসালাযো কারেত্ৰা তেসং নিসীদনত্থায অট্ঠ সব্বরতনমযপীঠে চেৰ মণিআধারকে চ পটিযাদেত্ৰা দসৰস্সসহস্সানি উপট্ঠানং অকাসি. এতানি পাকটট্ঠানানি.

কপ্পসতসহস্সং পন তত্থ তত্থ ভৰে পুঞ্ঞানি করোন্তোৰ অম্হাকং বোধিসত্তেন সদ্ধিং তুসিতপুরে নিব্বত্তিত্ৰা ততো চুতো অমিতোদনসক্কস্স গেহে নিব্বত্তি. তস্স সব্বে ঞাতকে আনন্দিতে করোন্তো জাতোতি আনন্দোত্ৰেৰ নামং অহোসি. সো অনুক্কমেন ৰযপ্পত্তো কতাভিনিক্খমনে সম্মাসম্বোধিং পত্ৰা পৰত্তিতৰরধম্মচক্কে পঠমং কপিলৰত্থুং গন্ত্ৰা ততো নিক্খন্তে ভগৰতি তস্স পরিৰারত্থং পব্বজিতুং নিক্খন্তেহি ভদ্দিযাদীহি সদ্ধিং নিক্খমিত্ৰা ভগৰতো সন্তিকে পব্বজিত্ৰা নচিরস্সেৰ আযস্মতো পুণ্ণস্স মন্তাণিপুত্তস্স সন্তিকে ধম্মকথং সুত্ৰা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি.

তেন চ সমযেন ভগৰতো পঠমবোধিযং ৰীসতিৰস্সানি অনিবদ্ধউপট্ঠাকা অহেসুং. একদা নাগসমালো পত্তচীৰরং গহেত্ৰা ৰিচরি, একদা নাগিতো, একদা উপৰানো, একদা সুনক্খত্তো, একদা চুন্দো সমণুদ্দেসো, একদা সাগতো, একদা মেঘিযো, তে যেভুয্যেন সত্থু চিত্তং নারাধযিংসু. অথেকদিৰসং ভগৰা গন্ধকুটিপরিৰেণে পঞ্ঞত্তৰরবুদ্ধাসনে ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো নিসিন্নো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অহং, ভিক্খৰে, ইদানিম্হি মহল্লকো, একচ্চে ভিক্খূ ‘ইমিনা মগ্গেন গচ্ছামা’তি ৰুত্তে অঞ্ঞেন গচ্ছন্তি, একচ্চে ময্হং পত্তচীৰরং ভূমিযং নিক্খিপন্তি, ময্হং নিবদ্ধুপট্ঠাকং ভিক্খুং জানাথা’’তি. তং সুত্ৰা ভিক্খূনং ধম্মসংৰেগো উদপাদি. অথাযস্মা সারিপুত্তো উট্ঠায ভগৰন্তং ৰন্দিত্ৰা – ‘‘অহং, ভন্তে, তুম্হে উপট্ঠহিস্সামী’’তি আহ. তং ভগৰা পটিক্খিপি. এতেনুপাযেন মহামোগ্গল্লানং আদিং কত্ৰা সব্বে মহাসাৰকা – ‘‘অহং উপট্ঠহিস্সামি, অহং উপট্ঠহিস্সামী’’তি উট্ঠহিংসু ঠপেত্ৰা আযস্মন্তং আনন্দং, তেপি ভগৰা পটিক্খিপি. সো পন তুণ্হীযেৰ নিসীদি. অথ নং ভিক্খূ আহংসু – ‘‘আৰুসো, ত্ৰম্পি সত্থু উপট্ঠাকট্ঠানং যাচাহী’’তি. যাচিত্ৰা লদ্ধট্ঠানং নাম কীদিসং হোতি, সচে রুচ্চতি, সত্থা সযমেৰ ৰক্খতীতি. অথ ভগৰা ‘‘ন, ভিক্খৰে, আনন্দো অঞ্ঞেহি উস্সাহেতব্বো, সযমেৰ জানিত্ৰা মং উপট্ঠহিস্সতী’’তি আহ. ততো ভিক্খূ ‘‘উট্ঠেহি, আৰুসো আনন্দ, সত্থারং উপট্ঠাকট্ঠানং যাচাহী’’তি আহংসু.

থেরো উট্ঠহিত্ৰা ‘‘সচে মে, ভন্তে, ভগৰা অত্তনা লদ্ধং পণীতচীৰরং ন দস্সতি, পণীতপিণ্ডপাতং ন দস্সতি, একগন্ধকুটিযং ৰসিতুং ন দস্সতি, নিমন্তনং গহেত্ৰা ন গমিস্সতি, এৰাহং ভগৰন্তং উপট্ঠহিস্সামী’’তি আহ. ‘‘এত্তকে গুণে লভতো সত্থু উপট্ঠানে কো ভারো’’তি উপৰাদমোচনত্থং ইমে চত্তারো পটিক্খেপা চ – ‘‘সচে, ভন্তে, ভগৰা মযা গহিতনিমন্তনং গমিস্সতি, সচাহং দেসন্তরতো আগতাগতে তাৰদেৰ দস্সেতুং লচ্ছামি; যদা মে কঙ্খা উপ্পজ্জতি, তাৰদেৰ ভগৰন্তং উপসঙ্কমিতুং লচ্ছামি, সচে ভগৰা পরম্মুখা দেসিতং ধম্মং পুন ময্হং কথেস্সতি, এৰাহং ভগৰন্তং উপট্ঠহিস্সামী’’তি ‘‘এত্তকম্পি সত্থু সন্তিকে অনুগ্গহং ন লভতী’’তি উপৰাদমোচনত্থঞ্চেৰ ধম্মভণ্ডাগারিকভাৰপারমীপূরণত্থঞ্চ ইমা চতস্সো আযাচনা চাতি অট্ঠ ৰরে গহেত্ৰা নিবদ্ধুপট্ঠাকো অহোসি. তস্সেৰ ঠানন্তরস্স অত্থায কপ্পসতসহস্সং পূরিতানং পারমীনং ফলং পাপুণি. সো উপট্ঠাকট্ঠানং লদ্ধদিৰসতো পট্ঠায দসবলং দুৰিধেন উদকেন, তিৰিধেন দন্তকট্ঠেন, হত্থপাদপরিকম্মেন পিট্ঠিপরিকম্মেন, গন্ধকুটিপরিৰেণসম্মজ্জনেনাতি এৰমাদীহি কিচ্চেহি উপট্ঠহন্তো ‘‘ইমায নাম ৰেলায সত্থু ইদং নাম লদ্ধুং ৰট্টতি, ইদং নাম কাতুং ৰট্টতী’’তি দিৰসভাগং সন্তিকাৰচরো হুত্ৰা, রত্তিভাগে মহন্তং দণ্ডদীপিকং গহেত্ৰা গন্ধকুটিপরিৰেণং নৰ ৰারে অনুপরিযাযতি, সত্থরি পক্কোসন্তে পটিৰচনদানায থিনমিদ্ধৰিনোদনত্থং.

অথ নং সত্থা জেতৰনে অরিযগণমজ্ঝে নিসিন্নো অনেকপরিযাযেন পসংসিত্ৰা ‘‘বহুস্সুতানং সতিমন্তানং গতিমন্তানং ধিতিমন্তানং উপট্ঠাকানঞ্চ ভিক্খূনং অগ্গট্ঠানে ঠপেসি. এৰং সত্থারা পঞ্চসু ঠানেসু এতদগ্গে ঠপিতো চতূহি অচ্ছরিযব্ভুতধম্মেহি সমন্নাগতো সত্থু ধম্মকোসারক্খো অযং মহাথেরো সেখোৰ সমানো সত্থরি পরিনিব্বুতে হেট্ঠা ৰুত্তনযেন ভিক্খূহি সমুত্তেজিতো দেৰতায চ সংৰেজিতো ‘‘স্ৰেযেৰ চ দানি ধম্মসঙ্গীতি কাতব্বা, ন খো পন মেতং পতিরূপং, য্ৰাযং সেখো সকরণীযো হুত্ৰা অসেখেহি থেরেহি সদ্ধিং ধম্মং সঙ্গাযিতুং সন্নিপাতং গন্তু’’ন্তি সঞ্জাতুস্সাহো ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা বহুদেৰরত্তিং ৰিপস্সনায কম্মং করোন্তো চঙ্কমে ৰীরিযসমতং অলভিত্ৰা ৰিহারং পৰিসিত্ৰা সযনে নিসীদিত্ৰা সযিতুকামো কাযং আৰট্টেসি. অপ্পত্তঞ্চ সীসং বিম্বোহনং পাদা চ ভূমিতো মুত্তমত্তা, এতস্মিং অন্তরে অনুপাদায আসৰেহি চিত্তং ৰিমুচ্চি ছল়ভিঞ্ঞো অহোসি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ১.১.৬৪৪-৬৬৩) –

‘‘আরামদ্ৰারা নিক্খম্ম, পদুমুত্তরো মহামুনি;

ৰস্সেন্তো অমতং ৰুট্ঠিং, নিব্বাপেসি মহাজনং.

‘‘সতসহস্সং তে ধীরা, ছল়ভিঞ্ঞা মহিদ্ধিকা;

পরিৰারেন্তি সম্বুদ্ধং, ছাযাৰ অনপাযিনী.

‘‘হত্থিক্খন্ধগতো আসিং, সেতচ্ছত্তং ৰরুত্তমং;

সুচারুরূপং দিস্ৰান, ৰিত্তি মে উদপজ্জথ.

‘‘ওরুয্হ হত্থিখন্ধম্হা, উপগচ্ছিং নরাসভং;

রতনামযছত্তং মে, বুদ্ধসেট্ঠস্স ধারযিং.

‘‘মম সঙ্কপ্পমঞ্ঞায, পদুমুত্তরো মহাইসি;

তং কথং ঠপযিত্ৰান, ইমা গাথা অভাসথ.

‘‘যো সো ছত্তমধারেসি, সোণ্ণালঙ্কারভূসিতং;

তমহং কিত্তযিস্সামি, সুণোথ মম ভাসতো.

‘‘ইতো গন্ত্ৰা অযং পোসো, তুসিতং আৰসিস্সতি;

অনুভোস্সতি সম্পত্তিং, অচ্ছরাহি পুরক্খতো.

‘‘চতুতিংসতিক্খত্তুঞ্চ, দেৰরজ্জং করিস্সতি;

বলাধিপো অট্ঠসতং, ৰসুধং আৰসিস্সতি.

‘‘অট্ঠপঞ্ঞাসক্খত্তুঞ্চ, চক্কৰত্তী ভৰিস্সতি;

পদেসরজ্জং ৰিপুলং, মহিযা কারযিস্সতি.

‘‘কপ্পসতসহস্সম্হি, ওক্কাককুলসম্ভৰো;

গোতমো নাম গোত্তেন, সত্থা লোকে ভৰিস্সতি.

‘‘সক্যানং কুলকেতুস্স, ঞাতিবন্ধু ভৰিস্সতি;

আনন্দো নাম নামেন, উপট্ঠাকো মহেসিনো.

‘‘আতাপী নিপকো চাপি, বাহুসচ্চেসু কোৰিদো;

নিৰাতৰুত্তি অত্থদ্ধো, সব্বপাঠী ভৰিস্সতি.

‘‘পধানপহিতত্তো সো, উপসন্তো নিরূপধি;

সব্বাসৰে পরিঞ্ঞায, নিব্বাযিস্সতিনাসৰো.

‘‘সন্তি আরঞ্ঞকা নাগা, কুঞ্জরা সট্ঠিহাযনা;

তিধাপভিন্না মাতঙ্গা, ঈসাদন্তা উরূল়্হৰা.

‘‘অনেকসতসহস্সা, পণ্ডিতাপি মহিদ্ধিকা;

সব্বে তে বুদ্ধনাগস্স, ন হোন্তুপণিধিম্হি তে.

‘‘আদিযা মে নমস্সামি, মজ্ঝিমে অথ পচ্ছিমে;

পসন্নচিত্তো সুমনো, বুদ্ধসেট্ঠং উপট্ঠহিং.

‘‘আতাপী নিপকো চাপি, সম্পজানো পটিস্সতো;

সোতাপত্তিফলং পত্তো, সেখভূমীসু কোৰিদো.

‘‘সতসহস্সিতো কপ্পে, যং কম্মমভিনীহরিং;

তাহং ভূমিমনুপ্পত্তো, ঠিতা সদ্ধম্মমাচলা.

‘‘স্ৰাগতং ৰত মে আসি…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

ছল়ভিঞ্ঞো পন হুত্ৰা সঙ্গীতিমণ্ডপং পৰিসিত্ৰা ধম্মং সঙ্গাযন্তো তত্থ তত্থ ভিক্খূনং ওৰাদদানৰসেন অত্তনো পটিপত্তিদীপনাদিৰসেন চ ভাসিতগাথা একজ্ঝং কত্ৰা অনুক্কমেৰ খুদ্দকনিকাযসঙ্গাযনকালে থেরগাথাসু সঙ্গীতিং আরোপেন্তো –

১০১৭. ‘‘পিসুণেন চ কোধনেন চ, মচ্ছরিনা চ ৰিভূতনন্দিনা;

সখিতং ন করেয্য পণ্ডিতো, পাপো কাপুরিসেন সঙ্গমো.

১০১৮. ‘‘সদ্ধেন চ পেসলেন চ, পঞ্ঞৰতা বহুস্সুতেন চ;

সখিতং করেয্য পণ্ডিতো, ভদ্দো সপ্পুরিসেন সঙ্গমো.

১০১৯. ‘‘পস্স চিত্তকতং বিম্বং, অরুকাযং সমুস্সিতং;

আতুরং বহুসঙ্কপ্পং, যস্স নত্থি ধুৰং ঠিতি.

১০২০. ‘‘পস্স চিত্তকতং রূপং, মণিনা কুণ্ডলেন চ;

অট্ঠিতচেন ওনদ্ধং, সহ ৰত্থেহি সোভতি.

১০২১. ‘‘অলত্তককতা পাদা, মুখং চুণ্ণকমক্খিতং;

অলং বালস্স মোহায, নো চ পারগৰেসিনো.

১০২২. ‘‘অট্ঠপদকতা কেসা, নেত্তা অঞ্জনমক্খিতা;

অলং বালস্স মোহায, নো চ পারগৰেসিনো.

১০২৩. ‘‘অঞ্জনীৰ নৰা চিত্তা, পূতিকাযো অলঙ্কতো;

অলং বালস্স মোহায, নো চ পারগৰেসিনো.

‘‘ওদহি মিগৰো পাসং, নাসদা ৰাগুরং মিগো;

ভুত্ৰা নিৰাপং গচ্ছাম, কন্দন্তে মিগবন্ধকে.

‘‘ছিন্নো পাসো মিগৰস্স, নাসদা ৰাগুরং মিগো;

ভুত্ৰা নিৰাপং গচ্ছাম, সোচন্তে মিগলুদ্দকে.

১০২৪. ‘‘বহুস্সুতো চিত্তকথী, বুদ্ধস্স পরিচারকো;

পন্নভারো ৰিসঞ্ঞুত্তো, সেয্যং কপ্পেতি গোতমো.

১০২৫. ‘‘খীণাসৰো ৰিসঞ্ঞুত্তো, সঙ্গাতীতো সুনিব্বুতো;

ধারেতি অন্তিমং দেহং, জাতিমরণপারগূ.

১০২৬. ‘‘যস্মিং পতিট্ঠিতা ধম্মা, বুদ্ধস্সাদিচ্চবন্ধুনো;

নিব্বানগমনে মগ্গে, সোযং তিট্ঠতি গোতমো.

১০২৭. ‘‘দ্ৰাসীতি বুদ্ধতো গণ্হিং, দ্ৰে সহস্সানি ভিক্খুতো;

চতুরাসীতিসহস্সানি, যে মে ধম্মা পৰত্তিনো.

১০২৮. ‘‘অপ্পস্সুতাযং পুরিসো, বলিবদ্দোৰ জীরতি;

মংসানি তস্স ৰড্ঢন্তি, পঞ্ঞা তস্স ন ৰড্ঢতি.

১০২৯. ‘‘বহুস্সুতো অপ্পস্সুতং, যো সুতেনাতিমঞ্ঞতি;

অন্ধো পদীপধারোৰ, তথেৰ পটিভাতি মং.

১০৩০. ‘‘বহুস্সুতং উপাসেয্য, সুতঞ্চ ন ৰিনাসযে;

তং মূলং ব্রহ্মচরিযস্স, তস্মা ধম্মধরো সিযা.

১০৩১. ‘‘পুব্বাপরঞ্ঞূ অত্থঞ্ঞূ, নিরুত্তিপদকোৰিদো;

সুগ্গহীতঞ্চ গণ্হাতি, অত্থঞ্চোপপরিক্খতি.

১০৩২. ‘‘খন্ত্যা ছন্দিকতো হোতি, উস্সহিত্ৰা তুলেতি তং;

সমযে সো পদহতি, অজ্ঝত্তং সুসমাহিতো.

১০৩৩. ‘‘বহুস্সুতং ধম্মধরং, সপ্পঞ্ঞং বুদ্ধসাৰকং;

ধম্মৰিঞ্ঞাণমাকঙ্খং, তং ভজেথ তথাৰিধং.

১০৩৪. ‘‘বহুস্সুতো ধম্মধরো, কোসারক্খো মহেসিনো;

চক্খু সব্বস্স লোকস্স, পূজনীযো বহুস্সুতো.

১০৩৫. ‘‘ধম্মারামো ধম্মরতো, ধম্মং অনুৰিচিন্তযং;

ধম্মং অনুস্সরং ভিক্খু, সদ্ধম্মা ন পরিহাযতি.

১০৩৬. ‘‘কাযমচ্ছেরগরুনো, হিয্যমানে অনুট্ঠহে;

সরীরসুখগিদ্ধস্স, কুতো সমণফাসুতা.

১০৩৭. ‘‘ন পক্খন্তি দিসা সব্বা, ধম্মা ন পটিভন্তি মং;

গতে কল্যাণমিত্তম্হি, অন্ধকারংৰ খাযতি.

১০৩৮. ‘‘অব্ভতীতসহাযস্স, অতীতগতসত্থুনো;

নত্থি এতাদিসং মিত্তং, যথা কাযগতা সতি.

১০৩৯. ‘‘যে পুরাণা অতীতা তে, নৰেহি ন সমেতি মে;

স্ৰজ্জ একোৰ ঝাযামি, ৰস্সুপেতোৰ পক্খিমা.

১০৪০. ‘‘দস্সনায অভিক্কন্তে, নানাৰেরজ্জকে বহূ;

মা ৰারযিত্থ সোতারো, পস্সন্তু সমযো মমং.

১০৪১. ‘‘দস্সনায অভিক্কন্তে, নানাৰেরজ্জকে পুথু;

করোতি সত্থা ওকাসং, ন নিৰারেতি চক্খুমা.

১০৪২. ‘‘পণ্ণৰীসতি ৰস্সানি, সেখভূতস্স মে সতো;

ন কামসঞ্ঞা উপ্পজ্জি, পস্স ধম্মসুধম্মতং.

১০৪৩. ‘‘পণ্ণৰীসতি ৰস্সানি, সেখভূতস্স মে সতো;

ন দোসসঞ্ঞা উপ্পজ্জি, পস্স ধম্মসুধম্মতং.

১০৪৪. ‘‘পণ্ণৰীসতি ৰস্সানি, ভগৰন্তং উপট্ঠহিং;

মেত্তেন কাযকম্মেন, ছাযাৰ অনপাযিনী.

১০৪৫. ‘‘পণ্ণৰীসতি ৰস্সানি, ভগৰন্তং উপট্ঠহিং;

মেত্তেন ৰচীকম্মেন, ছাযাৰ অনপাযিনী.

১০৪৬. ‘‘পণ্ণৰীসতি ৰস্সানি, ভগৰন্তং উপট্ঠহিং;

মেত্তেন মনোকম্মেন, ছাযাৰ অনপাযিনী.

১০৪৭. ‘‘বুদ্ধস্স চঙ্কমন্তস্স, পিট্ঠিতো অনুচঙ্কমিং;

ধম্মে দেসিযমানম্হি, ঞাণং মে উদপজ্জথ.

১০৪৮. ‘‘অহং সকরণীযোম্হি, সেখো অপ্পত্তমানসো;

সত্থু চ পরিনিব্বানং, যো অম্হং অনুকম্পকো.

১০৪৯. ‘‘তদাসি যং ভিংসনকং, তদাসি লোমহংসনং;

সব্বকারৰরূপেতে, সম্বুদ্ধে পরিনিব্বুতে.

১০৫০. ‘‘বহুস্সুতো ধম্মধরো, কোসারক্খো মহেসিনো;

চক্খু সব্বস্স লোকস্স, আনন্দো পরিনিব্বুতো.

১০৫১. ‘‘বহুস্সুতো ধম্মধরো, কোসারক্খো মহেসিনো;

চক্খু সব্বস্স লোকস্স, অন্ধকারে তমোনুদো.

১০৫২. ‘‘গতিমন্তো সতিমন্তো, ধিতিমন্তো চ যো ইসি;

সদ্ধম্মধারকো থেরো, আনন্দো রতনাকরো.

১০৫৩. ‘‘পরিচিণ্ণো মযা সত্থা, কতং বুদ্ধস্স সাসনং;

ওহিতো গরুকো ভারো, নত্থি দানি পুনব্ভৰো’’তি. –

ইমা গাথা অভাসি.

তত্থ পিসুণেন চাতি আদিতো দ্ৰে গাথা ছব্বগ্গিযে ভিক্খূ দেৰদত্তপক্খিযেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং সংসগ্গং করোন্তে দিস্ৰা তেসং ওৰাদদানৰসেন ৰুত্তা. তত্থ পিসুণেনাতি পিসুণায ৰাচায. তায হি যুত্তো পুগ্গলো ‘‘পিসুণো’’তি ৰুত্তো যথা নীলগুণযুত্তো পটো নীলোতি. কোধনেনাতি কুজ্ঝনসীলেন. অত্তসম্পত্তিনিগূহণলক্খণস্স মচ্ছেরস্স সম্ভৰতো মচ্ছরিনা. ৰিভূতনন্দিনাতি সত্তানং ৰিভূতং ৰিভৰনং ৰিনাসং ইচ্ছন্তেন, ৰিভূতং ৰা ৰিসুং ভাৰো ভেদো, তং নন্দনেন, সব্বমেতং দেৰদত্তপক্খিযেৰ সন্ধায ৰুত্তং. তে হি পঞ্চৰত্থুদীপনায বহূ জনে সম্মাপটিপন্নে ভিন্দন্তা সত্থরি বহিদ্ধতায থদ্ধমচ্ছরিযাদিমচ্ছরিযপকতা মহাজনস্স মহতো অনত্থায পটিপজ্জিংসু. সখিতন্তি সহাযভাৰং সংসগ্গং ন করেয্য, কিংকারণা? পাপো কাপুরিসেন সঙ্গমো কাপুরিসেন পাপপুগ্গলেন সমাগমো নিহীনো লামকো. যে হিস্স দিট্ঠানুগতিং আপজ্জন্তি. তেসং দুচিন্তিতাদিভেদং বাললক্খণমেৰ আৰহতি, পগেৰ ৰচনকরস্স. তেনাহ ভগৰা – ‘‘যানি কানিচি, ভিক্খৰে, ভযানি উপ্পজ্জন্তি, সব্বানি তানি বালতো উপ্পজ্জন্তি, নো পণ্ডিততো’’তিআদি (অ. নি. ৩.১).

যেন পন সংসগ্গো কাতব্বো, তং দস্সেতুং ‘‘সদ্ধেন চা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ সদ্ধেনাতি কম্মকম্মফলসদ্ধায চেৰ, রতনত্তযসদ্ধায চ সমন্নাগতেন. পেসলেনাতি পিযসীলেন সীলসম্পন্নেন. পঞ্ঞৰতাতি উদযত্থগামিনিযা নিব্বেধিকায পঞ্ঞায ৰসেন পঞ্ঞাসম্পন্নেন. বহুস্সুতেনাতি পরিযত্তিপটিৰেধবাহুসচ্চানং পারিপূরিযা বহুস্সুতেন. ভদ্দোতি তেন তাদিসেন সাধুনা সঙ্গমো ভদ্দো সুন্দরো কল্যাণো দিট্ঠধম্মিকাদিভেদং অত্থং আৰহতীতি অধিপ্পাযো.

পস্স চিত্তকতন্তিআদিকা সত্ত গাথা অত্তনো রূপসম্পত্তিং দিস্ৰা কামসঞ্ঞং উপ্পাদেন্তিযা উত্তরায নাম উপাসিকায কাযৰিচ্ছন্দজননত্থং ভাসিতা. ‘‘অম্বপালিং গণিকং দিস্ৰা ৰিক্খিত্তচিত্তানং ওৰাদদানত্থ’’ন্তিপি ৰদন্তি. তা হেট্ঠা ৰুত্তত্থা এৰ.

বহুস্সুতো চিত্তকথীতিআদিকা দ্ৰে গাথা থেরেন অরহত্তং পত্ৰা উদানৰসেন ভাসিতা. তত্থ পরিচারকোতি উপট্ঠাকো. সেয্যং কপ্পেতীতি অরহত্তপ্পত্তিসমনন্তরং সযিতত্তা ৰুত্তং. থেরো হি বহুদেৰ রত্তিং চঙ্কমেন ৰীতিনামেত্ৰা সরীরং উতুং গাহাপেতুং ওৰরকং পৰিসিত্ৰা সযিতুং মঞ্চকে নিসিন্নো পাদা চ ভূমিতো মুত্তা, অপ্পত্তঞ্চ সীসং বিম্বোহনং, এত্থন্তরে অরহত্তং পত্ৰা সযি.

খীণাসৰোতি পরিক্খীণচতুরাসৰো, ততো এৰ চতূহিপি যোগেহি ৰিসংযুত্তো, রাগসঙ্গাদীনং অতিক্কন্তত্তা সঙ্গাতীতো, সব্বসো কিলেসপরিল়াহস্স ৰূপসন্তত্তা সুনিব্বুতো সীতিভূতোতি অত্থো.

যস্মিং পতিট্ঠিতা ধম্মাতি থেরং উদ্দিস্স খীণাসৰমহাব্রহ্মুনা ভাসিতা গাথা. উপট্ঠিতায হি ধম্মসঙ্গীতিযা থেরং উদ্দিস্স যেহি ভিক্খূহি ‘‘একো ভিক্খু ৰিস্সগন্ধং ৰাযতী’’তি ৰুত্তং. অথ থেরো অধিগতে অরহত্তে সত্তপণ্ণিগুহাদ্ৰারং সঙ্ঘস্স সামগ্গীদানত্থং আগতো, তস্স খীণাসৰভাৰপ্পকাসনেন সুদ্ধাৰাসমহাব্রহ্মা. তে ভিক্খূ লজ্জাপেন্তো ‘‘যস্মিং পতিট্ঠিতা ধম্মা’’তি গাথমাহ. তস্সত্থো – বুদ্ধস্স ভগৰতো ধম্মা তেনেৰ অধিগতা পৰেদিতা চ পটিৰেধপরিযত্তিধম্মা. যস্মিং পুরিসৰিসেসে পতিট্ঠিতা, সোযং গোত্ততো গোতমো ধম্মভণ্ডাগারিকো সউপাদিসেসনিব্বানস্স অধিগতত্তা ইদানি অনুপাদিসেসনিব্বানগমনে মগ্গে পতিট্ঠহি, তস্স একংসভাগীতি.

অথেকদিৰসং গোপকমোগ্গল্লানো নাম ব্রাহ্মণো থেরং পুচ্ছি – ‘‘ত্ৰং বহুস্সুতোতি বুদ্ধস্স সাসনে পাকটো, কিত্তকা ধম্মা তে সত্থারা ভাসিতা, তযা ধারিতা’’তি? তস্স থেরো পটিৰচনং দেন্তো ‘‘দ্ৰাসীতী’’তি গাথমাহ. তত্থ দ্ৰাসীতি সহস্সানীতি যোজনা, বুদ্ধতো গণ্হিন্তি সম্মাসম্বুদ্ধতো উগ্গণ্হিং দ্ৰিসহস্সাধিকানি অসীতিধম্মক্খন্ধসহস্সানি সত্থু সন্তিকা অধিগণ্হিন্তি অত্থো. দ্ৰে সহস্সানি ভিক্খুতোতি দ্ৰে ধম্মক্খন্ধসহস্সানি ভিক্খুতো গণ্হিং, ধম্মসেনাপতিআদীনং ভিক্খূনং সন্তিকা অধিগচ্ছিং. চতুরাসীতিসহস্সানীতি তদুভযং সমোধানেত্ৰা চতুসহস্সাধিকানি অসীতিসহস্সানি. যে মে ধম্মা পৰত্তিনোতি যে যথাৰুত্তপরিমাণা ধম্মক্খন্ধা ময্হং পগুণা ৰাচুগ্গতা জিৰ্হগ্গে পরিৰত্তন্তীতি.

অথেকদা থেরো সাসনে পব্বজিত্ৰা ৰিপস্সনাধুরেপি গন্থধুরেপি অননুযুত্তং একং পুগ্গলং দিস্ৰা বাহুসচ্চাভাৰে আদীনৰং পকাসেন্তো ‘‘অপ্পস্সুতায’’ন্তি গাথমাহ. তত্থ অপ্পস্সুতাযন্তি একস্স দ্ৰিন্নং ৰা পণ্ণাসানং, অথ ৰা পন ৰগ্গানং অন্তমসো একস্স দ্ৰিন্নং ৰা সুত্তন্তানম্পি উগ্গহিতানং অভাৰেন অপ্পস্সুতো অযং, কম্মট্ঠানং পন উগ্গহেত্ৰা অনুযুঞ্জন্তো বহুস্সুতোৰ. বলিবদ্দোৰ জীরতীতি যথা বলিবদ্দো জীরমানো ৰড্ঢমানো নেৰ মাতু ন পিতু, ন সেসঞাতকানং অত্থায ৰড্ঢতি, অথ খো নিরত্থকমেৰ জীরতি; এৰমেৰং অযম্পি ন উপজ্ঝাযৰত্তং করোতি, ন আচরিযৰত্তং, ন আগন্তুকৰত্তাদীনি, ন ভাৰনং অনুযুঞ্জতি, নিরত্থকমেৰ জীরতি. মংসানি তস্স ৰড্ঢন্তীতি যথা বলিবদ্দস্স ‘‘কসনভারৰহনাদীসু অসমত্থো এসো’’তি অরঞ্ঞে ৰিস্সট্ঠস্স যথা তথা ৰিচরন্তস্স খাদন্তস্স পিৰন্তস্স মংসানি তস্স ৰড্ঢন্তি; এৰমেৰং ইমস্সাপি উপজ্ঝাযাদীহি ৰিস্সট্ঠস্স সঙ্ঘং নিস্সায চত্তারো পচ্চযে লভিত্ৰা উদ্ধংৰিরেচনাদীনি কত্ৰা কাযং পোসেন্তস্স মংসানি ৰড্ঢন্তি থূলসরীরো হুত্ৰা ৰিচরতি. পঞ্ঞাতি লোকিযলোকুত্তরা পনস্স পঞ্ঞা একঙ্গুলিমত্তাপি ন ৰড্ঢতি, অরঞ্ঞে গচ্ছলতাদীনি ৰিয অস্স ছদ্ৰারানি নিস্সায তণ্হা চেৰ নৰৰিধমানো চ ৰড্ঢতীতি অধিপ্পাযো.

বহুস্সুতোতি গাথা অত্তনো বাহুসচ্চং নিস্সায অঞ্ঞং অতিমঞ্ঞন্তং একং ভিক্খুং উদ্দিস্স ৰুত্তা. তত্থ সুতেনাতি সুতহেতু অত্তনো বাহুসচ্চনিমিত্তং. অতিমঞ্ঞতীতি অতিক্কমিত্ৰা মঞ্ঞতি অত্তানং উক্কংসেন্তো পরং পরিভৰতি. তথেৰাতি যথা অন্ধো অন্ধকারে তেলপজ্জোতং ধারেন্তো আলোকদানেন পরেসংযেৰ অত্থাৰহো, ন অত্তনো, তথেৰ পরিযত্তিবাহুসচ্চেন সুতৰা পুগ্গলো সুতেন অনুপপন্নো অত্তনো অত্থং অপরিপূরেন্তো অন্ধো ঞাণালোকদানেন পরেসংযেৰ অত্থাৰহো, ন অত্তনো, দীপধারো অন্ধো ৰিয ময্হং উপট্ঠাতীতি.

ইদানি বাহুসচ্চে আনিসংসং দস্সেন্তো ‘‘বহুস্সুত’’ন্তি গাথমাহ. তত্থ উপাসেয্যাতি পযিরুপাসেয্য. সুতঞ্চ ন ৰিনাসযেতি বহুস্সুতং পযিরুপাসিত্ৰা লদ্ধং সুতঞ্চ ন ৰিনাসেয্য, ন সুস্সেয্য ধারণপরিচযপরিপুচ্ছামনসিকারেহি ৰড্ঢেয্য. তং মূলং ব্রহ্মচরিযস্সাতি যস্মা বহুস্সুতং পযিরুপাসিত্ৰা লদ্ধং তং সুতং পরিযত্তিবাহুসচ্চং মগ্গব্রহ্মচরিযস্স মূলং পধানকারণং. তস্মা ধম্মধরো সিযা ৰিমুত্তাযতনসীসে ঠত্ৰা যথাসুতস্স ধম্মস্স ধারণে পঠমং পরিযত্তিধম্মধরো ভৰেয্য.

ইদানি পরিযত্তিবাহুসচ্চেন সাধেতব্বমত্থং দস্সেতুং ‘‘পুব্বাপরঞ্ঞূ’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ পুব্বঞ্চ অপরঞ্চ জানাতীতি পুব্বাপরঞ্ঞূ. একিস্সা হি গাথায পুব্বভাগে অপঞ্ঞাযমানেপি পুব্বভাগে ৰা পঞ্ঞাযমানে অপরভাগে অপঞ্ঞাযমানেপি ‘‘ইমস্স অপরভাগস্স ইমিনা পুব্বভাগেন, ইমস্স ৰা পুব্বভাগস্স ইমিনা অপরভাগেন ভৰিতব্ব’’ন্তি জানন্তো পুব্বাপরঞ্ঞূ নাম. অত্তত্থাদিভেদং তস্স তস্স ভাসিতস্স অত্থং জানাতীতি অত্থঞ্ঞূ. নিরুত্তিপদকোৰিদোতি নিরুত্তিযং সেসপদেসুপি চাতি চতূসুপি পটিসম্ভিদাসু ছেকো. সুগ্গহীতঞ্চ গণ্হাতীতি তেনেৰ কোৰিদভাৰেন অত্থতো ব্যঞ্জনতো চ ধম্মং সুগহিতমেৰ কত্ৰা গণ্হাতি. অত্থঞ্চোপপরিক্খতীতি যথাসুতস্স যথাপরিযত্তস্স ধম্মস্স অত্থং উপপরিক্খতি ‘‘ইতি সীলং, ইতি সমাধি, ইতি পঞ্ঞা, ইমে রূপারূপধম্মা’’তি মনসা অনুপেক্খতি.

খন্ত্যা ছন্দিকতো হোতীতি তেসু মনসা অনুপেক্খিতেসু ধম্মেসু দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা নিজ্ঝানং খমাপেত্ৰা রূপপরিগ্গহাদিমুখেন ৰিপস্সনাভিনিৰেসে ছন্দিকতো ছন্দজাতো হোতি. তথাভূতো চ ৰিপস্সনায কম্মং করোন্তো উস্সহিত্ৰা তুলেতি তংতংপচ্চযনামরূপদস্সনৰসেন উস্সাহং কত্ৰা ততো পরং তিলক্খণং আরোপেত্ৰা তুলেতি ‘‘অনিচ্চ’’ন্তিপি, ‘‘দুক্খ’’ন্তিপি, ‘‘অনত্তা’’তিপি তং নামরূপং তীরেতি ৰিপস্সতি. সমযে সো পদহতি, অজ্ঝত্তং সুসমাহিতোতি সো এৰং পস্সন্তো পগ্গহেতব্বাদিসমযে চিত্তস্স পগ্গণ্হনাদিনা পদহতি, পদহন্তো চ অজ্ঝত্তং গোচরজ্ঝত্তে ৰিপস্সনাসমাধিনা মগ্গসমাধিনা চ সুট্ঠু সমাহিতো ভৰেয্য, অসমাধানহেতুভূতে কিলেসে পজহেয্য. স্ৰাযং গুণো সব্বোপি যস্মা বহুস্সুতং ধম্মধরং সপ্পঞ্ঞং বুদ্ধসাৰকং পযিরুপাসন্তস্স হোতি, তস্মা অসঙ্খতং ধম্মং আরব্ভ দুক্খাদীসু পরিঞ্ঞাদিৰিসিট্ঠকিচ্চতায ধম্মৰিঞ্ঞাণসঙ্খাতং ধম্মঞাণং আকঙ্খন্তো তথাৰিধং ৰুত্তপ্পকারং কল্যাণমিত্তং ভজেথ, সেৰেয্য পযিরুপাসেয্যাতি অত্থো.

এৰং বহুপকারতায তস্স পূজনীযকং দস্সেন্তো ‘‘বহুস্সুতো’’তি গাথমাহ. তস্সত্থো – সুত্তগেয্যাদি বহু সুতং এতস্সাতি বহুস্সুতো. তমেৰ দেসনাধম্মং সুৰণ্ণভাজনে পক্খিত্তসীহৰসা ৰিয অৰিনস্সন্তং ধারেতীতি ধম্মধরো. ততো এৰ মহেসিনো ভগৰতো ধম্মকোসং ধম্মরতনং আরক্খতীতি কোসারক্খো. যস্মা সদেৰকস্স লোকস্স সমদস্সনেন চক্খুভূতো, তস্মা চক্খু সব্বস্স লোকস্স পূজনীযো মাননীযোতি, বহুস্সুতভাৰেন বহুজনস্স পূজনীযভাৰদস্সনত্থং নিগমনৰসেন পুনপি ‘‘বহুস্সুতো’’তি ৰুত্তং.

এৰরূপং কল্যাণমিত্তং লভিত্ৰাপি কারকস্সেৰ অপরিহানি, ন অকারকস্সাতি দস্সেন্তো ‘‘ধম্মারামো’’তি গাথমাহ. তত্থ নিৰাসনট্ঠেন সমথৰিপস্সনাধম্মো আরামো, তস্মিং এৰ ধম্মে রতো অভিরতোতি ধম্মরতো, তস্সেৰ ধম্মস্স পুনপ্পুনং ৰিচিন্তনেন ধম্মং অনুৰিচিন্তযং ধম্মং আৰজ্জেন্তো মনসি করোতীতি অত্থো. অনুস্সরন্তি তমেৰ ধম্মং অনুস্সরন্তো. সদ্ধম্মাতি এৰরূপো ভিক্খু সত্ততিংসপভেদা বোধিপক্খিযধম্মা নৰৰিধলোকুত্তরধম্মা চ ন পরিহাযতি, ন কদাচি তস্স ততো পরিহানি হোতীতি অত্থো.

অথেকদিৰসং কাযে অৰীতরাগং কুসীতং হীনৰীরিযং কোসল্লাযা তি নামং ভিক্খুং সংৰেজেন্তো ‘‘কাযমচ্ছেরগরুনো’’তি গাথমাহ. তত্থ কাযমচ্ছেরগরুনোতি ‘‘কাযদল়্হীবহুলস্স কাযে মমত্তস্স আচরিযুপজ্ঝাযানম্পি কাযেন কত্তব্বং কিঞ্চি অকত্ৰা ৰিচরন্তস্স. হিয্যমানেতি অত্তনো কাযে জীৰিতে চ খণে খণে পরিহিয্যমানে. অনুট্ঠহেতি সীলাদীনং পরিপূরণৰসেন উট্ঠানৰীরিযং ন করেয্য. সরীরসুখগিদ্ধস্সাতি অত্তনো সরীরস্স সুখাপনেনেৰ গেধং আপন্নস্স. কুতো সমণফাসুতাতি এৰরূপস্স পুগ্গলস্স সামঞ্ঞৰসেন কুতো সুখৰিহারো, ফাসুৰিহারো ন তস্স ৰিজ্জতীতি অত্থো.

ন পক্খন্তীতিআদিকা আযস্মতো সারিপুত্তস্স ধম্মসেনাপতিনো পরিনিব্বুতভাৰং সুত্ৰা থেরেন ভাসিতা. তত্থ ন পক্খন্তি দিসা সব্বাতি পুরত্থিমাদিভেদা সব্বা দিসা ন পক্খযন্তি, দিসামূল়্হোতি অত্থো. ধম্মা ন পটিভন্তি মন্তি পুব্বে সুট্ঠু পগুণাপি পরিযত্তিধম্মা ইদানি সক্কচ্চং সমন্নাহরিযমানাপি ময্হং ন উপট্ঠহন্তি. গতে কল্যাণমিত্তম্হীতি সদেৰকস্স লোকস্স কল্যাণমিত্তভূতে ধম্মসেনাপতিম্হি অনুপাদিসেসনিব্বানং গতে. অন্ধকারংৰ খাযতীতি সব্বোপাযং লোকো অন্ধকারো ৰিয উপট্ঠাতি.

অব্ভতীতসহাযস্সাতি অপগতসহাযস্স, কল্যাণমিত্তরহিতস্সাতি অত্থো. অতীতগতসত্থুনোতি আযস্মতো অতীতো হুত্ৰা নিব্বানগতসত্থুকস্স, সত্থরি পরিনিব্বুতেতি অত্থো. যথা কাযগতা সতীতি কাযগতাসতিভাৰনা তক্করস্স যথা একন্তহিতাৰহা, এৰং এতাদিসং অনাথস্স পুগ্গলস্স একন্তহিতাৰহং অঞ্ঞং মিত্তং নাম নত্থি, সনাথস্স অঞ্ঞাপি ভাৰনা হিতাৰহা এৰাতি অধিপ্পাযো.

পুরাণাতি পোরাণা, সারিপুত্তাদিকে কল্যাণমিত্তে সন্ধায ৰদতি. নৰেহীতি নৰকেহি. ন সমেতি মেতি ময্হং চিত্তং ন সমাগচ্ছতি, ন তে মম চিত্তং আরাধেন্তীতি অত্থো. স্ৰজ্জ একোৰ ঝাযামীতি সোহং অজ্জ ৰুড্ঢতরেহি ৰিরহিতো একোৰ হুত্ৰা ঝাযামি ঝানপসুতো হোমি. ৰস্সুপেতোতি ৰস্সকালে কুলাৰকং উপেতো পক্খী ৰিয. ‘‘ৰাসুপেতো’’তিপি পাল়ি, ৰাসং উপগতোতি অত্থো.

দস্সনায অভিক্কন্তেতি গাথা সত্থারা ভাসিতা. তস্সত্থো – মম দস্সনায অভিক্কন্তে নানাৰিধৰিদেসপৰাসিকবহুজনে, আনন্দ, মম উপসঙ্কমনং মা ৰারেসি. কস্মা? তে সোতারো ধম্মস্স, মমং পস্সন্তু, অযমেৰ দস্সনায সমযোতি.