৪. রট্ঠপালত্থেরগাথাৰণ্ণনা
পস্স চিত্তকতন্তিআদিকা আযস্মতো রট্ঠপালত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযং কির পদুমুত্তরস্স ভগৰতো উপ্পত্তিতো পুরেতরমেৰ হংসৰতীনগরে গহপতিমহাসালকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো পিতু অচ্চযেন ঘরাৰাসে পতিট্ঠিতো রতনকোট্ঠাগারকম্মিকেন দস্সিতং অপরিমাণং কুলৰংসানুগতং ধনং দিস্ৰা ‘‘ইমং এত্তকং ধনরাসিং ময্হং পিতুঅয্যকপয্যকাদযো অত্তনা সদ্ধিং গহেত্ৰা গন্তুং নাসক্খিংসু, মযা পন গহেত্ৰা গন্তুং ৰট্টতী’’তি চিন্তেত্ৰা কপণদ্ধিকাদীনং মহাদানং অদাসি. সো অভিঞ্ঞালাভিং একং তাপসং উপট্ঠহন্তো তেন দেৰলোকাধিপচ্চে নিযোজিতো যাৰজীৰং পুঞ্ঞানি কত্ৰা ততো চুতো দেৰলোকে নিব্বত্তিত্ৰা দিব্বসম্পত্তিং অনুভৰন্তো তত্থ যাৰতাযুকং ঠত্ৰা ততো চুতো মনুস্সলোকে ভিন্নং রট্ঠং সন্ধারেতুং সমত্থস্স কুলস্স একপুত্তকো হুত্ৰা নিব্বত্তি.
তেন চ সমযেন পদুমুত্তরো ভগৰা লোকে উপ্পজ্জিত্ৰা পৰত্তিতৰরধম্মচক্কো ৰেনেয্যসত্তে নিব্বানমহানগরসঙ্খাতং খেমন্তভূমিং সম্পাপেসি. অথ সো কুলপুত্তো অনুক্কমেন ৰিঞ্ঞুতং পত্তো একদিৰসং উপাসকেহি সদ্ধিং ৰিহারং গন্ত্ৰা সত্থারং ধম্মং দেসেন্তং দিস্ৰা পসন্নচিত্তো পরিসপরিযন্তে নিসীদি. তেন খো পন সমযেন সত্থা একং ভিক্খুং সদ্ধাপব্বজিতানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসি. তং দিস্ৰা সো পসন্নমানসো তদত্থায চিত্তং ঠপেত্ৰা সতসহস্সভিক্খুপরিৰুতস্স ভগৰতো মহতা সক্কারেন সত্তাহং মহাদানং পৰত্তেত্ৰা পণিধানং অকাসি. সত্থা তস্স অনন্তরাযেন ইজ্ঝনভাৰং দিস্ৰা ‘‘অনাগতে গোতমস্স নাম সম্মাসম্বুদ্ধস্স সাসনে সদ্ধাপব্বজিতানং অগ্গো ভৰিস্সতী’’তি ব্যাকাসি. সো সত্থারং ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ ৰন্দিত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কামি. সো তত্থ যাৰতাযুকং পুঞ্ঞানি কত্ৰা ততো চৰিত্ৰা দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইতো দ্ৰেনৰুতে কপ্পে ফুস্সস্স ভগৰতো কালে সত্থু ৰেমাতিকভাতিকেসু তীসু রাজপুত্তেসু সত্থারং উপট্ঠহন্তেসু তেসং পুঞ্ঞকিরিযায কিচ্চং অকাসি.
এৰং তত্থ তত্থ ভৰে তং তং বহুং কুসলং উপচিনিত্ৰা সুগতীসুযেৰ সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে কুরুরট্ঠে থুল্লকোট্ঠিকনিগমে রট্ঠপালসেট্ঠিনো গেহে নিব্বত্তি, তস্স ভিন্নং রট্ঠং সন্ধারেতুং সমত্থে কুলে নিব্বত্তত্তা রট্ঠপালোতি ৰংসানুগতমেৰ নামং অহোসি. সো মহতা পরিৰারেন ৰড্ঢন্তো অনুক্কমেন যোব্বনপত্তো মাতাপিতূহি পতিরূপেন দারেন সংযোজিতো মহন্তে চ যসে পতিট্ঠাপিতো দিব্বসম্পত্তিসদিসং সম্পত্তিং পচ্চনুভোতি. অথ ভগৰা কুরুরট্ঠে জনপদচারিকং চরন্তো থুল্লকোট্ঠিকং অনুপাপুণি. তং সুত্ৰা রট্ঠপালো কুলপুত্তো সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুত্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিতুকামো সত্তাহং ভত্তচ্ছেদং কত্ৰা কিচ্ছেন কসিরেন মাতাপিতরো অনুজানাপেত্ৰা সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা পব্বজ্জং যাচিত্ৰা সত্থু আণত্তিযা অঞ্ঞতরস্স থেরস্স সন্তিকে পব্বজিত্ৰা যোনিসোমনসিকারেন কম্মং করোন্তো ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং পাপুণি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ১.২.৯৭-১১১) –
‘‘পদুমুত্তরস্স ভগৰতো, লোকজেট্ঠস্স তাদিনো;
ৰরনাগো মযা দিন্নো, ঈসাদন্তো উরূল়্হৰা.
‘‘সেতচ্ছত্তো পসোভিতো, সকপ্পনো সহত্থিপো;
অগ্ঘাপেত্ৰান তং সব্বং, সঙ্ঘারামং অকারযিং.
‘‘চতুপঞ্ঞাসসহস্সানি, পাসাদে কারযিং অহং;
মহোঘদানং করিত্ৰান, নিয্যাদেসিং মহেসিনো.
‘‘অনুমোদি মহাৰীরো, সযম্ভূ অগ্গপুগ্গলো;
সব্বে জনে হাসযন্তো, দেসেসি অমতং পদং.
‘‘তং মে বুদ্ধো ৰিযাকাসি, জলজুত্তরনামকো;
ভিক্খুসঙ্ঘে নিসীদিত্ৰা, ইমা গাথা অভাসথ.
‘‘চতুপঞ্ঞাসসহস্সানি, পাসাদে কারযী অযং;
কথযিস্সামি ৰিপাকং, সুণোথ মম ভাসতো.
‘‘অট্ঠারসসহস্সানি, কূটাগারা ভৰিস্সরে;
ব্যম্হুত্তমম্হি নিব্বত্তা, সব্বসোণ্ণমযা চ তে.
‘‘পঞ্ঞাসক্খত্তুং দেৰিন্দো, দেৰরজ্জং করিস্সতি;
অট্ঠপঞ্ঞাসক্খত্তুঞ্চ, চক্কৰত্তী ভৰিস্সতি.
‘‘কপ্পসতসহস্সম্হি, ওক্কাককুলসম্ভৰো;
গোতমো নাম গোত্তেন, সত্থা লোকে ভৰিস্সতি.
‘‘দেৰলোকা চৰিত্ৰান, সুক্কমূলেন চোদিতো;
অড্ঢে কুলে মহাভোগে, নিব্বত্তিস্সতি তাৰদে.
‘‘সো পচ্ছা পব্বজিত্ৰান, সুক্কমূলেন চোদিতো;
রট্ঠপালোতি নামেন, হেস্সতি সত্থু সাৰকো.
‘‘পধানপহিতত্তো সো, উপসন্তো নিরূপধি;
সব্বাসৰে পরিঞ্ঞায, নিব্বাযিস্সতিনাসৰো.
‘‘উট্ঠায অভিনিক্খম্ম, জহিতা ভোগসম্পদা;
খেল়পিণ্ডেৰ ভোগম্হি, পেমং ময্হং ন ৰিজ্জতি.
‘‘ৰীরিযং মে ধুরধোরয্হং, যোগক্খেমাধিৰাহনং;
ধারেমি অন্তিমং দেহং, সম্মাসম্বুদ্ধসাসনে.
‘‘পটিসম্ভিদা চতস্সো, ৰিমোক্খাপি চ অট্ঠিমে;
ছল়ভিঞ্ঞা সচ্ছিকতা, কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অরহত্তং পন পত্ৰা সত্থারং অনুজানাপেত্ৰা মাতাপিতরো পস্সিতুং থুল্লকোট্ঠিকং গন্ত্ৰা, তত্থ সপদানং পিণ্ডায চরন্তো পিতু নিৰেসনে আভিদোসিকং কুম্মাসং লভিত্ৰা তং অমতং ৰিয পরিভুঞ্জন্তো, পিতরা নিমন্তিতো স্ৰাতনায অধিৰাসেত্ৰা, দুতিযদিৰসে পিতু নিৰেসনে পিণ্ডপাতং পরিভুঞ্জিত্ৰা অলঙ্কতপটিযত্তে ইত্থাগারজনে উপগন্ত্ৰা ‘‘কীদিসা নাম তা, অয্যপুত্ত, অচ্ছরাযো, যাসং ত্ৰং হেতু ব্রহ্মচরিযং চরসী’’তিআদীনি (ম. নি. ২.৩০১) ৰত্ৰা, পলোভনকম্মং কাতুং আরদ্ধে তস্স অধিপ্পাযং পরিৰত্তেত্ৰা অনিচ্চতাদিপটিসংযুত্তং ধম্মং কথেন্তো –
৭৬৯. ‘‘পস্স চিত্তকতং বিম্বং, অরুকাযং সমুস্সিতং;
আতুরং বহুসঙ্কপ্পং, যস্স নত্থি ধুৰং ঠিতি.
৭৭০. ‘‘পস্স চিত্তকতং রূপং, মণিনা কুণ্ডলেন চ;
অট্ঠিং তচেন ওনদ্ধং, সহ ৰত্থেহি সোভতি.
৭৭১. ‘‘অলত্তককতা পাদা, মুখং চুণ্ণকমক্খিতং;
অলং বালস্স মোহায, নো চ পারগৰেসিনো.
৭৭২. ‘‘অট্ঠাপদকতা কেসা, নেত্তা অঞ্জনমক্খিতা;
অলং বালস্স মোহায, নো চ পারগৰেসিনো.
৭৭৩. ‘‘অঞ্জনীৰ নৰা চিত্তা, পূতিকাযো অলঙ্কতো;
অলং বালস্স মোহায, নো চ পারগৰেসিনো.
৭৭৪. ‘‘ওদহি মিগৰো পাসং, নাসদা ৰাগুরং মিগো;
ভুত্ৰা নিৰাপং গচ্ছাম, কন্দন্তে মিগবন্ধকে.
৭৭৫. ‘‘ছিন্নো পাসো মিগৰস্স, নাসদা ৰাগুরং মিগো;
ভুত্ৰা নিৰাপং গচ্ছাম, সোচন্তে মিগলুদ্দকে’’তি. – ইমা গাথা অভাসি;
তত্থ চিত্তকতন্তি চিত্তং কতং চিত্তকতং, ৰত্থাভরণমালাদীহি ৰিচিত্তং কতন্তি অত্থো. বিম্বন্তি দীঘাদিভাৰেন যুত্তট্ঠানেসু দীঘাদীহি অঙ্গপচ্চঙ্গেহি মণ্ডিতং অত্তভাৰং. অরুকাযন্তি নৰন্নং ৰণমুখানং লোমকূপানঞ্চ ৰসেন ৰিস্সন্দমানঅসুচিং, সব্বসো চ অরুভূতং ৰণভূতং অরূনং ৰা কাযং. সমুস্সিতন্তি তীহি অট্ঠিসতেহি সমুস্সিতং. আতুরন্তি সব্বকালং ইরিযাপথন্তরাদীহি পরিহরিতব্বতায নিচ্চং গিলানং. বহুসঙ্কপ্পন্তি বালজনেন অভূতং আরোপেত্ৰা বহুধা সঙ্কপ্পিতব্বং. যস্স নত্থি ধুৰং ঠিতীতি যস্স কাযস্স ধুৰভাৰো ঠিতিসভাৰো নত্থি, একংসতো ভেদনৰিকিরণৰিদ্ধংসনধম্মোযেৰ. তং পস্সাতি সমীপে ঠিতং জনং, অত্তানমেৰ ৰা সন্ধায ৰদতি.
রূপন্তি সরীরং. সরীরম্পি হি ‘‘অট্ঠিঞ্চ পটিচ্চ, ন্হারুঞ্চ পটিচ্চ, মংসঞ্চ পটিচ্চ, চম্মঞ্চ পটিচ্চ, আকাসো পরিৰারিতো ‘রূপন্ত্ৰেৰ সঙ্খং গচ্ছতী’’তিআদীসু (ম. নি. ১.৩০৬) রূপন্তি ৰুচ্চতি. মণিনা কুণ্ডলেন চাতি সীসূপগাদিআভরণগতেন মণিনা কুণ্ডলেন চিত্তকতং. অট্ঠিং তচেন ওনদ্ধন্তি অল্লচম্মেন পরিযোনদ্ধং অতিরেকতিসতপভেদং অট্ঠিং পস্সাতি যোজনা. কুণ্ডলেন চাতি চ-সদ্দেন সেসাভরণালঙ্কারে সঙ্গণ্হাতি. সহ ৰত্থেহি সোভতীতি তযিদং রূপং মণিনা চিত্তকতম্পি ৰত্থেহি পটিচ্ছাদিতমেৰ সোভতি, ন অপটিচ্ছাদিতন্তি অত্থো. যে পন ‘‘অট্ঠিতচেনা’’তি পঠন্তি, তেসং অট্ঠিতচেনং ওনদ্ধং সোভতি, ওনদ্ধত্তা অট্ঠিতচেনাতি অত্থো.
অলত্তককতাতি অলত্তকেন কতরঞ্জনা লাখায সংরঞ্জিতা. পাদাতি চরণা. মুখং চুণ্ণকমক্খিতন্তি মুখং চুণ্ণকেন মক্খিতং, যং মণ্ডনমনুযুত্তা সাসপকক্কেন মুখপীল়কাদীনি হরিত্ৰা লোণমত্তিকায দুট্ঠলোহিতং হরিত্ৰা মুখচুণ্ণকৰিলেপনং করোন্তি, তং সন্ধায ৰুত্তং. অলন্তি বালস্স অন্ধপুথুজ্জনস্স নো চ পারগৰেসিনো ৰট্টাভিরতস্স মোহায সম্মোহনায সমত্থং তস্স চিত্তং মোহেতুং পরিযত্তং, পারগৰেসিনো পন ৰিৰট্টাভিরতস্স নো অলং ন পরিযত্তং.
অট্ঠাপদকতাতি অট্ঠপদাকারেন কতা সঞ্চিতা পুরিমভাগে কেসে কপ্পেত্ৰা নলাটস্স পটিচ্ছাদনৰসেন কতা কেসরচনা অট্ঠপদং নাম, যং ‘‘অলক’’ন্তিপি ৰুচ্চতি. নেত্তা অঞ্জনমক্খিতাতি উভোপি নযনানি অন্তো দ্ৰীসু অন্তেসু চ যথা অঞ্জনচ্ছাযা দিস্সতি, এৰং অঞ্জিতঞ্জনানি.
অঞ্জনীৰ নৰা চিত্তা, পূতিকাযো অলঙ্কতোতি যথা অঞ্জনী অঞ্জননাল়িকা নৰা অভিনৰা মালাকম্মমকরদন্তাদিৰসেন চিত্তা বহি মট্ঠা উজ্জলা দস্সনীযা, অন্তো পন ন দস্সনীযা হোতি, এৰমেৰ তাসং কাযো ন্হানব্ভঞ্জনৰত্থালঙ্কারেহি অলঙ্কতো বহি উজ্জলো, অন্তো পন পূতি নানপ্পকারঅসুচীহি ভরিতো তিট্ঠতীতি অত্থো.
ওদহীতি ওড্ডেসি. মিগৰোতি, মিগলুদ্দকো. পাসন্তি, দণ্ডৰাগুরং. নাসদাতি ন সঙ্ঘট্টেসি. ৰাগুরন্তি পাসং. নিৰাপন্তি মিগানং খাদনত্থায খিত্তং তিণাদিঘাসং. উপমা খো অযং থেরেন কতা অত্থস্স ৰিঞ্ঞাপনায. অযঞ্হেত্থ অত্থো – যথা মিগানং মারণত্থায দণ্ডৰাগুরং ওড্ডেত্ৰা তত্থ নিৰাপং ৰিকিরিয মিগলুদ্দকে নিলীনে ঠিতে তত্থেকো জৰপরক্কমসম্পন্নো ছেকো মিগো পাসং অফুসন্তো এৰ যথাসুখং নিৰাপং খাদিত্ৰা, ‘‘ৰঞ্চেসি ৰত মিগো’’তি মিগলুদ্দকে ৰিরৰন্তে এৰ গচ্ছতি. অপরো মিগো বলৰা ছেকো জৰসম্পন্নোৰ তত্থ গন্ত্ৰা নিৰাপং খাদিত্ৰা তত্থ তত্থ পাসং ছিন্দিত্ৰা, ‘‘ৰঞ্চেসি ৰত মিগো, পাসো ছিন্নো’’তি মিগলুদ্দকে সোচন্তে এৰ গচ্ছতি, এৰং মযম্পি পুব্বে পুথুজ্জনকালে মাতাপিতূহি আসজ্জনত্থায নিয্যাদিতে ভোগে ভুঞ্জিত্ৰা তত্থ তত্থ অসজ্জমানা নিক্খন্তা. ইদানি পন সব্বসো ছিন্নকিলেসা অপাসা হুত্ৰা ঠিতা, তেহি দিন্নভোজনং ভুঞ্জিত্ৰা তেসু সোচন্তেসু এৰ গচ্ছামাতি.
এৰং থেরো মিগলুদ্দকং ৰিয মাতাপিতরো, হিরঞ্ঞসুৰণ্ণং ইত্থাগারঞ্চ ৰাগুরজালং ৰিয, অত্তনা পুব্বে ভুত্তভোগে চ ইদানি ভুত্তভোজনঞ্চ নিৰাপতিণং ৰিয, অত্তানং মহামিগং ৰিয চ কত্ৰা দস্সেতি. ইমা গাথা ৰত্ৰা ৰেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৰা রঞ্ঞো কোরব্যস্স মিগাজিনউয্যানে মঙ্গলসিলাপট্টে নিসীদি. থেরস্স কির পিতা সত্তসু দ্ৰারকোট্ঠকেসু অগ্গল়ং দাপেত্ৰা মল্লে আণাপেসি ‘‘নিক্খমিতুং মা দেথ, কাসাযানি অপনেত্ৰা সেতকানি নিৰাসেথা’’তি, তস্মা থেরো আকাসেন অগমাসি. অথ রাজা কোরব্যো থেরস্স তত্থ নিসিন্নভাৰং সুত্ৰা তং উপসঙ্কমিত্ৰা সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা ‘‘ইধ, ভো রট্ঠপাল, পব্বজন্তো ব্যাধিপারিজুঞ্ঞং ৰা জরাভোগঞাতিপারিজুঞ্ঞং ৰা পত্তো পব্বজতি. ত্ৰং পন কিঞ্চিপি পারিজুঞ্ঞং অনুপগতো এৰ কস্মা পব্বজিতো’’তি পুচ্ছি. অথস্স থেরো, ‘‘উপনিয্যতি লোকো অদ্ধুৰো, অতাণো লোকো অনভিস্সরো, অস্সকো লোকো সব্বং পহায গমনীযং, ঊনো লোকো অতিত্তো তণ্হাদাসো’’তি (ম. নি. ২.৩০৫) ইমেসং চতুন্নং ধম্মুদ্দেসানং অত্তানং ৰিৰিত্তভাৰং কথেত্ৰা তস্সা দেসনায অনুগীতিং কথেন্তো –
৭৭৬. ‘‘পস্সামি লোকে সধনে মনুস্সে, লদ্ধান ৰিত্তং ন দদন্তি মোহা;
লুদ্ধা ধনং সন্নিচযং করোন্তি, ভিয্যোৰ কামে অভিপত্থযন্তি.
৭৭৭. ‘‘রাজা পসয্হপ্পথৰিং ৰিজেত্ৰা, সসাগরন্তং মহিমাৰসন্তো;
ওরং সমুদ্দস্স অতিত্তরূপো, পারং সমুদ্দস্সপি পত্থযেথ.
৭৭৮. ‘‘রাজা চ অঞ্ঞে চ বহূ মনুস্সা, অৰীততণ্হা মরণং উপেন্তি;
ঊনাৰ হুত্ৰান জহন্তি দেহং, কামেহি লোকম্হি ন হত্থি তিত্তি.
৭৭৯. ‘‘কন্দন্তি নং ঞাতী পকিরিয কেসে, ‘অহো ৰতা নো অমরা’তি চাহু;
ৰত্থেন নং পারুতং নীহরিত্ৰা, চিতং সমোধায ততো ডহন্তি.
৭৮০. ‘‘সো ডয্হতি সূলেহি তুজ্জমানো, একেন ৰত্থেন পহায ভোগে;
ন মীযমানস্স ভৰন্তি তাণা, ঞাতী চ মিত্তা অথ ৰা সহাযা.
৭৮১. ‘‘দাযাদকা তস্স ধনং হরন্তি, সত্তো পন গচ্ছতি যেনকম্মং;
ন মীযমানং ধনমন্ৰেতি কিঞ্চি, পুত্তা চ দারা চ ধনঞ্চ রট্ঠং.
৭৮২. ‘‘ন দীঘমাযুং লভতে ধনেন, ন চাপি ৰিত্তেন জরং ৰিহন্তি;
অপ্পং হিদং জীৰিতমাহু ধীরা, অসস্সতং ৰিপ্পরিণামধম্মং.
৭৮৩. ‘‘অড্ঢা দলিদ্দা চ ফুসন্তি ফস্সং, বালো চ ধীরো চ তথেৰ ফুট্ঠো;
বালো হি বাল্যা ৰধিতোৰ সেতি, ধীরো চ নো ৰেধতি ফস্সফুট্ঠো.
৭৮৪. ‘‘তস্মা হি পঞ্ঞাৰ ধনেন সেয্যা, যায ৰোসানমিধাধিগচ্ছতি;
অব্যোসিতত্তা হি ভৰাভৰেসু, পাপানি কম্মানি করোতি মোহা.
৭৮৫. ‘‘উপেতি গব্ভঞ্চ পরঞ্চ লোকং, সংসারমাপজ্জ পরম্পরায;
তস্সপ্পপঞ্ঞো অভিসদ্দহন্তো, উপেতি গব্ভঞ্চ পরঞ্চ লোকং.
৭৮৬. ‘‘চোরো যথা সন্ধিমুখে গহীতো, সকম্মুনা হঞ্ঞতি পাপধম্মো;
এৰং পজা পেচ্চ পরম্হি লোকে, সকম্মুনা হঞ্ঞতি পাপধম্মো.
৭৮৭. ‘‘কামা হি চিত্রা মধুরা মনোরমা, ৰিরূপরূপেন মথেন্তি চিত্তং;
আদীনৰং কামগুণেসু দিস্ৰা, তস্মা অহং পব্বজিতোম্হি রাজ.
৭৮৮. ‘‘দুমপ্ফলানীৰ পতন্তি মাণৰা, দহরা চ ৰুড্ঢা চ সরীরভেদা;
এতম্পি দিস্ৰা পব্বজিতোম্হি রাজ, অপণ্ণকং সামঞ্ঞমেৰ সেয্যো.
৭৮৯. ‘‘সদ্ধাযাহং পব্বজিতো, উপেতো জিনসাসনে;
অৰঞ্ঝা ময্হং পব্বজ্জা, অনণো ভুঞ্জামি ভোজনং.
৭৯০. ‘‘কামে আদিত্ততো দিস্ৰা, জাতরূপানি সত্থতো;
গব্ভৰোক্কন্তিতো দুক্খং, নিরযেসু মহব্ভযং.
৭৯১. ‘‘এতমাদীনৰং ঞত্ৰা, সংৰেগং অলভিং তদা;
সোহং ৰিদ্ধো তদা সন্তো, সম্পত্তো আসৰক্খযং.
৭৯২. ‘‘পরিচিণ্ণো মযা সত্থা, কতং বুদ্ধস্স সাসনং;
ওহিতো গরুকো ভারো, ভৰনেত্তি সমূহতা.
৭৯৩. ‘‘যস্সত্থায পব্বজিতো, অগারস্মানগারিযং;
সো মে অত্থো অনুপ্পত্তো, সব্বসংযোজনক্খযো’’তি. – ইমা গাথা অৰোচ;
তত্থ পস্সামি লোকেতি অহং, মহারাজ, ইমস্মিং লোকে সধনে ধনসম্পন্নে অড্ঢে মনুস্সে পস্সামি, তে পন লদ্ধান ৰিত্তং ধনং লভিত্ৰা ভোগসম্পত্তিযং ঠিতা সমণব্রাহ্মণাদীসু কস্সচি কিঞ্চিপি ন দদন্তি. কস্মা? মোহা কম্মস্সকতাপঞ্ঞায অভাৰতো. লুদ্ধা লোভাভিভূতা যথালদ্ধং ধনং সন্নিচযং সব্বসো নিচেতব্বং নিধেতব্বং করোন্তি. ভিয্যোৰ যথাধিগতকামতো উপরি কামে কামগুণে ‘‘তথাহং এদিসে চ ভোগে পটিলভেয্য’’ন্তি অভিপত্থযন্তি পচ্চাসীসন্তি তজ্জঞ্চ ৰাযামং করোন্তি.
ভিয্যো কামপত্থনায উদাহরণং দস্সেন্তো ‘‘রাজা’’তিআদিমাহ. তত্থ পসয্হপ্পথৰিং ৰিজেত্ৰাতি অত্তনো ৰংসানুগতং পথৰিং বলক্কারেন অভিৰিজিয. আৰসন্তোতি পসাসেন্তো. ওরং সমুদ্দস্সাতি অনৰসেসং সমুদ্দস্স ওরভাগং লভিত্ৰাপি তেন অতিত্তরূপো পারং সমুদ্দস্স দীপন্তরম্পি পত্থযেয্য.
অৰীততণ্হাতি অৰিগততণ্হা. ঊনাৰাতি অপরিপুণ্ণমনোরথাৰ. কামেহি লোকম্হি ন হত্থি তিত্তীতি তণ্হাৰিপন্নানং ইমস্মিং লোকে ৰত্থুকামেহি তিত্তি নাম নত্থি.
কন্দন্তি নন্তি মতপুরিসং উদ্দিস্স তস্স গুণে কিত্তেন্তা কন্দনং করোন্তি. অহো ৰতা নো অমরাতি চাহূতি অহো ৰত অম্হাকং ঞাতী অমরা সিযুন্তি চ কথেন্তি, গাথাসুখত্থঞ্হেত্থ ৰতা-ইতি দীঘং কত্ৰা ৰুত্তং.
সো ডয্হতি সূলেহি তুজ্জমানোতি সো মতসত্তো ছৰডাহকেহি সম্মা ঝাপেতুং সূলেহি তুজ্জমানো. তাণাতি পরিত্তাণকরা.
যেনকম্মন্তি যথাকম্মং. ধনন্তি ধনাযিতব্বং যংকিঞ্চি ৰত্থু. পুন ধনন্তি হিরঞ্ঞসুৰণ্ণং সন্ধায ৰদতি.
‘‘ন দীঘমাযু’’ন্তিআদিনা কামগুণস্স জরায চ পটিকারাভাৰং ৰত্ৰা পুন তস্স একন্তিকভাৰং দস্সেতুং ‘‘অপ্পং হী’’তিআদি ৰুত্তং. ফুসন্তীতি অনিট্ঠফস্সং ফুসন্তি পাপুণন্তি, তত্থ অড্ঢদলিদ্দতা অকারণন্তি দস্সেতি. ফস্সং বালো চ ধীরো চ তথেৰ ফুট্ঠোতি যথা বালো ইট্ঠানিট্ঠসম্ফস্সং ফুট্ঠো, তথেৰ ধীরো ইট্ঠানিট্ঠফস্সং ফুট্ঠো হোতি, ন এত্থ বালপণ্ডিতানং কোচি ৰিসেসো. অযং পন ৰিসেসো, বালো হি বাল্যা ৰধিতোৰ সেতীতি বালপুগ্গলো কেনচি দুক্খধম্মেন ফুট্ঠো সোচন্তো কিলমন্তো উরত্তাল়িং কন্দন্তো বালভাৰেন ৰধিতো পীল়িতোৰ হুত্ৰা সেতি সযতি. ইতো চিতো চ আৰট্টন্তো ৰিৰট্টন্তো ৰিরোধেন্তো ৰেধতি ফস্সফুট্ঠোতি ধীরো পন পণ্ডিতো দুক্খসম্ফস্সেন সম্ফুট্ঠো ন ৰেধতি কম্পনমত্তম্পি তস্স ন হোতীতি.
তস্মাতি যস্মা বালপণ্ডিতানং লোকধম্মে এদিসী পৰত্তি, তস্মা হি পঞ্ঞাৰ ধনেন সেয্যা, যায ৰোসানমিধাধিগচ্ছতীতি পঞ্ঞাৰ ধনতো পাসংসতরা, যায পঞ্ঞায ৰোসানং ভৰস্স পরিযোসানভূতং নিব্বানং অধিগচ্ছতি. অব্যোসিতত্তা হীতি অনধিগতনিট্ঠত্তা. ভৰাভৰেসূতি মহন্তামহন্তেসু ভৰেসু.
উপেতি গব্ভঞ্চ পরঞ্চ লোকং, সংসারমাপজ্জ পরম্পরাযাতি যো পাপানি কত্ৰা অপরাপরং সংসরণমাপজ্জিত্ৰা উপেতি গব্ভঞ্চ পরঞ্চ লোকং গব্ভসেয্যায পরলোকুপ্পত্তিযা চ ন মুচ্চতি, তস্স পাপকম্মকারিনো পুগ্গলস্স কিরিযং অভিসদ্দহন্তো ‘‘অত্তা চ মে হোতী’’তি পত্তিযাযন্তো অঞ্ঞোপি অপ্পপঞ্ঞো বালো যথা পটিপজ্জিত্ৰা উপেতি গব্ভঞ্চ পরঞ্চ লোকং, ন ততো পরিমুচ্চতি.
চোরো যথাতি যথা চোরো পাপধম্মো ঘরসন্ধিং ছিন্দন্তো সন্ধিমুখে আরক্খকপুরিসেহি গহিতো সকম্মুনা তেন অত্তনো সন্ধিচ্ছেদকম্মুনা কারণভূতেন কসাদীহি তাল়নাদিৰসেন হঞ্ঞতি রাজপুরিসেহি বাধিয্যতি বজ্ঝতি চ. এৰং পজাতি এৰমযং সত্তলোকো ইধ পাপানি করিত্ৰা পেচ্চ পত্ৰা তেন কম্মুনা পরম্হি লোকে নিরযাদীসু হঞ্ঞতি, পঞ্চৰিধবন্ধনকম্মকারণাদিৰসেন বাধিয্যতি.
এৰমেতাহি একাদসহি গাথাহি যথারহং চত্তারো ধম্মুদ্দেসে পকাসেত্ৰা ইদানি কামেসু সংসারে চ আদীনৰং দিস্ৰা সদ্ধায অত্তনো পব্বজিতভাৰং পব্বজিতকিচ্চস্স চ মত্থকপ্পত্তিং ৰিভাৰেন্তো ‘‘কামা হী’’তিআদিমাহ. তত্থ কামাতি ৰত্থুকামা মনাপিযা রূপাদযো ধম্মা, কিলেসকামা সব্বেপি রাগপ্পভেদা. ইধ পন ৰত্থুকামা ৰেদিতব্বা. তে হি রূপাদিৰসেন অনেকপ্পকারতায চিত্রা. লোকস্সাদৰসেন ইট্ঠাকারতায মধুরা. বালপুথুজ্জনানং মনং রমেন্তীতি মনোরমা. ৰিরূপরূপেনাতি ৰিৰিধরূপেন, অনেকৰিধসভাৰেনাতি অত্থো. তে হি রূপাদিৰসেন চিত্রা, নীলাদিৰসেন ৰিৰিধরূপা. এৰং তেন ৰিরূপরূপেন তথা তথা অস্সাদং দস্সেত্ৰা মথেন্তি চিত্তং পব্বজ্জায অভিরমিতুং ন দেন্তীতি ইমিনা অপ্পস্সাদবহুদুক্খতাদিনা আদীনৰং কামগুণেসু দিস্ৰা তস্মা তংনিমিত্তং অহং পব্বজিতো অম্হি. দুমপ্ফলানি পক্ককালে অপরিপক্ককালে চ যত্থ কত্থচি পরূপক্কমতো সরসতো ৰা পতন্তি, এৰং সত্তা দহরা চ ৰুড্ঢা চ সরীরস্স ভেদা পতন্তিযেৰ. এতম্পি দিস্ৰাতি এৰং অনিচ্চতম্পি পঞ্ঞাচক্খুনা দিস্ৰা, ন কেৰলং অপ্পস্সাদতাদিতায আদীনৰমেৰাতি অধিপ্পাযো. অপণ্ণকন্তি অৰিরদ্ধনকং সামঞ্ঞমেৰ সমণভাৰোৰ সেয্যো উত্তরিতরো.
সদ্ধাযাতি কম্মং কম্মফলং বুদ্ধসুবুদ্ধতং ধম্মসুধম্মতং সঙ্ঘসুপ্পটিপত্তিঞ্চ সদ্দহিত্ৰা. উপেতো জিনসাসনেতি সত্থু সাসনে সম্মাপটিপত্তিং উপগতো. অৰঞ্ঝা ময্হং পব্বজ্জা অরহত্তস্স অধিগতত্তা. ততো এৰ অনণো ভুঞ্জামি ভোজনং নিক্কিলেসৰসেন সামিভাৰতো সামিপরিভোগেন পরিভুঞ্জনতো.
কামে আদিত্ততো দিস্ৰাতি ৰত্থুকামে কিলেসকামে চ একাদসহি অগ্গীহি আদিত্তভাৰতো দিস্ৰা. জাতরূপানি সত্থতোতি কতাকতপ্পভেদা সব্বসুৰণ্ণৰিকতিযো অনত্থাৰহতায নিসিতসত্থতো. গব্ভৰোক্কন্তিতো দুক্খন্তি গব্ভৰোক্কন্তিতো পট্ঠায সব্বসংসারপৰত্তিদুক্খং. নিরযেসু মহব্ভযন্তি সউস্সদেসু অট্ঠসু মহানিরযেসু লব্ভমানং মহাভযঞ্চ সব্বত্থ দিস্ৰাতি যোজনা.
এতমাদীনৰং ঞত্ৰাতি এতং কামানং আদিত্ততাদিং সংসারে আদীনৰং দোসং ঞত্ৰা. সংৰেগং অলভিং তদাতি তস্মিং সত্থু সন্তিকে ধম্মস্স সুতকালে ভৰাদিকে সংৰেগং অলত্থং. ৰিদ্ধো তদা সন্তোতি তস্মিং গহট্ঠকালে রাগসল্লাদীহি ৰিদ্ধো সমানো ইদানি সত্থু সাসনং আগম্ম সম্পত্তো আসৰক্খযং, ৰিদ্ধো ৰা চত্তারি সচ্চানি, পটিৰিদ্ধোতি অত্থো. সেসং অন্তরন্তরাদীসু ৰুত্তত্তা সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.
এৰং থেরো রঞ্ঞো কোরব্যস্স ধম্মং দেসেত্ৰা সত্থু সন্তিকমেৰ গতো. সত্থা চ অপরভাগে অরিযগণমজ্ঝে নিসিন্নো থেরং সদ্ধাপব্বজিতানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.
রট্ঠপালত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.