১. সীলৰত্থেরগাথাৰণ্ণনা
দ্ৰাদসকনিপাতে সীলমেৰাতিআদিকা আযস্মতো সীলৰত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে ৰিৰট্টূপনিস্সযং কুসলং উপচিনিত্ৰা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে রাজগহে বিম্বিসাররঞ্ঞো পুত্তো হুত্ৰা নিব্বত্তি, সীলৰাতিস্স নামং অহোসি. তং ৰযপ্পত্তং রাজা অজাতসত্তু মারেতুকামো চণ্ডং মত্তহত্থিং আরোপেত্ৰা নানাৰিধেহি উপাযেহি উপক্কমন্তোপি মারেতুং নাসক্খি পচ্ছিমভৰিকস্স অরহত্তং অপ্পত্ৰা অন্তরা জীৰিতন্তরাযাভাৰতো. তস্স পৰত্তিং দিস্ৰা ভগৰা মহামোগ্গল্লানত্থেরং আণাপেসি – ‘‘সীলৰকুমারং আনেহী’’তি. থেরো ইদ্ধিবলেন সদ্ধিং হত্থিনা তং আনেসি. কুমারো হত্থিতো ওরুয্হ ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. ভগৰা তস্স অজ্ঝাসযানুরূপং ধম্মং দেসেসি. সো ধম্মং সুত্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৰা ৰিপস্সনায কম্মং করোন্তো নচিরস্সেৰ অরহত্তং পত্ৰা কোসলরট্ঠে ৰসতি. অথ নং অজাতসত্তু ‘‘মারেথা’’তি পুরিসে আণাপেসি. তে থেরস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা ঠিতা থেরেন কথিতং ধম্মকথং সুত্ৰা সঞ্জাতসংৰেগা পসন্নচিত্তা হুত্ৰা পব্বজিংসু. থেরো তেসং –
৬০৮. ‘‘সীলমেৰিধ সিক্খেথ, অস্মিং লোকে সুসিক্খিতং.
সীলঞ্হি সব্বসম্পত্তিং, উপনামেতি সেৰিতং.
৬০৯. ‘‘সীলং রক্খেয্য মেধাৰী, পত্থযানো তযো সুখে;
পসংসং ৰিত্তিলাভঞ্চ, পেচ্চ সগ্গে পমোদনং.
৬১০. ‘‘সীলৰা হি বহূ মিত্তে, সঞ্ঞমেনাধিগচ্ছতি;
দুস্সীলো পন মিত্তেহি, ধংসতে পাপমাচরং.
৬১১. ‘‘অৰণ্ণঞ্চ অকিত্তিঞ্চ, দুস্সীলো লভতে নরো;
ৰণ্ণং কিত্তিং পসংসঞ্চ, সদা লভতি সীলৰা.
৬১২. ‘‘আদি সীলং পতিট্ঠা চ, কল্যাণানঞ্চ মাতুকং;
পমুখং সব্বধম্মানং, তস্মা সীলং ৰিসোধযে.
৬১৩. ‘‘ৰেলা চ সংৰরং সীলং, চিত্তস্স অভিহাসনং;
তিত্থঞ্চ সব্ববুদ্ধানং, তস্মা সীলং ৰিসোধযে.
৬১৪. ‘‘সীলং বলং অপ্পটিমং, সীলং আৰুধমুত্তমং;
সীলমাভরণং সেট্ঠং, সীলং কৰচমব্ভুতং.
৬১৫. ‘‘সীলং সেতু মহেসক্খো, সীলং গন্ধো অনুত্তরো;
সীলং ৰিলেপনং সেট্ঠং, যেন ৰাতি দিসোদিসং.
৬১৬. ‘‘সীলং সম্বলমেৰগ্গং, সীলং পাথেয্যমুত্তমং;
সীলং সেট্ঠো অতিৰাহো, যেন যাতি দিসোদিসং.
৬১৭. ‘‘ইধেৰ নিন্দং লভতি, পেচ্চাপাযে চ দুম্মনো;
সব্বত্থ দুম্মনো বালো, সীলেসু অসমাহিতো.
৬১৮. ‘‘ইধেৰ কিত্তিং লভতি, পেচ্চ সগ্গে চ সুম্মনো;
সব্বত্থ সুমনো ধীরো, সীলেসু সুসমাহিতো.
৬১৯. ‘‘সীলমেৰ ইধ অগ্গং, পঞ্ঞৰা পন উত্তমো;
মনুস্সেসু চ দেৰেসু, সীলপঞ্ঞাণতো জয’’ন্তি. –
ইমাহি গাথাহি ধম্মং দেসেসি.
তত্থ সীলমেৰিধ সিক্খেথ, অস্মিং লোকেতি ইধাতি, নিপাতমত্তং, ইমস্মিং সত্তলোকে অত্থকামো কুলপুত্তো চারিত্তৰারিত্তাদিভেদং আদিতো সীলমেৰ সিক্খেয্য, সিক্খন্তো চ নং সুসিক্খিতং অখণ্ডাদিভাৰাপাদনেন সুট্ঠু সিক্খিতং সুপরিসুদ্ধং পরিপুণ্ণঞ্চ কত্ৰা সিক্খেয্য. অস্মিং লোকেতি ৰা ইমস্মিং সঙ্খারলোকে সিক্খিতব্বধম্মেসু সীলং আদিতো সিক্খেয্য. দিট্ঠিসম্পত্তিযাপি সীলস্স পতিট্ঠাভাৰতো আহ ‘‘সীলং হী’’তিআদি. তত্থ হীতি কারণৰচনং. যস্মা সীলং সেৰিতং পরিচিতং রক্খিতং মনুস্সসম্পত্তি, দিব্বসম্পত্তি, নিব্বানসম্পত্তীতি এতং সব্বসম্পত্তিং তংসমঙ্গিনো সত্তস্স উপনামেতি আৰহতি.
সীলং সব্বসম্পত্তিং উপনামেতীতি সঙ্খেপতো ৰুত্তমত্থং ৰিত্থারতো দস্সেন্তো ‘‘সীলং রক্খেয্যা’’তিআদিমাহ. তত্থ রক্খেয্যাতি গোপেয্য. পাণাতিপাতাদিতো হি ৰিরমন্তো ৰত্তপটিৰত্তঞ্চ পূরেন্তো পটিপক্খাভিভৰনতো তং রক্খতি নাম. মেধাৰীতি পঞ্ঞৰা, ইদং তস্স রক্খনুপাযদস্সনং ঞাণবলেন হিস্স সমাদানং অৰিকোপনঞ্চ হোতি. পত্থযানোতি ইচ্ছন্তো. তযো সুখেতি তীণি সুখানি. সুখনিমিত্তং ৰা ‘‘সুখ’’ন্তি অধিপ্পেতং. পসংসন্তি কিত্তিং, ৰিঞ্ঞূহি ৰা পসংসনং. ৰিত্তিলাভন্তি তুট্ঠিলাভং. ‘‘ৰিত্তলাভ’’ন্তি চ পঠন্তি, ধনলাভন্তি অত্থো. সীলৰা হি অপ্পমত্ততায মহন্তং ভোগক্খন্ধং অধিগচ্ছতি. পেচ্চাতি কালঙ্কত্ৰা. সগ্গে পমোদনন্তি দেৰলোকে ইট্ঠেহি কামগুণেহি, মোদনঞ্চ পত্থযমানোতি সম্বন্ধো. ইধলোকে পসংসং ৰিত্তিলাভং পরলোকে দিব্বসম্পত্তিযা মোদনঞ্চ ইচ্ছন্তো সীলং রক্খেয্যাতি যোজনা.
সঞ্ঞমেনাতি কাযাদীনং সংযমেন. সংযতো হি কাযদুচ্চরিতাদীহি কঞ্চি অৰিহেঠেন্তো অভযদানং দদন্তো পিযমনাপতায মিত্তানি গন্থতি. ধংসতেতি অপেতি. পাপমাচরন্তি পাণাতিপাতাদিপাপকম্মং করোন্তো. দুস্সীলঞ্হি পুগ্গলং অত্থকামা সত্তা ন ভজন্তি, অঞ্ঞদত্থু পরিৰজ্জেন্তি.
অৰণ্ণন্তি অগুণং, সম্মুখা গরহং ৰা. অকিত্তিন্তি, অযসং অসিলোকং. ৰণ্ণন্তি গুণং. কিত্তিন্তি সিলোকং পত্থটযসতং. পসংসন্তি সম্মুখা থোমনং.
আদীতি মূলং. সীলঞ্হি কুসলানং ধম্মানং আদি. যথাহ – ‘‘তস্মাতিহ ত্ৰং, ভিক্খু, আদিমেৰ ৰিসোধেহি কুসলেসু ধম্মেসু. কো চাদি কুসলানং ধম্মানং? সীলঞ্চ সুৰিসুদ্ধ’’ন্তি (সং. নি. ৫.৩৬৯). পতিট্ঠাতি অধিট্ঠানং. সীলঞ্হি সব্বেসং উত্তরিমনুস্সধম্মানং পতিট্ঠা. তেনাহ – ‘‘সীলে পতিট্ঠাযা’’তিআদি (সং. নি. ১.২৩; ১৯২; পেটকো. ২২; মি. প. ২.১.৯). কল্যাণানঞ্চ মাতুকন্তি সমথৰিপস্সনাদীনং কল্যাণধম্মানং মাতুভূতং, জনকন্তি, অত্থো. পমুখং সব্বধম্মানন্তি, সব্বেসং পামোজ্জাদীনং অনৰজ্জধম্মানং পমুখং মুখভূতং, পৰত্তিদ্ৰারন্তি অত্থো. তস্মাতি আদিভাৰাদিতো. ৰিসোধযেতি অক্খণ্ডাদিভাৰেন সম্পাদেয্য.
ৰেলাতি দুচ্চরিতেহি অনতিক্কমনীযট্ঠেন ৰেলা, সীমাতি অত্থো. ৰেলাযতি ৰা দুস্সিল্যং চলযতি ৰিদ্ধংসেতীতি ৰেলা. সংৰরং সীলং কাযদুচ্চরিতাদীনং উপ্পত্তিদ্ৰারস্স পিদহনতো. অভিহাসনন্তি তোসনং অৰিপ্পটিসারহেতুতায চিত্তস্সাভিপ্পমোদনতো. তিত্থঞ্চ সব্ববুদ্ধানন্তি সাৰকবুদ্ধা, পচ্চেকবুদ্ধা, সম্মাসম্বুদ্ধাতি সব্বেসং বুদ্ধানং কিলেসমলপ্পৰাহনে নিব্বানমহাসমুদ্দাৰগাহণে চ তিত্থভূতঞ্চ.
সীলং বলং অপ্পটিমন্তি মারসেনপ্পমদ্দনে অসদিসং বলং সেনাথামো চ. আৰুধমুত্তমন্তি সংকিলেসধম্মানং ছেদনে উত্তমং পহরণং. গুণসরীরোপসোভনট্ঠেন আভরণং. সেট্ঠন্তি সব্বকালং উত্তমং দব্বঞ্চ. সপাণপরিত্তানতো কৰচমব্ভুতং. ‘‘অব্ভিদ’’ন্তি চ পঠন্তি, অভেজ্জন্তি অত্থো.
অপাযমহোঘাতিক্কমনে সংসারমহোঘাতিক্কমনে চ কিলেসেহি অসংসীদনট্ঠেন সেতু. মহেসক্খোতি মহব্বলো. গন্ধো অনুত্তরোতি পটিৰাতং সব্বদিসাসু ৰাযনতো অনুত্তরো গন্ধো সব্বজনমনোহরত্তা. তেনাহ ‘‘যেন ৰাতি দিসোদিস’’ন্তি যেন সীলগন্ধেন তংসমঙ্গী দিসোদিসং সব্বা দিসা ৰাযতি. ‘‘দিসোদিসা’’তিপি পাল়ি, দস দিসাতি অত্থো.
সম্বলমেৰগ্গন্তি সম্বলং নাম পুটভত্তং. যথা পুটভত্তং গহেত্ৰা মগ্গং গচ্ছন্তো পুরিসো অন্তরামগ্গে জিঘচ্ছাদুক্খেন ন কিলমতি, এৰং সীলসম্পন্নোপি সুদ্ধং সীলসম্বলং গহেত্ৰা সংসারকন্তারং পটিপন্নো গতগতট্ঠানে ন কিলমতীতি সীলং অগ্গং সম্বলং নাম. তথা সীলং পাথেয্যমুত্তমং চোরাদীহি অসাধারণত্তা তত্থ তত্থ ইচ্ছিতব্বসম্পত্তিনিপ্ফাদনতো চ. অতিক্কামেন্তো তং তং ঠানং যথিচ্ছিতট্ঠানং ৰা ৰাহেতি সম্পাপেতীতি অতিৰাহো, যানং. কেনচি অনুপদ্দুতং হুত্ৰা ইচ্ছিতট্ঠানপ্পত্তিহেতুতায সীলং সেট্ঠং অতিৰাহো. যেনাতি যেন অতিৰাহেন যাতি দিসোদিসন্তি অগতিং গতিঞ্চাপি তং তং দিসং সুখেনেৰ গচ্ছতি.
ইধেৰ নিন্দং লভতীতি ইধলোকেপি দুম্মনো রাগাদীহি দূসিতচিত্তো ‘‘দুস্সীলো পাপধম্মো’’তি নিন্দং গরহং লভতি. পেচ্চ পরলোকেপি অপাযে ‘‘পুরিসত্তকলি অৰজাতা’’তিআদিনা যমপুরিসাদীহি চ নিন্দং লভতি. ন কেৰলং নিন্দমেৰ লভতি, অথ খো সব্বত্থ দুম্মনো বালো ইধলোকে দুচ্চরিতচরণেন দূসিতচিত্তো পরলোকে কম্মকারণাদিৰসেন দুক্খুপ্পত্তিযাতি সব্বত্থ বালো দুম্মনো হোতি. কথং? সীলেসু অসমাহিতো সম্মা সীলেসু ন ঠপিতচিত্তো অপ্পতিট্ঠিতচিত্তো.
ইধেৰ কিত্তিং লভতীতি ইধলোকেপি সুমনো ‘‘সপ্পুরিসো সীলৰা কল্যাণধম্মো’’তি কিত্তিং লভতি. পেচ্চ পরলোকেপি সগ্গে ‘‘অযং সপ্পুরিসো সীলৰা কল্যাণধম্মো. তথা হি দেৰানং সহব্যতং উপপন্নো’’তিআদিনা কিত্তিং লভতি. ন কেৰলং কিত্তিমেৰ লভতি, অথ খো ধীরো ধিতিসম্পন্নো সীলেসু সুট্ঠু সমাহিতো অপ্পিতচিত্তো সুপতিট্ঠিতচিত্তো সব্বত্থ ইধলোকে সুচরিতচরণেন, পরলোকে সম্পত্তিপটিলাভেন সুমনো সোমনস্সপ্পত্তো হোতি. সীলমেৰ ইধ অগ্গন্তি দুৰিধং সীলং লোকিযং লোকুত্তরন্তি. তত্থ লোকিযং তাৰ কামলোকে খত্তিযমহাসালাদীসু, দেৰলোকে ব্রহ্মলোকে চ উপপত্তিৰিসেসং আৰহতি, লাভীভাৰাদিকস্স চ কারণং হোতি. লোকুত্তরং পন সকলম্পি ৰট্টদুক্খং অতিক্কামেতীতি সীলং অগ্গমেৰ. তথা হি ৰুত্তং –
‘‘হীনেন ব্রহ্মচরিযেন, খত্তিযে উপপজ্জতি;
মজ্ঝিমেন চ দেৰত্তং, উত্তমেন ৰিসুজ্ঝতী’’তি. (জা. ১.৮.৭৫);
আকঙ্খেয্য চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু – ‘‘লাভী অস্সং চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারান’’ন্তি (ম. নি. ১.৬৫), ‘‘সীলেস্ৰেৰস্স পরিপূরকারী’’তি (ম. নি. ১.৬৫), ‘‘ইজ্ঝতি, ভিক্খৰে, সীলৰতো চেতোপণিধি ৰিসুদ্ধত্তা’’তি (অ. নি. ৮.৩৫; দী. নি. ৩.৩৩৭) চ.
লোকুত্তরসীলস্স পন সব্বসো পহীনপটিপক্খস্স সত্তমভৰতো পট্ঠায সংসারদুক্খং ৰিনিৰত্তেন্তস্স অগ্গভাৰে ৰত্তব্বমেৰ নত্থি. পঞ্ঞৰা পন উত্তমোতি ‘‘পঞ্ঞৰা পন পুগ্গলো উত্তমো পরমো সেট্ঠোযেৰা’’তি পুগ্গলাধিট্ঠানেন পঞ্ঞায এৰ সেট্ঠভাৰং ৰদতি. ইদানি সীলপঞ্ঞানং সেট্ঠভাৰং কিচ্চতো দস্সেন্তো ‘‘সীলপঞ্ঞাণতো জয’’ন্তি আহ. জযন্তি চ লিঙ্গৰিপল্লাসো দট্ঠব্বো, অহূতি ৰা ৰচনসেসো. তত্থ পজাননট্ঠেন পঞ্ঞাণং, সীলতো পঞ্ঞাণতো চ পটিপক্খজযো. ন হি সীলেন ৰিনা পঞ্ঞা সম্ভৰতি, পঞ্ঞায চ ৰিনা সীলং কিচ্চকরং, অঞ্ঞমঞ্ঞোপকারকঞ্চেতং. ৰুত্তঞ্হি ‘‘সীলপরিধোতা পঞ্ঞা, পঞ্ঞাপরিধোতং সীল’’ন্তি (দী. নি. ১.৩১৭) মনুস্সেসু চ দেৰেসূতি ইদং নেসং ঠানৰিসেসদস্সনং. তত্থ হি তানি সৰিসেসানি ৰত্তন্তি, সমাধি পনেত্থ সীলপক্খিকো পঞ্ঞায অধিট্ঠানভাৰতো, পঞ্ঞাপক্খিকো ৰা ভাৰেতব্বতো সীলাধিট্ঠানতো চ.
এৰং থেরো তেসং ভিক্খূনং সীলমুখেন ধম্মং দেসেন্তো অত্তনো সুৰিসুদ্ধসীলাদিগুণতাদীপনেন অঞ্ঞং ব্যাকাসি.
সীলৰত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.