২. সুনীতত্থেরগাথাৰণ্ণনা
নীচে কুলম্হীতিআদিকা আযস্মতো সুনীতত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে পুঞ্ঞানি উপচিনিত্ৰা দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো বুদ্ধস্স সুঞ্ঞকালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো বালজনেহি সদ্ধিং কীল়াপসুতো হুত্ৰা ৰিচরন্তো একং পচ্চেকবুদ্ধং গামে পিণ্ডায চরন্তং দিস্ৰা, ‘‘কিং তুয্হং সব্বসো ৰণিতসরীরস্স ৰিয সকলং কাযং পটিচ্ছাদেত্ৰা ভিক্খাচরণেন, ননু নাম কসিৰাণিজ্জাদীহি জীৰিকা কপ্পেতব্বা? তানি চে কাতুং ন সক্কোসি, ঘরে ঘরে মুত্তকরীসাদীনি নীহরন্তো পচ্ছা ৰত্থুসোধনেন জীৰাহী’’তি অক্কোসি. সো তেন কম্মেন নিরযে পচ্চিত্ৰা তস্সেৰ কম্মস্স ৰিপাকাৰসেসেন মনুস্সলোকেপি বহূনি জাতিসতানি পুপ্ফছড্ডককুলে নিব্বত্তিত্ৰা তথা জীৰিকং কপ্পেসি. ইমস্মিঞ্চ বুদ্ধুপ্পাদে পুপ্ফছড্ডককুলে এৰ নিব্বত্তো উক্কারসোধনকম্মেন জীৰিকং কপ্পেতি ঘাসচ্ছাদনমত্তম্পি অলভন্তো.
অথ ভগৰা পচ্ছিমযামে বুদ্ধাচিণ্ণং মহাকরুণাসমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৰা ততো ৰুট্ঠায বুদ্ধচক্খুনা লোকং ৰোলোকেন্তো সুনীতস্স হদযব্ভন্তরে ঘটে পদীপং ৰিয পজ্জলন্তং অরহত্তূপনিস্সযং দিস্ৰা ৰিভাতায রত্তিযা পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো রাজগহং পিণ্ডায পৰিট্ঠো. যস্সং ৰীথিযং সুনীতো উক্কারসোধনকম্মং করোতি, তং ৰীথিং পটিপজ্জি. সুনীতোপি তত্থ তত্থ ৰিঘাসুচ্চারসঙ্কারাদিকং রাসিং কত্ৰা পিটকেসু পক্খিপিত্ৰা কাজেনাদায পরিহরন্তো ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতং সত্থারং আগচ্ছন্তং দিস্ৰা সারজ্জমানো সম্ভমাকুলহদযো গমনমগ্গং নিলীযনোকাসঞ্চ অলভন্তো কাজং ভিত্তিপস্সে ঠপেত্ৰা একেন পস্সেন অনুপৰিসন্তো ৰিয ভিত্তিং অল্লীনো পঞ্জলিকো অট্ঠাসি. ‘‘ভিত্তিছিদ্দেন অপক্কমিতুকামো অহোসী’’তিপি ৰদন্তি.
সত্থা তস্স সমীপং পত্ৰা ‘‘অযং অত্তনো কুসলমূলসঞ্চোদিতং উপগতং মং সারজ্জমানো জাতিযা কম্মস্স চ নিহীনতায সম্মুখীভাৰম্পি লজ্জতি, হন্দস্স ৰেসারজ্জং উপ্পাদেস্সামী’’তি করৰীকরুতমঞ্জুনা সকলনগরনিন্নাদৰর-গম্ভীরেন ব্রহ্মস্সরেন ‘‘সুনীতা’’তি আলপিত্ৰা ‘‘কিং ইমায দুক্খজীৰিকায পব্বজিতুং সক্খিস্সতী’’তি আহ. সুনীতো তেন সত্থু ৰচনেন অমতেন ৰিয অভিসিত্তো উল়ারং পীতিসোমনস্সং পটিসংৰেদেন্তো ‘‘ভগৰা, সচে মাদিসাপি ইধ পব্বজ্জং লভন্তি, কস্মাহং ন পব্বজিস্সামি, পব্বাজেথ মং ভগৰা’’তি আহ. সত্থা ‘‘এহি, ভিক্খূ’’তি আহ. সো তাৰদেৰ এহিভিক্খুভাৰেন পব্বজ্জং উপসম্পদঞ্চ লভিত্ৰা ইদ্ধিমযপত্তচীৰরধরো ৰস্সসট্ঠিকত্থেরো ৰিয হুত্ৰা সত্থু সন্তিকে অট্ঠাসি. ভগৰা তং ৰিহারং নেত্ৰা কম্মট্ঠানং আচিক্খি. সো পঠমং অট্ঠ সমাপত্তিযো, পঞ্চ চ অভিঞ্ঞাযো নিব্বত্তেত্ৰা ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা ছল়ভিঞ্ঞো অহোসি. তং সক্কাদযো দেৰা ব্রহ্মানো চ উপসঙ্কমিত্ৰা নমস্সিংসু. তেন ৰুত্তং –
‘‘তা দেৰতা সত্তসতা উল়ারা, ব্রহ্মা চ ইন্দো উপসঙ্কমিত্ৰা;
আজানীযং জাতিজরাভিভূতং, সুনীতং নমস্সন্তি পসন্নচিত্তা’’তিআদি.
ভগৰা তংযেৰ দেৰসঙ্ঘপুরক্খতং দিস্ৰা সিতং কত্ৰা পসংসন্তো ‘‘তপেন ব্রহ্মচরিযেনা’’তি গাথায ধম্মং দেসেসি. অথ নং সম্বহুলা ভিক্খূ সীহনাদং নদাপেতুকামা, ‘‘আৰুসো সুনীত, কস্মা কুলা ত্ৰং পব্বজিতো, কথং ৰা পব্বজিতো, কথঞ্চ সচ্চানি পটিৰিজ্ঝী’’তি পুচ্ছিংসু. সো তং সব্বং পকাসেন্তো –
৬২০. ‘‘নীচে কুলম্হি জাতোহং, দলিদ্দো অপ্পভোজনো;
হীনকম্মং মমং আসি, অহোসিং পুপ্ফছড্ডকো.
৬২১. ‘‘জিগুচ্ছিতো মনুস্সানং, পরিভূতো চ ৰম্ভিতো;
নীচং মনং করিত্ৰান, ৰন্দিস্সং বহুকং জনং.
৬২২. ‘‘অথদ্দসাসিং সম্বুদ্ধং, ভিক্খুসঙ্ঘপুরক্খতং;
পৰিসন্তং মহাৰীরং, মগধানং পুরুত্তমং.
৬২৩. ‘‘নিক্খিপিত্ৰান ব্যাভঙ্গিং, ৰন্দিতুং উপসঙ্কমিং;
মমেৰ অনুকম্পায, অট্ঠাসি পুরিসুত্তমো.
৬২৪. ‘‘ৰন্দিত্ৰা সত্থুনো পাদে, একমন্তং ঠিতো তদা;
পব্বজ্জং অহমাযাচিং, সব্বসত্তানমুত্তমং.
৬২৫. ‘‘ততো কারুণিকো সত্থা, সব্বলোকানুকম্পকো;
‘এহি ভিক্খূ’তি মং আহ, সা মে আসূপসম্পদা.
৬২৬. ‘‘সোহং একো অরঞ্ঞস্মিং, ৰিহরন্তো অতন্দিতো.
অকাসিং সত্থু ৰচনং, যথা মং ওৰদী জিনো.
৬২৭. ‘‘রত্তিযা পঠমং যামং, পুব্বজাতিমনুস্সরিং;
রত্তিযা মজ্ঝিমং যামং, দিব্বচক্খুং ৰিসোধযিং;
রত্তিযা পচ্ছিমে যামে, তমোখন্ধং পদালযিং.
৬২৮. ‘‘ততো রত্যাৰিৰসানে, সূরিযুগ্গমনং পতি; (জা. ১.১১.৭৯);
ইন্দো ব্রহ্মা চ আগন্ত্ৰা, মং নমস্সিংসু পঞ্জলী.
৬২৯. ‘‘নমো তে পুরিসাজঞ্ঞ, নমো তে পুরিসুত্তম;
যস্স তে আসৰা খীণা, দক্খিণেয্যোসি মারিস.
৬৩০. ‘‘ততো দিস্ৰান মং সত্থা, দেৰসঙ্ঘপুরক্খতং;
সিতং পাতুকরিত্ৰান, ইমমত্থং অভাসথ.
৬৩১. ‘‘তপেন ব্রহ্মচরিযেন, সংযমেন দমেন চ;
এতেন ব্রাহ্মণো হোতি, এতং ব্রাহ্মণমুত্তম’’ন্তি. –
ইমাহি গাথাহি সীহনাদং নদি.
তত্থ নীচেতি লামকে সব্বনিহীনে. উচ্চনীচভাৰো হি নাম সত্তানং উপাদাযুপাদায, অযং পন সব্বনিহীনে পুক্কুসকুলে উপ্পন্নতং দস্সেন্তো ‘‘নীচে কুলম্হি জাতো’’তি আহ. তেন ৰুত্তং – ‘‘নীচেতি লামকে সব্বনিহীনে’’তি. দলিদ্দোতি দুগ্গতো, দলিদ্দাপি কেচি কদাচি ঘাসচ্ছাদনস্স লাভিনো, অকসিরৰুত্তিনো হোন্তি, অহং পন সব্বকালং কসিরৰুত্তিতায হীনো উদ্ধনং উপট্ঠপিতউক্খলিকো দস্সনযুত্তং থেৰকম্পি অপস্সিং যেৰাতি দস্সেন্তো ‘‘অপ্পভোজনো’’তি আহ. নীচকুলিকা দলিদ্দাপি কেচি অনীচকম্মাজীৰা হোন্তি, ময্হং পন ন তথাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘হীনকম্মং মমং আসী’’তি. কীদিসন্তি চে? অহোসিং পুপ্ফছড্ডকো, হত্থৰিকলস্স হত্থৰাতি ৰিয উপচারৰসেনাযং ইমস্স সমঞ্ঞা অহোসি যদিদং ‘‘পুপ্ফছড্ডকো’’তি. মিলাতপুপ্ফসন্থরৰণ্ণতায ৰা উক্কারভূমিযা এৰং ৰুত্তো.
জিগুচ্ছিতোতি জাতিযা চেৰ কম্মুনা চ হীল়িতো. মনুস্সানন্তি মনুস্সেহি. পরিভূতোতি অৰঞ্ঞাতো. ৰম্ভিতোতি খুংসিতো. নীচং মনং করিত্ৰানাতি অঞ্ঞে মনুস্সে সিনেরুং ৰিয উক্খিপিত্ৰা তেসং পাদপংসুতোপি অত্তানং নিহীনং কত্ৰা পৰত্তিযা নীচং নিহীনং মনং কত্ৰা. ৰন্দিস্সং বহুকং জনন্তি পুথুমহাজনং দিট্ঠদিট্ঠকালে ৰন্দিং সিরসি অঞ্জলিং করোন্তো পণামিং.
অথাতি অধিকারন্তরদীপনে নিপাতো. অদ্দসাসিন্তি অদ্দক্খিং. মগধানন্তি মগধা নাম জানপদিনো রাজকুমারা, তেসং নিৰাসো একোপি জনপদো রুল়্হিযা ‘‘মগধান’’ন্তি ৰুত্তো, মগধজনপদস্সাতি অত্থো. পুরুত্তমন্তি উত্তমং নগরং.
ব্যাভঙ্গিন্তি কাজং. পব্বজ্জং অহমাযাচিন্তি, ‘‘সুনীত, পব্বজিতুং সক্খিস্সসী’’তি সত্থারা ওকাসে কতে অহং পব্বজ্জং অযাচিং. আসূপসম্পদাতি ‘‘এহি, ভিক্খূ’’তি সত্থু ৰচনমত্তেন আসি উপসম্পদা. যথা মং ওৰদীতি ‘‘এৰং সমথপুব্বঙ্গমং ৰিপস্সনং ভাৰেহী’’তি যথা মং ওৰদি, তথা সত্থুনো ৰচনং অকাসিং পটিপজ্জিং. রত্তিযাতিআদি তস্সা পটিপত্তিযা রসদস্সনং. তত্থ পুব্বেনিৰাসঞাণং অনাগতংসঞাণঞ্চ বহুকিচ্চন্তি ‘‘পঠমং যামং মজ্ঝিমং যাম’’ন্তি অচ্চন্তসংযোগৰসেন উপযোগৰচনং ৰুত্তং. ন তথা আসৰক্খযঞাণং একাভিসমযৰসেন পৰত্তনতোতি ‘‘পচ্ছিমে যামে’’তি ভুম্মৰসেন ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. ইন্দোতি সক্কো দেৰরাজা. ব্রহ্মাতি মহাব্রহ্মা. ইন্দব্রহ্মগ্গহণেন অঞ্ঞেসং কামদেৰানং ব্রহ্মূনঞ্চ আগমনং ৰুত্তমেৰাতি দট্ঠব্বং. উক্কট্ঠনিদ্দেসো হেস যথা ‘‘রাজা আগতো’’তি. নমস্সিংসূতি কাযেন ৰাচায চ নমক্কারং অকংসু.
তত্থ কাযেন কতং নমক্কারং দস্সেন্তো ‘‘পঞ্জলী’’তি ৰত্ৰা ৰাচায কতং দস্সেতুং ‘‘নমো তে’’তিআদি ৰুত্তং. দেৰসঙ্ঘপুরক্খতন্তি দেৰগ্গহণেন উপপত্তিদেৰভাৰতো ব্রহ্মানোপি গহিতা. সিতং পাতুকরিত্ৰানাতি অত্তনো ওৰাদস্স মহপ্ফলতং দেৰব্রহ্মূনঞ্চ গুণসম্পত্তিং নিস্সায সত্থা সিতং পাত্ৰাকাসি. পাতুকরোন্তো চ ন অঞ্ঞে ৰিয দন্তে ৰিদংসেতি, মুখাধানং পন থোকং ৰিৰরতি, তত্তকেন চ অভিভূতদিব্বফলিকমুত্তরস্মিযো অৰহসিততারকাসসিমরীচিযো সুসুক্কদাঠসম্ভৰা ঘনরস্মিযো নিক্খমিত্ৰা তিক্খত্তুং সত্থু মুখং পদক্খিণং করোন্তি, তং দিস্ৰা পচ্ছতো গচ্ছন্তাপি সত্থা সিতং পাত্ৰাকাসীতি সঞ্জানন্তি.
তপেনাতি ইন্দ্রিযসংৰরেন, ‘‘ধুতধম্মসমাদানেনা’’তি কেচি. সংযমেনাতি সীলেন. দমেনাতি পঞ্ঞায. ব্রহ্মচরিযেনাতি অৰসিট্ঠসেট্ঠচরিযায. এতেনাতি যথাৰুত্তেন তপাদিনা. ব্রাহ্মণো হোতি বাহিতপাপভাৰতো. এতন্তি তপাদি যথাৰুত্তং. ব্রাহ্মণমুত্তমন্তি উত্তমং ব্রাহ্মণং, ব্রাহ্মণেসু ৰা উত্তমং সব্বসেট্ঠং, অহূতি ৰচনসেসো. ব্রাহ্মণন্তি ৰা ব্রহ্মঞ্ঞমাহ, এৰং উত্তমং ব্রহ্মঞ্ঞং, ন জচ্চাদীতি অধিপ্পাযো. ন হি জাতিকুলপদেসগোত্তসম্পত্তিআদযো অরিযভাৰস্স কারণং, অধিসীলসিক্খাদযো এৰ পন কারণং. তেনাহ –
‘‘যথা সঙ্কারঠানস্মিং, উজ্ঝিতস্মিং মহাপথে;
পদুমং তত্থ জাযেথ, সুচিগন্ধং মনোরমং.
‘‘এৰং সঙ্কারভূতেসু, অন্ধভূতে পুথুজ্জনে;
অতিরোচতি পঞ্ঞায, সম্মাসম্বুদ্ধসাৰকো’’তি. (ধ. প. ৫৮-৫৯);
এৰং থেরো তেহি ভিক্খূহি পুচ্ছিতমত্থং ইমাহি গাথাহি ৰিস্সজ্জেন্তো সীহনাদং নদীতি.
সুনীতত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
দ্ৰাদসকনিপাতৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.