১২. দ্ৰাদসকনিপাতো
১. সীলৰত্থেরগাথাৰণ্ণনা
দ্ৰাদসকনিপাতে সীলমেৰাতিআদিকা আযস্মতো সীলৰত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে ৰিৰট্টূপনিস্সযং কুসলং উপচিনিত্ৰা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে রাজগহে বিম্বিসাররঞ্ঞো পুত্তো হুত্ৰা নিব্বত্তি, সীলৰাতিস্স নামং অহোসি. তং ৰযপ্পত্তং রাজা অজাতসত্তু মারেতুকামো চণ্ডং মত্তহত্থিং আরোপেত্ৰা নানাৰিধেহি উপাযেহি উপক্কমন্তোপি মারেতুং নাসক্খি পচ্ছিমভৰিকস্স অরহত্তং অপ্পত্ৰা অন্তরা জীৰিতন্তরাযাভাৰতো. তস্স পৰত্তিং দিস্ৰা ভগৰা মহামোগ্গল্লানত্থেরং আণাপেসি – ‘‘সীলৰকুমারং আনেহী’’তি. থেরো ইদ্ধিবলেন সদ্ধিং হত্থিনা তং আনেসি. কুমারো হত্থিতো ওরুয্হ ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. ভগৰা তস্স অজ্ঝাসযানুরূপং ধম্মং দেসেসি. সো ধম্মং সুত্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৰা ৰিপস্সনায কম্মং করোন্তো নচিরস্সেৰ অরহত্তং পত্ৰা কোসলরট্ঠে ৰসতি. অথ নং অজাতসত্তু ‘‘মারেথা’’তি পুরিসে আণাপেসি. তে থেরস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা ঠিতা থেরেন কথিতং ধম্মকথং সুত্ৰা সঞ্জাতসংৰেগা পসন্নচিত্তা হুত্ৰা পব্বজিংসু. থেরো তেসং –
৬০৮. ‘‘সীলমেৰিধ সিক্খেথ, অস্মিং লোকে সুসিক্খিতং.
সীলঞ্হি সব্বসম্পত্তিং, উপনামেতি সেৰিতং.
৬০৯. ‘‘সীলং রক্খেয্য মেধাৰী, পত্থযানো তযো সুখে;
পসংসং ৰিত্তিলাভঞ্চ, পেচ্চ সগ্গে পমোদনং.
৬১০. ‘‘সীলৰা হি বহূ মিত্তে, সঞ্ঞমেনাধিগচ্ছতি;
দুস্সীলো পন মিত্তেহি, ধংসতে পাপমাচরং.
৬১১. ‘‘অৰণ্ণঞ্চ অকিত্তিঞ্চ, দুস্সীলো লভতে নরো;
ৰণ্ণং কিত্তিং পসংসঞ্চ, সদা লভতি সীলৰা.
৬১২. ‘‘আদি সীলং পতিট্ঠা চ, কল্যাণানঞ্চ মাতুকং;
পমুখং সব্বধম্মানং, তস্মা সীলং ৰিসোধযে.
৬১৩. ‘‘ৰেলা চ সংৰরং সীলং, চিত্তস্স অভিহাসনং;
তিত্থঞ্চ সব্ববুদ্ধানং, তস্মা সীলং ৰিসোধযে.
৬১৪. ‘‘সীলং বলং অপ্পটিমং, সীলং আৰুধমুত্তমং;
সীলমাভরণং সেট্ঠং, সীলং কৰচমব্ভুতং.
৬১৫. ‘‘সীলং সেতু মহেসক্খো, সীলং গন্ধো অনুত্তরো;
সীলং ৰিলেপনং সেট্ঠং, যেন ৰাতি দিসোদিসং.
৬১৬. ‘‘সীলং সম্বলমেৰগ্গং, সীলং পাথেয্যমুত্তমং;
সীলং সেট্ঠো অতিৰাহো, যেন যাতি দিসোদিসং.
৬১৭. ‘‘ইধেৰ নিন্দং লভতি, পেচ্চাপাযে চ দুম্মনো;
সব্বত্থ দুম্মনো বালো, সীলেসু অসমাহিতো.
৬১৮. ‘‘ইধেৰ কিত্তিং লভতি, পেচ্চ সগ্গে চ সুম্মনো;
সব্বত্থ সুমনো ধীরো, সীলেসু সুসমাহিতো.
৬১৯. ‘‘সীলমেৰ ইধ অগ্গং, পঞ্ঞৰা পন উত্তমো;
মনুস্সেসু চ দেৰেসু, সীলপঞ্ঞাণতো জয’’ন্তি. –
ইমাহি গাথাহি ধম্মং দেসেসি.
তত্থ সীলমেৰিধ সিক্খেথ, অস্মিং লোকেতি ইধাতি, নিপাতমত্তং, ইমস্মিং সত্তলোকে অত্থকামো কুলপুত্তো চারিত্তৰারিত্তাদিভেদং আদিতো সীলমেৰ সিক্খেয্য, সিক্খন্তো চ নং সুসিক্খিতং অখণ্ডাদিভাৰাপাদনেন সুট্ঠু সিক্খিতং সুপরিসুদ্ধং পরিপুণ্ণঞ্চ কত্ৰা সিক্খেয্য. অস্মিং লোকেতি ৰা ইমস্মিং সঙ্খারলোকে সিক্খিতব্বধম্মেসু সীলং আদিতো সিক্খেয্য. দিট্ঠিসম্পত্তিযাপি সীলস্স পতিট্ঠাভাৰতো আহ ‘‘সীলং হী’’তিআদি. তত্থ হীতি কারণৰচনং. যস্মা সীলং সেৰিতং পরিচিতং রক্খিতং মনুস্সসম্পত্তি, দিব্বসম্পত্তি, নিব্বানসম্পত্তীতি এতং সব্বসম্পত্তিং তংসমঙ্গিনো সত্তস্স উপনামেতি আৰহতি.
সীলং সব্বসম্পত্তিং উপনামেতীতি সঙ্খেপতো ৰুত্তমত্থং ৰিত্থারতো দস্সেন্তো ‘‘সীলং রক্খেয্যা’’তিআদিমাহ. তত্থ রক্খেয্যাতি গোপেয্য. পাণাতিপাতাদিতো হি ৰিরমন্তো ৰত্তপটিৰত্তঞ্চ পূরেন্তো পটিপক্খাভিভৰনতো তং রক্খতি নাম. মেধাৰীতি পঞ্ঞৰা, ইদং তস্স রক্খনুপাযদস্সনং ঞাণবলেন হিস্স সমাদানং অৰিকোপনঞ্চ হোতি. পত্থযানোতি ইচ্ছন্তো. তযো সুখেতি তীণি সুখানি. সুখনিমিত্তং ৰা ‘‘সুখ’’ন্তি অধিপ্পেতং. পসংসন্তি কিত্তিং, ৰিঞ্ঞূহি ৰা পসংসনং. ৰিত্তিলাভন্তি তুট্ঠিলাভং. ‘‘ৰিত্তলাভ’’ন্তি চ পঠন্তি, ধনলাভন্তি অত্থো. সীলৰা হি অপ্পমত্ততায মহন্তং ভোগক্খন্ধং অধিগচ্ছতি. পেচ্চাতি কালঙ্কত্ৰা. সগ্গে পমোদনন্তি দেৰলোকে ইট্ঠেহি কামগুণেহি, মোদনঞ্চ পত্থযমানোতি সম্বন্ধো. ইধলোকে পসংসং ৰিত্তিলাভং পরলোকে দিব্বসম্পত্তিযা মোদনঞ্চ ইচ্ছন্তো সীলং রক্খেয্যাতি যোজনা.
সঞ্ঞমেনাতি কাযাদীনং সংযমেন. সংযতো হি কাযদুচ্চরিতাদীহি কঞ্চি অৰিহেঠেন্তো অভযদানং দদন্তো পিযমনাপতায মিত্তানি গন্থতি. ধংসতেতি অপেতি. পাপমাচরন্তি পাণাতিপাতাদিপাপকম্মং করোন্তো. দুস্সীলঞ্হি পুগ্গলং অত্থকামা সত্তা ন ভজন্তি, অঞ্ঞদত্থু পরিৰজ্জেন্তি.
অৰণ্ণন্তি অগুণং, সম্মুখা গরহং ৰা. অকিত্তিন্তি, অযসং অসিলোকং. ৰণ্ণন্তি গুণং. কিত্তিন্তি সিলোকং পত্থটযসতং. পসংসন্তি সম্মুখা থোমনং.
আদীতি মূলং. সীলঞ্হি কুসলানং ধম্মানং আদি. যথাহ – ‘‘তস্মাতিহ ত্ৰং, ভিক্খু, আদিমেৰ ৰিসোধেহি কুসলেসু ধম্মেসু. কো চাদি কুসলানং ধম্মানং? সীলঞ্চ সুৰিসুদ্ধ’’ন্তি (সং. নি. ৫.৩৬৯). পতিট্ঠাতি অধিট্ঠানং. সীলঞ্হি সব্বেসং উত্তরিমনুস্সধম্মানং পতিট্ঠা. তেনাহ – ‘‘সীলে পতিট্ঠাযা’’তিআদি (সং. নি. ১.২৩; ১৯২; পেটকো. ২২; মি. প. ২.১.৯). কল্যাণানঞ্চ মাতুকন্তি সমথৰিপস্সনাদীনং কল্যাণধম্মানং মাতুভূতং, জনকন্তি, অত্থো. পমুখং সব্বধম্মানন্তি, সব্বেসং পামোজ্জাদীনং অনৰজ্জধম্মানং পমুখং মুখভূতং, পৰত্তিদ্ৰারন্তি অত্থো. তস্মাতি আদিভাৰাদিতো. ৰিসোধযেতি অক্খণ্ডাদিভাৰেন সম্পাদেয্য.
ৰেলাতি দুচ্চরিতেহি অনতিক্কমনীযট্ঠেন ৰেলা, সীমাতি অত্থো. ৰেলাযতি ৰা দুস্সিল্যং চলযতি ৰিদ্ধংসেতীতি ৰেলা. সংৰরং সীলং কাযদুচ্চরিতাদীনং উপ্পত্তিদ্ৰারস্স পিদহনতো. অভিহাসনন্তি তোসনং অৰিপ্পটিসারহেতুতায চিত্তস্সাভিপ্পমোদনতো. তিত্থঞ্চ সব্ববুদ্ধানন্তি সাৰকবুদ্ধা, পচ্চেকবুদ্ধা, সম্মাসম্বুদ্ধাতি সব্বেসং বুদ্ধানং কিলেসমলপ্পৰাহনে নিব্বানমহাসমুদ্দাৰগাহণে চ তিত্থভূতঞ্চ.
সীলং বলং অপ্পটিমন্তি মারসেনপ্পমদ্দনে অসদিসং বলং সেনাথামো চ. আৰুধমুত্তমন্তি সংকিলেসধম্মানং ছেদনে উত্তমং পহরণং. গুণসরীরোপসোভনট্ঠেন আভরণং. সেট্ঠন্তি সব্বকালং উত্তমং দব্বঞ্চ. সপাণপরিত্তানতো কৰচমব্ভুতং. ‘‘অব্ভিদ’’ন্তি চ পঠন্তি, অভেজ্জন্তি অত্থো.
অপাযমহোঘাতিক্কমনে সংসারমহোঘাতিক্কমনে চ কিলেসেহি অসংসীদনট্ঠেন সেতু. মহেসক্খোতি মহব্বলো. গন্ধো অনুত্তরোতি পটিৰাতং সব্বদিসাসু ৰাযনতো অনুত্তরো গন্ধো সব্বজনমনোহরত্তা. তেনাহ ‘‘যেন ৰাতি দিসোদিস’’ন্তি যেন সীলগন্ধেন তংসমঙ্গী দিসোদিসং সব্বা দিসা ৰাযতি. ‘‘দিসোদিসা’’তিপি পাল়ি, দস দিসাতি অত্থো.
সম্বলমেৰগ্গন্তি সম্বলং নাম পুটভত্তং. যথা পুটভত্তং গহেত্ৰা মগ্গং গচ্ছন্তো পুরিসো অন্তরামগ্গে জিঘচ্ছাদুক্খেন ন কিলমতি, এৰং সীলসম্পন্নোপি সুদ্ধং সীলসম্বলং গহেত্ৰা সংসারকন্তারং পটিপন্নো গতগতট্ঠানে ন কিলমতীতি সীলং অগ্গং সম্বলং নাম. তথা সীলং পাথেয্যমুত্তমং চোরাদীহি অসাধারণত্তা তত্থ তত্থ ইচ্ছিতব্বসম্পত্তিনিপ্ফাদনতো চ. অতিক্কামেন্তো তং তং ঠানং যথিচ্ছিতট্ঠানং ৰা ৰাহেতি সম্পাপেতীতি অতিৰাহো, যানং. কেনচি অনুপদ্দুতং হুত্ৰা ইচ্ছিতট্ঠানপ্পত্তিহেতুতায সীলং সেট্ঠং অতিৰাহো. যেনাতি যেন অতিৰাহেন যাতি দিসোদিসন্তি অগতিং গতিঞ্চাপি তং তং দিসং সুখেনেৰ গচ্ছতি.
ইধেৰ নিন্দং লভতীতি ইধলোকেপি দুম্মনো রাগাদীহি দূসিতচিত্তো ‘‘দুস্সীলো পাপধম্মো’’তি নিন্দং গরহং লভতি. পেচ্চ পরলোকেপি অপাযে ‘‘পুরিসত্তকলি অৰজাতা’’তিআদিনা যমপুরিসাদীহি চ নিন্দং লভতি. ন কেৰলং নিন্দমেৰ লভতি, অথ খো সব্বত্থ দুম্মনো বালো ইধলোকে দুচ্চরিতচরণেন দূসিতচিত্তো পরলোকে কম্মকারণাদিৰসেন দুক্খুপ্পত্তিযাতি সব্বত্থ বালো দুম্মনো হোতি. কথং? সীলেসু অসমাহিতো সম্মা সীলেসু ন ঠপিতচিত্তো অপ্পতিট্ঠিতচিত্তো.
ইধেৰ কিত্তিং লভতীতি ইধলোকেপি সুমনো ‘‘সপ্পুরিসো সীলৰা কল্যাণধম্মো’’তি কিত্তিং লভতি. পেচ্চ পরলোকেপি সগ্গে ‘‘অযং সপ্পুরিসো সীলৰা কল্যাণধম্মো. তথা হি দেৰানং সহব্যতং উপপন্নো’’তিআদিনা কিত্তিং লভতি. ন কেৰলং কিত্তিমেৰ লভতি, অথ খো ধীরো ধিতিসম্পন্নো সীলেসু সুট্ঠু সমাহিতো অপ্পিতচিত্তো সুপতিট্ঠিতচিত্তো সব্বত্থ ইধলোকে সুচরিতচরণেন, পরলোকে সম্পত্তিপটিলাভেন সুমনো সোমনস্সপ্পত্তো হোতি. সীলমেৰ ইধ অগ্গন্তি দুৰিধং সীলং লোকিযং লোকুত্তরন্তি. তত্থ লোকিযং তাৰ কামলোকে খত্তিযমহাসালাদীসু, দেৰলোকে ব্রহ্মলোকে চ উপপত্তিৰিসেসং আৰহতি, লাভীভাৰাদিকস্স চ কারণং হোতি. লোকুত্তরং পন সকলম্পি ৰট্টদুক্খং অতিক্কামেতীতি সীলং অগ্গমেৰ. তথা হি ৰুত্তং –
‘‘হীনেন ব্রহ্মচরিযেন, খত্তিযে উপপজ্জতি;
মজ্ঝিমেন চ দেৰত্তং, উত্তমেন ৰিসুজ্ঝতী’’তি. (জা. ১.৮.৭৫);
আকঙ্খেয্য চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু – ‘‘লাভী অস্সং চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারান’’ন্তি (ম. নি. ১.৬৫), ‘‘সীলেস্ৰেৰস্স পরিপূরকারী’’তি (ম. নি. ১.৬৫), ‘‘ইজ্ঝতি, ভিক্খৰে, সীলৰতো চেতোপণিধি ৰিসুদ্ধত্তা’’তি (অ. নি. ৮.৩৫; দী. নি. ৩.৩৩৭) চ.
লোকুত্তরসীলস্স পন সব্বসো পহীনপটিপক্খস্স সত্তমভৰতো পট্ঠায সংসারদুক্খং ৰিনিৰত্তেন্তস্স অগ্গভাৰে ৰত্তব্বমেৰ নত্থি. পঞ্ঞৰা পন উত্তমোতি ‘‘পঞ্ঞৰা পন পুগ্গলো উত্তমো পরমো সেট্ঠোযেৰা’’তি পুগ্গলাধিট্ঠানেন পঞ্ঞায এৰ সেট্ঠভাৰং ৰদতি. ইদানি সীলপঞ্ঞানং সেট্ঠভাৰং কিচ্চতো দস্সেন্তো ‘‘সীলপঞ্ঞাণতো জয’’ন্তি আহ. জযন্তি চ লিঙ্গৰিপল্লাসো দট্ঠব্বো, অহূতি ৰা ৰচনসেসো. তত্থ পজাননট্ঠেন পঞ্ঞাণং, সীলতো পঞ্ঞাণতো চ পটিপক্খজযো. ন হি সীলেন ৰিনা পঞ্ঞা সম্ভৰতি, পঞ্ঞায চ ৰিনা সীলং কিচ্চকরং, অঞ্ঞমঞ্ঞোপকারকঞ্চেতং. ৰুত্তঞ্হি ‘‘সীলপরিধোতা পঞ্ঞা, পঞ্ঞাপরিধোতং সীল’’ন্তি (দী. নি. ১.৩১৭) মনুস্সেসু চ দেৰেসূতি ইদং নেসং ঠানৰিসেসদস্সনং. তত্থ হি তানি সৰিসেসানি ৰত্তন্তি, সমাধি পনেত্থ সীলপক্খিকো পঞ্ঞায অধিট্ঠানভাৰতো, পঞ্ঞাপক্খিকো ৰা ভাৰেতব্বতো সীলাধিট্ঠানতো চ.
এৰং থেরো তেসং ভিক্খূনং সীলমুখেন ধম্মং দেসেন্তো অত্তনো সুৰিসুদ্ধসীলাদিগুণতাদীপনেন অঞ্ঞং ব্যাকাসি.
সীলৰত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. সুনীতত্থেরগাথাৰণ্ণনা
নীচে কুলম্হীতিআদিকা আযস্মতো সুনীতত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে পুঞ্ঞানি উপচিনিত্ৰা দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো বুদ্ধস্স সুঞ্ঞকালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো বালজনেহি সদ্ধিং কীল়াপসুতো হুত্ৰা ৰিচরন্তো একং পচ্চেকবুদ্ধং গামে পিণ্ডায চরন্তং দিস্ৰা, ‘‘কিং তুয্হং সব্বসো ৰণিতসরীরস্স ৰিয সকলং কাযং পটিচ্ছাদেত্ৰা ভিক্খাচরণেন, ননু নাম কসিৰাণিজ্জাদীহি জীৰিকা কপ্পেতব্বা? তানি চে কাতুং ন সক্কোসি, ঘরে ঘরে মুত্তকরীসাদীনি নীহরন্তো পচ্ছা ৰত্থুসোধনেন জীৰাহী’’তি অক্কোসি. সো তেন কম্মেন নিরযে পচ্চিত্ৰা তস্সেৰ কম্মস্স ৰিপাকাৰসেসেন মনুস্সলোকেপি বহূনি জাতিসতানি পুপ্ফছড্ডককুলে নিব্বত্তিত্ৰা তথা জীৰিকং কপ্পেসি. ইমস্মিঞ্চ বুদ্ধুপ্পাদে পুপ্ফছড্ডককুলে এৰ নিব্বত্তো উক্কারসোধনকম্মেন জীৰিকং কপ্পেতি ঘাসচ্ছাদনমত্তম্পি অলভন্তো.
অথ ভগৰা পচ্ছিমযামে বুদ্ধাচিণ্ণং মহাকরুণাসমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৰা ততো ৰুট্ঠায বুদ্ধচক্খুনা লোকং ৰোলোকেন্তো সুনীতস্স হদযব্ভন্তরে ঘটে পদীপং ৰিয পজ্জলন্তং অরহত্তূপনিস্সযং দিস্ৰা ৰিভাতায রত্তিযা পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো রাজগহং পিণ্ডায পৰিট্ঠো. যস্সং ৰীথিযং সুনীতো উক্কারসোধনকম্মং করোতি, তং ৰীথিং পটিপজ্জি. সুনীতোপি তত্থ তত্থ ৰিঘাসুচ্চারসঙ্কারাদিকং রাসিং কত্ৰা পিটকেসু পক্খিপিত্ৰা কাজেনাদায পরিহরন্তো ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতং সত্থারং আগচ্ছন্তং দিস্ৰা সারজ্জমানো সম্ভমাকুলহদযো গমনমগ্গং নিলীযনোকাসঞ্চ অলভন্তো কাজং ভিত্তিপস্সে ঠপেত্ৰা একেন পস্সেন অনুপৰিসন্তো ৰিয ভিত্তিং অল্লীনো পঞ্জলিকো অট্ঠাসি. ‘‘ভিত্তিছিদ্দেন অপক্কমিতুকামো অহোসী’’তিপি ৰদন্তি.
সত্থা তস্স সমীপং পত্ৰা ‘‘অযং অত্তনো কুসলমূলসঞ্চোদিতং উপগতং মং সারজ্জমানো জাতিযা কম্মস্স চ নিহীনতায সম্মুখীভাৰম্পি লজ্জতি, হন্দস্স ৰেসারজ্জং উপ্পাদেস্সামী’’তি করৰীকরুতমঞ্জুনা সকলনগরনিন্নাদৰর-গম্ভীরেন ব্রহ্মস্সরেন ‘‘সুনীতা’’তি আলপিত্ৰা ‘‘কিং ইমায দুক্খজীৰিকায পব্বজিতুং সক্খিস্সতী’’তি আহ. সুনীতো তেন সত্থু ৰচনেন অমতেন ৰিয অভিসিত্তো উল়ারং পীতিসোমনস্সং পটিসংৰেদেন্তো ‘‘ভগৰা, সচে মাদিসাপি ইধ পব্বজ্জং লভন্তি, কস্মাহং ন পব্বজিস্সামি, পব্বাজেথ মং ভগৰা’’তি আহ. সত্থা ‘‘এহি, ভিক্খূ’’তি আহ. সো তাৰদেৰ এহিভিক্খুভাৰেন পব্বজ্জং উপসম্পদঞ্চ লভিত্ৰা ইদ্ধিমযপত্তচীৰরধরো ৰস্সসট্ঠিকত্থেরো ৰিয হুত্ৰা সত্থু সন্তিকে অট্ঠাসি. ভগৰা তং ৰিহারং নেত্ৰা কম্মট্ঠানং আচিক্খি. সো পঠমং অট্ঠ সমাপত্তিযো, পঞ্চ চ অভিঞ্ঞাযো নিব্বত্তেত্ৰা ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা ছল়ভিঞ্ঞো অহোসি. তং সক্কাদযো দেৰা ব্রহ্মানো চ উপসঙ্কমিত্ৰা নমস্সিংসু. তেন ৰুত্তং –
‘‘তা দেৰতা সত্তসতা উল়ারা, ব্রহ্মা চ ইন্দো উপসঙ্কমিত্ৰা;
আজানীযং জাতিজরাভিভূতং, সুনীতং নমস্সন্তি পসন্নচিত্তা’’তিআদি.
ভগৰা তংযেৰ দেৰসঙ্ঘপুরক্খতং দিস্ৰা সিতং কত্ৰা পসংসন্তো ‘‘তপেন ব্রহ্মচরিযেনা’’তি গাথায ধম্মং দেসেসি. অথ নং সম্বহুলা ভিক্খূ সীহনাদং নদাপেতুকামা, ‘‘আৰুসো সুনীত, কস্মা কুলা ত্ৰং পব্বজিতো, কথং ৰা পব্বজিতো, কথঞ্চ সচ্চানি পটিৰিজ্ঝী’’তি পুচ্ছিংসু. সো তং সব্বং পকাসেন্তো –
৬২০. ‘‘নীচে কুলম্হি জাতোহং, দলিদ্দো অপ্পভোজনো;
হীনকম্মং মমং আসি, অহোসিং পুপ্ফছড্ডকো.
৬২১. ‘‘জিগুচ্ছিতো মনুস্সানং, পরিভূতো চ ৰম্ভিতো;
নীচং মনং করিত্ৰান, ৰন্দিস্সং বহুকং জনং.
৬২২. ‘‘অথদ্দসাসিং সম্বুদ্ধং, ভিক্খুসঙ্ঘপুরক্খতং;
পৰিসন্তং মহাৰীরং, মগধানং পুরুত্তমং.
৬২৩. ‘‘নিক্খিপিত্ৰান ব্যাভঙ্গিং, ৰন্দিতুং উপসঙ্কমিং;
মমেৰ অনুকম্পায, অট্ঠাসি পুরিসুত্তমো.
৬২৪. ‘‘ৰন্দিত্ৰা সত্থুনো পাদে, একমন্তং ঠিতো তদা;
পব্বজ্জং অহমাযাচিং, সব্বসত্তানমুত্তমং.
৬২৫. ‘‘ততো কারুণিকো সত্থা, সব্বলোকানুকম্পকো;
‘এহি ভিক্খূ’তি মং আহ, সা মে আসূপসম্পদা.
৬২৬. ‘‘সোহং একো অরঞ্ঞস্মিং, ৰিহরন্তো অতন্দিতো.
অকাসিং সত্থু ৰচনং, যথা মং ওৰদী জিনো.
৬২৭. ‘‘রত্তিযা পঠমং যামং, পুব্বজাতিমনুস্সরিং;
রত্তিযা মজ্ঝিমং যামং, দিব্বচক্খুং ৰিসোধযিং;
রত্তিযা পচ্ছিমে যামে, তমোখন্ধং পদালযিং.
৬২৮. ‘‘ততো রত্যাৰিৰসানে, সূরিযুগ্গমনং পতি; (জা. ১.১১.৭৯);
ইন্দো ব্রহ্মা চ আগন্ত্ৰা, মং নমস্সিংসু পঞ্জলী.
৬২৯. ‘‘নমো তে পুরিসাজঞ্ঞ, নমো তে পুরিসুত্তম;
যস্স তে আসৰা খীণা, দক্খিণেয্যোসি মারিস.
৬৩০. ‘‘ততো দিস্ৰান মং সত্থা, দেৰসঙ্ঘপুরক্খতং;
সিতং পাতুকরিত্ৰান, ইমমত্থং অভাসথ.
৬৩১. ‘‘তপেন ব্রহ্মচরিযেন, সংযমেন দমেন চ;
এতেন ব্রাহ্মণো হোতি, এতং ব্রাহ্মণমুত্তম’’ন্তি. –
ইমাহি গাথাহি সীহনাদং নদি.
তত্থ নীচেতি লামকে সব্বনিহীনে. উচ্চনীচভাৰো হি নাম সত্তানং উপাদাযুপাদায, অযং পন সব্বনিহীনে পুক্কুসকুলে উপ্পন্নতং দস্সেন্তো ‘‘নীচে কুলম্হি জাতো’’তি আহ. তেন ৰুত্তং – ‘‘নীচেতি লামকে সব্বনিহীনে’’তি. দলিদ্দোতি দুগ্গতো, দলিদ্দাপি কেচি কদাচি ঘাসচ্ছাদনস্স লাভিনো, অকসিরৰুত্তিনো হোন্তি, অহং পন সব্বকালং কসিরৰুত্তিতায হীনো উদ্ধনং উপট্ঠপিতউক্খলিকো দস্সনযুত্তং থেৰকম্পি অপস্সিং যেৰাতি দস্সেন্তো ‘‘অপ্পভোজনো’’তি আহ. নীচকুলিকা দলিদ্দাপি কেচি অনীচকম্মাজীৰা হোন্তি, ময্হং পন ন তথাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘হীনকম্মং মমং আসী’’তি. কীদিসন্তি চে? অহোসিং পুপ্ফছড্ডকো, হত্থৰিকলস্স হত্থৰাতি ৰিয উপচারৰসেনাযং ইমস্স সমঞ্ঞা অহোসি যদিদং ‘‘পুপ্ফছড্ডকো’’তি. মিলাতপুপ্ফসন্থরৰণ্ণতায ৰা উক্কারভূমিযা এৰং ৰুত্তো.
জিগুচ্ছিতোতি জাতিযা চেৰ কম্মুনা চ হীল়িতো. মনুস্সানন্তি মনুস্সেহি. পরিভূতোতি অৰঞ্ঞাতো. ৰম্ভিতোতি খুংসিতো. নীচং মনং করিত্ৰানাতি অঞ্ঞে মনুস্সে সিনেরুং ৰিয উক্খিপিত্ৰা তেসং পাদপংসুতোপি অত্তানং নিহীনং কত্ৰা পৰত্তিযা নীচং নিহীনং মনং কত্ৰা. ৰন্দিস্সং বহুকং জনন্তি পুথুমহাজনং দিট্ঠদিট্ঠকালে ৰন্দিং সিরসি অঞ্জলিং করোন্তো পণামিং.
অথাতি অধিকারন্তরদীপনে নিপাতো. অদ্দসাসিন্তি অদ্দক্খিং. মগধানন্তি মগধা নাম জানপদিনো রাজকুমারা, তেসং নিৰাসো একোপি জনপদো রুল়্হিযা ‘‘মগধান’’ন্তি ৰুত্তো, মগধজনপদস্সাতি অত্থো. পুরুত্তমন্তি উত্তমং নগরং.
ব্যাভঙ্গিন্তি কাজং. পব্বজ্জং অহমাযাচিন্তি, ‘‘সুনীত, পব্বজিতুং সক্খিস্সসী’’তি সত্থারা ওকাসে কতে অহং পব্বজ্জং অযাচিং. আসূপসম্পদাতি ‘‘এহি, ভিক্খূ’’তি সত্থু ৰচনমত্তেন আসি উপসম্পদা. যথা মং ওৰদীতি ‘‘এৰং সমথপুব্বঙ্গমং ৰিপস্সনং ভাৰেহী’’তি যথা মং ওৰদি, তথা সত্থুনো ৰচনং অকাসিং পটিপজ্জিং. রত্তিযাতিআদি তস্সা পটিপত্তিযা রসদস্সনং. তত্থ পুব্বেনিৰাসঞাণং অনাগতংসঞাণঞ্চ বহুকিচ্চন্তি ‘‘পঠমং যামং মজ্ঝিমং যাম’’ন্তি অচ্চন্তসংযোগৰসেন উপযোগৰচনং ৰুত্তং. ন তথা আসৰক্খযঞাণং একাভিসমযৰসেন পৰত্তনতোতি ‘‘পচ্ছিমে যামে’’তি ভুম্মৰসেন ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. ইন্দোতি সক্কো দেৰরাজা. ব্রহ্মাতি মহাব্রহ্মা. ইন্দব্রহ্মগ্গহণেন অঞ্ঞেসং কামদেৰানং ব্রহ্মূনঞ্চ আগমনং ৰুত্তমেৰাতি দট্ঠব্বং. উক্কট্ঠনিদ্দেসো হেস যথা ‘‘রাজা আগতো’’তি. নমস্সিংসূতি কাযেন ৰাচায চ নমক্কারং অকংসু.
তত্থ কাযেন কতং নমক্কারং দস্সেন্তো ‘‘পঞ্জলী’’তি ৰত্ৰা ৰাচায কতং দস্সেতুং ‘‘নমো তে’’তিআদি ৰুত্তং. দেৰসঙ্ঘপুরক্খতন্তি দেৰগ্গহণেন উপপত্তিদেৰভাৰতো ব্রহ্মানোপি গহিতা. সিতং পাতুকরিত্ৰানাতি অত্তনো ওৰাদস্স মহপ্ফলতং দেৰব্রহ্মূনঞ্চ গুণসম্পত্তিং নিস্সায সত্থা সিতং পাত্ৰাকাসি. পাতুকরোন্তো চ ন অঞ্ঞে ৰিয দন্তে ৰিদংসেতি, মুখাধানং পন থোকং ৰিৰরতি, তত্তকেন চ অভিভূতদিব্বফলিকমুত্তরস্মিযো অৰহসিততারকাসসিমরীচিযো সুসুক্কদাঠসম্ভৰা ঘনরস্মিযো নিক্খমিত্ৰা তিক্খত্তুং সত্থু মুখং পদক্খিণং করোন্তি, তং দিস্ৰা পচ্ছতো গচ্ছন্তাপি সত্থা সিতং পাত্ৰাকাসীতি সঞ্জানন্তি.
তপেনাতি ইন্দ্রিযসংৰরেন, ‘‘ধুতধম্মসমাদানেনা’’তি কেচি. সংযমেনাতি সীলেন. দমেনাতি পঞ্ঞায. ব্রহ্মচরিযেনাতি অৰসিট্ঠসেট্ঠচরিযায. এতেনাতি যথাৰুত্তেন তপাদিনা. ব্রাহ্মণো হোতি বাহিতপাপভাৰতো. এতন্তি তপাদি যথাৰুত্তং. ব্রাহ্মণমুত্তমন্তি উত্তমং ব্রাহ্মণং, ব্রাহ্মণেসু ৰা উত্তমং সব্বসেট্ঠং, অহূতি ৰচনসেসো. ব্রাহ্মণন্তি ৰা ব্রহ্মঞ্ঞমাহ, এৰং উত্তমং ব্রহ্মঞ্ঞং, ন জচ্চাদীতি অধিপ্পাযো. ন হি জাতিকুলপদেসগোত্তসম্পত্তিআদযো অরিযভাৰস্স কারণং, অধিসীলসিক্খাদযো এৰ পন কারণং. তেনাহ –
‘‘যথা সঙ্কারঠানস্মিং, উজ্ঝিতস্মিং মহাপথে;
পদুমং তত্থ জাযেথ, সুচিগন্ধং মনোরমং.
‘‘এৰং সঙ্কারভূতেসু, অন্ধভূতে পুথুজ্জনে;
অতিরোচতি পঞ্ঞায, সম্মাসম্বুদ্ধসাৰকো’’তি. (ধ. প. ৫৮-৫৯);
এৰং থেরো তেহি ভিক্খূহি পুচ্ছিতমত্থং ইমাহি গাথাহি ৰিস্সজ্জেন্তো সীহনাদং নদীতি.
সুনীতত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
দ্ৰাদসকনিপাতৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.