৬. নাগিতত্থেরগাথাৰণ্ণনা

ইতো বহিদ্ধা পুথুঅঞ্ঞৰাদিনন্তি আযস্মতো নাগিতত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযং কির পদুমুত্তরস্স ভগৰতো কালে নারদো নাম ব্রাহ্মণো হুত্ৰা একদিৰসং মাল়কে নিসিন্নো ভগৰন্তং ভিক্খুসঙ্ঘেন পুরক্খতং গচ্ছন্তং দিস্ৰা পসন্নমানসো তীহি গাথাহি অভিত্থৰি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৰলোকে নিব্বত্তিত্ৰা অপরাপরং পুঞ্ঞানি কত্ৰা দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে কপিলৰত্থুনগরে সক্যরাজকুলে নিব্বত্তি, নাগিতোতিস্স নামং অহোসি. সো ভগৰতি কপিলৰত্থুস্মিং ৰিহরন্তে মধুপিণ্ডিকসুত্তং (ম. নি. ১.১৯৯ আদযো) সুত্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৰা ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং পাপুণি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ১.১৪.৪৭-৫৪) –

‘‘ৰিসালমাল়ে আসীনো, অদ্দসং লোকনাযকং;

খীণাসৰং বলপ্পত্তং, ভিক্খুসঙ্ঘপুরক্খতং.

‘‘সতসহস্সা তেৰিজ্জা, ছল়ভিঞ্ঞা মহিদ্ধিকা;

পরিৰারেন্তি সম্বুদ্ধং, কো দিস্ৰা নপ্পসীদতি.

‘‘ঞাণে উপনিধা যস্স, ন ৰিজ্জতি সদেৰকে;

অনন্তঞাণং সম্বুদ্ধং, কো দিস্ৰা নপ্পসীদতি.

‘‘ধম্মকাযঞ্চ দীপেন্তং, কেৰলং রতনাকরং;

ৰিকপ্পেতুং ন সক্কোন্তি, কো দিস্ৰা নপ্পসীদতি.

‘‘ইমাহি তীহি গাথাহি, নারদোৰ্হযৰচ্ছলো;

পদুমুত্তরং থৰিত্ৰান, সম্বুদ্ধং অপরাজিতং.

‘‘তেন চিত্তপ্পসাদেন, বুদ্ধসন্থৰনেন চ;

কপ্পানং সতসহস্সং, দুগ্গতিং নুপপজ্জহং.

‘‘ইতো তিংসকপ্পসতে, সুমিত্তো নাম খত্তিযো;

সত্তরতনসম্পন্নো, চক্কৰত্তী মহব্বলো.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

অরহত্তং পন পত্ৰা সত্থু অৰিতথদেসনতং ধম্মস্স চ নিয্যানিকতং নিস্সায সঞ্জাতপীতিসোমনস্সো পীতিৰেগপ্পৰিস্সট্ঠং উদানং উদানেন্তো –

৮৬. ‘‘ইতো বহিদ্ধা পুথুঅঞ্ঞৰাদিনং, মগ্গো ন নিব্বানগমো যথা অযং;

ইতিস্সু সঙ্ঘং ভগৰানুসাসতি, সত্থা সযং পাণিতলেৰ দস্সয’’ন্তি. –

গাথং অভাসি.

তত্থ ইতো বহিদ্ধাতি ইমস্মা বুদ্ধসাসনা বাহিরকে সমযে, তেনাহ ‘‘পুথুঅঞ্ঞৰাদিন’’ন্তি, নানাতিত্থিযানন্তি অত্থো. মগ্গো ন নিব্বানগমো যথা অযন্তি যথা অযং অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো একংসেন নিব্বানং গচ্ছতীতি নিব্বানগমো, নিব্বানগামী, এৰং নিব্বানগমো মগ্গো তিত্থিযসমযে নত্থি অসম্মাসম্বুদ্ধপ্পৰেদিতত্তা অঞ্ঞতিত্থিযৰাদস্স. তেনাহ ভগৰা –

‘‘ইধেৰ, ভিক্খৰে, সমণো, ইধ দুতিযো সমণো, ইধ ততিযো সমণো, ইধ চতুত্থো সমণো, সুঞ্ঞা পরপ্পৰাদা সমণেভি অঞ্ঞেহী’’তি (দী. নি. ২.২১৪; ম. নি. ১.১৩৯; অ. নি. ৪.২৪১).

ইতীতি এৰং. অস্সূতি নিপাতমত্তং. সঙ্ঘন্তি ভিক্খুসঙ্ঘং, উক্কট্ঠনিদ্দেসোযং যথা ‘‘সত্থা দেৰমনুস্সান’’ন্তি. সঙ্ঘন্তি ৰা সমূহং, ৰেনেয্যজনন্তি অধিপ্পাযো. ভগৰাতি ভাগ্যৰন্ততাদীহি কারণেহি ভগৰা, অযমেত্থ সঙ্খেপো. ৰিত্থারো পন পরমত্থদীপনিযং ইতিৰুত্তকৰণ্ণনাযং ৰুত্তনযেন ৰেদিতব্বো. সত্থাতি দিট্ঠধম্মিকসম্পরাযিকপরমত্থেহি যথারহং অনুসাসতীতি সত্থা. সযন্তি সযমেৰ. অযঞ্হেত্থ অত্থো – ‘‘সীলাদিক্খন্ধত্তযসঙ্গহো সম্মাদিট্ঠিআদীনং অট্ঠন্নং অঙ্গানং ৰসেন অট্ঠঙ্গিকো নিব্বানগামী অরিযমগ্গো যথা মম সাসনে অত্থি, এৰং বাহিরকসমযে মগ্গো নাম নত্থী’’তি সীহনাদং নদন্তো অম্হাকং সত্থা ভগৰা সযমেৰ সযম্ভূঞাণেন ঞাতং, সযমেৰ ৰা মহাকরুণাসঞ্চোদিতো হুত্ৰা অত্তনো দেসনাৰিলাসসম্পত্তিযা হত্থতলে আমলকং ৰিয দস্সেন্তো ভিক্খুসঙ্ঘং ৰেনেয্যজনতং অনুসাসতি ওৰদতীতি.

নাগিতত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.