২. আতুমত্থেরগাথাৰণ্ণনা
যথা কল়ীরো সুসু ৰড্ঢিতগ্গোতি আযস্মতো আতুমত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? সোপি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে ৰিৰট্টূপনিস্সযং পুঞ্ঞং আচিনন্তো ইতো একনৰুতে কপ্পে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৰা ৰিঞ্ঞুতং পত্তো ৰিপস্সিং ভগৰন্তং অন্তরৰীথিযং গচ্ছন্তং দিস্ৰা পসন্নমানসো গন্ধোদকেন গন্ধচুণ্ণেন চ পূজং অকাসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৰলোকে নিব্বত্তো অপরাপরং সুগতীসুযেৰ সংসরন্তো কস্সপস্স ভগৰতো সাসনে পব্বজিত্ৰা সমণধম্মং অকাসি, ঞাণস্স পন অপরিপক্কত্তা ৰিসেসং নিব্বত্তেতুং নাসক্খি. অথ ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৰত্থিযং সেট্ঠিপুত্তো হুত্ৰা নিব্বত্তি, আতুমোতিস্স নামং অহোসি. তস্স ৰযপ্পত্তস্স মাতা ‘‘পুত্তস্স মে ভরিযং আনেস্সামা’’তি ঞাতকেহি সম্মন্তেসি. সো তং উপধারেত্ৰা হেতুসম্পত্তিযা চোদিযমানো ‘‘কিং ময্হং ঘরাৰাসেন, ইদানেৰ পব্বজিস্সামী’’তি ভিক্খূনং সন্তিকং গন্ত্ৰা পব্বজি. পব্বজিতম্পি নং মাতা উপ্পব্বাজেতুকামা নানানযেহি পলোভেতি. সো তস্সা অৰসরং অদত্ৰা অত্তনো অজ্ঝাসযং পকাসেন্তো –
৭২. ‘‘যথা কল়ীরো সুসু ৰড্ঢিতগ্গো, দুন্নিক্খমো হোতি পসাখজাতো;
এৰং অহং ভরিযাযানীতায, অনুমঞ্ঞ মং পব্বজিতোম্হি দানী’’তি. –
গাথং অভাসি.
তত্থ কল়ীরোতি অঙ্কুরো, ইধ পন ৰংসঙ্কুরো অধিপ্পেতো. সুসূতি তরুণো. ৰড্ঢিতগ্গোতি পৰড্ঢিতসাখো. সুসুৰড্ঢিতগ্গোতি ৰা সুট্ঠু ৰড্ঢিতসাখো সঞ্জাতপত্তসাখো. দুন্নিক্খমোতি ৰেল়ুগুম্বতো নিক্খামেতুং নীহরিতুং অসক্কুণেয্যো. পসাখজাতোতি জাতপসাখো, সাখানম্পি পব্বে পব্বে উপ্পন্নঅনুসাখো. এৰং অহং ভরিযাযানীতাযাতি যথা ৰংসো ৰড্ঢিতগ্গো ৰংসন্তরেসু সংসট্ঠ সাখাপসাখো ৰেল়ুগুম্বতো দুন্নীহরণীযো হোতি, এৰং অহম্পি ভরিযায ময্হং আনীতায পুত্তধীতাদিৰসেন ৰড্ঢিতগ্গো আসত্তিৰসেন ঘরাৰাসতো দুন্নীহরণীযো ভৰেয্যং. যথা পন ৰংসকল়ীরো অসঞ্জাতসাখবন্ধো ৰেল়ুগুম্বতো সুনীহরণীযোৰ হোতি, এৰং অহম্পি অসঞ্জাতপুত্তদারাদিবন্ধো সুনীহরণীযো হোমি, তস্মা অনানীতায এৰ ভরিযায অনুমঞ্ঞ মং অত্তনাৰ মং অনুজানাপেত্ৰা. পব্বজিতোম্হি দানীতি, ‘‘ইদানি পন পব্বজিতো অম্হি, সাধু সুট্ঠূ’’তি অত্তনো নেক্খম্মাভিরতিং পকাসেসি, অথ ৰা ‘‘অনুমঞ্ঞ মং পব্বজিতোম্হি দানী’’তি মাতু কথেতি. অযঞ্হেত্থ অত্থো – যদিপি তায পুব্বে নানুমতং, ইদানি পন পব্বজিতো অম্হি, তস্মা অনুমঞ্ঞ অনুজানাহি মং সমণভাৰেযেৰ ঠাতুং, নাহং তযা নিৰত্তনীযোতি. এৰং পন কথেন্তো যথাঠিতোৰ ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা মগ্গপটিপাটিযা কিলেসে খেপেত্ৰা ছল়ভিঞ্ঞো অহোসি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ১.১৩.৩৫-৪০) –
‘‘নিসজ্জ পাসাদৰরে, ৰিপস্সিং অদ্দসং জিনং;
ককুধং ৰিলসন্তংৰ, সব্বঞ্ঞুং তমনাসকং.
‘‘পাসাদস্সাৰিদূরে চ, গচ্ছতি লোকনাযকো;
পভা নিদ্ধাৰতে তস্স, যথা চ সতরংসিনো.
‘‘গন্ধোদকঞ্চ পগ্গয্হ, বুদ্ধসেট্ঠং সমোকিরিং;
তেন চিত্তপ্পসাদেন, তত্থ কালঙ্কতো অহং.
‘‘একনৰুতিতো কপ্পে, যং গন্ধোদকমাকিরিং;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, বুদ্ধপূজাযিদং ফলং.
‘‘একতিংসে ইতো কপ্পে, সুগন্ধো নাম খত্তিযো;
সত্তরতনসম্পন্নো, চক্কৰত্তী মহব্বলো.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
ছল়ভিঞ্ঞো পন হুত্ৰা মাতরং আপুচ্ছিত্ৰা তস্সা পেক্খন্তিযাযেৰ আকাসেন পক্কামি. সো অরহত্তপ্পত্তিযা উত্তরিকালম্পি অন্তরন্তরা তমেৰ গাথং পচ্চুদাহাসি.
তত্থ ‘‘পব্বজিতোম্হী’’তি ইমিনাপদেসেন অযম্পি থেরস্স অঞ্ঞাব্যাকরণগাথা অহোসি অত্তনো সন্তানে রাগাদিমলস্স পব্বাজিতভাৰদীপনতো. তেনাহ ভগৰা – ‘‘পব্বাজযমত্তনো মলং, তস্মা ‘পব্বজিতো’তি ৰুচ্চতী’’তি (ধ. প. ৩৮৮).
আতুমত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.