১. ৰচ্ছপালত্থেরগাথাৰণ্ণনা
সুসুখুমনিপুণত্থদস্সিনাতি আযস্মতো ৰচ্ছপালত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে পুঞ্ঞানি আচিনন্তো দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইতো একনৰুতে কপ্পে ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ব্রাহ্মণসিপ্পেসু নিপ্ফত্তিং গন্ত্ৰা অগ্গিং পরিচরন্তো একদিৰসং মহতিযা কংসপাতিযা পাযাসং আদায দক্খিণেয্যং পরিযেসন্তো ৰিপস্সিং ভগৰন্তং আকাসে চঙ্কমন্তং দিস্ৰা অচ্ছরিযব্ভুতচিত্তজাতো ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা দাতুকামতং দস্সেসি. পটিগ্গহেসি ভগৰা অনুকম্পং উপাদায. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে রাজগহে ৰিভৰসম্পন্নস্স ব্রাহ্মণস্স পুত্তো হুত্ৰা নিব্বত্তি, ৰচ্ছপালোতিস্স নামং অহোসি. সো বিম্বিসারসমাগমে উরুৰেলকস্সপত্থেরেন ইদ্ধিপাটিহারিযং দস্সেত্ৰা সত্থু পরমনিপচ্চকারে কতে তং দিস্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৰা সত্তাহপব্বজিতো এৰ ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা ছল়ভিঞ্ঞো অহোসি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ১.১৩.২৬-৩৪) –
‘‘সুৰণ্ণৰণ্ণো সম্বুদ্ধো, বাত্তিংসৰরলক্খণো;
পৰনা অভিনিক্খন্তো, ভিক্খুসঙ্ঘপুরক্খতো.
‘‘মহচ্চা কংসপাতিযা, ৰড্ঢেত্ৰা পাযসং অহং;
আহুতিং যিট্ঠুকামো সো, উপনেসিং বলিং অহং.
‘‘ভগৰা তম্হি সমযে, লোকজেট্ঠো নরাসভো;
চঙ্কমং সুসমারূল়্হো, অম্বরে অনিলাযনে.
‘‘তঞ্চ অচ্ছরিযং দিস্ৰা, অব্ভুতং লোমহংসনং;
ঠপযিত্ৰা কংসপাতিং, ৰিপস্সিং অভিৰাদযিং.
‘‘তুৰং দেৰোসি সব্বঞ্ঞূ, সদেৰে সহমানুসে;
অনুকম্পং উপাদায, পটিগ্গণ্হ মহামুনি.
‘‘পটিগ্গহেসি ভগৰা, সব্বঞ্ঞূ লোকনাযকো;
মম সঙ্কপ্পমঞ্ঞায, সত্থা লোকে মহামুনি.
‘‘একনৰুতিতো কপ্পে, যং দানমদদিং তদা;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, পাযাসস্স ইদং ফলং.
‘‘একতালীসিতো কপ্পে, বুদ্ধো নামাসি খত্তিযো;
সত্তরতনসম্পন্নো, চক্কৰত্তী মহব্বলো.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অরহত্তং পন পত্ৰা সুখেনেৰ অত্তনা নিব্বানস্স অধিগতভাৰং ৰিভাৰেন্তো –
৭১. ‘‘সুসুখুমনিপুণত্থদস্সিনা, মতিকুসলেন নিৰাতৰুত্তিনা;
সংসেৰিতৰুদ্ধসীলিনা, নিব্বানং ন হি তেন দুল্লভ’’ন্তি. –
ইমং গাথং অভাসি.
তত্থ সুসুখুমনিপুণত্থদস্সিনাতি অতিৰিয দুদ্দসট্ঠেন সুখুমে, সণ্হট্ঠেন নিপুণে সচ্চপটিচ্চসমুপ্পাদাদিঅত্থে অনিচ্চতাদিং ওরোপেত্ৰা পস্সতীতি সুসুখুমনিপুণত্থদস্সী, তেন. মতিকুসলেনাতি মতিযা পঞ্ঞায কুসলেন ছেকেন, ‘‘এৰং পৰত্তমানস্স পঞ্ঞা ৰড্ঢতি, এৰং ন ৰড্ঢতী’’তি ধম্মৰিচযসম্বোজ্ঝঙ্গপঞ্ঞায উপ্পাদনে কুসলেন. নিৰাতৰুত্তিনাতি সব্রহ্মচারীসু নিৰাতনীচৰত্তনসীলেন, ৰুড্ঢেসু নৰেসু চ যথানুরূপপটিপত্তিনা. সংসেৰিতৰুদ্ধসীলিনাতি সংসেৰিতং আচিণ্ণং ৰুদ্ধসীলং সংসেৰিতৰুদ্ধসীলং, তং যস্স অত্থি, তেন সংসেৰিতৰুদ্ধসীলিনা. অথ ৰা সংসেৰিতা উপাসিতা ৰুদ্ধসীলিনো এতেনাতি সংসেৰিতৰুদ্ধসীলী, তেন. হীতিসদ্দো হেতুঅত্থো. যস্মা যো নিৰাতৰুত্তি সংসেৰিতৰুদ্ধসীলী মতিকুসলো সুসুখুমনিপুণত্থদস্সী চ, তস্মা নিব্বানং ন তস্স দুল্লভন্তি অত্থো. নিৰাতৰুত্তিতায হি সংসেৰিতৰুদ্ধসীলিতায চ পণ্ডিতা তং ওৰদিতব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি, তেসঞ্চ ওৰাদে ঠিতো সযং মতিকুসলতায সুসুখুমনিপুণত্থদস্সিতায চ ৰিপস্সনায কম্মং করোন্তো নচিরস্সেৰ নিব্বানং অধিগচ্ছতীতি, অযমেৰ চ থেরস্স অঞ্ঞাব্যাকরণগাথা অহোসীতি.
ৰচ্ছপালত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.