৮. একুদানিযত্থেরগাথাৰণ্ণনা

অধিচেতসো অপ্পমজ্জতোতি আযস্মতো একুদানিযত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে ৰিৰট্টূপনিস্সযং পুঞ্ঞং উপচিনন্তো অত্থদস্সিস্স ভগৰতো কালে যক্খসেনাপতি হুত্ৰা নিব্বত্তো সত্থরি পরিনিব্বুতে, ‘‘অলাভা ৰত মে, দুল্লদ্ধং ৰত মে, যোহং সত্থুধরমানকালে দানাদিপুঞ্ঞং কাতুং নালত্থ’’ন্তি পরিদেৰসোকমাপন্নো অহোসি. অথ নং সাগরো নাম সত্থু সাৰকো সোকং ৰিনোদেত্ৰা সত্থু থূপপূজাযং নিযোজেসি. সো পঞ্চ ৰস্সানি থূপং পূজেত্ৰা ততো চুতো তেন পুঞ্ঞেন দেৰমনুস্সেসু এৰ সংসরন্তো কস্সপস্স ভগৰতো কালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৰা ৰিঞ্ঞুতং পত্তো কালেন কালং সত্থু সন্তিকং উপসঙ্কমি. তস্মিঞ্চ সমযে সত্থা ‘‘অধিচেতসো’’তি গাথায সাৰকে অভিণ্হং ওৰদি. সো তং সুত্ৰা সদ্ধাজাতো পব্বজি. পব্বজিত্ৰা চ পন তমেৰ গাথং পুনপ্পুনং পরিৰত্তেতি. সো তত্থ ৰীসতিৰস্সসহস্সানি সমণধম্মং করোন্তো ঞাণস্স অপরিপক্কত্তা ৰিসেসং নিব্বত্তেতু নাসক্খি. ততো পন চুতো দেৰলোকে নিব্বত্তিত্ৰা অপরাপরং সুগতীসুযেৰ সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৰত্থিযং ৰিভৰসম্পন্নস্স ব্রাহ্মণস্স পুত্তো হুত্ৰা নিব্বত্তো ৰিঞ্ঞুতং পত্ৰা জেতৰনপটিগ্গহণসমযে বুদ্ধানুভাৰং দিস্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৰা কতপুব্বকিচ্চো অরঞ্ঞে ৰিহরন্তো সত্থু সন্তিকং অগমাসি. তস্মিঞ্চ সমযে সত্থা আযস্মন্তং সারিপুত্তং অত্তনো অৰিদূরে অধিচিত্তমনুযুত্তং দিস্ৰা ‘‘অধিচেতসো’’তি ইমং উদানং উদানেসি. তং সুত্ৰা অযং চিরকালং ভাৰনায অরঞ্ঞে ৰিহরন্তোপি কালেন কালং তমেৰ গাথং উদানেতি, তেনস্স একুদানিযোতি সমঞ্ঞা উদপাদি. সো অথেকদিৰসং চিত্তেকগ্গতং লভিত্ৰা ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং পাপুণি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ১.১২.৭২-৮১) –

‘‘অত্থদস্সিম্হি সুগতে, নিব্বুতে সমনন্তরা;

যক্খযোনিং উপপজ্জিং, যসং পত্তো চহং তদা.

‘‘দুল্লদ্ধং ৰত মে আসি, দুপ্পভাতং দুরুট্ঠিতং;

যং মে ভোগে ৰিজ্জমানে, পরিনিব্বাযি চক্খুমা.

‘‘মম সঙ্কপ্পমঞ্ঞায, সাগরো নাম সাৰকো;

মমুদ্ধরিতুকামো সো, আগচ্ছি মম সন্তিকং.

‘‘কিং নু সোচসি মা ভাযি, চর ধম্মং সুমেধস;

অনুপ্পদিন্না বুদ্ধেন, সব্বেসং বীজসম্পদা.

‘‘যো চে পূরেয্য সম্বুদ্ধং, তিট্ঠন্তং লোকনাযকং;

ধাতুং সাসপমত্তম্পি, নিব্বুতস্সাপি পূজযে.

‘‘সমে চিত্তপ্পসাদম্হি, সমং পুঞ্ঞং মহগ্গতং;

তস্মা থূপং করিত্ৰান, পূজেহি জিনধাতুযো.

‘‘সাগরস্স ৰচো সুত্ৰা, বুদ্ধথূপং অকাসহং;

পঞ্চৰস্সে পরিচরিং, মুনিনো থূপমুত্তমং.

‘‘তেন কম্মেন দ্ৰিপদিন্দ, লোকজেট্ঠ নরাসভ;

সম্পত্তিং অনুভোত্ৰান, অরহত্তমপাপুণিং.

‘‘ভূরিপঞ্ঞা চ চত্তারো, সত্তকপ্পসতে ইতো;

সত্তরতনসম্পন্না, চক্কৰত্তী মহব্বলা.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

অরহত্তং পন পত্ৰা ৰিমুত্তিসুখেন ৰিহরন্তো একদিৰসং আযস্মতা ধম্মভণ্ডাগারিকেন পটিভানং ৰীমংসিতুং, ‘‘আৰুসো, ময্হং ধম্মং ভণাহী’’তি অজ্ঝিট্ঠো চিরকালপরিচিতত্তা –

৬৮. ‘‘অধিচেতসো অপ্পমজ্জতো, মুনিনো মোনপথেসু সিক্খতো;

সোকা ন ভৰন্তি তাদিনো, উপসন্তস্স সদা সতীমতো’’তি. (উদা. ৩৭) –

ইমমেৰ গাথং অভাসি.

তত্থ অধিচেতসোতি অধিচিত্তৰতো, সব্বচিত্তানং অধিকেন অরহত্তফলচিত্তেন সমন্নাগতস্সাতি অত্থো. অপ্পমজ্জতোতি নপ্পমজ্জতো, অপ্পমাদেন অনৰজ্জধম্মেসু সাতচ্চকিরিযায সমন্নাগতস্সাতি ৰুত্তং হোতি. মুনিনোতি ‘‘যো মুনাতি উভো লোকে, মুনি তেন পৰুচ্চতী’’তি (ধ. প. ২৬৯; মহানি. ১৪৯; চূল়নি. মেত্তগূমাণৰপুচ্ছানিদ্দেস ২১) এৰং উভযলোকমুননেন ৰা, মোনং ৰুচ্চতি ঞাণং, তেন অরহত্তফলপঞ্ঞাসঙ্খাতেন মোনেন সমন্নাগততায ৰা খীণাসৰো মুনি নাম, তস্স মুনিনো. মোনপথেসু সিক্খতোতি অরহত্তঞাণসঙ্খাতস্স মোনস্স পথেসু উপাযমগ্গেসু সত্ততিংসবোধিপক্খিযধম্মেসু, তীসু ৰা সিক্খাসু সিক্খতো. ইদঞ্চ পুব্বভাগপটিপদং গহেত্ৰা ৰুত্তং. পরিনিট্ঠিতসিক্খো হি অরহা, তস্মা এৰং সিক্খতো, ইমায সিক্খায মুনিভাৰং পত্তস্স মুনিনোতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. যস্মা চেতদেৰং তস্মা হেট্ঠিমমগ্গফলচিত্তানং ৰসেন অধিচেতসো, চতুসচ্চসম্বোধিপটিপত্তিযং অপ্পমাদৰসেন অপ্পমজ্জতো, অগ্গমগ্গঞাণসমন্নাগমেন মুনিনোতি এৰমেতেসং পদানং অত্থো যুজ্জতিযেৰ. অথ ৰা ‘‘অপ্পমজ্জতো সিক্খতো’’ পধানহেতূ অক্খাতাতি দট্ঠব্বা. তস্মা অপ্পমজ্জনহেতু সিক্খনহেতু চ অধিচেতসোতি অত্থো.

সোকা ন ভৰন্তি তাদিনোতি তাদিসস্স খীণাসৰমুনিনো অব্ভন্তরে ইট্ঠৰিযোগাদিৰত্থুকা সোকা চিত্তসন্তাপা ন হোন্তি. অথ ৰা তাদিলক্খণপ্পত্তস্স অসেক্খমুনিনো সোকা ন ভৰন্তীতি. উপসন্তস্সাতি রাগাদীনং অচ্চন্তূপসমেন উপসন্তস্স. সদা সতীমতোতি সতিৰেপুল্লপ্পত্তিযা নিচ্চকালং সতিযা অৰিরহিতস্স.

এত্থ চ ‘‘অধিচেতসো’’তি ইমিনা অধিচিত্তসিক্খা, ‘‘অপ্পমজ্জতো’’তি ইমিনা অধিসীলসিক্খা, ‘‘মুনিনো মোনপথেসু সিক্খতো’’তি এতেহি অধিপঞ্ঞাসিক্খা. ‘‘মুনিনো’’তি ৰা এতেন অধিপঞ্ঞাসিক্খা, ‘‘মোনপথেসু সিক্খতো’’তি এতেন তাসং লোকুত্তরসিক্খানং পুব্বভাগপটিপদা, ‘‘সোকা ন ভৰন্তী’’তিআদীহি সিক্খাপারিপূরিযা আনিসংসা পকাসিতাতি ৰেদিতব্বং অযমেৰ চ থেরস্স অঞ্ঞাব্যাকরণগাথা অহোসি.

একুদানিযত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.