৫. উক্খেপকতৰচ্ছত্থেরগাথাৰণ্ণনা
উক্খেপকতৰচ্ছস্সাতি আযস্মতো উক্খেপকতৰচ্ছত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? সোপি কির পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে ৰিৰট্টূপনিস্সযং পুঞ্ঞং উপচিনন্তো ইতো চতুনৰুতে কপ্পে সিদ্ধত্থস্স ভগৰতো কালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৰা ৰিঞ্ঞুতং পত্তো সত্থারং উদ্দিস্স মাল়ং করোন্তস্স পূগস্স একত্থম্ভং অলভন্তস্স থম্ভং দত্ৰা সহাযকিচ্চং অকাসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৰলোকে নিব্বত্তিত্ৰা অপরাপরং পুঞ্ঞানি কত্ৰা দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৰত্থিযং অঞ্ঞতরস্স ব্রাহ্মণস্স পুত্তো হুত্ৰা নিব্বত্তি, ৰচ্ছোতিস্স গোত্ততো আগতনামং. সো সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুত্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৰা কোসলরট্ঠে গামকাৰাসে ৰসন্তো আগতাগতানং ভিক্খূনং সন্তিকে ধম্মং পরিযাপুণাতি. ‘‘অযং ৰিনযো ইদং সুত্তন্তং অযং অভিধম্মো’’তি পন পরিচ্ছেদং ন জানাতি. অথেকদিৰসং আযস্মন্তং ধম্মসেনাপতিং পুচ্ছিত্ৰা যথাপরিচ্ছেদং সব্বং সল্লক্খেসি. ধম্মসঙ্গীতিযা পুব্বেপি পিটকাদিসমঞ্ঞা পরিযত্তিসদ্ধম্মে ৰৰত্থিতা এৰ, যতো ভিক্খূনং ৰিনযধরাদিৰোহারো. সো তেপিটকং বুদ্ধৰচনং উগ্গণ্হন্তো পরিপুচ্ছন্তো তত্থ ৰুত্তে রূপারূপধম্মে সল্লক্খেত্ৰা ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা সম্মসন্তো নচিরস্সেৰ অরহত্তং পাপুণি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ১.২.১৩-২৬) –
‘‘সিদ্ধত্থস্স ভগৰতো, মহাপূগগণো অহু;
সরণং গতা চ তে বুদ্ধং, সদ্দহন্তি তথাগতং.
‘‘সব্বে সঙ্গম্ম মন্তেত্ৰা, মাল়ং কুব্বন্তি সত্থুনো;
একত্থম্ভং অলভন্তা, ৰিচিনন্তি ব্রহাৰনে.
‘‘তেহং অরঞ্ঞে দিস্ৰান, উপগম্ম গণং তদা;
অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৰান, পটিপুচ্ছিং গণং অহং.
‘‘তে মে পুট্ঠা ৰিযাকংসু, সীলৰন্তো উপাসকা;
মাল়ং মযং কত্তুকামা, একত্থম্ভো ন লব্ভতি.
‘‘একত্থম্ভং মমং দেথ, অহং দস্সামি সত্থুনো;
আহরিস্সামহং থম্ভং, অপ্পোস্সুক্কা ভৰন্তু তে.
‘‘তে মে থম্ভং পৰেচ্ছিংসু, পসন্না তুট্ঠমানসা;
ততো পটিনিৰত্তিত্ৰা, অগমংসু সকং ঘরং.
‘‘অচিরং গতে পূগগণে, থম্ভং অহাসহং তদা;
হট্ঠো হট্ঠেন চিত্তেন, পঠমং উস্সপেসহং.
‘‘তেন চিত্তপ্পসাদেন, ৰিমানং উপপজ্জহং;
উব্বিদ্ধং ভৰনং ময্হং, সত্তভূমং সমুগ্গতং.
‘‘ৰজ্জমানাসু ভেরীসু, পরিচারেমহং সদা;
পঞ্চপঞ্ঞাসকপ্পম্হি, রাজা আসিং যসোধরো.
‘‘তত্থাপি ভৰনং ময্হং, সত্তভূমং সমুগ্গতং;
কূটাগারৰরূপেতং, একত্থম্ভং মনোরমং.
‘‘একৰীসতিকপ্পম্হি, উদেনো নাম খত্তিযো;
তত্রাপি ভৰনং ময্হং, সত্তভূমং সমুগ্গতং.
‘‘যং যং যোনুপপজ্জামি, দেৰত্তং অথ মানুসং;
অনুভোমি সুখং সব্বং, একত্থম্ভস্সিদং ফলং.
‘‘চতুন্নৰুতিতো কপ্পে, যং থম্ভমদদং তদা;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, একত্থম্ভস্সিদং ফলং.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অরহত্তং পন পত্ৰা কতকিচ্চত্তা অকিলাসুভাৰে ঠিতো অত্তনো সন্তিকং উপগতানং গহট্ঠপব্বজিতানং অনুকম্পং উপাদায তেপিটকং বুদ্ধৰচনং ৰীমংসিত্ৰা ধম্মং দেসেসি. দেসেন্তো চ একদিৰসং অত্তানং পরং ৰিয কত্ৰা দস্সেন্তো –
৬৫. ‘‘উক্খেপকতৰচ্ছস্স, সঙ্কলিতং বহূহি ৰস্সেহি;
তং ভাসতি গহট্ঠানং, সুনিসিন্নো উল়ারপামোজ্জো’’তি. – গাথং অভাসি;
তত্থ উক্খেপকতৰচ্ছস্সাতি কতউক্খেপৰচ্ছস্স, ভিক্খুনো সন্তিকে ৰিসুং ৰিসুং উগ্গহিতং ৰিনযপদেসং সুত্তপদেসং অভিধম্মপদেসঞ্চ যথাপরিচ্ছেদং ৰিনযসুত্তাভিধম্মানংযেৰ উপরি খিপিত্ৰা সজ্ঝাযনৰসেন তত্থ তত্থেৰ পক্খিপিত্ৰা ঠিতৰচ্ছেনাতি অত্থো করণত্থে হি ইদং সামিৰচনং. সঙ্কলিতং বহূহি ৰস্সেহীতি বহুকেহি সংৰচ্ছরেহি সম্পিণ্ডনৰসেন হদযে ঠপিতং. ‘‘সঙ্খলিত’’ন্তিপি পাঠো, সঙ্খলিতং ৰিয কতং একাবদ্ধৰসেন ৰাচুগ্গতং কতং. যং বুদ্ধৰচনন্তি ৰচনসেসো. তন্তি তং পরিযত্তিধম্মং ভাসতি কথেতি. গহট্ঠানন্তি তেসং যেভুয্যতায ৰুত্তং. সুনিসিন্নোতি তস্মিং ধম্মে সম্মা নিচ্চলো নিসিন্নো, লাভসক্কারাদিং অপচ্চাসীসন্তো কেৰলং ৰিমুত্তাযতনসীসেযেৰ ঠত্ৰা কথেতীতি অত্থো. তেনাহ ‘‘উল়ারপামোজ্জো’’তি ফলসমাপত্তিসুখৰসেন ধম্মদেসনাৰসেনেৰ চ উপ্পন্নউল়ারপামোজ্জোতি. ৰুত্তঞ্হেতং –
‘‘যথা যথাৰুসো ভিক্খু, যথাসুতং যথাপরিযত্তং ধম্মং ৰিত্থারেন পরেসং দেসেতি তথা তথা সো তস্মিং ধম্মে লভতি অত্থৰেদং, লভতি ধম্মৰেদং, লভতি ধম্মূপসংহিতং পামোজ্জ’’ন্তিআদি (দী. নি. ৩.৩৫৫).
উক্খেপকতৰচ্ছত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.