৪. ৰিমলকোণ্ডঞ্ঞত্থেরগাথাৰণ্ণনা
দুমৰ্হযায উপ্পন্নোতি ৰিমলকোণ্ডঞ্ঞত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে ৰিৰট্টূপনিস্সযং পুঞ্ঞং উপচিনন্তো ইতো একনৰুতে কপ্পে ৰিপস্সিস্স ভগৰতো কালে ৰিভৰসম্পন্নে কুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰিঞ্ঞুতং পত্তো একদিৰসং ৰিপস্সিং ভগৰন্তং মহতিযা পরিসায পরিৰুতং ধম্মং দেসেন্তং দিস্ৰা পসন্নমানসো চতূহি সুৰণ্ণপুপ্ফেহি পূজেসি. ভগৰা তস্স পসাদসংৰড্ঢনত্থং তথারূপং ইদ্ধাভিসঙ্খারং অভিসঙ্খারেসি, যথা সুৰণ্ণাভা সকলং তং পদেসং ওত্থরতি. তং দিস্ৰা ভিয্যোসোমত্তায পসন্নমানসো হুত্ৰা ভগৰন্তং ৰন্দিত্ৰা তং নিমিত্তং গহেত্ৰা অত্তনো গেহং গন্ত্ৰা বুদ্ধারম্মণং পীতিং অৰিজহন্তো কেনচি রোগেন কালং কত্ৰা তুসিতেসু উপপন্নো অপরাপরং পুঞ্ঞানি কত্ৰা দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে রাজানং বিম্বিসারং পটিচ্চ অম্বপালিযা কুচ্ছিম্হি পটিসন্ধিং গণ্হি. রাজা হি বিম্বিসারো তরুণকালে অম্বপালিযা রূপসম্পত্তিং সুত্ৰা সঞ্জাতাভিলাসো কতিপযমনুস্সপরিৰারো অঞ্ঞাতকৰেসেন ৰেসালিং গন্ত্ৰা একরত্তিং তায সংৰাসং কপ্পেসি. তদা অযং তস্সা কুচ্ছিম্হি পটিসন্ধিং অগ্গহেসি. সা চ গব্ভস্স পতিট্ঠিতভাৰং তস্স আরোচেসি. রাজাপি অত্তানং জানাপেত্ৰা দাতব্বযুত্তকং দত্ৰা পক্কামি. সা গব্ভস্স পরিপাকমন্ৰায পুত্তং ৰিজাযি, ‘‘ৰিমলো’’তিস্স নামং অহোসি, পচ্ছা ৰিমলকোণ্ডঞ্ঞোতি পঞ্ঞাযিত্থ. সো ৰযপ্পত্তো ভগৰতো ৰেসালিগমনে বুদ্ধানুভাৰং দিস্ৰা পসন্নমানসো পব্বজিত্ৰা কতপুব্বকিচ্চো ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা নচিরস্সেৰ অরহত্তং পাপুণি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ১.১২.৪০-৪৮) –
‘‘ৰিপস্সী নাম ভগৰা, লোকজেট্ঠো নরাসভো;
নিসিন্নো জনকাযস্স, দেসেসি অমতং পদং.
‘‘তস্সাহং ধম্মং সুত্ৰান, দ্ৰিপদিন্নস্স তাদিনো;
সোণ্ণপুপ্ফানি চত্তারি, বুদ্ধস্স অভিরোপযিং.
‘‘সুৰণ্ণচ্ছদনং আসি, যাৰতা পরিসা তদা;
বুদ্ধাভা চ সুৰণ্ণাভা, আলোকো ৰিপুলো অহু.
‘‘উদগ্গচিত্তো সুমনো, ৰেদজাতো কতঞ্জলী;
ৰিত্তিসঞ্জননো তেসং, দিট্ঠধম্মসুখাৰহো.
‘‘আযাচিত্ৰান সম্বুদ্ধং, ৰন্দিত্ৰান চ সুব্বতং;
পামোজ্জং জনযিত্ৰান, সকং ভৰনুপাগমিং.
‘‘ভৰনে উপৰিট্ঠোহং, বুদ্ধসেট্ঠং অনুস্সরিং;
তেন চিত্তপ্পসাদেন, তুসিতং উপপজ্জহং.
‘‘একনৰুতিতো কপ্পে, যং পুপ্ফমভিরোপযিং;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, বুদ্ধপূজাযিদং ফলং.
‘‘সোল়সাসিংসু রাজানো, নেমিসম্মতনামকা;
তেতালীসে ইতো কপ্পে, চক্কৰত্তী মহব্বলা.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অরহত্তং পন পত্ৰা অঞ্ঞাপদেসেন অঞ্ঞং ব্যাকরোন্তো ‘‘দুমৰ্হযাযা’’তি গাথং অভাসি.
৬৪. তত্থ দুমৰ্হযাযাতি দুমেন অম্বেন অৰ্হাতব্বায, অম্বপালিযাতি অত্থো. আধারে চেতং ভুম্মৰচনং. উপ্পন্নোতি তস্সা কুচ্ছিযং উপ্পন্নো উপ্পজ্জমানো চ. জাতো পণ্ডরকেতুনাতি ধৰলৰত্থধজত্তা ‘‘পণ্ডরকেতূ’’তি পঞ্ঞাতেন বিম্বিসাররঞ্ঞা হেতুভূতেন জাতো, তং পটিচ্চ নিব্বত্তোতি অত্থো. উপ্পন্নোতি ৰা পঠমাভিনিব্বত্তিদস্সনং. ততো হি জাতোতি অভিজাতিদস্সনং. ৰিজাযনকালতো পট্ঠায হি লোকে জাতৰোহারো. এত্থ চ ‘‘দুমৰ্হযায উপ্পন্নো’’তি ইমিনা অত্তুক্কংসনভাৰং অপনেতি, অনেকপতিপুত্তানম্পি ৰিসেসাধিগমসম্ভৰঞ্চ দীপেতি. ‘‘জাতো পণ্ডরকেতুনা’’তি ইমিনা ৰিঞ্ঞাতপিতিকদস্সনেন পরৰম্ভনং অপনেতি. কেতুহাতি মানপ্পহাযী. মানো হি উণ্ণতিলক্খণত্তা কেতু ৰিযাতি কেতু. তথা হি সো ‘‘কেতুকম্যতাপচ্চুপট্ঠানো’’তি ৰুচ্চতি. কেতুনাযেৰাতি পঞ্ঞায এৰ. পঞ্ঞা হি অনৰজ্জধম্মেসু অচ্চুগ্গতট্ঠেন মারসেনপ্পমদ্দনেন পুব্বঙ্গমট্ঠেন চ অরিযানং ধজা নাম. তেনাহ ‘‘ধম্মো হি ইসিনং ধজো’’তি (সং. নি. ২.২৪১; অ. নি. ৪.৪৮; জা. ২.২১.৪৯৪). মহাকেতুং পধংসযীতি মহাৰিসযতায মহন্তা, সেয্যমানজাতিমানাদিভেদতো বহৰো চ মানপ্পকারা, ইতরে চ কিলেসধম্মা সমুস্সিতট্ঠেন কেতু এতস্সাতি মহাকেতু মারো পাপিমা. তং বলৰিধমনৰিসযাতিক্কমনৰসেন অভিভৰি নিব্বিসেৰনং অকাসীতি. ‘‘মহাকেতুং পধংসযী’’তি অত্তানং পরং ৰিয দস্সেন্তো অঞ্ঞাপদেসেন অরহত্তং ব্যাকাসি.
ৰিমলকোণ্ডঞ্ঞত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.