৩. পক্খত্থেরগাথাৰণ্ণনা
চুতা পতন্তীতি আযস্মতো পক্খত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? সোপি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে পুঞ্ঞানি করোন্তো ইতো একনৰুতে কপ্পে যক্খসেনাপতি হুত্ৰা ৰিপস্সিং ভগৰন্তং দিস্ৰা পসন্নমানসো দিব্বৰত্থেন পূজং অকাসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সক্কেসু দেৰদহনিগমে সাকিযরাজকুলে নিব্বত্তি, ‘‘সম্মোদকুমারো’’তিস্স নামং অহোসি. অথস্স দহরকালে ৰাতরোগেন পাদা ন ৰহিংসু. সো কতিপযং কালং পীঠসপ্পী ৰিয ৰিচরি. তেনস্স পক্খোতি সমঞ্ঞা জাতা. পচ্ছা অরোগকালেপি তথেৰ নং সঞ্জানন্তি, সো ভগৰতো ঞাতিসমাগমে পাটিহারিযং দিস্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৰা কতপুব্বকিচ্চো কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা অরঞ্ঞে ৰিহরতি. অথেকদিৰসং গামং পিণ্ডায পৰিসিতুং গচ্ছন্তো অন্তরামগ্গে অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে নিসীদি. তস্মিঞ্চ সমযে অঞ্ঞতরো কুললো মংসপেসিং আদায আকাসেন গচ্ছতি, তং বহূ কুললা অনুপতিত্ৰা পাতেসুং. পাতিতং মংসপেসিং একো কুললো অগ্গহেসি. তং অঞ্ঞো অচ্ছিন্দিত্ৰা গণ্হি, তং দিস্ৰা থেরো ‘‘যথাযং মংসপেসি, এৰং কামা নাম বহুসাধারণা বহুদুক্খা বহুপাযাসা’’তি – কামেসু আদীনৰং নেক্খম্মে চ আনিসংসং পচ্চৰেক্খিত্ৰা ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা ‘‘অনিচ্চ’’ন্তিআদিনা মনসিকরোন্তো পিণ্ডায চরিত্ৰা কতভত্তকিচ্চো দিৰাট্ঠানে নিসীদিত্ৰা ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং পাপুণি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ১.১২.১-১০) –
‘‘ৰিপস্সী নাম ভগৰা, লোকজেট্ঠো নরাসভো;
অট্ঠসট্ঠিসহস্সেহি, পাৰিসি বন্ধুমং তদা.
‘‘নগরা অভিনিক্খম্ম, অগমং দীপচেতিযং;
অদ্দসং ৰিরজং বুদ্ধং, আহুতীনং পটিগ্গহং.
‘‘চুল্লাসীতিসহস্সানি, যক্খা ময্হং উপন্তিকে;
উপট্ঠহন্তি সক্কচ্চং, ইন্দংৰ তিদসা গণা.
‘‘ভৰনা অভিনিক্খম্ম, দুস্সং পগ্গয্হহং তদা;
সিরসা অভিৰাদেসিং, তঞ্চাদাসিং মহেসিনো.
‘‘অহো বুদ্ধো অহো ধম্মো, অহো নো সত্থু সম্পদা;
বুদ্ধস্স আনুভাৰেন, ৰসুধাযং পকম্পথ.
‘‘তঞ্চ অচ্ছরিযং দিস্ৰা, অব্ভুতং লোমহংসনং;
বুদ্ধে চিত্তং পসাদেমি, দ্ৰিপদিন্দম্হি তাদিনে.
‘‘সোহং চিত্তং পসাদেত্ৰা, দুস্সং দত্ৰান সত্থুনো;
সরণঞ্চ উপাগচ্ছিং, সামচ্চো সপরিজ্জনো.
‘‘একনৰুতিতো কপ্পে, যং কম্মমকরিং তদা;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, বুদ্ধপূজাযিদং ফলং.
‘‘ইতো পন্নরসে কপ্পে, সোল়সাসুং সুৰাহনা;
সত্তরতনসম্পন্নো, চক্কৰত্তী মহব্বলা.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অরহত্তং পন পত্ৰা যদেৰ সংৰেগৰত্থুং অঙ্কুসং কত্ৰা ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অঞ্ঞা অধিগতা, তস্স সংকিত্তনমুখেন অঞ্ঞং ব্যাকরোন্তো ‘‘চুতা পতন্তী’’তি গাথং অভাসি.
৬৩. তত্থ চুতাতি ভট্ঠা. পতন্তীতি অনুপতন্তি. পতিতাতি চৰনৰসেন ভূমিযং পতিতা, আকাসে ৰা সম্পতনৰসেন পতিতা. গিদ্ধাতি গেধং আপন্না. পুনরাগতাতি পুনদেৰ উপগতা. চ-সদ্দো সব্বত্থ যোজেতব্বো. ইদং ৰুত্তং হোতি – পতন্তি অনুপতন্তি চ ইধ কুললা, ইতরস্স মুখতো চুতা চ মংসপেসি, চুতা পন সা ভূমিযং পতিতা চ, গিদ্ধা গেধং আপন্না সব্বেৰ কুললা পুনরাগতা. যথা চিমে কুললা, এৰং সংসারে পরিব্ভমন্তা সত্তা যে কুসলধম্মতো চুতা, তে পতন্তি নিরযাদীসু, এৰং পতিতা চ, সম্পত্তিভৰে ঠিতা তত্থ কামসুখানুযোগৰসেন কামভৰে রূপারূপভৰেসু চ ভৰনিকন্তিৰসেন গিদ্ধা চ পুনরাগতা ভৰতো অপরিমুত্তত্তা তেন তেন ভৰগামিনা কম্মেন তং তং ভৰসঞ্ঞিতং দুক্খং আগতা এৰ, এৰংভূতা ইমে সত্তা. মযা পন কতং কিচ্চং পরিঞ্ঞাদিভেদং সোল়সৰিধম্পি কিচ্চং কতং, ন দানি তং কাতব্বং অত্থি. রতং রম্মং রমিতব্বং অরিযেহি সব্বসঙ্খতৰিনিস্সটং নিব্বানং রতং অভিরতং রম্মং. তেন চ সুখেনন্ৰাগতং সুখং ফলসমাপত্তিসুখেন অনুআগতং উপগতং অচ্চন্তসুখং নিব্বানং, সুখেন ৰা সুখাপটিপদাভূতেন ৰিপস্সনাসুখেন মগ্গসুখেন চ অন্ৰাগতং ফলসুখং নিব্বানসুখঞ্চাতি অত্থো ৰেদিতব্বো.
পক্খত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.