২. ৰজ্জিপুত্তত্থেরগাথাৰণ্ণনা
এককা মযং অরঞ্ঞেতি আযস্মতো ৰজ্জিপুত্তত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে ৰিৰট্টূপনিস্সযং পুঞ্ঞং উপচিনন্তো ইতো একনৰুতে কপ্পে ৰিপস্সিস্স ভগৰতো কালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৰা ৰিঞ্ঞুতং পত্তো একদিৰসং ৰিপস্সিং ভগৰন্তং দিস্ৰা পসন্নমানসো নাগপুপ্ফকেসরেহি পূজং অকাসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে অমচ্চকুলে নিব্বত্তি, ৰজ্জিপুত্তোতিস্স নামং অহোসি. সো ভগৰতো ৰেসালিগমনে বুদ্ধানুভাৰং দিস্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৰা কতপুব্বকিচ্চো কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা ৰেসালিযা অৰিদূরে অঞ্ঞতরস্মিং ৰনসণ্ডে ৰিহরতি. তেন চ সমযেন ৰেসালিযং উস্সৰো অহোসি. তত্থ তত্থ নচ্চগীতৰাদিতং পৰত্ততি, মহাজনো হট্ঠতুট্ঠো উস্সৰসম্পত্তিং পচ্চনুভোতি, তং সুত্ৰা সো ভিক্খু অযোনিসো উম্মুজ্জন্তো ৰিৰেকং ৰজ্জমানো কম্মট্ঠানং ৰিস্সজ্জেত্ৰা অত্তনো অনভিরতিং পকাসেন্তো –
‘‘এককা মযং অরঞ্ঞে ৰিহরাম, অপৰিদ্ধংৰ ৰনস্মিং দারুকং;
এতাদিসিকায রত্তিযা, কো সু নাম অম্হেহি পাপিযো’’তি. – গাথমাহ;
তং সুত্ৰা ৰনসণ্ডে অধিৰত্থা দেৰতা তং ভিক্খুং অনুকম্পমানা ‘‘যদিপি, ত্ৰং ভিক্খু, অরঞ্ঞৰাসং হীল়েন্তো ৰদসি, ৰিৰেককামা পন ৰিদ্দসুনো তং বহু মঞ্ঞন্তিযেৰা’’তি ইমমত্থং দস্সেন্তী –
‘‘এককো ত্ৰং অরঞ্ঞে ৰিহরসি, অপৰিদ্ধংৰ ৰনস্মিং দারুকং;
তস্স তে বহুকা পিহযন্তি, নেরযিকা ৰিয সগ্গগামিন’’ন্তি. –
গাথং ৰত্ৰা, ‘‘কথঞ্হি নাম ত্ৰং, ভিক্খু, নিয্যানিকে সম্মাসম্বুদ্ধস্স সাসনে পব্বজিত্ৰা অনিয্যানিকং ৰিতক্কং ৰিতক্কেস্সসী’’তি সন্তজ্জেন্তী সংৰেজেসি. এৰং সো ভিক্খু তায দেৰতায সংৰেজিতো কসাভিহতো ৰিয ভদ্রো অস্সাজানীযো ৰিপস্সনাৰীথিং ওতরিত্ৰা নচিরস্সেৰ ৰিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৰা অরহত্তং পাপুণি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ১.১১.৬২-৬৬) –
‘‘সুৰণ্ণৰণ্ণং সম্বুদ্ধং, সতরংসিংৰ ভাণুমং;
ওভাসেন্তং দিসা সব্বা, উল়ুরাজংৰ পূরিতং.
‘‘পুরক্খতং সাৰকেহি, সাগরেহেৰ মেদনিং;
নাগং পগ্গয্হ রেণূহি, ৰিপস্সিস্সাভিরোপযিং.
‘‘একনৰুতিতো কপ্পে, যং রেণুমভিরোপযিং;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, বুদ্ধপূজাযিদং ফলং.
‘‘পণ্ণতালীসিতো কপ্পে, রেণু নামাসি খত্তিযো;
সত্তরতনসম্পন্নো, চক্কৰত্তী মহব্বলো.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অরহত্তং পন পত্ৰা ‘‘অযং মে অরহত্তপ্পত্তিযা অঙ্কুসো জাতো’’তি অত্তনো দেৰতায চ ৰুত্তনযং সংকড্ঢিত্ৰা –
৬২. ‘‘এককা মযং অরঞ্ঞে ৰিহরাম, অপৰিদ্ধংৰ ৰনস্মিং দারুকং;
তস্স মে বহুকা পিহযন্তি, নেরযিকা ৰিয সগ্গগামিন’’ন্তি. –
গাথং অভাসি.
তস্সত্থো – অনপেক্খভাৰেন ৰনে ছড্ডিতদারুক্খণ্ডং ৰিয যদিপি মযং এককা একাকিনো অসহাযা ইমস্মিং অরঞ্ঞে ৰিহরাম, এৰং ৰিহরতো পন তস্স মে বহুকা পিহযন্তি মং বহূ অত্থকামরূপা কুলপুত্তা অভিপত্থেন্তি, ‘‘অহো ৰতস্স মযম্পি ৰজ্জিপুত্তত্থেরো ৰিয ঘরবন্ধনং পহায অরঞ্ঞে ৰিহরেয্যামা’’তি. যথা কিং? নেরযিকা ৰিয সগ্গগামিনং, যথা নাম নেরযিকা অত্তনো পাপকম্মেন নিরযে নিব্বত্তসত্তা সগ্গগামীনং সগ্গূপগামীনং পিহযন্তি – ‘‘অহো ৰত মযম্পি নিরযদুক্খং পহায সগ্গসুখং পচ্চনুভৰেয্যামা’’তি এৰংসম্পদমিদন্তি অত্থো. এত্থ চ অত্তনি গরুবহুৰচনপ্পযোগস্স ইচ্ছিতব্বত্তা ‘‘এককা মযং ৰিহরামা’’তি পুন তস্স অত্থস্স একত্তং সন্ধায ‘‘তস্স মে’’তি একৰচনপ্পযোগো কতো. ‘‘তস্স মে’’, ‘‘সগ্গগামিন’’ন্তি চ উভযম্পি ‘পিহযন্তী’তি পদং অপেক্খিত্ৰা উপযোগত্থে সম্পদাননিদ্দেসো দট্ঠব্বো. তং অভিপত্থেন্তীতি চ তাদিসে অরঞ্ঞৰাসাদিগুণে অভিপত্থেন্তা নাম হোন্তীতি কত্ৰা ৰুত্তং. তস্স মেতি ৰা তস্স মম সন্তিকে গুণেতি অধিপ্পাযো.
ৰজ্জিপুত্তত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.