১০. পুণ্ণত্থেরগাথাৰণ্ণনা

সীলমেৰাতি আযস্মতো পুণ্ণত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? সোপি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে ৰিৰট্টূপনিস্সযং কুসলং উপচিনন্তো ইতো একনৰুতে কপ্পে বুদ্ধসুঞ্ঞে লোকে ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো ব্রাহ্মণসিপ্পেসু নিপ্ফত্তিং গন্ত্ৰা কামেসু আদীনৰং দিস্ৰা ঘরাৰাসং পহায তাপসপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা হিমৰন্তপ্পদেসে পণ্ণকুটিং কত্ৰা ৰাসং কপ্পেসি. তস্স ৰসনট্ঠানস্স অৰিদূরে একস্মিং পব্ভারে পচ্চেকবুদ্ধো আবাধিকো হুত্ৰা পরিনিব্বাযি, তস্স পরিনিব্বানসমযে মহা আলোকো অহোসি. তং দিস্ৰা সো, ‘‘কথং নু খো অযং আলোকো উপ্পন্নো’’তি ৰীমংসনৰসেন ইতো চিতো চ আহিণ্ডন্তো পব্ভারে পচ্চেকসম্বুদ্ধং পরিনিব্বুতং দিস্ৰা গন্ধদারূনি সংকড্ঢিত্ৰা সরীরং ঝাপেত্ৰা গন্ধোদকেন উপসিঞ্চি. তত্থেকো দেৰপুত্তো অন্তলিক্খে ঠত্ৰা এৰমাহ – ‘‘সাধু, সাধু, সপ্পুরিস, বহুং তযা পুঞ্ঞং পসৰন্তেন পূরিতং সুগতিসংৰত্তনিযং কম্মং তেন ত্ৰং সুগতীসুযেৰ উপ্পজ্জিস্সসি, ‘পুণ্ণো’তি চ তে নামং ভৰিস্সতী’’তি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সুনাপরন্তজনপদে সুপ্পারকপট্টনে গহপতিকুলে নিব্বত্তি, পুণ্ণোতিস্স নামং অহোসি. সো ৰযপ্পত্তো ৰাণিজ্জৰসেন মহতা সত্থেন সদ্ধিং সাৰত্থিং গতো. তেন চ সমযেন ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি. অথ সো সাৰত্থিৰাসীহি উপাসকেহি সদ্ধিং ৰিহারং গতো সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুত্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৰা ৰত্তপটিৰত্তেহি আচরিযুপজ্ঝাযে আরাধেন্তো ৰিহাসি. সো একদিৰসং সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা, ‘‘সাধু মং, ভন্তে ভগৰা, সংখিত্তেন ওৰাদেন ওৰদতু, যমহং সুত্ৰা সুনাপরন্তজনপদে ৰিহরেয্য’’ন্তি আহ. তস্স ভগৰা, ‘‘সন্তি খো, পুণ্ণ, চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা রূপা’’তিআদিনা (ম. নি. ৩.৩৯৫; সং. নি. ৪.৮৮) ওৰাদং দত্ৰা সীহনাদং নদাপেত্ৰা ৰিস্সজ্জেসি. সো ভগৰন্তং ৰন্দিত্ৰা সুনাপরন্তজনপদং গন্ত্ৰা সুপ্পারকপট্টনে ৰিহরন্তো সমথৰিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৰা তিস্সো ৰিজ্জা সচ্ছাকাসি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ১.৪১.২৯-৪৪) –

‘‘পব্ভারকূটং নিস্সায, সযম্ভূ অপরাজিতো;

আবাধিকো চ সো বুদ্ধো, ৰসতি পব্বতন্তরে.

‘‘মম অস্সমসামন্তা, পনাদো আসি তাৰদে;

বুদ্ধে নিব্বাযমানম্হি, আলোকো উদপজ্জথ.

‘‘যাৰতা ৰনসণ্ডস্মিং, অচ্ছকোকতরচ্ছকা;

ৰাল়া চ কেসরী সব্বে, অভিগজ্জিংসু তাৰদে.

‘‘উপ্পাতং তমহং দিস্ৰা, পব্ভারং অগমাসহং;

তত্থদ্দসাসিং সম্বুদ্ধং, নিব্বুতং অপরাজিতং.

‘‘সুফুল্লং সালরাজংৰ, সতরংসিংৰ উগ্গতং;

ৰীতচ্চিকংৰ অঙ্গারং, নিব্বুতং অপরাজিতং.

‘‘তিণং কট্ঠঞ্চ পূরেত্ৰা, চিতকং তত্থকাসহং;

চিতকং সুকতং কত্ৰা, সরীরং ঝাপযিং অহং.

‘‘সরীরং ঝাপযিত্ৰান, গন্ধতোযং সমোকিরিং;

অন্তলিক্খে ঠিতো যক্খো, নামমগ্গহি তাৰদে.

‘‘যং পূরিতং তযা কিচ্চং, সযম্ভুস্স মহেসিনো;

পুণ্ণকো নাম নামেন, সদা হোহি তুৰং মুনে.

‘‘তম্হা কাযা চৰিত্ৰান, দেৰলোকং অগচ্ছহং;

তত্থ দিব্বমযো গন্ধো, অন্তলিক্খা পৰস্সতি.

‘‘তত্রাপি নামধেয্যং মে, পুণ্ণকোতি অহূ তদা;

দেৰভূতো মনুস্সো ৰা, সঙ্কপ্পং পূরযামহং.

‘‘ইদং পচ্ছিমকং ময্হং, চরিমো ৰত্ততে ভৰো;

ইধাপি পুণ্ণকো নাম, নামধেয্যং পকাসতি.

‘‘তোসযিত্ৰান সম্বুদ্ধং, গোতমং সক্যপুঙ্গৰং;

সব্বাসৰে পরিঞ্ঞায, ৰিহরামি অনাসৰো.

‘‘একনৰুতিতো কপ্পে, যং কম্মমকরিং তদা;

দুগ্গতিং নাভিজানামি, তনুকিচ্চস্সিদং ফলং.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

অরহত্তং পন পত্ৰা থেরো বহূ মনুস্সে সাসনে অভিপ্পসাদেসি. যতো পঞ্চসতমত্তা পুরিসা উপাসকত্তং পঞ্চসতমত্তা চ ইত্থিযো উপাসিকাভাৰং পটিৰেদেসুং. সো তত্থ রত্তচন্দনেন চন্দনমাল়ং নাম গন্ধকুটিং কারাপেত্ৰা, ‘‘সত্থা পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং মাল়ং পটিচ্ছতূ’’তি ভগৰন্তং পুপ্ফদূতেন নিমন্তেসি. ভগৰা চ ইদ্ধানুভাৰেন তত্তকেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং তত্থ গন্ত্ৰা চন্দনমাল়ং পটিগ্গহেত্ৰা অরুণে অনুট্ঠিতেযেৰ পচ্চাগমাসি. থেরো অপরভাগে পরিনিব্বানসমযে অঞ্ঞং ব্যাকরোন্তো –

৭০. ‘‘সীলমেৰ ইধ অগ্গং, পঞ্ঞৰা পন উত্তমো;

মনুস্সেসু চ দেৰেসু, সীলপঞ্ঞাণতো জয’’ন্তি. – গাথং অভাসি;

তত্থ সীলন্তি সীলনট্ঠেন সীলং, পতিট্ঠানট্ঠেন সমাধানট্ঠেন চাতি অত্থো. সীলঞ্হি সব্বগুণানং পতিট্ঠা, তেনাহ – ‘‘সীলে পতিট্ঠায নরো সপঞ্ঞো’’তি (সং. নি. ১.২৩; পেটকো. ২২; ৰিসুদ্ধি. ১.১). সমাদহতি চ তং কাযৰাচাঅৰিপ্পকিণ্ণং করোতীতি অত্থো. তযিদং সীলমেৰ অগ্গং সব্বগুণানং মূলভাৰতো পমুখভাৰতো চ. যথাহ – ‘‘তস্মাতিহ, ত্ৰং ভিক্খু, আদিমেৰ ৰিসোধেহি কুসলেসু ধম্মেসু. কো চাদি কুসলানং ধম্মানং সীলঞ্চ সুৰিসুদ্ধ’’ন্তি (সং. নি. ৫.৩৬৯), ‘‘পাতিমোক্খন্তি মুখমেতং পমুখমেত’’ন্তি (মহাৰ. ১৩৫) চ আদি. ইধাতি নিপাতমত্তং. পঞ্ঞৰাতি ঞাণসম্পন্নো. সো উত্তমো সেট্ঠো পৰরোতি পুগ্গলাধিট্ঠানায গাথায পঞ্ঞাযযেৰ সেট্ঠভাৰং দস্সেতি. পঞ্ঞুত্তরা হি কুসলা ধম্মা. ইদানি তং সীলপঞ্ঞানং অগ্গসেট্ঠভাৰং কারণতো দস্সেতি ‘‘মনুস্সেসু চ দেৰেসু, সীলপঞ্ঞাণতো জয’’ন্তি চ. সীলপঞ্ঞাণহেতু পটিপক্খজযো কামকিলেসজযো হোতীতি অত্থো.

পুণ্ণত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

সত্তমৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.