৬. কুমাপুত্তত্থেরগাথাৰণ্ণনা
সাধু সুতন্তি আযস্মতো কুমাপুত্তত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পতি? সো কির পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো ইতো একনৰুতে কপ্পে অজিনচম্মৰসনো তাপসো হুত্ৰা বন্ধুমতীনগরে রাজুয্যানে ৰসন্তো ৰিপস্সিং ভগৰন্তং পস্সিত্ৰা পসন্নমানসো পাদব্ভঞ্জনতেলং অদাসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৰলোকে নিব্বত্তো. ততো পট্ঠায সুগতীসুযেৰ সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে অৰন্তিরট্ঠে ৰেল়ুকণ্টকনগরে গহপতিকুলে নিব্বত্তো. ‘‘নন্দো’’তিস্স নামং অকংসু. মাতা পনস্স কুমা নাম, তেন কুমাপুত্তোতি পঞ্ঞাযিত্থ. সো আযস্মতো সারিপুত্তস্স সন্তিকে ধম্মং সুত্ৰা লদ্ধপ্পসাদো পব্বজিত্ৰা কতপুব্বকিচ্চো পরিযন্তপব্বতপস্সে সমণধম্মং করোন্তো ৰিসেসং নিব্বত্তেতুং অসক্কোন্তো ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা ধম্মং সুত্ৰা কম্মট্ঠানং সোধেত্ৰা সপ্পাযট্ঠানে ৰসন্তো ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং সচ্ছাকাসি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ২.৫৩.২৪-৩০) –
‘‘নগরে বন্ধুমতিযা, রাজুয্যানে ৰসামহং;
চম্মৰাসী তদা আসিং, কমণ্ডলুধরো অহং.
‘‘অদ্দসং ৰিমলং বুদ্ধং, সযম্ভুং অপরাজিতং;
পধানং পহিতত্তং তং, ঝাযিং ঝানরতং ৰসিং.
‘‘সব্বকামসমিদ্ধঞ্চ, ওঘতিণ্ণমনাসৰং;
দিস্ৰা পসন্নসুমনো, অব্ভঞ্জনমদাসহং.
‘‘একনৰুতিতো কপ্পে, অব্ভঞ্জনমদাসহং;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, অব্ভঞ্জনস্সিদং ফলং.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অরহত্তং পন পত্ৰা অরঞ্ঞে কাযদল়্হিবহুলে ভিক্খূ, দিস্ৰা তে ওৰদন্তো সাসনস্স নিয্যানিকভাৰং পকাসেন্তো ‘‘সাধু সুতং সাধু চরিতক’’ন্তি গাথং অভাসি.
৩৬. তত্থ সাধূতি সুন্দরং. সুতন্তি সৰনং. তঞ্চ খো ৰিৰট্টূপনিস্সিতং ৰিসেসতো অপ্পিচ্ছতাদিপটিসংযুত্তং দসকথাৰত্থুসৰনং ইধাধিপ্পেতং. সাধু চরিতকন্তি তদেৰ অপ্পিচ্ছতাদিচরিতং চিণ্ণং, সাধুচরিতমেৰ হি ‘‘চরিতক’’ন্তি ৰুত্তং. পদদ্ৰযেনাপি বাহুসচ্চং তদনুরূপং পটিপত্তিঞ্চ ‘‘সুন্দর’’ন্তি দস্সেতি. সদাতি সব্বকালে নৰকমজ্ঝিমথেরকালে, সব্বেসু ৰা ইরিযাপথক্খণেসু. অনিকেতৰিহারোতি কিলেসানং নিৰাসনট্ঠানট্ঠেন পঞ্চকামগুণা নিকেতা নাম, লোকিযা ৰা ছল়ারম্মণধম্মা. যথাহ – ‘‘রূপনিমিত্তনিকেতৰিসারৰিনিবন্ধা খো, গহপতি, ‘নিকেতসারী’তি ৰুচ্চতী’’তিআদি (সং. নি. ৩.৩). তেসং নিকেতানং পহানত্থায পটিপদা অনিকেতৰিহারো. অত্থপুচ্ছনন্তি তং আজানিতুকামস্স কল্যাণমিত্তং উপসঙ্কমিত্ৰা দিট্ঠধম্মিকসম্পরাযিকপরমত্থপভেদস্স পুচ্ছনং, কুসলাদিভেদস্স ৰা অত্থস্স সভাৰধম্মস্স ‘‘কিং, ভন্তে, কুসলং, কিং অকুসলং, কিং সাৰজ্জং, কিং অনৰজ্জ’’ন্তিআদিনা (ম. নি. ৩.২৯৬) পুচ্ছনং অত্থপুচ্ছনং. পদক্খিণকম্মন্তি তং পন পুচ্ছিত্ৰা পদক্খিণগ্গাহিভাৰেন তস্স ওৰাদে অধিট্ঠানং সম্মাপটিপত্তি. ইধাপি ‘‘সাধূ’’তি পদং আনেত্ৰা যোজেতব্বং. এতং সামঞ্ঞন্তি ‘‘সাধু সুত’’ন্তিআদিনা ৰুত্তং যং সুতং, যঞ্চ চরিতং, যো চ অনিকেতৰিহারো, যঞ্চ অত্থপুচ্ছনং, যঞ্চ পদক্খিণকম্মং, এতং সামঞ্ঞং এসো সমণভাৰো. যস্মা ইমায এৰ পটিপদায সমণভাৰো, ন অঞ্ঞথা, তস্মা ‘‘সামঞ্ঞ’’ন্তি নিপ্পরিযাযতো মগ্গফলস্স অধিৰচনং. তস্স ৰা পন অযং অপণ্ণকপটিপদা, তং পনেতং সামঞ্ঞং যাদিসস্স সম্ভৰাতি, তং দস্সেতুং ‘‘অকিঞ্চনস্সা’’তি ৰুত্তং. অপরিগ্গাহকস্স, খেত্তৰত্থুহিরঞ্ঞসুৰণ্ণদাসিদাসাদিপরিগ্গহপটিগ্গহণরহিতস্সাতি অত্থো.
কুমাপুত্তত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.