৩. সোপাকত্থেরগাথাৰণ্ণনা
যথাপি একপুত্তস্মিন্তি আযস্মতো সোপাকত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? সো কির পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো হুত্ৰা তত্থ তত্থ ৰিৰট্টূপনিস্সযং কুসলং উপচিনন্তো ককুসন্ধস্স ভগৰতো কালে অঞ্ঞতরস্স কুটুম্বিকস্স পুত্তো হুত্ৰা নিব্বত্তো একদিৰসং সত্থারং দিস্ৰা পসন্নচিত্তো বীজপূরফলানি সত্থু উপনেসি. পটিগ্গহেসি ভগৰা অনুকম্পং উপাদায. সো ভিক্খুসঙ্ঘে চ অভিপ্পসন্নো সলাকভত্তং পট্ঠপেত্ৰা সঙ্ঘুদ্দেসৰসেন তিণ্ণং ভিক্খূনং যাৰতাযুকং খীরভত্তং অদাসি. সো তেহি পুঞ্ঞকম্মেহি অপরাপরং দেৰমনুস্সেসু সম্পত্তিং অনুভৰন্তো একদা মনুস্সযোনিযং নিব্বত্তো একস্স পচ্চেকবুদ্ধস্স খীরভত্তং অদাসি. এৰং তত্থ তত্থ পুঞ্ঞানি কত্ৰা সুগতীসু এৰ পরিব্ভমন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে পুরিমকম্মনিস্সন্দেন সাৰত্থিযং অঞ্ঞতরায দুগ্গতিত্থিযা কুচ্ছিম্হি পটিসন্ধিং গণ্হি. তস্স মাতা দস মাসে কুচ্ছিনা পরিহরিত্ৰা পরিপক্কে গব্ভে ৰিজাযনকালে ৰিজাযিতুং অসক্কোন্তী মুচ্ছং আপজ্জিত্ৰা বহুৰেলং মতা ৰিয নিপজ্জি. তং ঞাতকা ‘‘মতা’’তি সঞ্ঞায সুসানং নেত্ৰা চিতকং আরোপেত্ৰা দেৰতানুভাৰেন ৰাতৰুট্ঠিযা উট্ঠিতায অগ্গিং অদত্ৰা পক্কমিংসু. দারকো পচ্ছিমভাৰিকত্তা দেৰতানুভাৰেন মাতুকুচ্ছিতো অরোগো নিক্খমি. মাতা পন কালমকাসি. দেৰতা তং গহেত্ৰা মনুস্সরূপেন সুসানগোপকস্স গেহে ঠপেত্ৰা কতিপযকালং পতিরূপেন আহারেন পোসেসি. ততো পরং সুসানগোপকো চ নং অত্তনো পুত্তং কত্ৰা ৰড্ঢেতি. সো তথা ৰড্ঢেন্তো তস্স পুত্তেন সুপিযেন নাম দারকেন সদ্ধিং কীল়ন্তো ৰিচরতি. তস্স সুসানে জাতসংৰড্ঢভাৰতো সোপাকোতি সমঞ্ঞা অহোসি.
অথেকদিৰসং সত্তৰস্সিকং তং ভগৰা পচ্চূসৰেলায ঞাণজালং পত্থরিত্ৰা ৰেনেয্যবন্ধৰে ওলোকেত্ৰা ঞাণজলন্তোগধং দিস্ৰা সুসানট্ঠানং অগমাসি. দারকো পুব্বহেতুনা চোদিযমানো পসন্নমানসো সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা অট্ঠাসি. সত্থা তস্স ধম্মং কথেসি. সো ধম্মং সুত্ৰা পব্বজ্জং যাচিত্ৰা ‘‘পিতরা অনুঞ্ঞাতোসী’’তি ৰুত্তো পিতরং সত্থু সন্তিকং নেসি. তস্স পিতা সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা ‘‘ভন্তে, ইমং দারকং পব্বাজেথা’’তি অনুজানি. সত্থা তং পব্বাজেত্ৰা মেত্তাভাৰনায নিযোজেসি. সো মেত্তাকম্মট্ঠানং গহেত্ৰা সুসানে ৰিহরন্তো চ চিরস্সেৰ মেত্তাঝানং নিব্বত্তেত্ৰা ঝানং পাদকং কত্ৰা ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং সচ্ছাকাসি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ২.৪৫.১-৭) –
‘‘ককুসন্ধো মহাৰীরো, সব্বধম্মান পারগূ;
গণম্হা ৰূপকট্ঠো সো, অগমাসি ৰনন্তরং.
‘‘বীজমিঞ্জং গহেত্ৰান, লতায আৰুণিং অহং;
ভগৰা তম্হি সমযে, ঝাযতে পব্বতন্তরে.
‘‘দিস্ৰানহং দেৰদেৰং, ৰিপ্পসন্নেন চেতসা;
দক্খিণেয্যস্স ৰীরস্স, বীজমিঞ্জমদাসহং.
‘‘ইমস্মিংযেৰ কপ্পম্হি, যং মিঞ্জমদদিং তদা;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, বীজমিঞ্জস্সিদং ফলং.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অরহা হুত্ৰা পন অঞ্ঞেসং সোসানিকভিক্খূনং মেত্তাভাৰনাৰিধিং দস্সেন্তো ‘‘যথাপি একপুত্তস্মি’’ন্তি গাথং অভাসি.
৩৩. তত্থ যথাতি ওপম্মত্থে নিপাতো. একপুত্তস্মিন্তি পুনাতি চ কুলৰংসং তাযতি চাতি পুত্তো, অত্রজাদিভেদো পুত্তো. একো পুত্তো একপুত্তো, তস্মিং একপুত্তস্মিং. ৰিসযে চেতং ভুম্মৰচনং. পিযস্মিন্তি পিযাযিতব্বতায চেৰ একপুত্ততায চ রূপসীলাচারাদীহি চ পেমকরণট্ঠানভূতে. কুসলীতি কুসলং ৰুচ্চতি খেমং সোত্থিভাৰো, তং লভিতব্বং এতস্স অত্থীতি কুসলী, সত্তানং হিতেসী মেত্তজ্ঝাসযো. সব্বেসু পাণেসূতি সব্বেসু সত্তেসু. সব্বত্থাতি সব্বাসু দিসাসু সব্বেসু ৰা ভৰাদীসু, সব্বাসু ৰা অৰত্থাসু. ইদং ৰুত্তং হোতি – যথা একপুত্তকে পিযে মনাপে মাতাপিতা কুসলী একন্তহিতেসী ভৰেয্য, এৰং পুরত্থিমাদিভেদাসু সব্বাসু দিসাসু, কামভৰাদিভেদেসু সব্বেসু ভৰেসু দহরাদিভেদাসু সব্বাসু অৰত্থাসু চ ঠিতেসু সব্বেসু সত্তেসু একন্তহিতেসিতায কুসলী ভৰেয্য, ‘‘মিত্তো উদাসীনো পঞ্চত্থিকো’’তি সীমং অকত্ৰা সীমাসম্ভেদৰসেন সব্বত্থ একরসং মেত্তং ভাৰেয্যাতি. ইমং পন গাথং ৰত্ৰা ‘‘সচে তুম্হে আযস্মন্তো এৰং মেত্তাভাৰনং অনুযুঞ্জেয্যাথ, যে তে ভগৰতা ‘সুখং সুপতী’তিআদিনা (অ. নি. ১১.১৫) একাদস মেত্তানিসংসা ৰুত্তা, একংসেন তেসং ভাগিনো ভৰথা’’তি ওৰাদমদাসি.
সোপাকত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.