১. নিগ্রোধত্থেরগাথাৰণ্ণনা
নাহং ভযস্স ভাযামীতি আযস্মতো নিগ্রোধত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযং কির ইতো অট্ঠারসে কপ্পসতে ব্রাহ্মণমহাসালকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো কামেসু আদীনৰং নেক্খম্মে চ আনিসংসং দিস্ৰা ঘরবন্ধনং পহায অরঞ্ঞাযতনং পৰিসিত্ৰা অঞ্ঞতরস্মিং সালৰনে পণ্ণসালং কত্ৰা তাপসপব্বজং পব্বজিত্ৰা ৰনমূলফলাহারো ৰসতি. তেন সমযেন পিযদস্সী নাম সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে উপ্পজ্জিত্ৰা সদেৰকস্স লোকস্স ধম্মামতৰস্সেন কিলেসসন্তাপং নিব্বাপেন্তো একদিৰসং তাপসে অনুকম্পায তং সালৰনং পৰিসিত্ৰা নিরোধসমাপত্তিং সমাপন্নো. তাপসো ৰনমূলফলত্থায গচ্ছন্তো ভগৰন্তং দিস্ৰা পসন্নমানসো পুপ্ফিতসালদণ্ডসাখাযো গহেত্ৰা সালমণ্ডপং কত্ৰা তং সব্বত্থকমেৰ সালপুপ্ফেহি সঞ্ছাদেত্ৰা ভগৰন্তং ৰন্দিত্ৰা পীতিসোমনস্সৰসেনেৰ আহারত্থাযপি অগন্ত্ৰা নমস্সমানো অট্ঠাসি. সত্থা নিরোধতো ৰুট্ঠায তস্স অনুকম্পায ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘো আগচ্ছতূ’’তি চিন্তেসি, ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘেপি চিত্তং পসাদেস্সতী’’তি. তাৰদেৰ ভিক্খুসঙ্ঘো আগতো. সো ভিক্খুসঙ্ঘম্পি দিস্ৰা পসন্নমানসো ৰন্দিত্ৰা অঞ্জলিং পগ্গয্হ অট্ঠাসি. সত্থা সিতস্স পাতুকরণাপদেসেন তস্স ভাৰিনিং সম্পত্তিং পকাসেন্তো ধম্মং কথেত্ৰা পক্কামি সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৰমনুস্সেসুযেৰ সংসরন্তো ৰিৰট্টূপনিস্সযং বহুং কুসলং উপচিনিত্ৰা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৰত্থিযং ব্রাহ্মণমহাসালকুলে নিব্বত্তি, নিগ্রোধোতিস্স নামং অহোসি. সো জেতৰনপটিগ্গহণদিৰসে বুদ্ধানুভাৰদস্সনেন সঞ্জাতপ্পসাদো পব্বজিত্ৰা ৰিপস্সনং আরভিত্ৰা নচিরস্সেৰ ছল়ভিঞ্ঞো অহোসি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ২.৪৯.১৯০-২২০) –
‘‘অজ্ঝোগাহেত্ৰা সালৰনং, সুকতো অস্সমো মম;
সালপুপ্ফেহি সঞ্ছন্নো, ৰসামি ৰিপিনে তদা.
‘‘পিযদস্সী চ ভগৰা, সযম্ভূ অগ্গপুগ্গলো;
ৰিৰেককামো সম্বুদ্ধো, সালৰনমুপাগমি.
‘‘অস্সমা অভিনিক্খম্ম, পৰনং অগমাসহং;
মূলফলং গৰেসন্তো, আহিন্দামি ৰনে তদা.
‘‘তত্থদ্দসাসিং সম্বুদ্ধং, পিযদস্সিং মহাযসং;
সুনিসিন্নং সমাপন্নং, ৰিরোচন্তং মহাৰনে.
‘‘চতুদণ্ডে ঠপেত্ৰান, বুদ্ধস্স উপরী অহং;
মণ্ডপং সুকতং কত্ৰা, সালপুপ্ফেহি ছাদযিং.
‘‘সত্তাহং ধারযিত্ৰান, মণ্ডপং সালছাদিতং;
তত্থ চিত্তং পসাদেত্ৰা, বুদ্ধসেট্ঠমৰন্দহং.
‘‘ভগৰা তম্হি সমযে, ৰুট্ঠহিত্ৰা সমাধিতো;
যুগমত্তং পেক্খমানো, নিসীদি পুরিসুত্তমো.
‘‘সাৰকো ৰরুণো নাম, পিযদস্সিস্স সত্থুনো;
ৰসীসতসহস্সেহি, উপগচ্ছি ৰিনাযকং.
‘‘পিযদস্সী চ ভগৰা, লোকজেট্ঠো নরাসভো;
ভিক্খুসঙ্ঘে নিসীদিত্ৰা, সিতং পাতুকরী জিনো.
‘‘অনুরুদ্ধো উপট্ঠাকো, পিযদস্সিস্স সত্থুনো;
একংসং চীৰরং কত্ৰা, অপুচ্ছিত্থ মহামুনিং.
‘‘কো নু খো ভগৰা হেতু, সিতকম্মস্স সত্থুনো;
কারণে ৰিজ্জমানম্হি, সত্থা পাতুকরে সিতং.
‘‘সত্তাহং সালচ্ছদনং, যো মে ধারেসি মাণৰো;
তস্স কম্মং সরিত্ৰান, সিতং পাতুকরিং অহং.
‘‘অনোকাসং ন পস্সামি, যত্থ পুঞ্ঞং ৰিপচ্চতি;
দেৰলোকে মনুস্সে ৰা, ওকাসোৰ ন সম্মতি.
‘‘দেৰলোকে ৰসন্তস্স, পুঞ্ঞকম্মসমঙ্গিনো;
যাৰতা পরিসা তস্স, সালচ্ছন্না ভৰিস্সতি.
‘‘তত্থ দিব্বেহি নচ্চেহি, গীতেহি ৰাদিতেহি চ;
রমিস্সতি সদা সন্তো, পুঞ্ঞকম্মসমাহিতো.
‘‘যাৰতা পরিসা তস্স, গন্ধগন্ধী ভৰিস্সতি;
সালস্স পুপ্ফৰস্সো চ, পৰস্সিস্সতি তাৰদে.
‘‘ততো চুতোযং মনুজো, মানুসং আগমিস্সতি;
ইধাপি সালচ্ছদনং, সব্বকালং ধরিস্সতি.
‘‘ইধ নচ্চঞ্চ গীতঞ্চ, সম্মতাল়সমাহিতং;
পরিৰারেস্সন্তি মং নিচ্চং, বুদ্ধপূজাযিদং ফলং.
‘‘উগ্গচ্ছন্তে চ সূরিযে, সালৰস্সং পৰস্সতে;
পুঞ্ঞকম্মেন সংযুত্তং, ৰস্সতে সব্বকালিকং.
‘‘অট্ঠারসে কপ্পসতে, ওক্কাককুলসম্ভৰো;
গোতমো নাম নামেন, সত্থা লোকে ভৰিস্সতি.
‘‘তস্স ধম্মে সুদাযাদো, ওরসো ধম্মনিম্মিতো;
সব্বাসৰে পরিঞ্ঞায, নিব্বাযিস্সতিনাসৰো.
‘‘ধম্মং অভিসমেন্তস্স, সালচ্ছন্নং ভৰিস্সতি;
চিতকে ঝাযমানস্স, ছদনং তত্থ হেস্সতি.
‘‘ৰিপাকং কিত্তযিত্ৰান, পিযদস্সী মহামুনি;
পরিসায ধম্মং দেসেসি, তপ্পেন্তো ধম্মৰুট্ঠিযা.
‘‘তিংসকপ্পানি দেৰেসু, দেৰরজ্জমকারযিং;
সট্ঠি চ সত্তক্খত্তুঞ্চ, চক্কৰত্তী অহোসহং.
‘‘দেৰলোকা ইধাগন্ত্ৰা, লভামি ৰিপুলং সুখং;
ইধাপি সালচ্ছদনং, মণ্ডপস্স ইদং ফলং.
‘‘অযং পচ্ছিমকো ময্হং, চরিমো ৰত্ততে ভৰো;
ইধাপি সালচ্ছদনং, হেস্সতি সব্বকালিকং.
‘‘মহামুনিং তোসযিত্ৰা, গোতমং সক্যপুঙ্গৰং;
পত্তোম্হি অচলং ঠানং, হিত্ৰা জযপরাজযং.
‘‘অট্ঠারসে কপ্পসতে, যং বুদ্ধমভিপূজযিং;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, বুদ্ধপূজাযিদং ফলং.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং, ভৰা সব্বে সমূহতা;
নাগোৰ বন্ধনং ছেত্ৰা, ৰিহরামি অনাসৰো.
‘‘স্ৰাগতং ৰত মে আসি, বুদ্ধসেট্ঠস্স সন্তিকে;
তিস্সো ৰিজ্জা অনুপ্পত্তা, কতং বুদ্ধস্স সাসনং.
‘‘পটিসম্ভিদা চতস্সো, ৰিমোক্খাপি চ অট্ঠিমে;
ছল়ভিঞ্ঞা সচ্ছিকতা, কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
এৰং পন ছল়ভিঞ্ঞো হুত্ৰা ফলসুখেন ৰীতিনামেন্তো সাসনস্স নিয্যানিকভাৰৰিভাৰনত্থং অঞ্ঞাব্যাকরণৰসেন ‘‘নাহং ভযস্স ভাযামী’’তি গাথং অভাসি.
২১. তত্থ ভাযন্তি এতস্মাতি ভযং, জাতিজরাদি. ভযস্সাতি নিস্সক্কে সামিৰচনং, ভযতো ভাযিতব্বনিমিত্তং জাতিজরামরণাদিনা হেতুনা নাহং ভাযামীতি অত্থো. তত্থ কারণমাহ ‘‘সত্থা নো অমতস্স কোৰিদো’’তি. অম্হাকং সত্থা অমতে কুসলো ৰেনেয্যানং অমতদানে ছেকো. যত্থ ভযং নাৰতিট্ঠতীতি যস্মিং নিব্বানে যথাৰুত্তং ভযং ন তিট্ঠতি ওকাসং ন লভতি. তেনাতি ততো নিব্বানতো. ৰজন্তীতি অভযট্ঠানমেৰ গচ্ছন্তি. নিব্বানঞ্হি অভযট্ঠানং নাম. কেন পন ৰজন্তীতি আহ ‘‘মগ্গেন ৰজন্তি ভিক্খৰো’’তি, অট্ঠঙ্গিকেন অরিযমগ্গেন সত্থু ওৰাদকরণা ভিক্খূ সংসারে ভযস্স ইক্খনকাতি অত্থো. যত্থাতি ৰা যং নিমিত্তং যস্স অরিযমগ্গস্স অধিগমহেতু অত্তানুৰাদাদিকং পঞ্চৰীসতিৰিধম্পি ভযং নাৰতিট্ঠতি পতিট্ঠং ন লভতি, তেন অরিযেন মগ্গেন ৰজন্তি অভযট্ঠানং সত্থু সাসনে ভিক্খূ, তেন মগ্গেন অহম্পি গতো, তস্মা নাহং ভযস্স ভাযামীতি থেরো অঞ্ঞং ব্যাকাসি.
নিগ্রোধত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.