২. চিত্তকত্থেরগাথাৰণ্ণনা

নীলাসুগীৰাতি আযস্মতো চিত্তকত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? সো কির পদুমুত্তরবুদ্ধকালতো পট্ঠায ৰিৰট্টূপনিস্সযং কুসলং আচিনন্তো ইতো একনৰুতে কপ্পে মনুস্সযোনিযং নিব্বত্তিত্ৰা ৰিঞ্ঞুত্তং পত্তো ৰিপস্সিং ভগৰন্তং পস্সিত্ৰা পসন্নমানসো পুপ্ফেহি পূজং কত্ৰা ৰন্দিত্ৰা ‘‘সন্তধম্মেন নাম এত্থ ভৰিতব্ব’’ন্তি সত্থরি নিব্বানে চ অধিমুচ্চি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন ততো চুতো তাৰতিংসভৰনে নিব্বত্তো অপরাপরং পুঞ্ঞানি কত্ৰা দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে রাজগহে ৰিভৰসম্পন্নস্স ব্রাহ্মণস্স পুত্তো হুত্ৰা নিব্বত্তি চিত্তকো নাম নামেন. সো ভগৰতি রাজগহং গন্ত্ৰা ৰেল়ুৰনে ৰিহরন্তে সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা ধম্মং সুত্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৰা চরিযানুকূলং কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা অরঞ্ঞাযতনং পৰিসিত্ৰা ভাৰনানুযুত্তো ঝানং নিব্বত্তেত্ৰা ঝানপাদকং ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা নচিরেনেৰ অরহত্তং পাপুণি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ২.৫০.১-৭) –

‘‘কণিকারংৰ জোতন্তং, নিসিন্নং পব্বতন্তরে;

অদ্দসং ৰিরজং বুদ্ধং, ৰিপস্সিং লোকনাযকং.

‘‘তীণি কিঙ্কণিপুপ্ফানি, পগ্গয্হ অভিরোপযিং;

সম্বুদ্ধং অভিপূজেত্ৰা, গচ্ছামি দক্খিণামুখো.

‘‘তেন কম্মেন সুকতেন, চেতনাপণিধীহি চ;

জহিত্ৰা মানুসং দেহং, তাৰতিংসং অগচ্ছহং.

‘‘একনৰুতে ইতো কপ্পে, যং বুদ্ধমভিপূজযিং;

দুগ্গতিং নাভিজানামি, বুদ্ধপূজাযিদং ফলং.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

অরহত্তং পন পত্ৰা সত্থারং ৰন্দিতুং রাজগহং উপগতো তত্থ ভিক্খূহি ‘‘কিং, আৰুসো, অরঞ্ঞে অপ্পমত্তো ৰিহাসী’’তি পুট্ঠো অত্তনো অপ্পমাদৰিহারনিৰেদনেন অঞ্ঞং ব্যাকরোন্তো ‘‘নীলাসুগীৰা’’তি গাথং অভাসি.

২২. তত্থ নীলাসুগীৰাতি নীলসুগীৰা, গাথাসুখত্থঞ্হেত্থ দীঘো কতো, রাজিৰন্ততায সুন্দরায গীৰায সমন্নাগতোতি অত্থো. তে যেভুয্যেন চ নীলৰণ্ণতায নীলা. সোভনকণ্ঠতায সুগীৰা. সিখিনোতি মত্থকে জাতায সিখায সস্সিরিকভাৰেন সিখিনো. মোরাতি মযূরা. কারম্ভিযন্তি কারম্বরুক্খে. কারম্ভিযন্তি ৰা তস্স ৰনস্স নামং. তস্মা কারম্ভিযন্তি কারম্ভনামকে ৰনেতি অত্থো. অভিনদন্তীতি পাৰুস্সকালে মেঘগজ্জিতং সুত্ৰা কেকাসদ্দং করোন্তা উতুসম্পদাসিদ্ধেন সরেন হংসাদিকে অভিভৰন্তা ৰিয নদন্তি. তেতি তে মোরা. সীতৰাতকীল়িতাতি সীতেন মেঘৰাতেন সঞ্জাতকীল়িতা মধুরৰস্সিতং ৰস্সন্তা. সুত্তন্তি ভত্তসম্মদৰিনোদনত্থং সযিতং, কাযকিলমথপটিপস্সম্ভনায ৰা অনুঞ্ঞাতৰেলাযং সুপন্তং. ঝাযন্তি সমথৰিপস্সনাঝানেহি ঝাযনসীলং ভাৰনানুযুত্তং. নিবোধেন্তীতি পবোধেন্তি. ‘‘ইমেপি নাম নিদ্দং অনুপগন্ত্ৰা জাগরন্তা অত্তনা কত্তব্বং করোন্তি, কিমঙ্গং পনাহ’’ন্তি এৰং সম্পজঞ্ঞুপ্পাদনেন সযনতো ৰুট্ঠাপেন্তীতি অধিপ্পাযো.

চিত্তকত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.