৪. অধিমুত্তত্থেরগাথাৰণ্ণনা

কাযদুট্ঠুল্লগরুনোতি আযস্মতো অধিমুত্তত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? সো কির পদুমুত্তরস্স ভগৰতো কালে ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰিঞ্ঞুতং পত্তো ব্রাহ্মণৰিজ্জাসু নিপ্ফত্তিং গতো কামেসু আদীনৰং দিস্ৰা ঘরাৰাসং পহায তাপসপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা অরঞ্ঞে ৰিহরন্তো বুদ্ধুপ্পাদং সুত্ৰা মনুস্সূপচারং উপগন্ত্ৰা সত্থারং ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতং গচ্ছন্তং দিস্ৰা পসন্নমানসো অত্তনো ৰাকচীরং সত্থু পাদমূলে পত্থরি. সত্থা তস্স অজ্ঝাসযং ঞত্ৰা তস্মিং অট্ঠাসি. তত্থ ঠিতং ভগৰন্তং কাল়ানুসারেন গন্ধেন পূজেত্ৰা ‘‘সমুদ্ধরসিমং লোক’’ন্তিআদিকাহি দসহি গাথাহি অভিত্থৰি. তং সত্থা ‘‘অনাগতে ইতো সতসহস্সকপ্পমত্থকে গোতমস্স নাম সম্মাসম্বুদ্ধস্স সাসনে পব্বজিত্ৰা ছল়ভিঞ্ঞো ভৰিস্সতী’’তি ব্যাকরিত্ৰা পক্কামি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৰলোকে নিব্বত্তিত্ৰা ততো যাৰাযং বুদ্ধুপ্পাদো, তাৰ দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৰত্থিযং ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা অধিমুত্তোতি লদ্ধনামো ৰিঞ্ঞুতং পত্তো ব্রাহ্মণৰিজ্জাসু নিপ্ফত্তিং গন্ত্ৰা তত্থ সারং অপস্সন্তো পচ্ছিমভৰিকত্তা নিস্সরণং গৰেসন্তো জেতৰনপটিগ্গহণে বুদ্ধানুভাৰং দিস্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো সত্থু সন্তিকে পব্বজিত্ৰা ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা নচিরস্সেৰ অরহত্তং পাপুণি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ১.৪০.৩০৪-৩৩২) –

‘‘কণিকারংৰ জলিতং, দীপরুক্খংৰ উজ্জলং;

ওসধিংৰ ৰিরোচন্তং, ৰিজ্জুতং গগনে যথা.

‘‘অসম্ভীতং অনুত্তাসিং, মিগরাজংৰ কেসরিং;

ঞাণালোকং পকাসেন্তং, মদ্দন্তং তিত্থিযে গণে.

‘‘উদ্ধরন্তং ইমং লোকং, ছিন্দন্তং সব্বসংসযং;

গজ্জন্তং মিগরাজংৰ, অদ্দসং লোকনাযকং.

‘‘জটাজিনধরো আসিং, ব্রহা উজু পতাপৰা;

ৰাকচীরং গহেত্ৰান, পাদমূলে অপত্থরিং.

‘‘কাল়ানুসারিযং গয্হং, অনুলিম্পিং তথাগতং;

সম্বুদ্ধমনুলিম্পেত্ৰা, সন্থৰিং লোকনাযকং.

‘‘সমুদ্ধরসিমং লোকং, ওঘতিণ্ণ মহামুনি;

ঞাণালোকেন জোতেসি, নাৰটং ঞাণমুত্তমং.

‘‘ধম্মচক্কং পৰত্তেসি, মদ্দসে পরতিত্থিযে;

উসভো জিতসঙ্গামো, সম্পকম্পেসি মেদনিং.

‘‘মহাসমুদ্দে ঊমিযো, ৰেলন্তম্হি পভিজ্জরে;

তথেৰ তৰ ঞাণম্হি, সব্বদিট্ঠী পভিজ্জরে.

‘‘সুখুমচ্ছিকজালেন, সরম্হি সম্পতানিতে;

অন্তোজালীকতা পাণা, পীল়িতা হোন্তি তাৰদে.

‘‘তথেৰ তিত্থিযা লোকে, পুথুপাসণ্ডনিস্সিতা;

অন্তোঞাণৰরে তুয্হং, পরিৰত্তন্তি মারিস.

‘‘পতিট্ঠা ৰুয্হতং ওঘে, ত্ৰঞ্হি নাথো অবন্ধুনং;

ভযট্টিতানং সরণং, মুত্তিত্থীনং পরাযণং.

‘‘একৰীরো অসদিসো, মেত্তাকরুণসঞ্চযো;

অসমো সুসমো সন্তো, ৰসী তাদী জিতঞ্জযো.

‘‘ধীরো ৰিগতসম্মোহো, অনেজো অকথংকথী;

তুসিতো ৰন্তদোসোসি, নিম্মলো সংযতো সুচি.

‘‘সঙ্গাতিগো হতমদো, তেৰিজ্জো তিভৰন্তগো;

সীমাতিগো ধম্মগরু, গতত্থো হিতৰব্ভুতো.

‘‘তারকো ত্ৰং যথা নাৰা, নিধীৰস্সাসকারকো;

অসম্ভীতো যথা সীহো, গজরাজাৰ দপ্পিতো.

‘‘থোমেত্ৰা দসগাথাহি, পদুমুত্তরং মহাযসং;

ৰন্দিত্ৰা সত্থুনো পাদে, তুণ্হী অট্ঠাসহং তদা.

‘‘পদুমুত্তরো লোকৰিদূ, আহুতীনং পটিগ্গহো;

ভিক্খুসঙ্ঘে ঠিতো সত্থা, ইমা গাথা অভাসথ.

‘‘যো মে সীলঞ্চ ঞাণঞ্চ, সদ্ধম্মঞ্চাপি ৰণ্ণযি;

তমহং কিত্তযিস্সামি, সুণাথ মম ভাসতো.

‘‘সট্ঠি কপ্পসহস্সানি, দেৰলোকে রমিস্সতি;

অঞ্ঞে দেৰেভিভৰিত্ৰা, ইস্সরং কারযিস্সতি.

‘‘সো পচ্ছা পব্বজিত্ৰান, সুক্কমূলেন চোদিতো;

গোতমস্স ভগৰতো, সাসনে পব্বজিস্সতি.

‘‘পব্বজিত্ৰান কাযেন, পাপকম্মং ৰিৰজ্জিয;

সব্বাসৰে পরিঞ্ঞায, নিব্বাযিস্সতিনাসৰো.

‘‘যথাপি মেঘো থনযং, তপ্পেতি মেদনিং ইমং;

তথেৰ ত্ৰং মহাৰীর, ধম্মেন তপ্পযী মমং.

‘‘সীলং পঞ্ঞঞ্চ ধম্মঞ্চ, থৰিত্ৰা লোকনাযকং;

পত্তোম্হি পরমং সন্তিং, নিব্বানং পদমচ্চুতং.

‘‘অহো নূন স ভগৰা, চিরং তিট্ঠেয্য চক্খুমা;

অঞ্ঞাতঞ্চ ৰিজানেয্যুং, ফুসেয্যুং অমতং পদং.

‘‘অযং মে পচ্ছিমা জাতি, ভৰা সব্বে সমূহতা;

সব্বাসৰে পরিঞ্ঞায, ৰিহরামি অনাসৰো.

‘‘সতসহস্সিতো কপ্পে, যং বুদ্ধমভিথোমযিং;

দুগ্গতিং নাভিজানামি, কিত্তনায ইদং ফলং.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

অরহত্তং পন পত্ৰা অত্তনা সহ ৰসন্তে কাযদল়্হিবহুলে ভিক্খূ ওৰদন্তো –

১১৪. ‘‘কাযদুট্ঠুল্লগরুনো, হিয্যমানম্হি জীৰিতে;

সরীরসুখগিদ্ধস্স, কুতো সমণসাধুতা’’তি. – গাথং অভাসি;

তত্থ কাযদুট্ঠুল্লগরুনোতি দুট্ঠুল্লং অসুভযোগ্যতা, কাযস্স দুট্ঠুল্লং কাযদুট্ঠুল্লং, কাযদুট্ঠুল্লং গরু সম্ভাৰিতং যস্স সো কাযদুট্ঠুল্লগরু, অনিস্সরণপ্পঞ্ঞো হুত্ৰা কাযপোসনপ্পসুতো কাযদল়্হিবহুলোতি অত্থো, তস্স কাযদুট্ঠুল্লগরুনো. হিয্যমানম্হি জীৰিতেতি কুন্নদীনং উদকং ৰিয জীৰিতসঙ্খারে লহুসো খীযমানে. সরীরসুখগিদ্ধস্সাতি পণীতাহারাদীহি অত্তনো কাযস্স সুখেন গেধং আপন্নস্স. কুতো সমণসাধুতাতি এৰরূপস্স পুগ্গলস্স সমণভাৰেন সাধুতা সুসমণতা কুতো কেন কারণেন সিযা, একংসতো পন কাযে জীৰিতে চ নিরপেক্খস্স ইতরীতরসন্তোসেন সন্তুট্ঠস্স আরদ্ধৰীরিযস্সেৰ সমণসাধুতাতি অধিপ্পাযো.

অধিমুত্তত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.