১২. দ্ৰাদসমৰগ্গো

১. জেন্তত্থেরগাথাৰণ্ণনা

দুপ্পব্বজ্জং ৰে দুরধিৰাসা গেহাতি আযস্মতো জেন্তত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে ৰিৰট্টূপনিস্সযং কুসলং উপচিনন্তো সিখিস্স ভগৰতো কালে দেৰপুত্তো হুত্ৰা নিব্বত্তি. সো একদিৰসং সত্থারং দিস্ৰা পসন্নচিত্তো কিংকিরাতপুপ্ফেহি পূজং অকাসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে মগধরট্ঠে জেন্তগামে একস্স মণ্ডলিকরাজস্স পুত্তো হুত্ৰা নিব্বত্তি, জেন্তোতিস্স নামং অহোসি. সো ৰিঞ্ঞুতং পত্তো দহরকালেযেৰ হেতুসম্পত্তিযা চোদিযমানো পব্বজ্জানিন্নমানসো হুত্ৰা পুন চিন্তেসি – ‘‘পব্বজ্জা নাম দুক্করা, ঘরাপি দুরাৰাসা, ধম্মো চ গম্ভীরো, ভোগা চ দুরধিগমা, কিং নু খো কত্তব্ব’’ন্তি এৰং পন চিন্তাবহুলো হুত্ৰা ৰিচরন্তো একদিৰসং সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা ধম্মং সুণি. সুতকালতো পট্ঠায পব্বজ্জাভিরতো হুত্ৰা সত্থু সন্তিকে পব্বজিত্ৰা কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা সুখায পটিপদায খিপ্পাভিঞ্ঞায অরহত্তং সচ্ছাকাসি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ১.১৬.২১-২৪) –

‘‘দেৰপুত্তো অহং সন্তো, পূজযিং সিখিনাযকং;

কক্কারুপুপ্ফং পগ্গয্হ, বুদ্ধস্স অভিরোপযিং.

‘‘একতিংসে ইতো কপ্পে, যং পুপ্ফমভিরোপযিং;

দুগ্গতিং নাভিজানামি, বুদ্ধপূজাযিদং ফলং.

‘‘ইতো চ নৰমে কপ্পে, রাজা সত্তুত্তমো অহুং;

সত্তরতনসম্পন্নো, চক্কৰত্তী মহব্বলো.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

অরহত্তং পন পত্ৰা অত্তনো পটিপত্তিং পচ্চৰেক্খন্তো, ‘‘অসক্খিং ৰতাহং আদিতো ময্হং উপ্পন্নৰিতক্কং ছিন্দিতু’’ন্তি সোমনস্সজাতো ৰিতক্কস্স উপ্পন্নাকারং তস্স চ সম্মদেৰ ছিন্নতং দস্সেন্তো –

১১১. ‘‘দুপ্পব্বজ্জং ৰে দুরধিৰাসা গেহা, ধম্মো গম্ভীরো দুরধিগমা ভোগা;

কিচ্ছা ৰুত্তি নো ইতরীতরেনেৰ, যুত্তং চিন্তেতুং সততমনিচ্চত’’ন্তি. –

গাথং অভাসি.

তত্থ দুপ্পব্বজ্জন্তি অপ্পং ৰা মহন্তং ৰা ভোগক্খন্ধঞ্চেৰ ঞাতিপরিৰট্টঞ্চ পহায ইমস্মিং সাসনে উরং দত্ৰা পব্বজনস্স দুক্করত্তা দুক্খং পব্বজনং, দুক্করা পব্বজ্জাতি দুপ্পব্বজ্জং. ৰেতি নিপাতমত্তং, দল়্হত্থো ৰা ‘‘পব্বজ্জা দুক্খা’’তি. গেহঞ্চে আৰসেয্যং, দুরধিৰাসা গেহা, যস্মা গেহং অধিৰসন্তেন রঞ্ঞা রাজকিচ্চং, ইস্সরেন ইস্সরকিচ্চং, গহপতিনা গহপতিকিচ্চং কত্তব্বং হোতি, পরিজনো চেৰ সমণব্রাহ্মণা চ সঙ্গহেতব্বা, তস্মিং তস্মিঞ্চ কত্তব্বে করিযমানেপি ঘরাৰাসো ছিদ্দঘটো ৰিয মহাসমুদ্দো ৰিয চ দুপ্পূরো, তস্মা গেহা নামেতে অধিৰসিতুং আৰসিতুং দুক্খা দুক্করাতি কত্ৰা দুরধিৰাসা দুরাৰাসাতি. পব্বজ্জঞ্চে অনুতিট্ঠেয্যং ধম্মো গম্ভীরো, যদত্থা পব্বজ্জা, সো পব্বজিতেন অধিগন্তব্বো পটিৰেধসদ্ধম্মো গম্ভীরো, গম্ভীরঞাণগোচরত্তা দুদ্দসো, দুপ্পটিৰিজ্ঝো ধম্মস্স গম্ভীরভাৰেন দুপ্পটিৰিজ্ঝত্তা. গেহঞ্চে আৰসেয্যং, দুরধিগমা ভোগা যেহি ৰিনা ন সক্কা গেহং আৰসিতুং, তে ভোগা দুক্খেন কসিরেন অধিগন্তব্বতায দুরধিগমা. এৰং সন্তে ঘরাৰাসং পহায পব্বজ্জংযেৰ অনুতিট্ঠেয্যং, এৰম্পি কিচ্ছা ৰুত্তি নো ইতরীতরেন ইধ ইমস্মিং বুদ্ধসাসনে ইতরীতরেন যথালদ্ধেন পচ্চযেন অম্হাকং ৰুত্তি জীৰিকা কিচ্ছা দুক্খা, ঘরাৰাসানং দুরধিৰাসতায ভোগানঞ্চ দুরধিগমতায গেহে ইতরীতরেন পচ্চযেন যাপেতব্বতায কিচ্ছা কসিরা ৰুত্তি অম্হাকং, তত্থ কিং কাতুং ৰট্টতীতি? যুত্তং চিন্তেতুং সততমনিচ্চতং সকলং দিৰসং পুব্বরত্তাপররত্তঞ্চ তেভূমকধম্মজাতং অনিচ্চতন্তি, ততো উপ্পাদৰযৰন্ততো আদিঅন্তৰন্ততো তাৰকালিকতো চ ন নিচ্চন্তি ‘‘অনিচ্চ’’ন্তি চিন্তেতুং ৰিপস্সিতুং যুত্তং. অনিচ্চানুপস্সনায সিদ্ধায ইতরানুপস্সনা সুখেনেৰ সিজ্ঝন্তীতি অনিচ্চানুপস্সনাৰ এত্থ ৰুত্তা, অনিচ্চস্স দুক্খানত্ততানং অব্যভিচরণতো সাসনিকস্স সুখগ্গহণতো চ. তেনাহ – ‘‘যদনিচ্চং তং দুক্খং, যং দুক্খং তদনত্তা’’তি (সং. নি. ৩.১৫), ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং, সব্বং তং নিরোধধম্মং’’ (মহাৰ. ১৬; দী. নি. ২.৩৭১; সং. নি. ৫.১০৮১), ‘‘ৰযধম্মা সঙ্খারা’’তি (দী. নি. ২.২১৮) চ তদমিনা এৰং অঞ্ঞমঞ্ঞং পটিপক্খৰসেন অপরাপরং উপ্পন্নে ৰিতক্কে নিগ্গহেত্ৰা অনিচ্চতামুখেন ৰিপস্সনং আরভিত্ৰা ইদানি কতকিচ্চো জাতোতি দস্সেতি. তেন ৰুত্তং ‘‘অত্তনো পটিপত্তি’’ন্তিআদি. ইদমেৰ থেরস্স অঞ্ঞাব্যাকরণং অহোসি.

জেন্তত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. ৰচ্ছগোত্তত্থেরগাথাৰণ্ণনা

তেৰিজ্জোহং মহাঝাযীতি আযস্মতো ৰচ্ছগোত্তত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে ৰিৰট্টূপনিস্সযং কুসলবীজং রোপেন্তো ৰিপস্সিস্স ভগৰতো কালে বন্ধুমতীনগরে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৰা ৰিঞ্ঞুতং পত্তো একদিৰসং রঞ্ঞা নাগরেহি চ সদ্ধিং বুদ্ধপূজং কত্ৰা ততো পরং দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে রাজগহে ৰিভৰসম্পন্নস্স ব্রাহ্মণস্স পুত্তো হুত্ৰা নিব্বত্তি, তস্স ৰচ্ছগোত্ততায ৰচ্ছগোত্তোত্ৰেৰ সমঞ্ঞা অহোসি. সো ৰিঞ্ঞুতং পত্ৰা ব্রাহ্মণৰিজ্জাসু নিপ্ফত্তিং গতো ৰিমুত্তিং গৰেসন্তো তত্থ সারং অদিস্ৰা পরিব্বাজকপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা ৰিচরন্তো সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্হং পুচ্ছিত্ৰা তস্মিং ৰিস্সজ্জিতে পসন্নমানসো সত্থু সন্তিকে পব্বজিত্ৰা ৰিপস্সনায কম্মং করোন্তো নচিরস্সেৰ ছল়ভিঞ্ঞো অহোসি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ১.১৬.১৫-২০) –

‘‘উদেন্তং সতরংসিংৰ, পীতরংসিংৰ ভাণুমং;

পন্নরসে যথা চন্দং, নিয্যন্তং লোকনাযকং.

‘‘অট্ঠসট্ঠিসহস্সানি, সব্বে খীণাসৰা অহুং;

পরিৰারিংসু সম্বুদ্ধং, দ্ৰিপদিন্দং নরাসভং.

‘‘সম্মজ্জিত্ৰান তং ৰীথিং, নিয্যন্তে লোকনাযকে;

উস্সাপেসিং ধজং তত্থ, ৰিপ্পসন্নেন চেতসা.

‘‘একনৰুতিতো কপ্পে, যং ধজং অভিরোপযিং;

দুগ্গতিং নাভিজানামি, ধজদানস্সিদং ফলং.

‘‘ইতো চতুত্থকে কপ্পে, রাজাহোসিং মহব্বলো;

সব্বাকারেন সম্পন্নো, সুধজো ইতি ৰিস্সুতো.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

ছল়ভিঞ্ঞো পন হুত্ৰা অত্তনো পটিপত্তিং পচ্চৰেক্খিত্ৰা সোমনস্সজাতো উদানৰসেন –

১১২. ‘‘তেৰিজ্জোহং মহাঝাযী, চেতোসমথকোৰিদো;

সদত্থো মে অনুপ্পত্তো, কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি. – গাথং অভাসি;

তত্থ তেৰিজ্জোহন্তি যদিপি মং পুব্বে তিণ্ণং ৰেদানং পারং গতত্তা ‘‘ব্রাহ্মণো তেৰিজ্জো’’তি সঞ্জানন্তি, তং পন সমঞ্ঞামত্তং ৰেদেসু ৰিজ্জাকিচ্চস্স অভাৰতো. ইদানি পন পুব্বেনিৰাসঞাণাদীনং তিস্সন্নং ৰিজ্জানং অধিগতত্তা পরমত্থতো তেৰিজ্জো অহং, মহন্তস্স অনৰসেসস্স সমুদযপক্খিযস্স কিলেসগণস্স ঝাপনতো, মহন্তেন মগ্গফলঝানেন মহন্তস্স উল়ারস্স পণীতস্স নিব্বানস্স ঝাযনতো চ মহাঝাযী. চেতোসমথকোৰিদোতি চিত্তসঙ্খোভকরানং সংকিলেসধম্মানং ৰূপসমনেন চেতসো সমাদহনে কুসলো. এতেন তেৰিজ্জভাৰস্স কারণমাহ. সমাধিকোসল্লসহিতেন হি আসৰক্খযেন তেৰিজ্জতা, ন কেৰলেন. সদত্থোতি সকত্থো ক-কারস্সাযং দ-কারো কতো ‘‘অনুপ্পত্তসদত্থো’’তিআদীসু (ম. নি. ১.৯; অ. নি. ৩.৩৮) ৰিয. ‘‘সদত্থো’’তি চ অরহত্তং ৰেদিতব্বং. তঞ্হি অত্তপটিবন্ধট্ঠেন অত্তানং অৰিজহনট্ঠেন অত্তনো পরমত্থট্ঠেন অত্তনো অত্থত্তা ‘‘সকত্থো’’তি ৰুচ্চতি. স্ৰাযং সদত্থো মে মযা অনুপ্পত্তো অধিগতো. এতেন যথাৰুত্তং মহাঝাযিভাৰং সিখাপত্তং কত্ৰা দস্সেতি. সেসং ৰুত্তনযমেৰ.

ৰচ্ছগোত্তত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. ৰনৰচ্ছত্থেরগাথাৰণ্ণনা

অচ্ছোদিকা পুথুসিলাতি আযস্মতো ৰনৰচ্ছত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে ৰিৰট্টূপনিস্সযং কুসলবীজং রোপেন্তো ৰিপস্সিস্স ভগৰতো কালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৰা ৰিঞ্ঞুতং পত্তো পরস্স কম্মং কত্ৰা জীৰন্তো কস্সচি অপরাধং কত্ৰা মরণভযেন তজ্জিতো পলাযন্তো অন্তরামগ্গে বোধিরুক্খং দিস্ৰা পসন্নমানসো তস্স মূলং সম্মজ্জিত্ৰা পিণ্ডিবন্ধেহি অসোকপুপ্ফেহি পূজং কত্ৰা ৰন্দিত্ৰা বোধিং অভিমুখো নমস্সমানো পল্লঙ্কেন নিসিন্নো মারেতুং আগতে পচ্চত্থিকে দিস্ৰা তেসু চিত্তং অকোপেত্ৰা বোধিং এৰ আৰজ্জেন্তো সতপোরিসে পপাতে পপতি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৰলোকে নিব্বত্তিত্ৰা অপরাপরং পুঞ্ঞানি কত্ৰা দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে রাজগহে ৰিভৰসম্পন্নস্স ব্রাহ্মণস্স পুত্তো হুত্ৰা নিব্বত্তি, ‘‘ৰচ্ছো’’তিস্স নামং অহোসি. সো ৰযপ্পত্তো বিম্বিসারসমাগমে পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৰা অরহত্তং পাপুণি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ১.১৬.৭-১৪) –

‘‘পরকম্মাযনে যুত্তো, অপরাধং অকাসহং;

ৰনন্তং অভিধাৰিস্সং, ভযৰেরসমপ্পিতো.

‘‘পুপ্ফিতং পাদপং দিস্ৰা, পিণ্ডিবন্ধং সুনিম্মিতং;

তম্বপুপ্ফং গহেত্ৰান, বোধিযং ওকিরিং অহং.

‘‘সম্মজ্জিত্ৰান তং বোধিং, পাটলিং পাদপুত্তমং;

পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰান, বোধিমূলে উপাৰিসিং.

‘‘গতমগ্গং গৰেসন্তা, আগচ্ছুং মম সন্তিকং;

তে চ দিস্ৰানহং তত্থ, আৰজ্জিং বোধিমুত্তমং.

‘‘ৰন্দিত্ৰান অহং বোধিং, ৰিপ্পসন্নেন চেতসা;

অনেকতালে পপতিং, গিরিদুগ্গে ভযানকে.

‘‘একনৰুতিতো কপ্পে, যং পুপ্ফমভিরোপযিং;

দুগ্গতিং নাভিজানামি, বোধিপূজাযিদং ফলং.

‘‘ইতো চ ততিযে কপ্পে, রাজা সুসঞ্ঞতো অহং;

সত্তরতনসম্পন্নো, চক্কৰত্তী মহব্বলো.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

অরহত্তং পন পত্ৰা ৰিৰেকাভিরতিযা ৰনেযেৰ ৰসি, তেন ৰনৰচ্ছোতি সমঞ্ঞা উদপাদি. অথ কদাচি থেরো ঞাতিজনানুগ্গহত্থং রাজগহং গতো তত্থ ঞাতকেহি উপট্ঠিযমানো কতিপাহং ৰসিত্ৰা গমনাকারং সন্দস্সেতি. তং ঞাতকা, ‘‘ভন্তে, অম্হাকং অনুগ্গহত্থং ধুরৰিহারে ৰসথ, মযং উপট্ঠহিস্সামা’’তি যাচিংসু. থেরো তেসং পব্বতরামণেয্যকিত্তনাপদেসেন ৰিৰেকাভিরতিং নিৰেদেন্তো –

১১৩. ‘‘অচ্ছোদিকা পুথুসিলা, গোনঙ্গুলমিগাযুতা;

অম্বুসেৰালসঞ্ছন্না, তে সেলা রমযন্তি ম’’ন্তি. – গাথং অভাসি;

তত্থ অচ্ছোদিকাতি অচ্ছং অবহলং সুখুমং উদকং এতেসূতি ‘‘অচ্ছোদকা’’তি ৰত্তব্বে লিঙ্গৰিপল্লাসেন অচ্ছোদিকা’’তি ৰুত্তং. এতেন তেসং উদকসম্পত্তিং দস্সেতি. পুথুসিলাতি পুথুলা ৰিত্থতা মুদুসুখসম্ফস্সা সিলা এতেসূতি পুথুসিলা. এতেন নিসজ্জনট্ঠানসম্পত্তিং দস্সেতি. গুন্নং ৰিয নঙ্গুলং নঙ্গুট্ঠং এতেসন্তি গোনঙ্গুলা, কাল়মক্কটা, ‘‘পকতিমক্কটা’’তিপি ৰদন্তিযেৰ. গোনঙ্গুলেহি চ পসদাদিকেহি মিগেহি চ তহং তহং ৰিচরন্তেহি আযুতা মিস্সিতাতি গোনঙ্গুলমিগাযুতা. এতেন তেসং অমনুস্সূপচারিতায অরঞ্ঞলক্খণূপেততং দস্সেতি. অম্বুসেৰালসঞ্ছন্নাতি পসৰনতো সততং পগ্ঘরমানসলিলতায তহং তহং উদকসেৰালসঞ্ছাদিতা. তে সেলা রমযন্তি মন্তি যত্থাহং ৰসামি; তে এদিসা সেলা পব্বতা ৰিৰেকাভিরতিযা মং রমযন্তি, তস্মা তত্থেৰাহং গচ্ছামীতি অধিপ্পাযো. ইদমেৰ চ থেরস্স অঞ্ঞাব্যাকরণং অহোসি.

ৰনৰচ্ছত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. অধিমুত্তত্থেরগাথাৰণ্ণনা

কাযদুট্ঠুল্লগরুনোতি আযস্মতো অধিমুত্তত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? সো কির পদুমুত্তরস্স ভগৰতো কালে ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰিঞ্ঞুতং পত্তো ব্রাহ্মণৰিজ্জাসু নিপ্ফত্তিং গতো কামেসু আদীনৰং দিস্ৰা ঘরাৰাসং পহায তাপসপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা অরঞ্ঞে ৰিহরন্তো বুদ্ধুপ্পাদং সুত্ৰা মনুস্সূপচারং উপগন্ত্ৰা সত্থারং ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতং গচ্ছন্তং দিস্ৰা পসন্নমানসো অত্তনো ৰাকচীরং সত্থু পাদমূলে পত্থরি. সত্থা তস্স অজ্ঝাসযং ঞত্ৰা তস্মিং অট্ঠাসি. তত্থ ঠিতং ভগৰন্তং কাল়ানুসারেন গন্ধেন পূজেত্ৰা ‘‘সমুদ্ধরসিমং লোক’’ন্তিআদিকাহি দসহি গাথাহি অভিত্থৰি. তং সত্থা ‘‘অনাগতে ইতো সতসহস্সকপ্পমত্থকে গোতমস্স নাম সম্মাসম্বুদ্ধস্স সাসনে পব্বজিত্ৰা ছল়ভিঞ্ঞো ভৰিস্সতী’’তি ব্যাকরিত্ৰা পক্কামি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৰলোকে নিব্বত্তিত্ৰা ততো যাৰাযং বুদ্ধুপ্পাদো, তাৰ দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৰত্থিযং ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা অধিমুত্তোতি লদ্ধনামো ৰিঞ্ঞুতং পত্তো ব্রাহ্মণৰিজ্জাসু নিপ্ফত্তিং গন্ত্ৰা তত্থ সারং অপস্সন্তো পচ্ছিমভৰিকত্তা নিস্সরণং গৰেসন্তো জেতৰনপটিগ্গহণে বুদ্ধানুভাৰং দিস্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো সত্থু সন্তিকে পব্বজিত্ৰা ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা নচিরস্সেৰ অরহত্তং পাপুণি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ১.৪০.৩০৪-৩৩২) –

‘‘কণিকারংৰ জলিতং, দীপরুক্খংৰ উজ্জলং;

ওসধিংৰ ৰিরোচন্তং, ৰিজ্জুতং গগনে যথা.

‘‘অসম্ভীতং অনুত্তাসিং, মিগরাজংৰ কেসরিং;

ঞাণালোকং পকাসেন্তং, মদ্দন্তং তিত্থিযে গণে.

‘‘উদ্ধরন্তং ইমং লোকং, ছিন্দন্তং সব্বসংসযং;

গজ্জন্তং মিগরাজংৰ, অদ্দসং লোকনাযকং.

‘‘জটাজিনধরো আসিং, ব্রহা উজু পতাপৰা;

ৰাকচীরং গহেত্ৰান, পাদমূলে অপত্থরিং.

‘‘কাল়ানুসারিযং গয্হং, অনুলিম্পিং তথাগতং;

সম্বুদ্ধমনুলিম্পেত্ৰা, সন্থৰিং লোকনাযকং.

‘‘সমুদ্ধরসিমং লোকং, ওঘতিণ্ণ মহামুনি;

ঞাণালোকেন জোতেসি, নাৰটং ঞাণমুত্তমং.

‘‘ধম্মচক্কং পৰত্তেসি, মদ্দসে পরতিত্থিযে;

উসভো জিতসঙ্গামো, সম্পকম্পেসি মেদনিং.

‘‘মহাসমুদ্দে ঊমিযো, ৰেলন্তম্হি পভিজ্জরে;

তথেৰ তৰ ঞাণম্হি, সব্বদিট্ঠী পভিজ্জরে.

‘‘সুখুমচ্ছিকজালেন, সরম্হি সম্পতানিতে;

অন্তোজালীকতা পাণা, পীল়িতা হোন্তি তাৰদে.

‘‘তথেৰ তিত্থিযা লোকে, পুথুপাসণ্ডনিস্সিতা;

অন্তোঞাণৰরে তুয্হং, পরিৰত্তন্তি মারিস.

‘‘পতিট্ঠা ৰুয্হতং ওঘে, ত্ৰঞ্হি নাথো অবন্ধুনং;

ভযট্টিতানং সরণং, মুত্তিত্থীনং পরাযণং.

‘‘একৰীরো অসদিসো, মেত্তাকরুণসঞ্চযো;

অসমো সুসমো সন্তো, ৰসী তাদী জিতঞ্জযো.

‘‘ধীরো ৰিগতসম্মোহো, অনেজো অকথংকথী;

তুসিতো ৰন্তদোসোসি, নিম্মলো সংযতো সুচি.

‘‘সঙ্গাতিগো হতমদো, তেৰিজ্জো তিভৰন্তগো;

সীমাতিগো ধম্মগরু, গতত্থো হিতৰব্ভুতো.

‘‘তারকো ত্ৰং যথা নাৰা, নিধীৰস্সাসকারকো;

অসম্ভীতো যথা সীহো, গজরাজাৰ দপ্পিতো.

‘‘থোমেত্ৰা দসগাথাহি, পদুমুত্তরং মহাযসং;

ৰন্দিত্ৰা সত্থুনো পাদে, তুণ্হী অট্ঠাসহং তদা.

‘‘পদুমুত্তরো লোকৰিদূ, আহুতীনং পটিগ্গহো;

ভিক্খুসঙ্ঘে ঠিতো সত্থা, ইমা গাথা অভাসথ.

‘‘যো মে সীলঞ্চ ঞাণঞ্চ, সদ্ধম্মঞ্চাপি ৰণ্ণযি;

তমহং কিত্তযিস্সামি, সুণাথ মম ভাসতো.

‘‘সট্ঠি কপ্পসহস্সানি, দেৰলোকে রমিস্সতি;

অঞ্ঞে দেৰেভিভৰিত্ৰা, ইস্সরং কারযিস্সতি.

‘‘সো পচ্ছা পব্বজিত্ৰান, সুক্কমূলেন চোদিতো;

গোতমস্স ভগৰতো, সাসনে পব্বজিস্সতি.

‘‘পব্বজিত্ৰান কাযেন, পাপকম্মং ৰিৰজ্জিয;

সব্বাসৰে পরিঞ্ঞায, নিব্বাযিস্সতিনাসৰো.

‘‘যথাপি মেঘো থনযং, তপ্পেতি মেদনিং ইমং;

তথেৰ ত্ৰং মহাৰীর, ধম্মেন তপ্পযী মমং.

‘‘সীলং পঞ্ঞঞ্চ ধম্মঞ্চ, থৰিত্ৰা লোকনাযকং;

পত্তোম্হি পরমং সন্তিং, নিব্বানং পদমচ্চুতং.

‘‘অহো নূন স ভগৰা, চিরং তিট্ঠেয্য চক্খুমা;

অঞ্ঞাতঞ্চ ৰিজানেয্যুং, ফুসেয্যুং অমতং পদং.

‘‘অযং মে পচ্ছিমা জাতি, ভৰা সব্বে সমূহতা;

সব্বাসৰে পরিঞ্ঞায, ৰিহরামি অনাসৰো.

‘‘সতসহস্সিতো কপ্পে, যং বুদ্ধমভিথোমযিং;

দুগ্গতিং নাভিজানামি, কিত্তনায ইদং ফলং.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

অরহত্তং পন পত্ৰা অত্তনা সহ ৰসন্তে কাযদল়্হিবহুলে ভিক্খূ ওৰদন্তো –

১১৪. ‘‘কাযদুট্ঠুল্লগরুনো, হিয্যমানম্হি জীৰিতে;

সরীরসুখগিদ্ধস্স, কুতো সমণসাধুতা’’তি. – গাথং অভাসি;

তত্থ কাযদুট্ঠুল্লগরুনোতি দুট্ঠুল্লং অসুভযোগ্যতা, কাযস্স দুট্ঠুল্লং কাযদুট্ঠুল্লং, কাযদুট্ঠুল্লং গরু সম্ভাৰিতং যস্স সো কাযদুট্ঠুল্লগরু, অনিস্সরণপ্পঞ্ঞো হুত্ৰা কাযপোসনপ্পসুতো কাযদল়্হিবহুলোতি অত্থো, তস্স কাযদুট্ঠুল্লগরুনো. হিয্যমানম্হি জীৰিতেতি কুন্নদীনং উদকং ৰিয জীৰিতসঙ্খারে লহুসো খীযমানে. সরীরসুখগিদ্ধস্সাতি পণীতাহারাদীহি অত্তনো কাযস্স সুখেন গেধং আপন্নস্স. কুতো সমণসাধুতাতি এৰরূপস্স পুগ্গলস্স সমণভাৰেন সাধুতা সুসমণতা কুতো কেন কারণেন সিযা, একংসতো পন কাযে জীৰিতে চ নিরপেক্খস্স ইতরীতরসন্তোসেন সন্তুট্ঠস্স আরদ্ধৰীরিযস্সেৰ সমণসাধুতাতি অধিপ্পাযো.

অধিমুত্তত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. মহানামত্থেরগাথাৰণ্ণনা

এসাৰহিয্যসে পব্বতেনাতি আযস্মতো মহানামত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো সুমেধস্স ভগৰতো কালে ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ব্রাহ্মণৰিজ্জাসু নিপ্ফত্তিং গতো ঘরাৰাসং পহায অঞ্ঞতরায নদিযা তীরে অস্সমং কারেত্ৰা সম্বহুলে ব্রাহ্মণে মন্তে ৰাচেন্তো ৰিহরতি. অথেকদিৰসং ভগৰা তং অনুগ্গণ্হিতুং তস্স অসমপদং উপগচ্ছি. সো ভগৰন্তং দিস্ৰা পসন্নচিত্তো আসনং পঞ্ঞাপেত্ৰা অদাসি. নিসিন্নে ভগৰতি সুমধুরং মধুং উপনামেসি. তং ভগৰা পরিভুঞ্জিত্ৰা হেট্ঠা অধিমুত্তত্থেরৰত্থুম্হি ৰুত্তনযেন অনাগতং ব্যাকরিত্ৰা পক্কামি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৰলোকে নিব্বত্তিত্ৰা অপরাপরং সুগতীসুযেৰ পরিৰত্তেন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৰত্থিযং ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা মহানামোতি লদ্ধনামো ৰিঞ্ঞুতং পত্তো ভগৰতো সন্তিকং উপসঙ্কমিত্ৰা ধম্মং সুত্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৰা কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা নেসাদকে নাম পব্বতে ৰিহরন্তো কিলেসপরিযুট্ঠানং ৰিক্খম্ভেতুং অসক্কোন্তো ‘‘কিং মে ইমিনা সংকিলিট্ঠচিত্তস্স জীৰিতেনা’’তি অত্তভাৰং নিব্বিন্দন্তো উচ্চং পব্বতসিখরং অভিরুহিত্ৰা ‘‘ইতো পাতেত্ৰা তং মারেস্সামী’’তি অত্তানং পরং ৰিয নিদ্দিসন্তো –

১১৫. ‘‘এসাৰহিয্যসে পব্বতেন, বহুকুটজসল্লকিকেন;

নেসাদকেন গিরিনা, যসস্সিনা পরিচ্ছদেনা’’তি. – গাথং অভাসি;

তত্থ এসাৰহিয্যসেতি এসো ত্ৰং মহানাম অৰহিয্যসে পরিহাযসি. পব্বতেনাতি নিৰাসট্ঠানভূতেন ইমিনা পব্বতেন. বহুকুটজসল্লকিকেনাতি বহূহি কুটজেহি ইন্দসালরুক্খেহি সল্লকীহি ইন্দসালরুক্খেহি ৰা সমন্নাগতেন. নেসাদকেনাতি এৰংনামকেন. গিরিনাতি সেলেন. সেলো হি সন্ধিসঙ্খাতেহি পব্বেহি ঠিতত্তা ‘‘পব্বতো’’তি, পসৰনাদিৰসেন জলস্স, সারভূতানং ভেসজ্জাদিৰত্থূনঞ্চ গিরণতো ‘‘গিরী’’তি ৰুচ্চতি. তদুভযত্থসম্ভৰতো পনেত্থ ‘‘পব্বতেনা’’তি ৰত্ৰা ‘‘গিরিনা’’তি চ ৰুত্তং. যসস্সিনাতি সব্বগুণেহি ৰিস্সুতেন পকাসেন. পরিচ্ছদেনাতি নানাৰিধরুক্খগচ্ছলতাহি সমন্ততো ছন্নেন, ৰসনট্ঠানতায ৰা তুয্হং পরিচ্ছদভূতেন. অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো – মহানাম, যদি কম্মট্ঠানং ৰিস্সজ্জেত্ৰা ৰিতক্কবহুলো হোসি, এৰং ত্ৰং ইমিনা ছাযূদকসম্পন্নেন সপ্পাযেন নিৰাসনট্ঠানভূতেন নেসাদকগিরিনা পরিহাযসি, ইদানিহং তং ইতো পাতেত্ৰা মারেস্সামি, তস্মা ন লব্ভা ৰিতক্কৰসিকেন ভৰিতুন্তি. এৰং থেরো অত্তানং সন্তজ্জেন্তোযেৰ ৰিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৰা অরহত্তং পাপুণি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ১.৪০.৩৩৩-৩৫২) –

‘‘সিন্ধুযা নদিযা তীরে, সুকতো অস্সমো মম;

তত্থ ৰাচেমহং সিস্সে, ইতিহাসং সলক্খণং.

‘‘ধম্মকামা ৰিনীতা তে, সোতুকামা সুসাসনং;

ছল়ঙ্গে পারমিপ্পত্তা, সিন্ধুকূলে ৰসন্তি তে.

‘‘উপ্পাতগমনে চেৰ, লক্খণেসু চ কোৰিদা;

উত্তমত্থং গৰেসন্তা, ৰসন্তি ৰিপিনে তদা.

‘‘সুমেধো নাম সম্বুদ্ধো, লোকে উপ্পজ্জি তাৰদে;

অম্হাকং অনুকম্পন্তো, উপাগচ্ছি ৰিনাযকো.

‘‘উপাগতং মহাৰীরং, সুমেধং লোকনাযকং;

তিণসন্থারকং কত্ৰা, লোকজেট্ঠস্সদাসহং.

‘‘ৰিপিনাতো মধুং গয্হ, বুদ্ধসেট্ঠস্সদাসহং;

সম্বুদ্ধো পরিভুঞ্জিত্ৰা, ইদং ৰচনমব্রৰি.

‘‘যো তং অদাসি মধুং মে, পসন্নো সেহি পাণিভি;

তমহং কিত্তযিস্সামি, সুণাথ মম ভাসতো.

‘‘ইমিনা মধুদানেন, তিণসন্থারকেন চ;

তিংস কপ্পসহস্সানি, দেৰলোকে রমিস্সতি.

‘‘তিংসকপ্পসহস্সম্হি, ওক্কাককুলসম্ভৰো;

গোতমো নাম গোত্তেন, সত্থা লোকে ভৰিস্সতি.

‘‘তস্স ধম্মেসু দাযাদো, ওরসো ধম্মনিম্মিতো;

সব্বাসৰে পরিঞ্ঞায, নিব্বাযিস্সতিনাসৰো.

‘‘দেৰলোকা ইধাগন্ত্ৰা, মাতুকুচ্ছিং উপাগতে;

মধুৰস্সং পৰস্সিত্থ, ছাদযং মধুনা মহিং.

‘‘মযি নিক্খন্তমত্তম্হি, কুচ্ছিযা চ সুদুত্তরা;

তত্রাপি মধুৰস্সং মে, ৰস্সতে নিচ্চকালিকং.

‘‘অগারা অভিনিক্খম্ম, পব্বজিং অনগারিযং;

লাভী অন্নস্স পানস্স, মধুদানস্সিদং ফলং.

‘‘সব্বকামসমিদ্ধোহং, ভৰিত্ৰা দেৰমানুসে;

তেনেৰ মধুদানেন, পত্তোম্হি আসৰক্খযং.

‘‘ৰুট্ঠম্হি দেৰে চতুরঙ্গুলে তিণে, সম্পুপ্ফিতে ধরণীরুহে সঞ্ছন্নে;