৩. ৰনৰচ্ছত্থেরগাথাৰণ্ণনা
অচ্ছোদিকা পুথুসিলাতি আযস্মতো ৰনৰচ্ছত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে ৰিৰট্টূপনিস্সযং কুসলবীজং রোপেন্তো ৰিপস্সিস্স ভগৰতো কালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৰা ৰিঞ্ঞুতং পত্তো পরস্স কম্মং কত্ৰা জীৰন্তো কস্সচি অপরাধং কত্ৰা মরণভযেন তজ্জিতো পলাযন্তো অন্তরামগ্গে বোধিরুক্খং দিস্ৰা পসন্নমানসো তস্স মূলং সম্মজ্জিত্ৰা পিণ্ডিবন্ধেহি অসোকপুপ্ফেহি পূজং কত্ৰা ৰন্দিত্ৰা বোধিং অভিমুখো নমস্সমানো পল্লঙ্কেন নিসিন্নো মারেতুং আগতে পচ্চত্থিকে দিস্ৰা তেসু চিত্তং অকোপেত্ৰা বোধিং এৰ আৰজ্জেন্তো সতপোরিসে পপাতে পপতি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৰলোকে নিব্বত্তিত্ৰা অপরাপরং পুঞ্ঞানি কত্ৰা দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে রাজগহে ৰিভৰসম্পন্নস্স ব্রাহ্মণস্স পুত্তো হুত্ৰা নিব্বত্তি, ‘‘ৰচ্ছো’’তিস্স নামং অহোসি. সো ৰযপ্পত্তো বিম্বিসারসমাগমে পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৰা অরহত্তং পাপুণি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ১.১৬.৭-১৪) –
‘‘পরকম্মাযনে যুত্তো, অপরাধং অকাসহং;
ৰনন্তং অভিধাৰিস্সং, ভযৰেরসমপ্পিতো.
‘‘পুপ্ফিতং পাদপং দিস্ৰা, পিণ্ডিবন্ধং সুনিম্মিতং;
তম্বপুপ্ফং গহেত্ৰান, বোধিযং ওকিরিং অহং.
‘‘সম্মজ্জিত্ৰান তং বোধিং, পাটলিং পাদপুত্তমং;
পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰান, বোধিমূলে উপাৰিসিং.
‘‘গতমগ্গং গৰেসন্তা, আগচ্ছুং মম সন্তিকং;
তে চ দিস্ৰানহং তত্থ, আৰজ্জিং বোধিমুত্তমং.
‘‘ৰন্দিত্ৰান অহং বোধিং, ৰিপ্পসন্নেন চেতসা;
অনেকতালে পপতিং, গিরিদুগ্গে ভযানকে.
‘‘একনৰুতিতো কপ্পে, যং পুপ্ফমভিরোপযিং;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, বোধিপূজাযিদং ফলং.
‘‘ইতো চ ততিযে কপ্পে, রাজা সুসঞ্ঞতো অহং;
সত্তরতনসম্পন্নো, চক্কৰত্তী মহব্বলো.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অরহত্তং পন পত্ৰা ৰিৰেকাভিরতিযা ৰনেযেৰ ৰসি, তেন ৰনৰচ্ছোতি সমঞ্ঞা উদপাদি. অথ কদাচি থেরো ঞাতিজনানুগ্গহত্থং রাজগহং গতো তত্থ ঞাতকেহি উপট্ঠিযমানো কতিপাহং ৰসিত্ৰা গমনাকারং সন্দস্সেতি. তং ঞাতকা, ‘‘ভন্তে, অম্হাকং অনুগ্গহত্থং ধুরৰিহারে ৰসথ, মযং উপট্ঠহিস্সামা’’তি যাচিংসু. থেরো তেসং পব্বতরামণেয্যকিত্তনাপদেসেন ৰিৰেকাভিরতিং নিৰেদেন্তো –
১১৩. ‘‘অচ্ছোদিকা পুথুসিলা, গোনঙ্গুলমিগাযুতা;
অম্বুসেৰালসঞ্ছন্না, তে সেলা রমযন্তি ম’’ন্তি. – গাথং অভাসি;
তত্থ অচ্ছোদিকাতি অচ্ছং অবহলং সুখুমং উদকং এতেসূতি ‘‘অচ্ছোদকা’’তি ৰত্তব্বে লিঙ্গৰিপল্লাসেন অচ্ছোদিকা’’তি ৰুত্তং. এতেন তেসং উদকসম্পত্তিং দস্সেতি. পুথুসিলাতি পুথুলা ৰিত্থতা মুদুসুখসম্ফস্সা সিলা এতেসূতি পুথুসিলা. এতেন নিসজ্জনট্ঠানসম্পত্তিং দস্সেতি. গুন্নং ৰিয নঙ্গুলং নঙ্গুট্ঠং এতেসন্তি গোনঙ্গুলা, কাল়মক্কটা, ‘‘পকতিমক্কটা’’তিপি ৰদন্তিযেৰ. গোনঙ্গুলেহি চ পসদাদিকেহি মিগেহি চ তহং তহং ৰিচরন্তেহি আযুতা মিস্সিতাতি গোনঙ্গুলমিগাযুতা. এতেন তেসং অমনুস্সূপচারিতায অরঞ্ঞলক্খণূপেততং দস্সেতি. অম্বুসেৰালসঞ্ছন্নাতি পসৰনতো সততং পগ্ঘরমানসলিলতায তহং তহং উদকসেৰালসঞ্ছাদিতা. তে সেলা রমযন্তি মন্তি যত্থাহং ৰসামি; তে এদিসা সেলা পব্বতা ৰিৰেকাভিরতিযা মং রমযন্তি, তস্মা তত্থেৰাহং গচ্ছামীতি অধিপ্পাযো. ইদমেৰ চ থেরস্স অঞ্ঞাব্যাকরণং অহোসি.
ৰনৰচ্ছত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.