২. ৰচ্ছগোত্তত্থেরগাথাৰণ্ণনা
তেৰিজ্জোহং মহাঝাযীতি আযস্মতো ৰচ্ছগোত্তত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে ৰিৰট্টূপনিস্সযং কুসলবীজং রোপেন্তো ৰিপস্সিস্স ভগৰতো কালে বন্ধুমতীনগরে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৰা ৰিঞ্ঞুতং পত্তো একদিৰসং রঞ্ঞা নাগরেহি চ সদ্ধিং বুদ্ধপূজং কত্ৰা ততো পরং দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে রাজগহে ৰিভৰসম্পন্নস্স ব্রাহ্মণস্স পুত্তো হুত্ৰা নিব্বত্তি, তস্স ৰচ্ছগোত্ততায ৰচ্ছগোত্তোত্ৰেৰ সমঞ্ঞা অহোসি. সো ৰিঞ্ঞুতং পত্ৰা ব্রাহ্মণৰিজ্জাসু নিপ্ফত্তিং গতো ৰিমুত্তিং গৰেসন্তো তত্থ সারং অদিস্ৰা পরিব্বাজকপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা ৰিচরন্তো সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্হং পুচ্ছিত্ৰা তস্মিং ৰিস্সজ্জিতে পসন্নমানসো সত্থু সন্তিকে পব্বজিত্ৰা ৰিপস্সনায কম্মং করোন্তো নচিরস্সেৰ ছল়ভিঞ্ঞো অহোসি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ১.১৬.১৫-২০) –
‘‘উদেন্তং সতরংসিংৰ, পীতরংসিংৰ ভাণুমং;
পন্নরসে যথা চন্দং, নিয্যন্তং লোকনাযকং.
‘‘অট্ঠসট্ঠিসহস্সানি, সব্বে খীণাসৰা অহুং;
পরিৰারিংসু সম্বুদ্ধং, দ্ৰিপদিন্দং নরাসভং.
‘‘সম্মজ্জিত্ৰান তং ৰীথিং, নিয্যন্তে লোকনাযকে;
উস্সাপেসিং ধজং তত্থ, ৰিপ্পসন্নেন চেতসা.
‘‘একনৰুতিতো কপ্পে, যং ধজং অভিরোপযিং;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, ধজদানস্সিদং ফলং.
‘‘ইতো চতুত্থকে কপ্পে, রাজাহোসিং মহব্বলো;
সব্বাকারেন সম্পন্নো, সুধজো ইতি ৰিস্সুতো.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
ছল়ভিঞ্ঞো পন হুত্ৰা অত্তনো পটিপত্তিং পচ্চৰেক্খিত্ৰা সোমনস্সজাতো উদানৰসেন –
১১২. ‘‘তেৰিজ্জোহং মহাঝাযী, চেতোসমথকোৰিদো;
সদত্থো মে অনুপ্পত্তো, কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি. – গাথং অভাসি;
তত্থ তেৰিজ্জোহন্তি যদিপি মং পুব্বে তিণ্ণং ৰেদানং পারং গতত্তা ‘‘ব্রাহ্মণো তেৰিজ্জো’’তি সঞ্জানন্তি, তং পন সমঞ্ঞামত্তং ৰেদেসু ৰিজ্জাকিচ্চস্স অভাৰতো. ইদানি পন পুব্বেনিৰাসঞাণাদীনং তিস্সন্নং ৰিজ্জানং অধিগতত্তা পরমত্থতো তেৰিজ্জো অহং, মহন্তস্স অনৰসেসস্স সমুদযপক্খিযস্স কিলেসগণস্স ঝাপনতো, মহন্তেন মগ্গফলঝানেন মহন্তস্স উল়ারস্স পণীতস্স নিব্বানস্স ঝাযনতো চ মহাঝাযী. চেতোসমথকোৰিদোতি চিত্তসঙ্খোভকরানং সংকিলেসধম্মানং ৰূপসমনেন চেতসো সমাদহনে কুসলো. এতেন তেৰিজ্জভাৰস্স কারণমাহ. সমাধিকোসল্লসহিতেন হি আসৰক্খযেন তেৰিজ্জতা, ন কেৰলেন. সদত্থোতি সকত্থো ক-কারস্সাযং দ-কারো কতো ‘‘অনুপ্পত্তসদত্থো’’তিআদীসু (ম. নি. ১.৯; অ. নি. ৩.৩৮) ৰিয. ‘‘সদত্থো’’তি চ অরহত্তং ৰেদিতব্বং. তঞ্হি অত্তপটিবন্ধট্ঠেন অত্তানং অৰিজহনট্ঠেন অত্তনো পরমত্থট্ঠেন অত্তনো অত্থত্তা ‘‘সকত্থো’’তি ৰুচ্চতি. স্ৰাযং সদত্থো মে মযা অনুপ্পত্তো অধিগতো. এতেন যথাৰুত্তং মহাঝাযিভাৰং সিখাপত্তং কত্ৰা দস্সেতি. সেসং ৰুত্তনযমেৰ.
ৰচ্ছগোত্তত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.