১. জেন্তত্থেরগাথাৰণ্ণনা
দুপ্পব্বজ্জং ৰে দুরধিৰাসা গেহাতি আযস্মতো জেন্তত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে ৰিৰট্টূপনিস্সযং কুসলং উপচিনন্তো সিখিস্স ভগৰতো কালে দেৰপুত্তো হুত্ৰা নিব্বত্তি. সো একদিৰসং সত্থারং দিস্ৰা পসন্নচিত্তো কিংকিরাতপুপ্ফেহি পূজং অকাসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে মগধরট্ঠে জেন্তগামে একস্স মণ্ডলিকরাজস্স পুত্তো হুত্ৰা নিব্বত্তি, জেন্তোতিস্স নামং অহোসি. সো ৰিঞ্ঞুতং পত্তো দহরকালেযেৰ হেতুসম্পত্তিযা চোদিযমানো পব্বজ্জানিন্নমানসো হুত্ৰা পুন চিন্তেসি – ‘‘পব্বজ্জা নাম দুক্করা, ঘরাপি দুরাৰাসা, ধম্মো চ গম্ভীরো, ভোগা চ দুরধিগমা, কিং নু খো কত্তব্ব’’ন্তি এৰং পন চিন্তাবহুলো হুত্ৰা ৰিচরন্তো একদিৰসং সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা ধম্মং সুণি. সুতকালতো পট্ঠায পব্বজ্জাভিরতো হুত্ৰা সত্থু সন্তিকে পব্বজিত্ৰা কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা সুখায পটিপদায খিপ্পাভিঞ্ঞায অরহত্তং সচ্ছাকাসি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ১.১৬.২১-২৪) –
‘‘দেৰপুত্তো অহং সন্তো, পূজযিং সিখিনাযকং;
কক্কারুপুপ্ফং পগ্গয্হ, বুদ্ধস্স অভিরোপযিং.
‘‘একতিংসে ইতো কপ্পে, যং পুপ্ফমভিরোপযিং;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, বুদ্ধপূজাযিদং ফলং.
‘‘ইতো চ নৰমে কপ্পে, রাজা সত্তুত্তমো অহুং;
সত্তরতনসম্পন্নো, চক্কৰত্তী মহব্বলো.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অরহত্তং পন পত্ৰা অত্তনো পটিপত্তিং পচ্চৰেক্খন্তো, ‘‘অসক্খিং ৰতাহং আদিতো ময্হং উপ্পন্নৰিতক্কং ছিন্দিতু’’ন্তি সোমনস্সজাতো ৰিতক্কস্স উপ্পন্নাকারং তস্স চ সম্মদেৰ ছিন্নতং দস্সেন্তো –
১১১. ‘‘দুপ্পব্বজ্জং ৰে দুরধিৰাসা গেহা, ধম্মো গম্ভীরো দুরধিগমা ভোগা;
কিচ্ছা ৰুত্তি নো ইতরীতরেনেৰ, যুত্তং চিন্তেতুং সততমনিচ্চত’’ন্তি. –
গাথং অভাসি.
তত্থ দুপ্পব্বজ্জন্তি অপ্পং ৰা মহন্তং ৰা ভোগক্খন্ধঞ্চেৰ ঞাতিপরিৰট্টঞ্চ পহায ইমস্মিং সাসনে উরং দত্ৰা পব্বজনস্স দুক্করত্তা দুক্খং পব্বজনং, দুক্করা পব্বজ্জাতি দুপ্পব্বজ্জং. ৰেতি নিপাতমত্তং, দল়্হত্থো ৰা ‘‘পব্বজ্জা দুক্খা’’তি. গেহঞ্চে আৰসেয্যং, দুরধিৰাসা গেহা, যস্মা গেহং অধিৰসন্তেন রঞ্ঞা রাজকিচ্চং, ইস্সরেন ইস্সরকিচ্চং, গহপতিনা গহপতিকিচ্চং কত্তব্বং হোতি, পরিজনো চেৰ সমণব্রাহ্মণা চ সঙ্গহেতব্বা, তস্মিং তস্মিঞ্চ কত্তব্বে করিযমানেপি ঘরাৰাসো ছিদ্দঘটো ৰিয মহাসমুদ্দো ৰিয চ দুপ্পূরো, তস্মা গেহা নামেতে অধিৰসিতুং আৰসিতুং দুক্খা দুক্করাতি কত্ৰা দুরধিৰাসা দুরাৰাসাতি. পব্বজ্জঞ্চে অনুতিট্ঠেয্যং ধম্মো গম্ভীরো, যদত্থা পব্বজ্জা, সো পব্বজিতেন অধিগন্তব্বো পটিৰেধসদ্ধম্মো গম্ভীরো, গম্ভীরঞাণগোচরত্তা দুদ্দসো, দুপ্পটিৰিজ্ঝো ধম্মস্স গম্ভীরভাৰেন দুপ্পটিৰিজ্ঝত্তা. গেহঞ্চে আৰসেয্যং, দুরধিগমা ভোগা যেহি ৰিনা ন সক্কা গেহং আৰসিতুং, তে ভোগা দুক্খেন কসিরেন অধিগন্তব্বতায দুরধিগমা. এৰং সন্তে ঘরাৰাসং পহায পব্বজ্জংযেৰ অনুতিট্ঠেয্যং, এৰম্পি কিচ্ছা ৰুত্তি নো ইতরীতরেন ইধ ইমস্মিং বুদ্ধসাসনে ইতরীতরেন যথালদ্ধেন পচ্চযেন অম্হাকং ৰুত্তি জীৰিকা কিচ্ছা দুক্খা, ঘরাৰাসানং দুরধিৰাসতায ভোগানঞ্চ দুরধিগমতায গেহে ইতরীতরেন পচ্চযেন যাপেতব্বতায কিচ্ছা কসিরা ৰুত্তি অম্হাকং, তত্থ কিং কাতুং ৰট্টতীতি? যুত্তং চিন্তেতুং সততমনিচ্চতং সকলং দিৰসং পুব্বরত্তাপররত্তঞ্চ তেভূমকধম্মজাতং অনিচ্চতন্তি, ততো উপ্পাদৰযৰন্ততো আদিঅন্তৰন্ততো তাৰকালিকতো চ ন নিচ্চন্তি ‘‘অনিচ্চ’’ন্তি চিন্তেতুং ৰিপস্সিতুং যুত্তং. অনিচ্চানুপস্সনায সিদ্ধায ইতরানুপস্সনা সুখেনেৰ সিজ্ঝন্তীতি অনিচ্চানুপস্সনাৰ এত্থ ৰুত্তা, অনিচ্চস্স দুক্খানত্ততানং অব্যভিচরণতো সাসনিকস্স সুখগ্গহণতো চ. তেনাহ – ‘‘যদনিচ্চং তং দুক্খং, যং দুক্খং তদনত্তা’’তি (সং. নি. ৩.১৫), ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং, সব্বং তং নিরোধধম্মং’’ (মহাৰ. ১৬; দী. নি. ২.৩৭১; সং. নি. ৫.১০৮১), ‘‘ৰযধম্মা সঙ্খারা’’তি (দী. নি. ২.২১৮) চ তদমিনা এৰং অঞ্ঞমঞ্ঞং পটিপক্খৰসেন অপরাপরং উপ্পন্নে ৰিতক্কে নিগ্গহেত্ৰা অনিচ্চতামুখেন ৰিপস্সনং আরভিত্ৰা ইদানি কতকিচ্চো জাতোতি দস্সেতি. তেন ৰুত্তং ‘‘অত্তনো পটিপত্তি’’ন্তিআদি. ইদমেৰ থেরস্স অঞ্ঞাব্যাকরণং অহোসি.
জেন্তত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.