৬. খণ্ডসুমনত্থেরগাথাৰণ্ণনা
একপুপ্ফং চজিত্ৰানাতি আযস্মতো খণ্ডসুমনত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? সো কির পদুমুত্তরস্স ভগৰতো কালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৰা ৰিঞ্ঞুতং পত্তো সত্থরি পরিনিব্বুতে তস্স থূপস্স সমন্ততো চন্দনৰেদিকায পরিক্খিপিত্ৰা মহন্তং পূজং অকাসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৰমনুস্সেসু উল়ারং সম্পত্তিং অনুভৰন্তো কস্সপস্স ভগৰতো কালে কুটুম্বিককুলে নিব্বত্তো সত্থরি পরিনিব্বুতে কনকথূপং উদ্দিস্স রঞ্ঞা পুপ্ফপূজায কযিরমানায পুপ্ফানি অলভন্তো একং খণ্ডসুমনপুপ্ফং দিস্ৰা মহতা মূলেন তং কিণিত্ৰা গণ্হন্তো চেতিযে পূজং করোন্তো উল়ারং পীতিসোমনস্সং উপ্পাদেসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৰলোকে নিব্বত্তিত্ৰা অসীতি ৰস্সকোটিযো সগ্গসুখং অনুভৰিত্ৰা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে পাৰাযং মল্লরাজকুলে নিব্বত্তি. তস্স জাতকালে গেহে খণ্ডসক্খরা সুমনপুপ্ফানি চ উপ্পন্নানি অহেসুং. তেনস্স খণ্ডসুমনোতি নামমকংসু. সো ৰিঞ্ঞুতং পত্তো ভগৰতি পাৰাযং চুন্দস্স অম্বৰনে ৰিহরন্তে উপসঙ্কমিত্ৰা ধম্মং সুত্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৰা ৰিপস্সনায কম্মং করোন্তো নচিরস্সেৰ ছল়ভিঞ্ঞো অহোসি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ১.১৫.১৫-২০) –
‘‘পদুমুত্তরো নাম জিনো, লোকজেট্ঠো নরাসভো;
জলিত্ৰা অগ্গিক্খন্ধোৰ, সম্বুদ্ধো পরিনিব্বুতো.
‘‘নিব্বুতে চ মহাৰীরে, থূপো ৰিত্থারিকো অহু;
দূরতোৰ উপট্ঠেন্তি, ধাতুগেহৰরুত্তমে.
‘‘পসন্নচিত্তো, সুমনো, অকং চন্দনৰেদিকং;
দিস্সতি থূপখন্ধো চ, থূপানুচ্ছৰিকো তদা.
‘‘ভৰে নিব্বত্তমানম্হি, দেৰত্তে অথ মানুসে;
ওমত্তং মে ন পস্সামি, পুব্বকম্মস্সিদং ফলং.
‘‘পঞ্চদসকপ্পসতে, ইতো অট্ঠ জনা অহুং;
সব্বে সমত্তনামা তে চক্কৰত্তী মহব্বলা.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অরহত্তং পন পত্ৰা অত্তনো পুরিমজাতিং অনুস্সরন্তো তত্থ অত্তনো সুমনপুপ্ফপরিচ্চাগস্স সগ্গসম্পত্তিনিমিত্তকং নিব্বানূপনিস্সযতঞ্চ দিস্ৰা উদানৰসেন তমত্থং পকাসেন্তো –
৯৬. ‘‘একপুপ্ফং চজিত্ৰান, অসীতি ৰস্সকোটিযো;
সগ্গেসু পরিচারেত্ৰা, সেসকেনম্হি নিব্বুতো’’তি. – গাথং অভাসি;
তত্থ একপুপ্ফন্তি একং কুসুমং, তং পন ইধ সুমনপুপ্ফং অধিপ্পেতং. চজিত্ৰানাতি সত্থু থূপপূজাকরণৰসেন পরিচ্চজিত্ৰা পরিচ্চাগহেতু. অসীতি ৰস্সকোটিযোতি মনুস্সগণনায ৰস্সানং অসীতি কোটিযো, অচ্চন্তসংযোগে চেতং উপযোগৰচনং, ইদঞ্চ ছসু কামসগ্গেসু দুতিযে অপরাপরুপ্পত্তিৰসেন ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. তস্মা সগ্গেসূতি তাৰতিংসসঙ্খাতে সগ্গলোকে, পুনপ্পুনং উপ্পজ্জনৰসেন হেত্থ বহুৰচনং. পরিচারেত্ৰাতি রূপাদীসু আরম্মণেসু ইন্দ্রিযানি পরিচারেত্ৰা সুখং অনুভৰিত্ৰা, দেৰচ্ছরাহি ৰা অত্তানং পরিচারেত্ৰা উপট্ঠাপেত্ৰা. সেসকেনম্হি নিব্বুতোতি পুপ্ফপূজায ৰসেন পৰত্তকুসলচেতনাসু ভৰসম্পত্তি দাযককম্মতো সেসেন যং তত্থ ৰিৰট্টূপনিস্সযভূতং, তং সন্ধায ৰদতি. বহূ হি তত্থ পুব্বাপরৰসেন পৰত্তা চেতনা. সেসকেনাতি ৰা তস্সেৰ কম্মস্স ৰিপাকাৰসেসেন অপরিক্খীণেযেৰ তস্মিং কম্মৰিপাকে নিব্বুতো অম্হি, কিলেসপরিনিব্বানেন পরিনিব্বুতোস্মি. এতেন যস্মিং অত্তভাৰে ঠত্ৰা অত্তনা অরহত্তং সচ্ছিকতং, সোপি চরিমত্তভাৰো তস্স কম্মৰিপাকোতি দস্সেতি. যাদিসং সন্ধায অঞ্ঞত্থাপি ‘‘তস্সেৰ কম্মস্স ৰিপাকাৰসেসেনা’’তি (পারা. ২২৮; সং. নি. ১.১৩১) ৰুত্তং.
খণ্ডসুমনত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.