৫. চক্খুপালত্থেরগাথাৰণ্ণনা
অন্ধোহং হতনেত্তোস্মীতি আযস্মতো চক্খুপালত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? সোপি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে পুঞ্ঞানি করোন্তো সিদ্ধত্থস্স ভগৰতো কালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৰা ৰিঞ্ঞুতং পত্তো ভগৰতি পরিনিব্বুতে থূপমহে কযিরমানে উমাপুপ্ফং গহেত্ৰা থূপং পূজেসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৰলোকে নিব্বত্তিত্ৰা অপরাপরং পুঞ্ঞানি কত্ৰা দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৰত্থিযং মহাসুৰণ্ণস্স নাম কুটুম্বিকস্স পুত্তো হুত্ৰা নিব্বত্তি, তস্স পালোতি নামমকংসু. মাতা তস্স আধাৰিত্ৰা পরিধাৰিত্ৰা ৰিচরণকালে অঞ্ঞং পুত্তং লভি. তস্স মাতাপিতরো চূল়পালোতি নামং কত্ৰা ইতরং মহাপালোতি ৰোহরিংসু. অথ তে ৰযপ্পত্তে ঘরবন্ধনেন বন্ধিংসু. তস্মিং সমযে সত্থা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে. তত্থ মহাপালো জেতৰনং গচ্ছন্তেহি উপাসকেহি সদ্ধিং ৰিহারং গন্ত্ৰা সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুত্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো কুটুম্বভারং কনিট্ঠভাতিকস্সেৰ ভারং কত্ৰা সযং পব্বজিত্ৰা লদ্ধূপসম্পদো আচরিযুপজ্ঝাযানং সন্তিকে পঞ্চৰস্সানি ৰসিত্ৰা ৰুট্ঠৰস্সো পৰারেত্ৰা সত্থু সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা সট্ঠিমত্তে সহাযভিক্খূ লভিত্ৰা তেহি সদ্ধিং ভাৰনানুকূলং ৰসনট্ঠানং পরিযেসন্তো অঞ্ঞতরং পচ্চন্তগামং নিস্সায গামৰাসিকেহি উপাসকেহি কারেত্ৰা দিন্নায অরঞ্ঞাযতনে পণ্ণসালায ৰসন্তো সমণধম্মং করোতি. তস্স অক্খিরোগো উপ্পন্নো. ৰেজ্জো ভেসজ্জং সম্পাদেত্ৰা অদাসি. সো ৰেজ্জেন ৰুত্তৰিধানং ন পটিপজ্জি. তেনস্স রোগো ৰড্ঢি. সো ‘‘অক্খিরোগৰূপসমনতো কিলেসরোগৰূপসমনমেৰ ময্হং ৰর’’ন্তি অক্খিরোগং অজ্ঝুপেক্খিত্ৰা ৰিপস্সনাযযেৰ যুত্তপ্পযুত্তো অহোসি. তস্স ভাৰনং উস্সুক্কাপেন্তস্স অপুব্বং অচরিমং অক্খীনি চেৰ কিলেসা চ ভিজ্জিংসু. সো সুক্খৰিপস্সকো অরহা অহোসি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ১.১৫.২১-২৫) –
‘‘নিব্বুতে লোকমহিতে, আহুতীনং পটিগ্গহে;
সিদ্ধত্থম্হি ভগৰতি, মহাথূপমহো অহু.
‘‘মহে পৰত্তমানম্হি, সিদ্ধত্থস্স মহেসিনো;
উমাপুপ্ফং গহেত্ৰান, থূপম্হি অভিরোপযিং.
‘‘চতুন্নৰুতিতো কপ্পে, যং পুপ্ফমভিরোপযিং;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, থূপপূজাযিদং ফলং.
‘‘ইতো চ নৰমে কপ্পে, সোমদেৰসনামকা;
পঞ্চাসীতিসু রাজানো, চক্কৰত্তী মহব্বলা.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অথ থেরে অক্খিরোগেন ৰিহারে ওহীনে গামং পিণ্ডায গতে ভিক্খূ দিস্ৰা উপাসকা ‘‘কস্মা থেরো নাগতো’’তি পুচ্ছিত্ৰা তমত্থং সুত্ৰা সোকাভিভূতা পিণ্ডপাতং উপনেত্ৰা, ‘‘ভন্তে, কিঞ্চি মা চিন্তযিত্থ, ইদানি মযমেৰ পিণ্ডপাতং আনেত্ৰা উপট্ঠহিস্সামা’’তি তথা করোন্তি. ভিক্খূ থেরস্স ওৰাদে ঠত্ৰা নচিরস্সেৰ অরহত্তং পত্ৰা ৰুট্ঠৰস্সা পৰারেত্ৰা, ‘‘সত্থারং ৰন্দিতুং সাৰত্থিং গমিস্সাম, ভন্তে’’তি আহংসু. থেরো, ‘‘অহং দুব্বলো অচক্খুকো, মগ্গো চ সউপদ্দৰো, মযা সদ্ধিং গচ্ছন্তানং তুম্হাকং পরিস্সযো ভৰিস্সতি, তুম্হে পঠমং গচ্ছথ, গন্ত্ৰা সত্থারং মহাথেরে চ মম ৰন্দনায ৰন্দথ, চূল়পালস্স মম পৰত্তিং কথেত্ৰা কঞ্চি পুরিসং পেসেয্যাথা’’তি আহ. তে পুনপি যাচিত্ৰা গমনং অলভন্তা ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৰা সেনাসনং সংসামেত্ৰা উপাসকে আপুচ্ছিত্ৰা অনুক্কমেন জেতৰনং গন্ত্ৰা সত্থারং মহাথেরে চ তস্স ৰন্দনায ৰন্দিত্ৰা দুতিযদিৰসে সাৰত্থিযং পিণ্ডায চরিত্ৰা চূল়পালস্স তং পৰত্তিং ৰত্ৰা তেন ‘‘অযং, ভন্তে, ময্হং ভাগিনেয্যো পালিতো নাম, ইমং পেসিস্সামী’’তি ৰুত্তে, ‘‘মগ্গো সপরিস্সযো, ন সক্কা একেন গহট্ঠেন গন্তুং, তস্মা পব্বাজেতব্বো’’তি তং পব্বাজেত্ৰা পেসেসুং. সো অনুক্কমেন থেরস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা অত্তানং তস্স ওরোচেত্ৰা তং গহেত্ৰা আগচ্ছন্তো অন্তরামগ্গে অঞ্ঞতরস্স গামস্স সামন্তা অরঞ্ঞট্ঠানে একিস্সা কট্ঠহারিযা গাযন্তিযা সদ্দং সুত্ৰা পটিবদ্ধচিত্তো হুত্ৰা যট্ঠিকোটিং ৰিস্সজ্জেত্ৰা ‘‘তিট্ঠথ, ভন্তে, মুহুত্তং যাৰাহং আগচ্ছামী’’তি ৰত্ৰা তস্সা সন্তিকং গন্ত্ৰা তত্থ সীলৰিপত্তিং পাপুণি. থেরো ইদানিমেৰ ইত্থিযা গীতসদ্দো সুতো, সামণেরো চ চিরাযতি, নূন সীলৰিপত্তিং পত্তো ভৰিস্সতী’’তি চিন্তেসি. সোপি আগন্ত্ৰা ‘‘গচ্ছাম, ভন্তে’’তি আহ. থেরো ‘‘কিং পাপো জাতোসী’’তি পুচ্ছি. সামণেরো তুণ্হী হুত্ৰা পুন পুচ্ছিতোপি ন কথেসি. থেরো ‘‘তাদিসেন পাপেন ময্হং যট্ঠিগহণকিচ্চং নত্থি, গচ্ছ ত্ৰ’’ন্তি ৰত্ৰা পুন তেন ‘‘বহুপরিস্সযো মগ্গো, তুম্হে চ অন্ধা, কথং গমিস্সথা’’তি ৰুত্তে ‘‘বাল ইধেৰ মে নিপজ্জিত্ৰা মরন্তস্সাপি অপরাপরং পরিৰত্তেন্তস্সাপি তাদিসেন গমনং নাম নত্থী’’তি ইমমত্থং দস্সেন্তো –
৯৫. ‘‘অন্ধোহং হতনেত্তোস্মি, কন্তারদ্ধানপক্খন্দো;
সযমানোপি গচ্ছিস্সং, ন সহাযেন পাপেনা’’তি. – গাথং অভাসিত্থ;
তত্থ অন্ধোতি চক্খুৰিকলো. হতনেত্তোতি ৰিনট্ঠচক্খুকো, তেন ‘‘পযোগৰিপত্তিৰসেনাহং উপহতনেত্ততায অন্ধো, ন জচ্চন্ধভাৰেনা’’তি যথাৰুত্তং অন্ধভাৰং ৰিসেসেতি. অথ ৰা ‘‘অন্ধো’’তি ইদং ‘‘অন্ধে জিণ্ণে মাতাপিতরো পোসেতী’’তিআদীসু (ম. নি. ২.২৮৮) ৰিয মংসচক্খুৰেকল্লদীপনং, ‘‘সব্বেপিমে পরিব্বাজকা অন্ধা অচক্খুকা’’ (উদা. ৫৪) ‘‘অন্ধো একচক্খু দ্ৰিচক্খূ’’তিআদীসু (অ. নি. ৩.২৯) ৰিয ন পঞ্ঞাচক্খুৰেকল্লদীপনন্তি দস্সেতুং ‘‘হতনেত্তোস্মী’’তি ৰুত্তং, তেন মুখ্যমেৰ অন্ধভাৰং দস্সেতি. কন্তারদ্ধানপক্খন্দোতি কন্তারে ৰিৰনে দীঘমগ্গং অনুপৰিট্ঠো, ন জাতিকন্তারাদিগহনং সংসারদ্ধানং পটিপন্নোতি অধিপ্পাযো. তাদিসঞ্হি কন্তারদ্ধানং অযং থেরো সমতিক্কমিত্ৰা ঠিতো, সযমানোপীতি সযন্তোপি, পাদেসু অৰহন্তেসু উরেন জণ্ণুকাহি চ ভূমিযং সংসরন্তো পরিৰত্তেন্তোপি গচ্ছেয্যং. ন সহাযেন পাপেনাতি তাদিসেন পাপপুগ্গলেন সহাযভূতেন সদ্ধিং ন গচ্ছিস্সন্তি যোজনা. তং সুত্ৰা ইতরো সংৰেগজাতো ‘‘ভারিযং ৰত মযা সাহসিককম্মং কত’’ন্তি বাহা পগ্গয্হ কন্দন্তো ৰনসণ্ডং পক্খন্দো চ অহোসি. অথ থেরস্স সীলতেজেন পণ্ডুকম্বলসিলাসনং উণ্হাকারং দস্সেসি. তেন সক্কো তং কারণং ঞত্ৰা থেরস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা সাৰত্থিগামিপুরিসং ৰিয অত্তানং ঞাপেত্ৰা যট্ঠিকোটিং গণ্হন্তো মগ্গং সঙ্খিপিত্ৰা তদহেৰ সাযন্হে সাৰত্থিযং থেরং নেত্ৰা তত্থ জেতৰনে চূল়পালিতেন কারিতায পণ্ণসালায ফলকে নিসীদাপেত্ৰা তস্স সহাযৰণ্ণেন থেরস্স আগতভাৰং জানাপেত্ৰা পক্কামি; চূল়পালিতোপি তং যাৰজীৰং সক্কচ্চং উপট্ঠাসীতি.
চক্খুপালত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.