৬. জরাসুত্তৰণ্ণনা
৮১১. অপ্পং ৰত জীৰিতন্তি জরাসুত্তং. কা উপ্পত্তি? একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰস্সং ৰসিত্ৰা যানি তানি বুদ্ধানং সরীরারোগ্যসম্পাদনং অনুপ্পন্নসিক্খাপদপঞ্ঞাপনং ৰেনেয্যদমনং তথারূপায অট্ঠুপ্পত্তিযা জাতকাদিকথনন্তিআদীনি জনপদচারিকানিমিত্তানি, তানি সমৰেক্খিত্ৰা জনপদচারিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চারিকং চরমানো সাযং সাকেতং অনুপ্পত্তো অঞ্জনৰনং পাৰিসি. সাকেতৰাসিনো সুত্ৰা ‘‘অকালো ইদানি ভগৰন্তং দস্সনাযা’’তি ৰিভাতায রত্তিযা মালাগন্ধাদীনি গহেত্ৰা ভগৰতো সন্তিকং গন্ত্ৰা পূজনৰন্দনসম্মোদনাদীনি কত্ৰা পরিৰারেত্ৰা অট্ঠংসু যাৰ ভগৰতো গামপ্পৰেসনৰেলা, অথ ভগৰা ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো পিণ্ডায পাৰিসি. তং অঞ্ঞতরো সাকেতকো ব্রাহ্মণমহাসালো নগরা নিক্খন্তো নগরদ্ৰারে অদ্দস. দিস্ৰা পুত্তসিনেহং উপ্পাদেত্ৰা ‘‘চিরদিট্ঠোসি, পুত্ত, মযা’’তি পরিদেৰযমানো অভিমুখো অগমাসি. ভগৰা ভিক্খূ সঞ্ঞাপেসি – ‘‘অযং, ভিক্খৰে, ব্রাহ্মণো যং ইচ্ছতি, তং করোতু, ন ৰারেতব্বো’’তি.
ব্রাহ্মণোপি ৰচ্ছগিদ্ধিনীৰ গাৰী আগন্ত্ৰা ভগৰতো কাযং পুরতো চ পচ্ছতো চ দক্খিণতো চ ৰামতো চাতি সমন্তা আলিঙ্গি ‘‘চিরদিট্ঠোসি, পুত্ত, চিরং ৰিনা অহোসী’’তি ভণন্তো. যদি পন সো তথা কাতুং ন লভেয্য, হদযং ফালেত্ৰা মরেয্য. সো ভগৰন্তং অৰোচ – ‘‘ভগৰা তুম্হেহি সদ্ধিং আগতভিক্খূনং অহমেৰ ভিক্খং দাতুং সমত্থো, মমেৰ অনুগ্গহং করোথা’’তি. অধিৰাসেসি ভগৰা তুণ্হীভাৰেন. ব্রাহ্মণো ভগৰতো পত্তং গহেত্ৰা পুরতো গচ্ছন্তো ব্রাহ্মণিযা পেসেসি – ‘‘পুত্তো মে আগতো, আসনং পঞ্ঞাপেতব্ব’’ন্তি. সা তথা কত্ৰা আগমনং পস্সন্তী ঠিতা ভগৰন্তং অন্তরৰীথিযংযেৰ দিস্ৰা পুত্তসিনেহং উপ্পাদেত্ৰা ‘‘চিরদিট্ঠোসি, পুত্ত, মযা’’তি পাদেসু গহেত্ৰা রোদিত্ৰা ঘরং অতিনেত্ৰা সক্কচ্চং ভোজেসি. ভুত্তাৰিনো ব্রাহ্মণো পত্তং অপনামেসি. ভগৰা তেসং সপ্পাযং ৰিদিত্ৰা ধম্মং দেসেসি, দেসনাপরিযোসানে উভোপি সোতাপন্না অহেসুং. অথ ভগৰন্তং যাচিংসু – ‘‘যাৰ, ভন্তে, ভগৰা ইমং নগরং উপনিস্সায ৰিহরতি, অম্হাকংযেৰ ঘরে ভিক্খা গহেতব্বা’’তি. ভগৰা ‘‘ন বুদ্ধা এৰং একং নিবদ্ধট্ঠানংযেৰ গচ্ছন্তী’’তি পটিক্খিপি. তে আহংসু – ‘‘তেন হি, ভন্তে, ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং পিণ্ডায চরিত্ৰাপি তুম্হে ইধেৰ ভত্তকিচ্চং কত্ৰা ধম্মং দেসেত্ৰা ৰিহারং গচ্ছথা’’তি. ভগৰা তেসং অনুগ্গহত্থায তথা অকাসি. মনুস্সা ব্রাহ্মণঞ্চ ব্রাহ্মণিঞ্চ ‘‘বুদ্ধপিতা বুদ্ধমাতা’’ ত্ৰেৰ ৰোহরিংসু. তম্পি কুলং ‘‘বুদ্ধকুল’’ন্তি নামং লভি.
আনন্দত্থেরো ভগৰন্তং পুচ্ছি – ‘‘অহং ভগৰতো মাতাপিতরো জানামি, ইমে পন কস্মা ৰদন্তি ‘অহং বুদ্ধমাতা অহং বুদ্ধপিতা’’’তি. ভগৰা আহ – ‘‘নিরন্তরং মে, আনন্দ, ব্রাহ্মণী চ ব্রাহ্মণো চ পঞ্চ জাতিসতানি মাতাপিতরো অহেসুং, পঞ্চ জাতিসতানি মাতাপিতূনং জেট্ঠকা, পঞ্চ জাতিসতানি কনিট্ঠকা. তে পুব্বসিনেহেনেৰ কথেন্তী’’তি ইমঞ্চ গাথমভাসি –
‘‘পুব্বেৰ সন্নিৰাসেন, পচ্চুপ্পন্নহিতেন ৰা;
এৰং তং জাযতে পেমং, উপ্পলংৰ যথোদকে’’তি. (জা. ১.২.১৭৪);
ততো ভগৰা সাকেতে যথাভিরন্তং ৰিহরিত্ৰা পুন চারিকং চরমানো সাৰত্থিমেৰ অগমাসি. সোপি ব্রাহ্মণো চ ব্রাহ্মণী চ ভিক্খূ উপসঙ্কমিত্ৰা পতিরূপং ধম্মদেসনং সুত্ৰা সেসমগ্গে পাপুণিত্ৰা অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পরিনিব্বাযিংসু. নগরে ব্রাহ্মণা সন্নিপতিংসু ‘‘অম্হাকং ঞাতকে সক্করিস্সামা’’তি. সোতাপন্নসকদাগামিঅনাগামিনো উপাসকাপি সন্নিপতিংসু উপাসিকাযো চ ‘‘অম্হাকং সহধম্মিকে সক্করিস্সামা’’তি. তে সব্বেপি কম্বলকূটাগারং আরোপেত্ৰা মালাগন্ধাদীহি পূজেন্তা নগরা নিক্খামেসুং.
ভগৰাপি তং দিৰসং পচ্চূসসমযে বুদ্ধচক্খুনা লোকং ৰোলোকেন্তো তেসং পরিনিব্বানভাৰং ঞত্ৰা ‘‘তত্থ মযি গতে ধম্মদেসনং সুত্ৰা বহুজনস্স ধম্মাভিসমযো ভৰিস্সতী’’তি ঞত্ৰা পত্তচীৰরমাদায সাৰত্থিতো আগন্ত্ৰা আল়াহনমেৰ পাৰিসি. মনুস্সা দিস্ৰা ‘‘মাতাপিতূনং সরীরকিচ্চং কাতুকামো ভগৰা আগতো’’তি ৰন্দিত্ৰা অট্ঠংসু. নাগরাপি কূটাগারং পূজেন্তা আল়াহনং আনেত্ৰা ভগৰন্তং পুচ্ছিংসু – ‘‘গহট্ঠঅরিযসাৰকা কথং পূজেতব্বা’’তি. ভগৰা ‘‘যথা অসেক্খা পূজিযন্তি, তথা পূজেতব্বা ইমে’’তি অধিপ্পাযেন তেসং অসেক্খমুনিভাৰং দীপেন্তো ইমং গাথমাহ –
‘‘অহিংসকা যে মুনযো, নিচ্চং কাযেন সংৰুতা;
তে যন্তি অচ্চুতং ঠানং, যত্থ গন্ত্ৰা ন সোচরে’’তি. (ধ. প. ২২৫);
তঞ্চ পরিসং ওলোকেত্ৰা তঙ্খণানুরূপং ধম্মং দেসেন্তো ইমং সুত্তমভাসি.
তত্থ অপ্পং ৰত জীৰিতং ইদন্তি ‘‘ইদং ৰত মনুস্সানং জীৰিতং অপ্পং পরিত্তং ঠিতিপরিত্ততায সরসপরিত্ততাযা’’তি সল্লসুত্তেপি ৰুত্তনযমেতং. ওরং ৰস্সসতাপি মিয্যতীতি ৰস্সসতা ওরং কললাদিকালেপি মিয্যতি. অতিচ্চাতি ৰস্সসতং অতিক্কমিত্ৰা. জরসাপি মিয্যতীতি জরাযপি মিয্যতি.
৮১২-৬. মমাযিতেতি মমাযিতৰত্থুকারণা. ৰিনাভাৰসন্তমেৰিদন্তি সন্তৰিনাভাৰং ৰিজ্জমানৰিনাভাৰমেৰ ইদং, ন সক্কা অৰিনাভাৰেন ভৰিতুন্তি ৰুত্তং হোতি. মামকোতি মম উপাসকো ভিক্খু ৰাতি সঙ্খং গতো, বুদ্ধাদীনি ৰা ৰত্থূনি মমাযমানো. সঙ্গতন্তি সমাগতং দিট্ঠপুব্বং ৰা. পিযাযিতন্তি পিযং কতং. নামংযেৰাৰসিস্সতি অক্খেয্যন্তি সব্বং রূপাদিধম্মজাতং পহীযতি, নামমত্তমেৰ তু অৰসিস্সতি ‘‘বুদ্ধরক্খিতো, ধম্মরক্খিতো’’তি এৰং সঙ্খাতুং কথেতুং. মুনযোতি খীণাসৰমুনযো. খেমদস্সিনোতি নিব্বানদস্সিনো.
৮১৭. সত্তমগাথা এৰং মরণব্ভাহতে লোকে অনুরূপপটিপত্তিদস্সনত্থং ৰুত্তা. তত্থ পতিলীনচরস্সাতি ততো ততো পতিলীনং চিত্তং কত্ৰা চরন্তস্স. ভিক্খুনোতি কল্যাণপুথুজ্জনস্স সেক্খস্স ৰা. সামগ্গিযমাহু তস্সতং,যো অত্তানং ভৰনে ন দস্সযেতি তস্সেতং পতিরূপমাহু, যো এৰংপটিপন্নো নিরযাদিভেদে ভৰনে অত্তানং ন দস্সেয্য. এৰঞ্হি সো ইমম্হা মরণা মুচ্চেয্যাতি অধিপ্পাযো.
৮১৮-২০. ইদানি যো ‘‘অত্তানং ভৰনে ন দস্সযে’’তি এৰং খীণাসৰো ৰিভাৰিতো, তস্স ৰণ্ণভণনত্থং ইতো পরা তিস্সো গাথাযো আহ. তত্থ সব্বত্থাতি দ্ৰাদসসু আযতনেসু. যদিদং দিট্ঠসুতং মুতেসু ৰাতি এত্থ পন যদিদং দিট্ঠসুতং, এত্থ ৰা মুতেসু ৰা ধম্মেসু এৰং মুনি ন উপলিম্পতীতি এৰং সম্বন্ধো ৰেদিতব্বো. ধোনো ন হি তেন মঞ্ঞতি, যদিদং দিট্ঠসুতং মুতেসু ৰাতি অত্রাপি যদিদং দিট্ঠসুত্তং, তেন ৰত্থুনা ন মঞ্ঞতি, মুতেসু ৰা ধম্মেসু ন মঞ্ঞতীতি এৰমেৰ সম্বন্ধো ৰেদিতব্বো. ন হি সো রজ্জতি নো ৰিরজ্জতীতি. বালপুথুজ্জনা ৰিয ন রজ্জতি, কল্যাণপুথুজ্জনসেক্খা ৰিয ন ৰিরজ্জতি, রাগস্স পন খীণত্তা ‘‘ৰিরাগো’’ত্ৰেৰ সঙ্খং গচ্ছতি. সেসং সব্বত্থ পাকটমেৰাতি. দেসনাপরিযোসানে চতুরাসীতিযা পাণসহস্সানং ধম্মাভিসমযো অহোসীতি.
পরমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায
সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায জরাসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.