২. গুহট্ঠকসুত্তৰণ্ণনা

৭৭৯. সত্তো গুহাযন্তি গুহট্ঠকসুত্তং. কা উপ্পত্তি? ভগৰতি কির সাৰত্থিযং ৰিহরন্তে আযস্মা পিণ্ডোলভারদ্ৰাজো কোসম্বিযং গংঙ্গাতীরে আৰট্টকং নাম উতেনস্স উয্যানং, তত্থ অগমাসি সীতলে পদেসে দিৰাৰিহারং নিসীদিতুকামো. অঞ্ঞদাপি চাযং গচ্ছতেৰ তত্থ পুব্বাসেৰনেন যথা গৰম্পতিত্থেরো তাৰতিংসভৰনন্তি ৰুত্তনযমেতং ৰঙ্গীসসুত্তৰণ্ণনাযং. সো তত্থ গঙ্গাতীরে সীতলে রুক্খমূলে সমাপত্তিং অপ্পেত্ৰা দিৰাৰিহারং নিসীদি. রাজাপি খো উতেনো তং দিৰসংযেৰ উয্যানকীল়িকং গন্ত্ৰা বহুদেৰ দিৰসভাগং নচ্চগীতাদীহি উয্যানে কীল়িত্ৰা পানমদমত্তো একিস্সা ইত্থিযা অঙ্কে সীসং কত্ৰা সযি. সেসিত্থিযো ‘‘সুত্তো রাজা’’তি উট্ঠহিত্ৰা উয্যানে পুপ্ফফলাদীনি গণ্হন্তিযো থেরং দিস্ৰা হিরোত্তপ্পং উপট্ঠাপেত্ৰা ‘‘মা সদ্দং অকত্থা’’তি অঞ্ঞমঞ্ঞং নিৰারেত্ৰা অপ্পসদ্দা উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা থেরং সম্পরিৰারেত্ৰা নিসীদিংসু. থেরো সমাপত্তিতো ৰুট্ঠায তাসং ধম্মং দেসেসি, তা তুট্ঠা ‘‘সাধু সাধূ’’তি ৰত্ৰা সুণন্তি.

রঞ্ঞো সীসং অঙ্কেনাদায নিসিন্নিত্থী ‘‘ইমা মং ওহায কীল়ন্তী’’তি তাসু ইস্সাপকতা ঊরুং চালেত্ৰা রাজানং পবোধেসি. রাজা পটিবুজ্ঝিত্ৰা ইত্থাগারং অপস্সন্তো ‘‘কুহিং ইমা ৰসলিযো’’তি আহ. সা আহ – ‘‘তুম্হেসু অবহুকতা ‘সমণং রমযিস্সামা’তি গতা’’তি. সো কুদ্ধো থেরাভিমুখো অগমাসি. তা ইত্থিযো রাজানং দিস্ৰা একচ্চা উট্ঠহিংসু, একচ্চা ‘‘মহারাজ, পব্বজিতস্স সন্তিকে ধম্মং সুণামা’’তি ন উট্ঠহিংসু. সো তেন ভিয্যোসোমত্তায কুদ্ধো থেরং অৰন্দিত্ৰাৰ ‘‘কিমত্থং আগতোসী’’তি আহ. ‘‘ৰিৰেকত্থং মহারাজা’’তি. সো ‘‘ৰিৰেকত্থায আগতা এৰং ইত্থাগারপরিৰুতা নিসীদন্তী’’তি ৰত্ৰা ‘‘তৰ ৰিৰেকং কথেহী’’তি আহ. থেরো ৰিসারদোপি ৰিৰেককথায ‘‘নাযং অঞ্ঞাতুকামো পুচ্ছতী’’তি তুণ্হী অহোসি. রাজা ‘‘সচে ন কথেসি, তম্বকিপিল্লিকেহি তং খাদাপেস্সামী’’তি অঞ্ঞতরস্মিং অসোকরুক্খে তম্বকিপিল্লিকপুটং গণ্হন্তো অত্তনোৰ উপরি ৰিকিরি. সো সরীরং পুঞ্ছিত্ৰা অঞ্ঞং পুটং গহেত্ৰা থেরাভিমুখো অগমাসি. থেরো ‘‘সচাযং রাজা মযি অপরজ্ঝেয্য, অপাযাভিমুখো ভৰেয্যা’’তি তং অনুকম্পমানো ইদ্ধিযা আকাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৰা গতো.

ততো ইত্থিযো আহংসু – ‘‘মহারাজ, অঞ্ঞে রাজানো ঈদিসং পব্বজিতং দিস্ৰা পুপ্ফগন্ধাদীহি পূজেন্তি, ত্ৰং তম্বকিপিল্লিকপুটেন আসাদেতুং আরদ্ধো অহোসি, কুলৰংসং নাসেতুং উট্ঠিতো’’তি. সো অত্তনো দোসং ঞত্ৰা তুণ্হী হুত্ৰা উয্যানপালং পুচ্ছি – ‘‘অঞ্ঞম্পি দিৰসং থেরো ইধাগচ্ছতী’’তি? ‘‘আম, মহারাজা’’তি. তেন হি যদা আগচ্ছতি, তদা মে আরোচেয্যাসীতি. সো একদিৰসং থেরে আগতে আরোচেসি. রাজাপি থেরং উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্হং পুচ্ছিত্ৰা পাণেহি সরণং গতো অহোসি. তম্বকিপিল্লিকপুটেন আসাদিতদিৰসে পন থেরো আকাসেনাগন্ত্ৰা পুন পথৰিযং নিমুজ্জিত্ৰা ভগৰতো গন্ধকুটিযং উম্মুজ্জি. ভগৰাপি খো দক্খিণেন পস্সেন সতো সম্পজানো সীহসেয্যং কপ্পযমানো থেরং দিস্ৰা ‘‘কিং, ভারদ্ৰাজ, অকালে আগতোসী’’তি আহ. থেরো ‘‘আম ভগৰা’’তি ৰত্ৰা সব্বং তং পৰত্তিং আরোচেসি. তং সুত্ৰা ভগৰা ‘‘কিং করিস্সতি তস্স ৰিৰেককথা কামগুণগিদ্ধস্সা’’তি ৰত্ৰা দক্খিণেন পস্সেন নিপন্নো এৰ থেরস্স ধম্মদেসনত্থং ইমং সুত্তমভাসি.

তত্থ সত্তোতি লগ্গো. গুহাযন্তি কাযে. কাযো হি রাগাদীনং ৰাল়ানং ৰসনোকাসতো ‘‘গুহা’’তি ৰুচ্চতি. বহুনাভিছন্নোতি বহুনা রাগাদিকিলেসজালেন অভিচ্ছন্নো. এতেন অজ্ঝত্তবন্ধনং ৰুত্তং. তিট্ঠন্তি রাগাদিৰসেন তিট্ঠন্তো. নরোতি সত্তো. মোহনস্মিং পগাল়্হোতি মোহনং ৰুচ্চতি কামগুণা. এত্থ হি দেৰমনুস্সা মুয্হন্তি, তেসু অজ্ঝোগাল়্হো হুত্ৰা. এতেন বহিদ্ধাবন্ধনং ৰুত্তং. দূরে ৰিৰেকা হি তথাৰিধো সোতি সো তথারূপো নরো তিৰিধাপি কাযৰিৰেকাদিকা ৰিৰেকা দূরে অনাসন্নে. কিংকারণা? কামা হি লোকে ন হি সুপ্পহাযা, যস্মা লোকে কামা সুপ্পহাযা ন হোন্তীতি ৰুত্তং হোতি.

৭৮০. এৰং পঠমগাথায ‘‘দূরে ৰিৰেকা তথাৰিধো’’তি সাধেত্ৰা পুন তথাৰিধানং সত্তানং ধম্মতং আৰিকরোন্তো ‘‘ইচ্ছানিদানা’’তি গাথমাহ. তত্থ ইচ্ছানিদানাতি তণ্হাহেতুকা. ভৰসাতবদ্ধাতি সুখৰেদনাদিম্হি ভৰসাতে বদ্ধা. তে দুপ্পমুঞ্চাতি তে ভৰসাতৰত্থুভূতা ধম্মা, তে ৰা তত্থ বদ্ধা ইচ্ছানিদানা সত্তা দুপ্পমোচযা. ন হি অঞ্ঞমোক্খাতি অঞ্ঞেন চ মোচেতুং ন সক্কোন্তি. কারণৰচনং ৰা এতং, তে সত্তা দুপ্পমুঞ্চা. কস্মা? যস্মা অঞ্ঞেন মোচেতব্বা ন হোন্তি. যদি পন মুঞ্চেয্যুং, সকেন থামেন মুঞ্চেয্যুন্তি অযমস্স অত্থো. পচ্ছা পুরে ৰাপি অপেক্খমানাতি অনাগতে অতীতে ৰা কামে অপেক্খমানা. ইমেৰ কামে পুরিমেৰ জপ্পন্তি ইমে ৰা পচ্চুপ্পন্নে কামে পুরিমে ৰা দুৰিধেপি অতীতানাগতে বলৰতণ্হায পত্থযমানা. ইমেসঞ্চ দ্ৰিন্নং পদানং ‘‘তে দুপ্পমুঞ্চা ন হি অঞ্ঞমোক্খা’’তি ইমিনা সহ সম্বন্ধো ৰেদিতব্বো, ইতরথা ‘‘অপেক্খমানা জপ্পং কিং করোন্তি কিং ৰা কতা’’তি ন পঞ্ঞাযেয্যুং.

৭৮১-২. এৰং পঠমগাথায ‘‘দূরে ৰিৰেকা তথাৰিধো’’তি সাধেত্ৰা দুতিযগাথায চ তথাৰিধানং সত্তানং ধম্মতং আৰিকত্ৰা ইদানি নেসং পাপকম্মকরণং আৰিকরোন্তো ‘‘কামেসু গিদ্ধা’’তি গাথমাহ. তস্সত্থো – তে সত্তা কামেসু পরিভোগতণ্হায গিদ্ধা পরিযেসনাদিমনুযুত্তত্তা পসুতা সম্মোহমাপন্নত্তা পমূল়্হা অৰগমনতায মচ্ছরিতায বুদ্ধাদীনং ৰচনং অনাদিযনতায চ অৰদানিযা. কাযৰিসমাদিম্হি ৰিসমে নিৰিট্ঠা অন্তকালে মরণদুক্খূপনীতা ‘‘কিংসূ ভৰিস্সাম ইতো চুতাসে’’তি পরিদেৰযন্তীতি. যস্মা এতদেৰ, তস্মা হি সিক্খেথ…পে… মাহু ধীরাতি. তত্থ সিক্খেথাতি তিস্সো সিক্খা আপজ্জেয্য. ইধেৰাতি ইমস্মিংযেৰ সাসনে. সেসমুত্তানমেৰ.

৭৮৩. ইদানি যে তথা ন করোন্তি, তেসং ব্যসনপ্পত্তিং দস্সেন্তো ‘‘পস্সামী’’তি গাথমাহ. তত্থ পস্সামীতি মংসচক্খুআদীহি পেক্খামি. লোকেতি অপাযাদিম্হি. পরিফন্দমানন্তি ইতো চিতো চ ফন্দমানং. পজং ইমন্তি ইমং সত্তকাযং. তণ্হগতন্তি তণ্হায গতং অভিভূতং, নিপাতিতন্তি অধিপ্পাযো. ভৰেসূতি কামভৰাদীসু. হীনা নরাতি হীনকম্মন্তা নরা. মচ্চুমুখে লপন্তীতি অন্তকালে সম্পত্তে মরণমুখে পরিদেৰন্তি. অৰীততণ্হাসেতি অৰিগততণ্হা. ভৰাভৰেসূতি কামভৰাদীসু. অথ ৰা ভৰাভৰেসূতি ভৰভৰেসু, পুনপ্পুনভৰেসূতি ৰুত্তং হোতি.

৭৮৪. ইদানি যস্মা অৰীততণ্হা এৰং ফন্দন্তি চ লপন্তি চ, তস্মা তণ্হাৰিনযে সমাদপেন্তো ‘‘মমাযিতে’’তি গাথমাহ. তত্থ মমাযিতেতি তণ্হাদিট্ঠিমমত্তেহি ‘‘মম’’ন্তি পরিগ্গহিতে ৰত্থুস্মিং. পস্সথাতি সোতারে আলপন্তো আহ. এতম্পীতি এতম্পি আদীনৰং. সেসং পাকটমেৰ.

৭৮৫. এৰমেত্থ পঠমগাথায অস্সাদং, ততো পরাহি চতূহি আদীনৰঞ্চ দস্সেত্ৰা ইদানি সউপাযং নিস্সরণং নিস্সরণানিসংসঞ্চ দস্সেতুং সব্বাহি ৰা এতাহি কামানং আদীনৰং ওকারং সংকিলেসঞ্চ দস্সেত্ৰা ইদানি নেক্খম্মে আনিসংসং দস্সেতুং ‘‘উভোসু অন্তেসূ’’তি গাথাদ্ৰযমাহ. তত্থ উভোসু অন্তেসূতি ফস্সফস্সসমুদযাদীসু দ্ৰীসু পরিচ্ছেদেসু. ৰিনেয্য ছন্দন্তি ছন্দরাগং ৰিনেত্ৰা. ফস্সং পরিঞ্ঞাযাতি চক্খুসম্ফস্সাদিফস্সং, ফস্সানুসারেন ৰা তংসম্পযুত্তে সব্বেপি অরূপধম্মে, তেসং ৰত্থুদ্ৰারারম্মণৰসেন রূপধম্মে চাতি সকলম্পি নামরূপং তীহি পরিঞ্ঞাহি পরিজানিত্ৰা. অনানুগিদ্ধোতি রূপাদীসু সব্বধম্মেসু অগিদ্ধো. যদত্তগরহী তদকুব্বমানোতি যং অত্তনা গরহতি, তং অকুরুমানো. নলিপ্পতী দিট্ঠসুতেসু ধীরোতি সো এৰরূপো ধিতিসম্পন্নো ধীরো দিট্ঠেসু চ সুতেসু চ ধম্মেসু দ্ৰিন্নং লেপানং একেনপি লেপেন ন লিপ্পতি. আকাসমিৰ নিরুপলিত্তো অচ্চন্তৰোদানপ্পত্তো হোতি.

৭৮৬. সঞ্ঞং পরিঞ্ঞাতি গাথায পন অযং সঙ্খেপত্থো – ন কেৰলঞ্চ ফস্সমেৰ, অপিচ খো পন কামসঞ্ঞাদিভেদং সঞ্ঞম্পি, সঞ্ঞানুসারেন ৰা পুব্বে ৰুত্তনযেনেৰ নামরূপং তীহি পরিঞ্ঞাহি পরিজানিত্ৰা ইমায পটিপদায চতুব্বিধম্পি ৰিতরেয্য ওঘং, ততো সো তিণ্ণোঘো তণ্হাদিট্ঠিপরিগ্গহেসু তণ্হাদিট্ঠিলেপপ্পহানেন নোপলিত্তো খীণাসৰমুনি রাগাদিসল্লানং অব্বূল়্হত্তা অব্বূল়্হসল্লো সতিৰেপুল্লপ্পত্তিযা অপ্পমত্তো চরং, পুব্বভাগে ৰা অপ্পমত্তো চরং তেন অপ্পমাদচারেন অব্বূল়্হসল্লো হুত্ৰা সকপরত্তভাৰাদিভেদং নাসীসতী লোকমিমং পরঞ্চ, অঞ্ঞদত্থু চরিমচিত্তনিরোধা নিরুপাদানো জাতৰেদোৰ পরিনিব্বাতীতি অরহত্তনিকূটেন দেসনং নিট্ঠাপেসি ধম্মনেত্তিট্ঠপনমেৰ করোন্তো, ন উত্তরিং ইমায দেসনায মগ্গং ৰা ফলং ৰা উপ্পাদেসি খীণাসৰস্স দেসিতত্তাতি.

পরমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায

সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায গুহট্ঠকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.